Kinh Di Giáo Giảng Giải

C3. Pháp trọng yếu đối trị và diệt trừ phiền não (ba phần)

D1. Đối trị chướng ngại phiền não do sân hận
D2. Đối trị chướng ngại phiền não do ngạo mạn
D3. Đối trị chướng ngại phiền não do siểm khúc

Bây giờ bắt đầu với D1

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, nhược hữu nhân lai, tiết tiết chi giải, đương tự nhiếp tâm, vô linh sân hận, diệc đương hộ khẩu, vật xuất ác ngôn. Nhược túng khuể tâm,tắc tự phương đạo, thất công đức lợi, nhẫn chi công đức, trì giới khổ hạnh, sở bất năng cập, năng hành nhẫn giả, nãi khả danh vi hữu lực đại nhân.

Dịch nghĩa

Các vị Tỳ-kheo, nếu có người đến chặt đứt từng phần thân thể của các vị, các vị hãy tự nhiếp tâm mình, đừng để sinh lòng sân hận. Cũng phải giữ gìn lời nói, không thốt ra lời ác độc. Nếu buông thả tâm sân hận, thì chính các vị tự cản trở con đường tu tập và đánh mất lợi ích của công đức. So công đức với nhẫn nhục thì trì giới và khổ hạnh không thể sánh bằng. Người có thể thực hành nhẫn nhục mới xứng đáng gọi là bậc đại lực sĩ.

Giảng giải

"Sân”: là sự sân hận. “Hận”: là sự tức giận, nổi nóng. Đây đều là những nhân duyên gây ra phiền não và chướng ngại trên con đường tu tập, nên cần phải có phương pháp đối trị. Vậy phương pháp đối trị sân hận là gì? Đó chính là dùng 'nhẫn nhục'. Lấy nhẫn nhục để độ sân hận, nếu quý vị không thể nhẫn nhục, thì sẽ sinh sân hận; nếu quý vị có thể nhẫn nhục, sân hận sẽ biến mất. Đây là cách đối trị phiền não chướng của sân hận, dùng nhẫn nhục để đối trị nó.

Phật nói: “Các vị Tỳ kheo”: Các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc, Ưu bà di. “Nếu có người đến”: Giả sử có người đến đây, đến để làm gì? “chặt đứt từng phần thân thể của các vị”: Người đó muốn chặt đứt tứ chi của các vị, khiến các vị bị phân thành từng mảnh. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, khi còn ở nhân địa, là Nhẫn Nhục Tiên Nhân, đã bị vua Ca Lợi cắt thân thể, tức là bị chặt đứt tay chân từng đoạn, nhưng Nhẫn Nhục Tiên Nhân vẫn không sinh tâm sân hận. Tuy nhiên, vua Ca Lợi không tin điều này. Nhẫn Nhục Tiên Nhân nói: ‘Nếu tôi không có tâm sân hận, tay chân của tôi sẽ mọc lại như cũ’. Sau khi nói xong, quả thật tay chân của Ngài không cần phải mời bác sĩ nối xương, cũng không cần bác sĩ hiện nay khâu lại bằng chỉ, chẳng cần làm gì cả, tay chân đã hoàn toàn bình phục, mọc lại như ban đầu. Vì vậy, vua Ca Lợi đã tâm phục khẩu phục, kính trọng và khâm phục Nhẫn Nhục Tiên Nhân thực sự là người hành trì nhẫn nhục.

Do duyên cớ này, Nhẫn Nhục Tiên Nhân lại phát nguyện rằng: “Ngươi dù có cắt đứt tứ chi của ta, đối xử với ta không tốt như vậy, nhưng khi ta thành Phật, ta sẽ độ ngươi trước, giúp ngươi khai ngộ và đạt đạo trước tiên”. Vì vậy, sau khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thành Phật, Ngài đã đến vườn Lộc Uyển để độ năm anh em Tỳ kheo đầu tiên. Người đầu tiên trong nhóm năm vị Tỳ kheo đó chính là Tôn giả Kiều Trần Như, và Tôn giả Kiều Trần Như trong quá khứ chính là vua Ca Lợi, người đã từng cắt đứt thân thể của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tu hành ở nhân địa, tại sao Ngài có thể nhẫn nhục mà không sinh tâm sân hận? Đó là vì Ngài đã không còn chấp ngã. Do không còn sự chấp trước vào "cái tôi", nên khi bị cắt đứt thân thể, đối với Ngài chẳng khác gì cắt vào hư không. Ngài với pháp giới hư không cùng một thể, vì vậy dù bị cắt nhưng thực ra không phải bị cắt, người khác cắt thân thể của Ngài như cắt vào hư không, do đó Ngài không sinh tâm sân hận. Khi không sinh tâm sân hận, chính là “phải tự nhiếp tâm mình”: lúc ấy, Ngài có thể nhiếp phục tâm mình, không khởi niệm, đạt được định lực kiên cố, không lay động, và trí tuệ sáng suốt rõ ràng thường hằng. Đó chính là tự nhiếp tâm. “đừng để sinh tâm sân hận”: Ngài không để cho tâm mình sinh ra sự sân hận. “Cũng phải giữ gìn lời nói”: Không chỉ thu nhiếp tâm, mà còn phải giữ gìn lời nói, bảo hộ khẩu nghiệp, không phạm vào tội nói lời hoa mỹ, nói dối, nói ác, nói hai lưỡi. “Không thốt ra lời ác độc”: Vì Ngài giữ gìn khẩu nghiệp, nên không thốt ra lời ác, không dùng lời lẽ cay nghiệt để mắng nhiếc người đã cắt đứt thân thể của mình.

"Nếu buông thả tâm sân hận": Giả sử quý vị không tự nhiếp phục tâm mình, buông thả tâm sân hận này, "thì chính các vị tự cản trở con đường tu tập": Điều này sẽ gây trở ngại cho việc tu hành của quý vị. Sẽ "đánh mất lợi ích của công đức": Những công đức quý vị đã tích lũy sẽ bị tiêu mất, như câu nói ‘nghìn ngày nhặt củi, một đốm lửa thiêu rụi’. Quý vị làm công đức trong một nghìn ngày, nhưng chỉ cần nổi giận một lần, sẽ thiêu rụi tất cả công đức ấy. Như câu nói ‘một đốm lửa nhỏ có thể thiêu cháy cả rừng công đức’, vì thế không thể nổi giận. “So công đức với nhẫn nhục thì trì giới và khổ hạnh”: Việc có đức hạnh nhẫn nhục, công đức này so với công đức giữ giới và tu khổ hạnh “không thể sánh bằng”. “Người có thể thực hành nhẫn nhục”: Nếu quý vị có thể tu tập nhẫn nhục, nhẫn được những điều mà người khác không thể nhẫn, nhường được những gì người khác không thể nhường, chịu đựng được những gì người khác không thể chịu, làm được những gì người khác không thể làm, thì quý vị mới thực sự là một người tu hành chân chính. “Mới xứng đáng được gọi là bậc đại lực sĩ”: Chỉ khi đó quý vị mới được gọi là một đại anh hùng, một đại trượng phu, một vị thánh nhân vĩ đại, một người hiền tài, một đấng đại trượng phu chân chính.

Phiên âm

Nhược kỳ bất năng hoan hỉ thọ, ác mạ chi thọ, như ẩm cam lộ giả, bất danh nhập đạo trí huệ nhân dã, sở dĩ giả hà, sân khuể chi hại, tắc phá chư thiện ác, hoại hảo danh văn, kim thế hậu thế, nhân bất hỉ kiến, đương tri sân tâm. Thâm vu mảnh hỏa, thường đương phòng hộ, vô linh đắc nhập, kiếp công đức tặc, vô quá sân khuể. Bạch y thọ dục thọ hành đạo nhân, vô pháp tự chế, sân do khả thứ. Xuất gia hành đạo vô dục chi nhân, nhi hoài sân khuể, thậm bất khả dã. Thí như thanh lãnh vân trung, phi sở ưng dã.

Dịch nghĩa

Nếu không thể vui vẻ chịu đựng những lời ác độc mắng chửi như đang uống cam lộ, thì không thể gọi là người có trí tuệ nhập đạo. Vì sao lại như vậy? Vì tai hại của sân hận sẽ phá hủy mọi thiện pháp và làm tổn hại danh tiếng tốt đẹp. Dù là đời này đời sau, người đều không thích gặp. Phải biết tâm sân hận còn dữ dội hơn lửa dữ, phải luôn đề phòng đừng cho nó xâm nhập. Giặc cướp công đức, không gì hơn sân hận. Người tại gia còn thọ hưởng dục lạc, không phải người tu hành, không có cách tự chế ngự, nên sân hận có thể được tha thứ. Nhưng đối với người xuất gia tu đạo, lìa xa dục vọng mà còn ôm giữ sân hận thì thật không thể chấp nhận. Như giữ trời xanh trong mát mà lại phát ra tia sét lửa, thật không phù hợp.

Giảng giải

"Nếu không thể vui vẻ chịu đựng": Giả sử người tu hành không thể vui vẻ chịu đựng “những lời ác độc mắng chửi”: người khác chửi mắng quý vị, hoặc đánh quý vị, những lời ác độc như vậy. "Như đang uống cam lộ": Khi người ta chửi quý vị, quý vị nên coi đó như nghe hát; khi người ta đánh quý vị, quý vị nên nghĩ rằng mình vừa va vào khung cửa. Họ chửi mắng, đánh quý vị, mà quý vị cảm thấy ngọt ngào như đang uống nước mật ong. “Thì không thể gọi là người có trí tuệ nhập đạo”: Nếu quý vị không thể làm được điều này, thì không thể bước vào đạo và thực sự không có con đường tắt nào khác để vào đạo.

Bởi thế

Xem lời ác là công đức, đó chính là bậc thiện tri thức của ta.

Không vì lời phỉ báng mà khởi oán thân, há chẳng không sinh sức từ bi và nhẫn nhục sao?

Vì vậy, nếu có người chửi mắng, đánh đập quý vị mà quý vị có thể nhẫn nhịn được, thì đó chính là quý vị đã bước vào đạo, và đó cũng là biểu hiện của trí tuệ chân chính, khác biệt với người thường.

“Vì sao lại như vậy?": Tại sao phải hành động ngu ngốc như thế? “Vì tai hại của sân hận”: Nếu quý vị biết được sự tai hại của sân hận đối với con người, “sẽ phá hủy mọi thiện pháp”: Khi quý vị có sân hận, mọi điều lành sẽ bị cản trở, và việc tu hành sẽ không đem lại lợi ích, càng tu càng lùi bước. Tại sao quý vị càng tu lại càng lùi bước? Chính vì quý vị có tâm sân hận. “và làm tổn hại danh tiếng tốt đẹp”: Khi có sân hận và tính khí nóng nảy, ví dụ như quý vị là một pháp sư, nếu có tính khí nóng nảy, người ta sẽ nói: ‘Thôi đi! Vị pháp sư đó chẳng có tài năng gì khác ngoài việc nóng giận, đó là tài năng của ông ta’. Nếu người ta nói vậy, quý vị có thấy rằng điều đó thật mất uy tín không? Vì vậy, mỗi người trong các quý vị đừng đi khắp nơi tuyên truyền rằng: ‘Sư phụ của tôi tính khí thật nóng, và chúng tôi cũng vậy’. Đừng tuyên truyền như vậy, bởi khi quý vị nói thế, chính là làm mất uy tín của sư phụ. Khi người khác nghe thấy, họ sẽ nghĩ rằng sư phụ của quý vị không phải là một người thiện tri thức, mà là một ác tri thức. Quý vị thấy đó “làm tổn hại danh tiếng tốt đẹp”, mất hết danh dự.

“Dù là đời này đời sau, người đều không thích gặp”: Người bình thường, không chỉ đời này không muốn gặp một người xuất gia nóng tính, mà đến đời sau, người ta cũng không muốn gặp. Họ sẽ nói: ‘Thôi được rồi! Đời sau chúng ta cũng không nên gặp nhau nữa, không nên bái lạy một vị sư phụ nóng tính như vậy, thật là ác tri thức’. Đừng làm như thế. Người không thích gặp quý vị, quý vị thấy đấy, người ta không vui khi gặp quý vị. “Phải biết tâm sân hận”: Quý vị nên biết rằng tâm sân hận “còn dữ dội hơn ngọn lửa dữ”: Nó còn mạnh hơn cả lửa dữ. “Phải luôn đề phòng”: Quý vị nên luôn đề phòng tâm sân hận này. “Đừng để nó xâm nhập”: Đừng để tâm sân hận thường xuyên ở trong lòng mình. “Giặc cướp công đức”: Kẻ cướp công đức chính là sân hận, “không có gì hơn sân hận”: Không có kẻ cướp nào đáng sợ hơn sân hận cả.

“Người tại gia còn thọ hưởng dục lạc”: Hán văn dùng từ “Bạch y” là chỉ người tại gia, “không phải là người tu hành”: Họ không phải là người tu hành, “không có cách tự chế ngự”: Không có phương pháp để tự kiểm soát sự sân hận của mình. “Sân hận của họ còn có thể tha thứ”: Người tại gia nếu có tính khí nóng một chút, không kiểm soát được bản thân, thì sự sân hận này còn có thể tha thứ, vẫn có thể bỏ qua được. Nhưng “người xuất gia tu đạo”: Người xuất gia tu hành, nên là “lìa xa còn dục vọng”: Phải là người ít ham muốn và biết đủ, “mà còn ôm giữ sân hận”; nếu người xuất gia còn giữ sự sân hận, không thể buông bỏ, không thể nhẫn nhục, “thì thật là không thể chấp nhận”: Điều này thật sự là không đúng. Ví dụ như thế nào? “Như giữ trời xanh trong mát mà lại phát ra tia sét lửa”: Điều này giống như việc giữa trời xanh, trong mát không một gợn mây mà tự nhiên có một tia sét đánh xuống, làm lóe lên ánh sáng tia lửa. “Thật không phù hợp”: Trong cơn mưa lớn, gió bão, việc sấm sét là bình thường; nhưng trong những đám mây trong lành mà có sét đánh và lửa bùng lên thì là điều không hợp lý. Vậy nên, nếu không tu hành, việc có tính khí không sao cả; nhưng nếu quý vị là người tu đạo, tại sao vẫn còn giữ tính khí nóng như vậy? Vẫn không thể buông bỏ được? Đó là điều không đúng.

D2. Đối trị chướng ngại phiền não do ngạo mạn

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, đương tự ma đầu, dĩ xả sức hảo, trước hoại sắc y, chấp trì ứng khí, dĩ khất tựu hoạt, tự kiến như thị, nhược khởi kiêu mạn, đương tật diệt chi, tăng trưởng kiêu mạn, thượng phi thế tục bạch y sở nghi, hà huống xuất gia nhập đạo chi nhân, vị giải thoát cố, tự giáng kỳ thân, nhi hành khất thực.

Dịch nghĩa

Các thầy Tỳ-kheo, hãy tự xoa đầu, nhớ rằng đã từ bỏ các trang sức tốt đẹp, mặc y phục hoại sắc, cầm giữ bình bát đúng lượng dùng khất thực để sống. Tự thấy như vậy, nếu khởi tâm kiêu mạn, phải mau chóng diệt trừ nó. Kiêu mạn càng gia tăng thì ngay cả người thế tục, người cư sĩ tại gia cũng không nên có, huống chi là người đã xuất gia tu đạo. Đã vì cầu giải thoát mà hạ mình đi khất thực để sống.

Giảng giải

Điều thứ nhất ở trước, là nói về phương pháp đối trị phiền não chướng do sân hận, những người có tâm sân hận, tính khí nóng thì nên tu hành nhẫn nhục. Nhẫn nhục chính là một phương pháp để đối trị phiền não chướng do sân hận gây ra. Thứ hai là phương pháp đối trị phiền não chướng do cống cao. Con người chúng ta rất dễ phạm phải lỗi lầm này, đó là sự tự cao tự đại, luôn cảm thấy mình có trí tuệ, kiến thức, đạo đức, và học vấn hơn người khác, từ đó sinh ra nhiều chướng ngại do sự cống cao ngã mạn. Để đối trị loại chướng ngại này, ta cần tu hành khiêm nhường, không nên có tâm kiêu ngạo đối với bất kỳ ai, tức là phải có tấm lòng khiêm tốn và hòa nhã.

Vì vậy, Đức Phật dạy rằng: “Các thầy Tỳ-kheo”: các thầy Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni xuất gia, bao gồm cả các cư sĩ nam (Ưu-bà-tắc) và cư sĩ nữ (Ưu-bà-di), “hãy tự xoa đầu”: mỗi ngày quý vị nên xoa đầu ba lần, để nhớ rằng mình là người xuất gia đã cạo hết tóc, cũng không còn được đội những chiếc mũ đẹp nữa, phải ý thức được rằng mình đã là người xuất gia, khác với người tại gia. Người tại gia cũng nên xoa đầu mình và tự nhắc nhở rằng, dù chưa xuất gia và vẫn còn tóc, nhưng cũng không nên có tư tưởng cống cao ngã mạn. Cũng cần học sự khiêm nhường, cung kính, biết hạ mình, không để tư tưởng kiêu ngạo xuất hiện. Vì vậy, hãy thường xuyên tự xoa đầu để nhắc nhở bản thân.

“Đã từ bỏ các trang sức tốt đẹp”: Đã từ bỏ những vật trang sức trên người, hoặc những vật như kiếm. Người xưa thường đeo một thanh bảo kiếm bên mình, và thanh kiếm này cũng là một loại trang sức, biểu thị rằng họ là một chiến binh hùng dũng, hoặc là người giỏi võ nghệ. Nhưng người xuất gia không mang theo những trang sức như vậy, những vật trang sức lộng lẫy đều không còn nữa. “Mặc y phục hoại sắc”: Những bộ y phục mà người xuất gia mặc không phải là những màu sắc đẹp đẽ, chỉ có thể là màu xám, màu vàng, hoặc màu đen — gọi là y phục hoại sắc. Vì người tại gia không thích mặc loại y phục có màu sắc như vậy, nên chúng được gọi là “y phục hoại sắc”. Người xuất gia mặc y phục hoại sắc, như ba y — ngũ y, thất y và tổ y, tất cả đều có màu sắc không đẹp. Lại thêm “cầm giữ bình bát đúng lượng”: Cầm giữ bát đựng thức ăn vừa đúng lượng. Bình bát này được gọi là "bát đa la", đây là tiếng Phạn, dịch sang tiếng Trung nghĩa là "bình đựng đúng lượng". Thế nào là bình đựng đúng lượng? Đó là quý vị ăn bao nhiêu thì khi đi khất thực chỉ xin vừa đủ bấy nhiêu, xin vừa đủ ăn, không xin quá nhiều, cũng không xin quá ít, nên gọi là bình đựng đúng với lượng thức ăn mà quý vị cần. Quý vị ăn được bao nhiêu thì xin bấy nhiêu, sử dụng chiếc bát to đúng với sức ăn của mình. “Dùng khất thực để tự nuôi sống”: Dùng việc khất thực để nuôi sống thân xác, để sinh sống.

“Tự thấy như vậy”: Tự nhìn thấy mình trong tình cảnh như thế — không có mũ đẹp để đội, trên người cũng không đeo trang sức, mặc y phục màu hư xấu, tay cầm bình bát đúng lượng, đi khất thực từng nhà, từng bước một dọc theo các con đường. Khi tự nhìn thấy mình trong hoàn cảnh này, “nếu khởi tâm kiêu mạn”: Nếu lại sinh ra tâm kiêu ngạo, tự cao, “phải nhanh chóng diệt trừ nó”: Nên nhanh chóng loại bỏ ngay suy nghĩ kiêu mạn đó. Tại sao phải như vậy? Bởi vì quý vị đã không còn tóc, đầu không đội mũ đẹp, trên người cũng không trang điểm bằng những món trang sức lộng lẫy, mặc trên mình bộ y phục màu hư xấu, tay cầm bình bát đúng lượng đi khất thực. Tất cả những điều này đều nhằm dạy con người phải diệt trừ tâm cống cao ngã mạn, không có tư tưởng kiêu căng. Nếu vẫn còn có suy nghĩ đó và chưa kiểm soát được tâm kiêu ngạo của mình, “phải nhanh chóng diệt trừ nó”, quý vị cần phải nhanh chóng loại bỏ ngay suy nghĩ và tâm kiêu mạn đó.

“Kiêu mạn càng gia tăng”: Nếu sự kiêu mạn tăng lên. “thì ngay cả người thế tục, người cư sĩ tại gia cũng không nên có”: tức là người không xuất gia, cũng không nên có tâm kiêu mạn, không nên có tư tưởng tự cao tự đại, coi thường người khác. “Huống chi là người đã xuất gia tu đạo”: huống chi quý vị đã xuất gia để tu đạo? Muốn tu hành đạt đạo, nếu quý vị vẫn còn tư tưởng tự cao tự đại này, thì làm sao có thể được? “đã vì cầu giải thoát”: quý vị muốn đạt được sự giải thoát, không bị ràng buộc bởi ngã chấp và pháp chấp. “mà hạ mình”: bản thân nên hạ thấp địa vị của mình, phải rất khiêm tốn và hòa nhã. “đi khất thực để sống”: đã đi khắp nơi xin ăn, nhưng nếu vẫn còn tư tưởng kiêu mạn, tự cao tự đại này, thì chắc chắn không có công đức gì, và mãi mãi sẽ không đạt được sự thành tựu đạo nghiệp mà quý vị mong muốn.

D3. Đối trị chướng ngại phiền não do siểm khúc

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, siễm khúc chi tâm, dũ đọa tương vi, thị cố nghi chất trực kỳ tâm, đương tri siễm khúc, đản thị khi cuống, nhập đạo chi nhân, tắc vô thị xứ, thị cố nhữ đẳng, nghi đương đoan tâm, dĩ chất trực vi bổn.

Dịch nghĩa

Này các thầy tỳ kheo! Tâm nịnh hót quanh có trái ngược với đạo, bởi thế phải giữ tâm chân thật, ngay thẳng. Nên biết tâm nịnh hót quanh co chỉ là để lừa dối, người tu đạo không như vậy. Vì lý do này, các ông phải sửa tâm mình lấy sự ngay thẳng làm gốc.

Giảng giải

Siểm khúc là gì? Đó là ‘nịnh hót quanh co’. Đoạn kinh này dạy chúng ta không nên có phiền não chướng ngại do tâm nịnh hót, dua nịnh. Để đối trị tâm nịnh hót, phải dùng tâm ngay thẳng, phải dùng tâm chân thật, không có sự cong vẹo, để đối trị phiền não chướng ngại của sự ‘siểm khúc’. ‘Siểm’ là siểm mị hay gọi là ‘nịnh’. “Nịnh” là gì? Nịnh chính là sự nịnh bợ. Sao gọi là nịnh bợ? Chính là lời nói, ‘lưu hư’. ‘Lưu hư’ là một câu tiếng địa phương ở phương Bắc, gọi đầy đủ là “Lưu hư bổng thạnh (chạy theo và tâng bốc)”. Tức là khi thấy người không có tiền, thì không thèm để ý; nhưng khi thấy người giàu có, thì liền cúi đầu chào hỏi. Đây gọi là “chạy theo và tâng bốc”, hay còn gọi là “nịnh hót”, và đó chính là “nịnh”. Tức là khi gặp người giàu sang thì nịnh bợ, ca tụng, còn khi gặp người nghèo khó thì kiêu ngạo, coi thường họ. Vậy còn ‘khúc’ thì sao? ‘Khúc’ là lời “quanh co” có nghĩa là lời nói vòng vo, lòng dạ không ngay thẳng, dùng những lời lẽ quanh co, khéo léo để lấy lòng người khác, điều này gần giống với ‘nịnh hót’. Tuy nhiên, ‘nịnh hót’ thì thường dùng cho người giàu có, còn ‘quanh co’ thì dùng cho người bình thường, không đối xử với người khác bằng tâm ngay thẳng mà luôn vòng vo để lừa dối, không nói thật, không có một lời nào là chân thành. Những lời nói ra đều vòng vo, cong quẹo, không ngay thẳng.

Vậy làm thế nào để đối trị thói quen xấu này? Phật dạy: “Các ông, các Tỳ-kheo”: tất cả các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Sa-di, Sa-di ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, các ông phải biết rằng, “Tâm nịnh hót, quanh co”: cái tâm nịnh bợ người khác, nói lời không thật. “Trái ngược với đạo”: Nếu các ông muốn tu hành, nhất định không được có hành vi này. Tại sao vậy? Bởi vì điều này trái ngược với việc tu đạo, không phải là ngay thẳng. Làm bất cứ việc gì cũng phải thẳng thắn, nếu không thẳng thắn thì sẽ không phù hợp với Phật pháp. Nói năng và hành động đều không nên vòng vo, giả dối. Nịnh hót chính là khi thấy người có tiền, chỉ nói những lời dễ nghe, những điều họ muốn nghe, đó gọi là lời nịnh bợ. Quanh co là lòng dạ không chân thật, tâm không ngay thẳng. Điều này trái ngược với đạo, không phù hợp với việc tu hành.

“Bởi thế phải giữ tâm chân thật, ngay thẳng”: Bởi vậy, tâm của quý vị cần phải chân thật, phải ngay thẳng, vì tâm ngay thẳng chính là đạo tràng. Nếu quý vị cứ làm mọi người vui lòng, rồi nói rằng mình đang học hạnh Bồ Tát, áp dụng tứ nhiếp pháp. Tứ nhiếp pháp là gì? Đó chính là bố thí, ái ngữ, lợi hành, và đồng sự. Bố thí là đem lợi ích đến cho người khác, như mang tài sản của mình để bố thí cho người khác. Ái ngữ là nói lời tốt lành với người, nhưng Bồ Tát nói lời tốt lành là không có ý đồ hay mong cầu điều gì, chỉ để làm cho người nghe vui vẻ mà không phải vì muốn nhận lại lợi ích cho bản thân. Nếu quý vị nói lời tốt chỉ vì lợi ích cá nhân, thì đó là sự nịnh hót, không phải là tâm ngay thẳng. Tâm ngay thẳng là đạo tràng, phải dùng tâm ngay thẳng để đối đãi với người khác, trong lời nói, hành động, tất cả mọi thứ đều phải từ tâm ngay thẳng mà ra.

“Nên biết rằng tâm nịnh hót quanh co”: tất cả mọi người đều nên biết rằng, nịnh hót và quanh co “chỉ là lừa dối”: quý vị dùng loại tâm nịnh bợ và không thẳng thắn này để nói chuyện, thì đó là đang lừa dối người đời, nói dối. “Người tu đạo”: người tu đạo, tức là chúng ta muốn tu hành, “không như vậy”: tuyệt đối không được nói dối, tuyệt đối không được nịnh bợ người khác, mà phải dùng tâm ngay thẳng để đối đãi với mọi người. “Vì lý do này, các ông”: vì lý do đó, nên các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Sa-di, Sa-di ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, tất cả các đệ tử của Phật, “phải sửa tâm mình”: quý vị phải chỉnh đốn lại tâm của mình. Chỉnh đốn tâm tức là làm cho tâm ngay thẳng, mà tâm ngay thẳng tức là không có tâm nịnh hót. Tâm nịnh bợ phải không còn, và tâm uốn éo, không thật thà cũng phải không còn. “Lấy sự ngay thẳng làm gốc”: lấy sự chân thật, ngay thẳng, không nịnh hót làm nền tảng. Tuyệt đối không được nịnh bợ người khác, tuyệt đối không được có ý đồ hay tính toán với bất kỳ ai. Như cái gọi là ‘mưu mô, đấu đá’, dùng các thủ đoạn để đem lại lợi ích cho bản thân, đó là điều mà những người tin Phật không nên có.

B2. Giải thích những yếu tố quan trọng không chung với thế gian pháp (tám phần)

C1. Công đức vô cầu

C2. Công đức biết đủ

C3. Công đức xa lìa

C4. Công đức không mệt mỏi

C5. Công đức không mất chính niệm

C6. Công đức thiền định

C7. Công đức trí tuệ

C8. Công đức cứu cánh

Bây giờ, bắt đầu với C1

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, đương tri đa dục chi nhân, đa cầu lợi cố, khổ não diệc đa, thiểu dục chi nhân, vô cầu vô dục, tắc vô thử hoạn, trực nhĩ thiểu dục, thượng nghi tu tập, hà huống thiểu dục năng sanh chư công đức, hành thiểu dục giả, tắc vô siễm khúc dĩ cầu nhân ý, diệc phục bất vi chư căn sở khiên, hành thiểu dục giả, tâm tắc thản nhiên, vô cầu ưu úy, xúc sự hữu dư, thường vô bất túc, hữu thiểu dục giả, tắc hữu niết bàn, thị danh thiểu dục.

Dịch nghĩa

Các thầy Tỳ-kheo, các ông nên biết rằng người nhiều ham muốn, vì ham muốn nhiều lợi lộc nên đau khổ cũng nhiều. Người ít ham muốn, không cầu, không dục thì không có những phiền não này. Ngay cả việc giảm ham muốn cũng đã đáng để tu tập, huống chi là ít ham muốn có thể sinh ra nhiều công đức. Người ít ham muốn thì không có sự dua nịnh để lấy lòng người khác, cũng không bị các căn chi phối. Người thực hành ít ham muốn thì lòng luôn thản nhiên, không lo sợ điều gì, đối mặt mọi việc đều đủ đầy, không thấy thiếu thốn. Người ít ham muốn thì đó chính là Niết-bàn. Đây gọi là ít ham muốn.

Giảng giải

Công đức chính là đạt được sự viên mãn nhất về Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, đó chính là có công đức. Vì vậy, trong Nho giáo có nói: “Nhân lễ nghĩa trí căn ư tâm, kỳ sanh sắc dã, thải nhiên kiến ư diện, áng vu bối, thư ư tứ chi, tứ thể bất ngôn nhi dụ”

Nghĩa: Nhân, nghĩa, lễ, trí đều bắt nguồn từ tâm. Khi những đức tính ấy được nuôi dưỡng sẽ phát sinh một vẻ sáng ngời trên khuôn mặt, toát ra phía lưng, thực hành qua tứ chi, toàn thân tự nhiên biểu lộ mà không cần lời nói

‘Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí bắt nguồn từ tâm’ gốc rễ của nó nằm trong tâm. ‘Khi những đức tính ấy được nuôi dưỡng sẽ phát sinh’: nó có một loại ánh sáng tỏa ra. ‘một vẻ sáng ngời trên khuôn mặt’ nếu quý vị đầy đủ Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, thì trên khuôn mặt quý vị sẽ hiện ra tướng đức hạnh, có một loại công đức ở bên trong. Nếu quý vị không có Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí thì sẽ không có sự toát ra của công đức đó. Không chỉ hiện trên khuôn mặt, mà còn ‘toát ra ở lưng’, ‘thực hành qua tứ chi, toàn thân tự nhiên biểu lộ mà không cần lời nói’ Vì vậy, người có công đức, ai gặp cũng đều yêu mến. Tại sao người ta lại yêu mến? Vì người đó có công đức. Người ấy không tranh với ai, cũng không cầu mong điều gì, nên công đức đệ nhất chính là công đức của sự không cầu.

Chúng ta, con người ở thế gian này đều có lòng ham muốn, có sự tham cầu. Quý vị thử suy nghĩ xem, có ai mà không có lòng tham cầu? Người tin Phật cũng có lòng tham cầu; người không tin Phật thì càng có lòng tham cầu. Tham cầu gì? Từ khi đứa trẻ vừa sinh ra, nó đã có sự tham cầu rồi. Tham cầu gì vậy? Vừa mới sinh ra, nó đã tham cầu sữa mẹ. Nếu không được cho ăn, nó sẽ khóc: “Khổ quá!” Khóc lóc, than khổ suốt ngày. Tại sao lại khóc (kêu khổ)? Vì nó muốn được bú sữa. Khi có sữa, nó sẽ thỏa mãn vì đạt được điều mong muốn. Còn nếu không được, nếu nó không có sữa uống, thì nó sẽ chịu nỗi khổ “cầu không được,” vì vậy nó rất thẳng thắn mà kêu lên: “Khổ quá! Khổ quá! Khổ quá!” Khóc toáng lên. Tiếng khóc khiến mẹ phải chuyển máu của mình thành sữa, bố thí cho đứa trẻ, để thỏa mãn mong muốn và nhu cầu ăn uống của nó.

Vừa mới sinh ra đã có lòng tham. Khi biết ăn những thứ khác, đứa trẻ bắt đầu tham ăn các món khác. Nếu quý vị đưa cho nó một thứ gì đó, dạy nó cách chơi, hoặc cho nó món gì ngon để ăn, nó đều vui vẻ làm theo. Vì vậy, có câu “Ăn uống và dục vọng là bản tính tự nhiên,” việc thích ăn ngon là một bản năng bẩm sinh. Nó rất thích ăn những món ngon. Khi biết chơi, nếu quý vị mua cho nó một món đồ chơi, nó sẽ vui mừng khôn xiết; nếu quý vị không mua, nó sẽ trở nên nghịch ngợm, gây rối. Đây là lòng tham bẩm sinh của trẻ nhỏ, và lòng tham này ngày càng lớn dần theo thời gian.

Khi lớn lên, mọi thứ đều hiểu, đến lúc phải đi học. Tại sao phải học? Học nhiều một chút, sau này kiếm tiền dễ, đó chẳng phải là tham lam sao! Khi còn đang đi học, đã bắt đầu nghiên cứu xem sau này nên học gì. Nghĩ thử xem: Bây giờ là thời đại không gian, khoa học phát triển, mình sẽ học khoa học! Nhưng lại nghĩ: Khoa học có thể lên trời, nhưng không thể xuống đất, dưới lòng đất thì không có ích gì. Ồ! Vậy nghiên cứu địa chất học. Rồi nghiên cứu khí hậu, đưa vệ tinh lên trời để xem năm sau lượng mưa bao nhiêu. Năm nay đã muốn biết lượng mưa của năm sau rồi, tất cả đều là do lòng tham chi phối. Còn có những học sinh nghĩ rằng nghiên cứu thiên văn địa lý, tất cả đều quá xa vời, mình sẽ nghiên cứu con người! Nghiên cứu nhân văn học. Người ta nói nghiên cứu này cũng không kiếm được nhiều tiền, vậy thì làm bác sĩ, học y học, học hóa học, học sinh học để nghiên cứu. Mổ một con ếch ra xem bên trong có những gì? Giết một con chuột để xem trong đó có những gì?

Nghiên cứu tới nghiên cứu lui, lòng tham vô tận cứ thế mà lộ ra. Dù quý vị làm gì cũng đều có lòng tham này. Người xuất gia thì tham có thêm một chút hộ pháp: ‘Người giàu có kia, nếu ông quy y với tôi, thì thật hay biết bao. Quy y với tôi, ông có thể dâng rất nhiều tiền để cúng dường tôi, giúp tôi xây chùa, giúp tôi làm mọi việc cho Phật giáo, giúp tôi in kinh, ông xem điều này tốt biết bao?’ Đó là lòng tham. Vậy những người không tham tiền thì sao? Họ lại tham muốn tu đạo. À! Khi nào tôi mới có thể khai ngộ đây? Tôi phải dụng công thế nào? Tôi phải làm sao để có thể nhanh chóng khai ngộ, nhanh chóng thành Phật đây? Lòng tham này cứ thế mà bộc lộ. Quý vị dù có tu đạo, cũng có lòng tham; không tu đạo, lòng tham lại càng lớn hơn.

Vì vậy, phải vô cầu mới là công đức, có cầu thì không có công đức. Người xưa nói: ‘Không cầu thì sẽ không có phiền não’, Quý vị ‘biết ít chuyện thì ít phiền não’, biết càng ít chuyện, thì đúng sai cũng biết ít, phiền não cũng sẽ ít đi. ‘Giao thiệp nhiều thì thị phi nhiều’, quý vị quen biết nhiều người, rắc rối cũng theo đó mà đến. Người này nói quý vị không phải với họ, người kia nói tôi không phải với quý vị, người khác lại nói quý vị không phải với anh ta; trong mối quan hệ giữa quý vị, tôi, và họ sẽ có rất nhiều chuyện xảy ra, nhiều phiền toái xuất hiện. Tại sao? Tất cả đều vì lòng tham và tâm mong cầu. Cầu người! Cầu tài!

Quý vị xem ông Triệu, người giỏi bói toán, suốt ngày cứ bói cho người ta. Những người đến xin bói thì cầu may mắn, cầu phát tài, lại còn cầu đủ thứ này nọ, tất cả đều là có lòng cầu mong. Quý vị thấy đấy, người hồ đồ thì cầu hồ đồ, vì không hiểu, bản thân vì không biết nên phải đi xin bói để hỏi: ‘Anh xem vận mệnh của tôi thế nào?’. ‘Vận mệnh của anh là tốt nhất, tương lai có thể làm hoàng đế’. Nhưng đây chỉ là một giấc mơ, đừng nói quý vị không thể làm được, ngay cả khi làm được hoàng đế cũng chỉ là một giấc mơ, làm tổng thống cũng là một giấc mơ, ngày ngày sống trong mộng tưởng. Giấc mơ, không ai nhìn thấu, cũng không ai buông bỏ được, vì vậy đến chỗ vô cầu thì sẽ vô ưu, nếu quý vị không có gì để cầu mong, thì sẽ không còn lo lắng nữa.

Cầu không được thì khổ, tại sao có khổ do cầu không được? Chính vì lòng tham cầu của quý vị quá lớn, nên mới cảm thấy khổ, đêm cũng không ngủ được, ban ngày cũng ăn không ngon, tất cả đều vì lòng tham cầu quá mức. Mọi người ở đây đều thông minh hơn tôi, nên cần nghiên cứu sâu sắc về công đức của việc vô cầu. Tôi không phải đang kể chuyện cười với các quý vị đâu. Quý vị xem những học sinh đang đi học kia, học rồi lại sinh ra một lòng tham khác. Nam sinh thì muốn tìm một cô quý vị gái tốt, sau này kết hôn sinh con cái ngoan, tạo dựng một gia đình hạnh phúc. Còn các nữ sinh cũng có điều cầu mong, muốn tìm một người quý vị đời tốt, rồi nghĩ đến tương lai sẽ thế nào, thế nào... không thể nói hết được. Và khi có cầu mà không đạt được, thì sẽ có khổ do cầu không được. Còn khi đã đạt được rồi, lại lo sợ mất đi, lo sợ đánh mất, bao gồm cả tài sản, vật chất, và mọi thứ khác. Khi chưa đạt được thì lo lắng về việc có được, khi đã có rồi thì lại lo sợ mất đi, lại sợ đánh mất. Nói ra thì đúng là không có điểm dừng, không bao giờ kết thúc, vì luôn có điều để cầu mong. Vậy còn vô cầu thì sao? Nếu quý vị có thể không cầu mong gì, đó chính là công đức. Cho nên, "biết đủ thì thường vui, có thể nhẫn nhịn thì tự yên" và sẽ không còn khổ nữa.

“Các thầy Tỳ-kheo, các ông nên biết rằng người nhiều ham muốn”: Ở đây nói đến tất cả chúng sinh, không chỉ riêng các Tỳ-kheo, mà là tất cả chúng sinh! Nên biết rằng những người nhiều dục vọng thì không bao giờ thỏa mãn, tham lam không biết đủ, tham cầu không ngừng. Có một trăm đồng thì nghĩ rằng nếu có hai trăm đồng thì thật tốt; có hai trăm rồi lại muốn có hai nghìn; đến khi có hai nghìn thì lại muốn có hai vạn; khi có hai vạn rồi, lại muốn có hai trăm vạn, đó là lòng tham vô tận, như một cái hố sâu không đáy, không bao giờ dừng lại. “Vì ham muốn nhiều lợi lộc”: Tại sao họ tham lam? Chính vì họ muốn đạt được lợi ích, muốn có nhiều điều tốt đẹp, có lợi cho bản thân. "nên khổ não cũng nhiều": Vì tham lam quá nhiều, khổ não cũng đi kèm, cầu mà không được thì sinh ra khổ não, cho nên khổ não cũng nhiều.

“Người ít ham muốn”: Nếu là người không có lòng tham muốn, “không cầu, không dục”: cũng không có gì để tham cầu, không có điều gì muốn có, lòng tham dục hoàn toàn không còn, "thì không có những tai họa này": vậy thì sẽ không có những khổ não này. Mọi người hãy suy ngẫm, hễ tham là có khổ. Tôi nói điều này, quý vị có thể không tin, nhưng mỗi người hãy tự nghĩ xem, những thứ quý vị cầu mà không đạt được, quý vị khóc, quý vị than, không ngủ được, ăn không ngon, rồi lại nghĩ đến tự tử, rồi lại muốn sống, muốn chết, làm đủ thứ điên đảo, tất cả đều xuất hiện. Đó là bởi vì quý vị có lòng tham cầu. Không có tham dục, không có gì để cầu, thì không có vấn đề gì cả, mọi vấn đề đều được giải quyết.

“Ngay cả việc giảm ham muốn”: Nếu chỉ có ít, rất ít, một chút lòng ham muốn thôi, “cũng đã đáng để tu tập”: Nếu hoàn toàn không có ham muốn, thì người đó sẽ muốn tu hành, vì họ không còn gì để tham cầu, chỉ muốn tu đạo mà thôi. “Huống chi là ít ham muốn”: Huống chi là lòng ham muốn, quý vị phải thường xuyên giảm bớt, không phải chỉ là một lúc nào đó, mà là phải luôn giảm bớt ham muốn. “Có thể sinh ra nhiều công đức”: Nếu giảm bớt lòng ham muốn, quý vị có thể sinh ra nhiều công đức. Nếu lúc nào quý vị cũng có thể ít ham muốn, thì mọi công đức sẽ tự nhiên sinh ra. “Người ít ham muốn”: Người biết giảm bớt lòng dục vọng, "thì không có sự dua nịnh": Sẽ không có sự dối trá hay quanh co. Không cần nịnh nọt người khác, không phải nói lời tốt đẹp hay vòng vo, sợ đắc tội với người khác, sợ làm người ta không vui. Tại sao phải dua nịnh như vậy? “để lấy lòng người khác": Làm vậy để lấy lòng người khác, khiến họ nghe xong cảm thấy vui. Vì người khác vui, thì bản thân có thể đạt được lợi ích. "Cũng không bị các căn chi phối": Nếu quý vị không còn ham muốn nữa, thì mắt sẽ không bị sắc trần làm lay chuyển, tai không bị âm thanh chi phối, mũi không bị mùi hương ảnh hưởng, lưỡi không bị vị giác lay động, thân không bị xúc giác chi phối, ý không bị pháp trần kéo theo, không bị lay chuyển nữa.

“Người thực hành ít ham muốn”: Nếu quý vị có thể tu hành pháp môn ít ham muốn, người như vậy "thì lòng luôn thản nhiên": Trong lòng luôn cảm thấy thản nhiên, rất bình yên và vui vẻ. Như câu nói: ‘Quân tử thì thản nhiên, tiểu nhân thì luôn lo lắng’, người quân tử trong lòng lúc nào cũng rất sáng sủa, vẻ ngoài cũng rạng ngời - như câu:

Nhân nghĩa lễ trí sung thực chi vị mỹ, sung thực nhi hữu quang huy vị đại, đại nhi hóa chi chi vị thánh, thánh nhi bất khả tri chi vị thần.

Nghĩa: (Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí,

Đầy đủ gọi là Đẹp, đầy đủ mà rực rỡ gọi là Đại,

Đại mà biến hóa gọi là Thánh, Thánh mà không thể hiểu thấu gọi là Thần.)

‘Đầy đủ chính là Đẹp’, đầy đủ tức là viên mãn, còn ‘Đẹp’ ở đây có nghĩa là rất tốt. ‘Đầy đủ và ánh sáng gọi là Đại’, một người đẹp nếu vừa có thể đầy đủ đức hạnh và ánh sáng, thì đó chính là một người Đại nhân. ‘Đại mà biến hóa gọi là Thánh’, Đại nhân rồi lại có khả năng biến hóa, thì đó chính là Thánh nhân. ‘Thánh mà không thể biết gọi là Thần’, đến mức ngay cả thánh nhân cũng không biết người này ra sao, tức là đã đạt đến cảnh giới vi diệu, không thể dùng lời nói hay suy nghĩ để hiểu thấu. Cảnh giới này gọi là thần diệu. ‘Không lo lắng và sợ hãi’: Bởi vì người này không còn tham lam điều gì, nên không còn sợ hãi. Sợ cái gì đây? Ngay cả khi quý vị chặt đầu tôi, tôi cũng không lo lắng. Tại sao vậy? Bởi vì không có điều gì để cầu, không còn tham lam, sống hay chết cũng không có gì khác biệt, thực sự có thể nhìn thấu, buông bỏ, thì sẽ đạt được tự do. Không lo lắng, không sợ hãi, đó chính là tự tại.

“Không lo sợ điều gì”: Bất kể gặp phải việc gì, đều rất lạc quan. “đối mặt mọi việc đều đủ đầy, không sợ thiếu thốn”: Khi đã rất lạc quan rồi, thì sẽ cảm thấy mọi thứ đều viên mãn, không thiếu, không thừa, và cũng không thấy có điều gì là không đủ cả. Nhân vì điều này, tôi nhớ lại mấy câu mà tôi đã nói với các quý vị, các quý vị nên nhớ. Tôi đã nói gì nhỉ? Tôi nói...

“Phú nhân bất chiếm tiện nghi, chiếm tiện nghi thị bần cùng. Thiện nhân bất oán nhân, oán nhân thị ác nhân. Hiền nhân bất sanh khí, sanh khí đích thị ngu nhân.”

Nghĩa: “Người giàu không tranh chiếm lợi ích nhỏ, tranh chiếm lợi ích nhỏ là người nghèo hèn. Người thiện không oán trách người khác, oán trách người khác là người ác. Người hiền trí không nổi nóng, người nổi nóng là kẻ ngu muội.”

Người giàu thì không tranh chiếm lợi ích, còn người hay tranh chiếm lợi ích thì sao? Chính là người nghèo. Dù họ có nhiều tiền, nhưng nếu họ vẫn muốn tranh chiếm lợi ích thì đó vẫn là người nghèo. Bởi vì họ cảm thấy không hài lòng, không hài lòng nên còn tham lam. Nếu quý vị thực sự giàu có, quý vị sẽ không cần tìm kiếm gì thêm, nên ‘người giàu không tranh chiếm lợi ích nhỏ, tranh chiếm lợi ích nhỏ là người nghèo hèn’. ‘Người thiện không oán trách người khác, người oán trách là kẻ ác’, người thiện thì không oán trách ai, nếu thực sự là người thiện, họ sẽ không oán trách ai cả. Dù có chịu thiệt thòi bao nhiêu, họ cũng không oán trách người khác. Còn nếu quý vị luôn oán trách người khác, thì quý vị thuộc loại kẻ ác. Gặp người này thì nói người kia sai, gặp người kia thì nói người này sai, còn bản thân mình thì cho là đúng, nhưng khi nhìn lại, mình chẳng đúng điều gì cả. Vì vậy, người thiện không oán trách người khác, còn kẻ oán trách là kẻ ác.

Người hiền là gì? Người hiền thì không nóng giận, người có trí tuệ thì không nóng giận, còn người hay nóng giận chính là kẻ ngu. Dễ nổi giận, đó là do thiếu trí tuệ thật sự. Người quý phái, bậc cao quý thì không chửi mắng người khác, dù trong hoàn cảnh nào cũng không chửi mắng. Người cao quý lòng từ bi, họ không chửi mắng. Còn chửi mắng người khác chính là kẻ hèn. Những người thích chửi mắng là kẻ hèn hạ. Vì vậy, quý vị cần lưu ý điều này, đừng tham lam tìm cầu vật chất hay tài sản. Vì thế, “Người có ít ham muốn”: Nếu ai tu tập theo pháp môn ít ham muốn, người ấy sẽ đầy đủ công đức của pháp thân, trí tuệ và giải thoát. Khi đã đầy đủ ba đức này, “thì đó chính là Niết Bàn”: trạng thái không sinh không diệt, không nhơ không sạch, không tăng không giảm, là cảnh giới của sự an lạc, thanh tịnh tuyệt đối. “Đây gọi là ít ham muốn”: khi không còn tìm cầu gì, không còn tham lam gì nữa, đó mới thực sự là ít ham muốn.

Thế giới này hình thành như thế nào? Là do bốn đại kiếp thành, trụ, hoại, không mà thành tựu. Thành có hai mươi tiểu kiếp, trụ có hai mươi tiểu kiếp, hoại có hai mươi tiểu kiếp, không có hai mươi tiểu kiếp. Hai mươi tiểu kiếp bằng một trung kiếp, bốn trung kiếp là một đại kiếp. Nhưng chúng ta phải suy nghĩ tại sao lại có thành? Sao lại có trụ? Sao có hoại? Sao có không? Tại sao có thành trụ hoại không? Thành trụ hoại không này cũng chính là sanh lão bệnh tử và sanh trụ dị diệt. Vậy sanh lão bệnh tử và sanh trụ dị diệt sao lại có?

Thế giới này hình thành như thế nào? Thế giới được hình thành qua bốn đại kiếp: thành, trụ, hoại, không. Mỗi giai đoạn - thành có hai mươi tiểu kiếp, trụ có hai mươi tiểu kiếp, hoại có hai mươi tiểu kiếp, và không cũng có hai mươi tiểu kiếp. Hai mươi tiểu kiếp tạo thành một trung kiếp, và bốn trung kiếp tạo thành một đại kiếp. Tuy nhiên, chúng ta cần nghiên cứu xem, tại sao lại có thành? Tại sao lại có trụ? Tại sao lại có hoại? Tại sao lại có không? Thành, trụ, hoại, không cũng giống như sinh, lão, bệnh, tử, cũng là sinh, trụ, dị, diệt. Vậy thì sinh, lão, bệnh, tử và sinh, trụ, dị, diệt là từ đâu mà có?

Chúng ta cần biết rằng tất cả đều do vọng tưởng của chúng ta tạo ra. Vì thế mới nói: ‘Niệm động bách sự hữu, niệm chỉ vạn sự vô’ (niệm khởi thì trăm sự có, niệm dừng thì vạn sự không). Khi một niệm khởi lên, liền có núi sông, đại địa, nhà cửa. Nếu quý vị không sinh một niệm nào, thì mọi thứ đều không có. Vì vậy, thế giới này có thành, trụ, hoại, không, và con người có sinh, lão, bệnh, tử, sinh, trụ, dị, diệt đều là do vọng tưởng mà thành. Nói rộng ra thì tạo nên cả một thế giới, nói hẹp hơn thì tạo nên một quốc gia, cũng đều do vọng tưởng tạo thành. Nhỏ hơn nữa thì ngay cả một gia đình cũng do vọng tưởng mà thành. Và thu nhỏ lại hơn nữa, thân tâm của chúng ta cũng đều do vọng tưởng tạo ra.

Vọng tưởng của chúng ta bay tán loạn, có vô số vọng tưởng, nhiều vô tận như cát bụi. Trong không gian, quý vị thấy những hạt bụi và cát nhiều không đếm xuể, vọng tưởng của chúng ta cũng như vậy, không biết bao nhiêu mà kể. Chúng ta có một vọng tưởng thiện, đó là bổ sung cho sự thiếu hụt chính khí trong trời đất; còn nếu có vọng tưởng ác, thì nó sẽ giúp ác nghiệp của thế giới này ngày một gia tăng. Nếu quý vị có vọng tưởng thiện, thì nghiệp thiện sẽ tăng lên. Nếu vọng tưởng của quý vị bình thường, không thiện không ác, thì quý vị tạo ra một thế giới bình thường. Ngay cả khi quý vị nhìn vào hôm nay, chúng ta tụ họp trong Phật đường này, người thì nói chuyện này, người thì nói chuyện kia, quý vị giảng đạo lý của quý vị, tôi giảng đạo lý của tôi, tất cả đều là do vọng tưởng hiện mà ra.

Hôm nay chúng ta tụ họp về đây cũng là do những vọng tưởng mà chúng ta đã tạo ra từ trước. Giống như mỗi người trong số các quý vị, ai cũng có vọng tưởng riêng của mình. Tôi nói với quý vị rằng, quý vị đến đây là vì trước kia tôi đã có một vọng tưởng rằng, trong tương lai tôi sẽ xuất gia tu hành, lập nên một Phật đường. Trong Phật đường đó sẽ có Trương Tam, có Lý Tứ. Trương Tam thì cao năm thước ba tấc rưỡi, còn Lý Tứ có thể cao năm thước bốn tấc. Sẽ có bao nhiêu cô gái học Phật pháp ở đó, bao nhiêu chàng trai nghiên cứu Phật pháp, bao nhiêu người xuất gia, bao nhiêu người tại gia, bao nhiêu cư sĩ, người già bao nhiêu, người trẻ bao nhiêu... Tất cả đều do vọng tưởng mà thành. Quý vị đã từng có những vọng tưởng này, và giờ đây hiện ra một cảnh giới như vậy, để chúng ta cùng nhau nghiên cứu Phật pháp ở đây.

Nói đến việc nghiên cứu Phật pháp, con người là một loài động vật rất kỳ lạ, một sinh vật rất kỳ quặc. Quý vị dạy họ học điều tốt, họ luôn không tin, bán tín bán nghi; nhưng nếu quý vị dạy họ học điều xấu, họ rất nhanh sẽ học được. Quý vị thấy đấy, không cần nói đâu xa, chỉ ngay tại nơi này thôi, mỗi ngày đều có xe buýt đi đến Las Vegas. Không ai dạy họ cách đánh bạc, nhưng khi đến đó, họ tự nhiên biết cách, không cần thầy dạy. Họ kéo một cái, đặt một đống tiền, rồi kéo thêm một cái nữa, kết quả là mất sạch, không còn gì cả. Điều này không cần ai dạy, họ cũng biết cách làm. Đây chính là thế giới được tạo ra bởi những vọng tưởng.

Bất kể là ai, đều đã từng có vọng tưởng trong quá khứ, vì vậy mà kiếp này hiện ra với một diện mạo như thế nào, hình dạng ra sao, tất cả đều là kết quả của những vọng tưởng ấy. Nếu quý vị sinh ra với vẻ ngoài xấu xí, đó là vì trong quá khứ quý vị đã luôn suy nghĩ những điều xấu xa. Nếu quý vị sinh ra xinh đẹp, giống như cô gái kia rất đẹp, tựa như tiên nữ, đó cũng là vì trước kia quý vị đã luôn nghĩ về điều tốt đẹp. Ví dụ như quý vị nghĩ rằng nếu tôi được làm người, tôi sẽ xuất hiện với vẻ đẹp nhất, tôi có thể tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới, Hoa hậu Hoàn vũ. Một khi được chọn làm Hoa hậu Hoàn vũ, quý vị sẽ cảm thấy hoàn toàn mất tự do, đi lại không tự do, ngồi cũng không tự do, nằm cũng không tự do, luôn có những sự gò bó, không được tự do.

Trong thế giới này, con người lừa dối lẫn nhau, Hoa hậu Hoàn vũ muốn tìm một chàng trai đẹp, nhưng tìm mãi không được, nên cảm thấy khổ sở vô cùng. Còn chàng trai tuấn tú lại muốn tìm một cô gái xinh đẹp, nhưng dù tốn bao nhiêu sức lực, thời gian, cũng không tìm được, cũng vô cùng khổ não. Vì vậy, thế giới này đều do những vọng tưởng mà ra, nên mới có nhiều khổ đau như thế. Mỗi người đều có nỗi khổ của mình. Con gái khi đã qua tuổi 18, 19, sau 20 tuổi, thì sự phiền muộn bắt đầu đến, suốt ngày không khóc thì cũng kêu than, rắc rối ngày càng nhiều. Vấn đề này đến, vấn đề kia cũng xuất hiện, cho nên thế giới này là như vậy.

Quan trọng nhất, mọi người đều biết có một vị vua của Iran, ông ấy là người giàu có nhất thế giới. Ở mỗi quốc gia lớn nhỏ, ông đều mua một ngôi nhà hoặc biệt thự đẹp nhất. Tiền bạc là nhiều nhất, làm hoàng đế, nhưng bây giờ chính quyền của ông ấy đã bị lật đổ. Bị lật đổ không phải là chuyện gì lớn, dù có nhiều tiền như vậy, nhưng đi đến đâu cũng không ai hoan nghênh. Có nhà ở đó cũng không thể ở, có tiền trong ngân hàng cũng không thể rút ra. Quý vị xem, điều đó có khổ hay không? Lưu lạc khắp nơi, sống một cuộc đời lưu vong, bao nhiêu tiền cũng trở nên vô dụng, không có giá trị gì nữa. Dù đi đến đâu, mọi người đều muốn ám sát ông ấy, Iran còn treo thưởng hàng trăm ngàn đồng để mua cái đầu của ông. Các quý vị thử nghĩ xem, có nhiều tiền như vậy thì có ích gì? Có tài, có thế, có nhiều quyền lực, nhưng một khi sụp đổ, thì chẳng còn quyền lực gì nữa, tiền cũng vô dụng, dù có gửi ở ngân hàng nào đi nữa, người ta cũng không trả lại cho ông ấy. Quý vị nghĩ xem, có đáng thương không? Đã như vậy, quý vị cần nhiều tiền để làm gì? Vì vậy, nếu cứ mơ mộng không rõ ràng, thì sẽ trở thành một kẻ mê muội, sống trong ảo mộng, đó thật sự là điều đáng thương.

C2. Công Đức Biết Đủ

Phiên âm

Nhữ đẳng tỳ kheo, nhược dục thoát chư khổ não, đương quán tri túc, tri túc chi pháp, tức thị phú lạc an ổn chi xứ, tri túc chi nhân, tuy ngọa địa thượng, do vi an lạc, bất tri túc giả, tuy xứ thiên đường diệc bất ổn ý, bất tri túc giả, tuy phú nhi bần, tri túc chi nhân, tuy bần nhi phú, bất tri túc giả, thượng vi ngũ dục sở khiên, vi tri túc giả chi sở lân mẫn thị danh tri túc.

Dịch Nghĩa

Các thầy Tỳ-kheo, nếu muốn thoát khỏi các khổ não, thì thì thường quán biết đủ. Pháp biết đủ chính là nơi giàu sang an ổn. Người biết đủ, dù nằm trên đất cũng thấy an vui; người không biết đủ, dù ở thiên đường cũng không vừa ý. Người không biết đủ, tuy giàu mà nghèo; người biết đủ, tuy nghèo mà giàu. Người không biết đủ thường bị năm dục lôi kéo, được người biết đủ thương xót. Đó gọi là biết đủ.

Giảng giảng

Thứ hai, công đức của sự biết đủ. Có biết đủ thì có công đức, không biết đủ thì không có công đức. Nếu quý vị biết đủ, quý vị sẽ luôn vui vẻ; còn nếu không biết đủ, quý vị sẽ luôn khổ sở, luôn lo âu. Người biết đủ thì giống như Nhan Hồi vậy,

Một ống cơm, một bầu nước, sống trong ngõ hẹp, người khác không chịu nổi nỗi khổ ấy, nhưng Nhan Hồi vẫn không thay đổi niềm vui của mình.

Đây chính là biết đủ. Câu này nói về đại đệ tử của Khổng Tử – Nhan Hồi, ông là một người biết đủ, cũng là một người lạc quan. Ông ăn không có bát cơm, uống nước cũng không có chén trà. Vậy ông ăn bằng gì? Ông dùng một ống tre. Tre có các đốt, ông cắt một đoạn, để lại một đốt, phần trên cắt bỏ đi, rồi dùng ống tre đó để đựng cơm ăn. Tại sao vậy? Vì ông không có tiền mua bát, mua đồ gốm, nên dùng một đoạn tre để làm bát ăn cơm, đó gọi là "một giỏ cơm". "Ống" ở đây chính là ống tre.

‘Một bầu nước’ Nhan Hồi uống nước cũng không có chén trà. Vậy ông dùng gì để uống nước? Ông dùng một cái bầu, tức là một nửa quả bầu khô. Ông lấy bầu ra suối hoặc nơi có nước, múc một bầu nước để uống. Về việc đun nước thì khỏi phải nói, ông không có ấm đun nước, cũng chẳng có ấm pha trà. Tại sao lại như vậy? Bởi vì ông quá nghèo! Do đó, mới gọi là ‘một bầu nước’.

‘Ở trong ngõ hẹp’, ông ấy sống trong một con ngõ rất đơn sơ, nhà cửa không đẹp, không có cửa, thậm chí còn không bằng một túp lều cỏ. Ông sống trong ngõ hẹp, ‘người khác không chịu nổi nỗi khổ ấy’, ai nhìn thấy ông đều cảm thấy lo lắng thay cho ông, ai gặp ông cũng nói rằng Nhan Tử nghèo đến mức này, thực sự quá đáng thương, ai cũng lo lắng thay cho ông. Nhưng Nhan Tử thì sao? Ông vẫn không thay đổi niềm vui của mình. Dù ông nghèo, nhưng ông sống nghèo mà vui vẻ, ông biết đủ. Vì vậy mới nói "biết đủ thường vui", chịu đựng được thì tự nhiên sẽ an lòng. Ông cũng không tham lam, cũng không cầu gì, dù nghèo nhưng ông không có lòng tham, không có gì mong cầu. Ông không có ý định tìm cách kiếm ít tiền để mua một cái bát ăn, một cái chén trà, hay một đôi đũa. Không có, ông không có những vọng tưởng như vậy, vì vậy mới nói ‘Nhan Tử cũng không thay đổi niềm vui ấy’, ông ấy rất vui vẻ. Qua đó có thể thấy rằng Nhan Hồi là một người thông đạt, biết mệnh. Người quân tử an vui trong cảnh nghèo, người thông đạt thì biết mệnh. Ông biết vận mệnh của mình là như vậy, nên không chút nào cầu cạnh từ bên ngoài.

Vậy thì "biết đủ" ở những phương diện khác thì sao? Dù là việc gì, chỉ cần quý vị có thể nghĩ thoáng hơn một chút, quý vị sẽ thấy hài lòng ngay! Nghĩ thoáng hơn một chút, đừng sinh lòng tham lam không bao giờ thỏa mãn. Nếu quý vị biết đủ, quý vị sẽ có công đức; nếu không biết đủ, quý vị sẽ phạm phải đủ loại sai lầm. Người học Phật cũng cần phải học pháp môn "biết đủ" này. Ví dụ như chúng ta ăn uống, dù không phải là những món ngon, nhưng vẫn có thể ăn no. Quý vị nên nghĩ đến những người tị nạn từ Việt Nam, họ lênh đênh trên biển, sống trong cảnh "sáng không biết chiều có còn sống không", đừng nói đến việc ăn no, mà ngay cả mạng sống cũng không được bảo đảm. Mạng sống không được bảo đảm, chẳng phải là khổ quá sao? Nếu chúng ta nghĩ như vậy, dù ăn uống không ngon, nhưng không có những nguy hiểm như vậy thì đã quá đủ rồi! Khi so sánh với những người tị nạn, chúng ta sẽ thấy mình thật may mắn và biết đủ. Người tị nạn ở trong tình cảnh nguy hiểm nhất. So với những quốc gia nghèo khó, cũng có rất nhiều người không có cơm ăn, thậm chí còn chết đói, còn chúng ta thì chưa đến mức chết đói, vậy là đã nên biết đủ rồi.

Ví dụ như trên thế giới có rất nhiều người không có quần áo để mặc, còn chúng ta bây giờ vẫn có quần áo để mặc, như vậy đã là biết đủ rồi, mà biết đủ thì sẽ luôn vui vẻ. Còn có rất nhiều người trên thế giới không có nhà để ở, nhưng chúng ta bây giờ vẫn có nhà để ở, có cơm ăn, có quần áo mặc, thì cũng nên biết đủ rồi. Nếu còn tìm được một công việc, thì càng không lo chết đói, vậy tất cả đều là biểu hiện của sự biết đủ. Nếu quý vị biết đủ trong mọi việc, quý vị sẽ luôn vui vẻ; nếu không biết đủ thì sẽ luôn khổ sở. Do đó, khi biết đủ, quý vị sẽ không có lòng tham; không có lòng tham thì đó chính là công đức. Vậy làm sao để lập công, lập đức? Chỉ cần quý vị biết đủ, không có lòng tham, thì đó chính là công đức rồi.

“Các thầy tỳ kheo”: Tất cả các vị Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, sa di, sa di ni, ưu bà tắc, ưu bà di v.v... “Nếu muốn thoát khỏi các khổ não”: Các vị nếu muốn thoát khỏi mọi khổ đau, muốn lìa khổ để được vui, thì nên “thì thường quán biết đủ”: Nên thường xuyên quán sát, nghiên cứu phương pháp biết đủ, đừng không biết đủ. Nếu muốn biết đủ, thì phải không có lòng tham. “Pháp biết đủ”: Thế nào gọi là pháp biết đủ? “Chính là nơi giàu sang an ổn”: Biết đủ thường vui, do đó giống như người giàu, họ không tham lam, không lo lắng, đó chính là nơi an ổn, nơi an ổn chính là biết đủ. Đừng sinh tâm tham lam không biết thỏa mãn, mà hãy luôn luôn phản tỉnh, ít ham muốn và biết đủ. Trước đó đã nói về “ít ham muốn”, tức là không có quá nhiều lòng tham, bây giờ cần phải biết đủ. Biết đủ thì không nên tìm cầu bên ngoài nữa.

“Người biết đủ”: Người biết đủ, “dù nằm trên đất”: Dù anh ta không có nhà để ở, cũng không có giường để ngủ, anh ta chỉ có thể nằm ngủ trên đất, hay thậm chí ngủ ngoài đường phố. Dù nằm trên đất, mặc dù anh ta ngủ trên đất, “vẫn cảm thấy an vui”: Anh ta vẫn cảm thấy an vui, vẫn thấy như vậy là tốt rồi. “Người không biết đủ”: Còn người không biết đủ, “dù ở thiên đường”: Dù anh ta sống trên thiên đường. Thiên đường ở đây có thể ví như nhà của người giàu có, có giường lớn, rộng rãi, mọi thứ đều vô cùng thoải mái. Nhưng dù có ngủ trên giường chăn ấm, nệm êm, anh ta vẫn cảm thấy không trọn vẹn, lại còn nghĩ cách làm sao để ngủ thoải mái hơn nữa. “Cũng không vừa ý”: Dù có ngủ ở nơi tốt nhất, anh ta vẫn không thấy hài lòng. Vừa ý có nghĩa là hài lòng. Tại sao không hài lòng? Vì anh ta không biết đủ! Không biết đủ, thì đối với bất kỳ hoàn cảnh nào cũng cảm thấy không hài lòng, không vừa ý. “Người không biết đủ”: Người không biết đủ, “dù giàu mà nghèo”: Dù anh ta có giàu có đến đâu, thì cũng như một người nghèo. Bởi vì anh ta luôn có lòng tham, tham lam không biết chán, và đó chính là nghèo vậy!)

“Người biết đủ, tuy nghèo mà giàu”: Người biết đủ, dù họ nghèo, nhưng vẫn hạnh phúc hơn cả những người giàu có. Người biết đủ, dù nghèo cũng vui, dù nghèo khổ, họ vẫn vui vẻ. Còn người không biết đủ thì sao? Giàu mà vẫn lo. Dù giàu có đến mấy, anh ta vẫn ưu phiền. Do đó, người tu hành thường tự xưng là bần đạo, bần đạo! Bần tăng! Bần tăng! Không ai nói mình là "phú đạo"! Phú đạo! Phú tăng! Phú tăng! Câu nói:

Nghèo là đệ tử của Thích Ca, miệng xưng nghèo, thực chất là thân nghèo, nhưng đạo không nghèo.

Thân nghèo nên thường mặc áo rách, nhưng đạo thì trong tâm cất giữ châu báu vô giá.

‘Nghèo là đệ tử của Thích Ca, miệng xưng nghèo’, người xuất gia tự xưng là bần tăng, đây là ‘miệng xưng nghèo’. Nhưng ‘thực chất là thân nghèo, nhưng đạo không nghèo’, dù thân thể của họ nghèo khó, nhưng họ có đạo, và đạo này chính là con đường của sự biết đủ. ‘Thân nghèo nên thường mặc áo rách’, họ mặc những bộ quần áo cũ rách, là những thứ mà người khác không muốn mặc, nhưng họ mặc. ‘nhưng đạo thì trong tâm cất giữ châu báu vô giá”, nhưng vì họ có đạo, nên trong tâm họ cất giữ những bảo vật vô giá, mà cũng chính là đạo lý biết đủ, một thứ tài sản không bao giờ cạn kiệt. Do đó, họ tuy nghèo mà giàu có. Chính vì biết đủ mà dù nghèo, họ cũng như sống trong phú quý vậy.

“Người không biết đủ”: Người không biết đủ, "thường bị năm dục lôi kéo": Họ thường bị chi phối bởi năm dục là tài (tiền bạc), sắc (sắc đẹp), danh (danh vọng), thực (ăn uống), và thùy (ngủ nghỉ); hoặc bị lôi cuốn bởi năm trần là sắc (hình ảnh), thanh (âm thanh), hương (mùi), vị (vị giác), xúc (cảm giác). “Được người biết đủ thương xót”: Người biết đủ thường thương xót cho những người như vậy. “Đó gọi là biết đủ”: Bởi vì họ có thể cảm thông và thương xót nỗi khổ của người khác, nên chính bản thân họ luôn biết đủ và an vui.

Chúng ta cần phải thường xuyên học theo Phật, luôn tu học theo Phật bằng cách niệm Phật tinh tấn, lễ Phật tinh tấn, tụng kinh tinh tấn, và sám hối tinh tấn. Cái gọi là tinh tấn này có nghĩa là phải hết sức thành tâm tùy hỷ trong mọi Phật sự, không được lười biếng. Vào những ngày lễ Phật đản, ngày vía của Bồ Tát, hoặc vào những ngày định kỳ, ví dụ như hôm nay là ngày rằm, mọi người cùng nhau tụ họp lại để sám hối và tu hành. Về điểm này, mọi người nên chịu khó một chút. Hãy đến chùa sớm hơn để tùy hỷ tham gia lễ sám hối, niệm Phật, và tinh tấn tu tập. Không nên đợi đến khi mọi người sám hối xong rồi mới đến, như vậy sẽ không thể hiện được sự thành tâm của mình. Giống như khi có người tổ chức sinh nhật, ai cũng nên đến sớm để tham dự buổi lễ chúc mừng. Nếu đợi đến khi người ta chúc mừng xong rồi mới đến thì sẽ cảm thấy không tiện. Vì vậy, người học Phật, vào những dịp kỷ niệm Phật hay Bồ Tát, phải đến sớm hơn để tham gia lễ bái Phật, như thế mới đúng.

Còn nữa, khi đến chùa dù có hoặc không có buổi lễ Phật sự hay giảng kinh, cũng không nên cười đùa vô tư hoặc để trẻ con chạy nhảy, cãi nhau, đánh nhau, điều này là không nên. Đặc biệt, những người lớn tuổi càng không nên dẫn theo thanh niên rồi cười đùa ầm ĩ, việc này làm cho đạo trường không trang nghiêm và cũng thiếu sự tôn kính. Hơn nữa, trong đạo trường, lại càng không nên hút thuốc lá hoặc lấy đồ ăn ra để ăn uống, những hành động này không hợp với tinh thần Phật pháp. Tôi đã thấy tình trạng này từ lâu nhưng chưa nói ra. Hy vọng sau khi nói rồi, cả người lớn và trẻ em sẽ không còn buông thả như vậy nữa. Việc cười đùa vô tư, chạy nhảy lung tung là vi phạm quy tắc, thiếu lễ độ và không tôn trọng Phật.

Khi ở trong chùa, nên nói những chuyện liên quan đến Phật pháp, đừng mãi nói chuyện nhà của người này, người kia, những chuyện thị phi, hoặc những điều vô nghĩa như ‘ba con ếch sáu con mắt’, đừng chỉ nói những thứ đó. Nói mãi những chuyện như vậy sẽ khiến quý vị càng ngày càng sa sút, càng sa sút thì càng khó học Phật pháp. Tại sao quý vị tụng chú mà mãi không nhớ được? Đó là vì tâm trí quý vị quá tán loạn. Tâm trí tán loạn vô tổ chức sẽ che lấp trí tuệ của quý vị, làm suy giảm khả năng ghi nhớ, vì vậy quý vị không thể tụng kinh hay niệm chú thuộc lòng. Trong Phật đường, quý vị chỉ làm theo người khác, họ lạy Phật thì quý vị cũng lạy, họ niệm Phật thì quý vị cũng niệm, nhưng khi hỏi đến thì quý vị không biết gì cả. Nếu cứ như vậy, quý vị sẽ trải qua cả đời mà không đạt được điều gì. Vì lý do đó, mong mọi người chú ý đến điều này.