Thắng Man Giảng Luận

CHƯƠNG SÁU: VÔ BIÊN THÁNH ĐẾ⁵⁴⁸

«Bạch Thế Tôn, Thanh văn và Duyên giác khi bắt đầu quán Thánh đế,⁵⁴⁹ bằng một trí⁵⁵⁰ mà đoạn trừ các trụ địa,⁵⁵¹ bằng một trí mà chứng thực công đức của bốn đoạn tri,⁵⁵² và cũng biết rõ nghĩa của bốn pháp ấy.»⁵⁵³

«Bạch Thế Tôn, không có trí thượng thượng xuất thế gian⁵⁵⁴ nào mà là tiệm chí của bốn trí và tiệm chí của bốn duyên.»⁵⁵⁵ Bạch Thế Tôn, pháp không tiệm chí là trí thượng thượng xuất thế gian. Bạch Thế Tôn, như kim cang dụ,⁵⁵⁶ là trí đệ nhất nghĩa. Trí đệ nhất nghĩa không phải là trí Thánh đế sơ khởi⁵⁵⁷ của Thanh văn và Duyên giác vốn không đoạn trừ vô minh trụ địa.⁵⁵⁸ Thế Tôn, bằng vô nhị Thánh đế trí⁵⁵⁹ mà đoạn trừ các trụ địa.

«Bạch Thế Tôn, đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác, bằng bất tư nghị Không trí,⁵⁶⁰ vốn không phải lả cảnh giới của Thanh văn và Duyên giác, mà đoạn trừ hết thảy phiền não tạng.⁵⁶¹ Thế Tôn, trí tuệ cứu cánh nếu hủy hoại tất cả vỏ cứng phiền não, thì được gọi là trí đệ nhất nghĩa. Trí Thánh đế sơ khởi không phải là trí cứu cánh, mà là trí tuệ hướng đến A-nậuđa-la-tam-miệu-tambồ-đề.»

«Bạch Thế Tôn, ý nghĩa ‹Thánh›⁵⁶² không phải là hết thảy Thanh văn và Duyên giác. Thanh văn và Duyên giác thành tựu công đức hữu hạn. Thanh văn và Duyên giác thành tựu một phần ít công đức, do đó mà được gọi là ‹Thánh›.»

«Bạch Thế Tôn, nói là ‹Thánh đế›, đó không phải là đế⁵⁶³ của Thanh văn và Duyên giác; và cũng không phải là công đức của Thanh văn và Duyên giác. Thế Tôn, đế ấy tối sơ được chứng tri bởi Như Lai, Ứng cúng, Chánh đẳng giác, sau đó vì chúng sinh đang bị bọc trong vỏ trứng vô minh mà được khai thị, diễn thuyeát; do đó được gọi là ‹Thánh đế›.»

CHƯƠNG BẢY: NHƯ LAI TẠNG⁵⁶⁴

«Thánh đế, đó là nói nghĩa sâu xa, vi tế, khó biết, không phải là cảnh giới tư lương. Đó là sở tri của bậc trí, là điều mà hết thảy thế gian không thể tin. Vì sao? Đây là nói tạng sâu thẳm của Như Lai. Như Lai tạng là cảnh giới của Như Lai, không phải là điều hết thảy Thanh văn và Duyên giác có thể biết. Ở nơi cảnh vực Như Lai tạng mà nói ý nghĩa Thánh đế. Cảnh vực Như Lai tạng⁵⁶⁵ sâu thẳm cho nên nói Thánh đế cũng sâu thẳm, vi tế, khó biết, không phải là cảnh giới tư lương; là sở tri của bậc trí, là điều mà hết thảy thế gian không thể tin.»⁵⁶⁶

CHƯƠNG TÁM: PHÁP THÂN⁵⁶⁷

«Nếu đối với Như Lai tạng đang bị quấn chặt bởi phiền não tạng mà không nghi hoặc, thì đối với Pháp thân vốn siêu xuất vô lượng phiền não tạng cũng không nghi hoặc. Đối với thuyết của Như Lai tạng, Pháp thân của Như Lai, cảnh giới Phật bất tư nghị và phương tiện thuyết,⁵⁶⁸ mà tâm đạt đến quyết định⁵⁶⁹ấy tức là đã tin và hiểu hai thánh đế. Thế nào được nói là thuyết nghĩa của hai Thánh đế? Đó là thuyết tác Thánh đế nghĩa và vô tác Thánh đế nghĩa.»⁵⁷⁰

«Thuyết tác thánh đế nghĩa, đó là thuyết bốn thánh đế có hạn lượng.⁵⁷¹ Vì sao? Vì không phải nhân bởi người khác mà có thể biết tất cả khổ, đoạn tất cả tập, chứng hết thảy diệt, tu hết thảy đạo.⁵⁷² Cho nên, bạch Thế Tôn, có hữu vi sanh tử và vô vi sanh tử. Niết-bàn cũng vậy, có hữu dư và vô dư.»⁵⁷³

«Thuyết vô tác thánh đế nghĩa, là thuyết về ý nghĩa bốn thánh đế vô lượng.⁵⁷⁴ Vì sao? Có thể bằng tự lực⁵⁷⁵ mà biết hết thảy thọ khổ,⁵⁷⁶đoạn hết thảy tập, chứng hết thảy thọ diệt, tu hết thảy thọ diệt đạo.»

«Như vậy, có tám Thánh đế, nhưng Như Lai chỉ nói bốn Thánh đế. Bốn vô tác thánh đế nghĩa như vậy duy chỉ Như Lai, bậc Ứng cúng, Ñaúng chánh giác mới tác sự cứu cánh,⁵⁷⁷ chứ không phải là tác sự cứu cánh của A-la-hán và Bích-chi Phật. Vì sao? Vì không thể chứng đắc Niết bàn với các pháp hạ, trung và thượng.»⁵⁷⁸

«Vì sao Như Lai, bậc Ứng cúng, Chánh đẳng, Chánh giác, đối với bốn vô tác Thánh đế tác sự đã cứu cánh? Vì hết thảy Như Lai,

Ứng cúng, Đẳng chánh giác biết tất cả khổ vị lai; đoạn tất cả tập vốn được duy trì bởi các phiền não và tùy phiền não; diệt tất cả uẩn⁵⁷⁹ của ý sanh thân; chứng ngộ tất cả sự diệt khổ.»⁵⁸⁰ «Bạch Thế Tôn, không phải vì pháp hoại diệt⁵⁸¹ mà gọi là khổ diệt.⁵⁸² Nói là khổ diệt vì rằng từ vô thủy vốn là vô tác, không sinh khởi, không đoạn tận, lìa xa sự diệt tận, thường trụ, tự tánh thanh tịnh, lìa hết thảy phiền não tạng.»⁵⁸³

«Bạch Thế Tôn, do thành tựu Phật pháp bất tư nghì vượt quá số cát sông Hằng, vốn không ly, không thoát, không dị biệt, do thế mà nói là Pháp thân Như Lai.»

«Như vậy, bạch Thế Tôn, Pháp thân của Như Lai không lìa phiền não tạng, cho nên gọi là Như Lai tạng.»

CHƯƠNG CHÍN: NGHĨA KHÔNG CHE LẤP CHÂN THẬT⁵⁸⁴

«Bạch Thế Tôn, trí của Như Lai tạng,⁵⁸⁵ là Không trí của Như Lai.»⁵⁸⁶

«Bạch Thế Tôn, Như Lai tạng là điều mà hết thảy A-la-hán, Bíchchi Phật, Đại lực Bồ tát vốn không từng thấy, vốn không từng nắm bắt được.»⁵⁸⁷

«Bạch Thế Tôn, có hai Không trí của Như Lai tạng.»⁵⁸⁸

«Bạch Thế Tôn, Không Như Lai tạng⁵⁸⁹ là hết thảy phiền não tạng, hoặc lìa, hoặc thoát, hoặc dị biệt.⁵⁹⁰ Bạch Thế Tôn, Bất không Như Lai tạng là Phật pháp vượt quá số cát sông Hằng, không lìa, không thoát, không dị biệt, bất tư nghị.»⁵⁹¹

«Bạch Thế Tôn, đối với hai Không trí này, các Đại Thanh văn chỉ có thể tin nơi đức Như Lai.⁵⁹² Không trí của Thanh văn và Bíchchi-Phật vận chuyển trong bốn cảnh giới không điên đảo.⁵⁹³ Cho nên hết thảy A-la-hán và Bích-chi-Phật vốn không từng thấy, vốn không từng chứng đắc hết thảy khổ diệt;⁵⁹⁴ duy chỉ Phật mới chứng đắc,⁵⁹⁵ hủy hoại hết thảy phiền não tạng, tu hết thảy khổ diệt đạo.»⁵⁹⁶

CHƯƠNG MƯỜI: MỘT ĐẾ⁵⁹⁷

«Bạch Thế Tôn, trong bốn thánh đế này, ba là vô thường, một là thường.⁵⁹⁸ Vì sao? Vì ba đế thuộc vào tướng hữu vi.⁵⁹⁹ Những gì thuộc vào tướng hữu vi, là vô thường; những gì vô thường, là pháp hư vọng.⁶⁰⁰ Những gì là pháp hư vọng, không phải là đế,⁶⁰¹ không phải là thường, không phải là chỗ quy y. Do đó, khổ đế, tập đế, đạo đế không phải là đệ nhất nghĩa đế,⁶⁰² không phải là thường, không phải là chỗ quy y.»⁶⁰³

CHƯƠNG MƯỜI MỘT: MỘT SỞ Y⁶⁰⁴

«Một khổ diệt đế lìa tướng hữu vi.⁶⁰⁵ Lìa tướng hữu vi, nên là thường. Thường nên, không phải là pháp hư vọng.⁶⁰⁶ Không phải là pháp hư vọng nên là đế, nên là thường, là chỗ quy y. Cho nên diệt đế là đệ nhất nghĩa đế.»⁶⁰⁷

CHƯƠNG MƯỜI HAI: ĐIÊN ĐẢO VÀ CHÂN THẬT⁶⁰⁸⁶⁰⁹

vượt ngoài đối tượng⁶¹⁰ của hết thảy «Bất tư nghì, là diệt đế, ⁶¹¹tâm thức của chúng sinh, và cũng không phải cảnh giới trí tuệ của hết thảy A-la-hán và Bích-chi-Phật. Cũng như người mù bẩm sinh không thấy được các sắc, con nít bảy ngày không thấy được mặt trời. Khổ diệt đế cũng như vậy, không phải là sở duyên của tâm thức của hết thảy phàm phu, cũng không phải là cảnh giới trí tuệ của hai thừa. Thức của phàm phu là sự điên đảo của hai kiến chấp.⁶¹² Trí của hết thảy A-la-hán và Bích-chi-Phật thì vốn thanh tịnh.⁶¹³ Biên kiến,⁶¹⁴ là phàm phu đối với năm thủ uẩn⁶¹⁵ mà thấy là ngã, vọng tưởng chấp trước,⁶¹⁶ sinh ra hai kiến chấp, đó gọi là biên kiến; tức là thường kiến và đoạn kiến. Thấy rằng các hành là vô thường,⁶¹⁷ấy là đoạn kiến chứ không phải chánh kiến. Thấy rằng Niết-bàn là thường, ấy là thường kiến chứ không phải chánh kiến.»⁶¹⁸

«Do vọng tưởng kiến chấp cho nên chủ trương như vầy: đối với các căn ở nơi thân,⁶¹⁹ phân biệt, tư duy⁶²⁰ thấy rằng trong hiện tại chúng hủy hoại,⁶²¹ mà không thấy dòng tương tục của sự hữu,⁶²² do đó khởi lên đoạn kiến. Vì vọng tưởng kiến chấp vậy. Đối với tâm tương tục⁶²³ mà ngu tối, không tỏ rõ, không biết cảnh giới ý thức có gián đoạn trong từng sát-na,⁶²⁴ nên khởi thường kiến. Vì do vọng tưởng kiến chấp vậy.»

«Vọng tưởng kiến chấp này, đối với nghĩa kia,⁶²⁵ hoặc thái quá hoặc bất cập, phát sinh phân biệt với những ý tưởng dị biệt,⁶²⁶ hoặc cho là đoạn hoặc cho là thường.»

«Chúng sanh điên đảo, đối với năm thủ uẩn vốn vô thường mà tưởng là thường, vốn khổ mà tưởng là lạc, vô ngã tưởng là ngã, bất tịnh tưởng là tịnh. Tịnh trí của hết thảy A-la-hán, Bích-chiPhật, hoặc có chúng sanh do tin lời Phật, đối với cảnh giới của nhất thiết trí⁶²⁷ và Pháp thân của Như Lai vốn chưa từng được thấy, mà khởi lên ý tưởng về thường, lạc, ngã, tịnh; đấy không phải kiến chấp điên đảo, cho nên gọi là chánh kiến. Vì sao? Pháp thân của Như Lai là thường ba-la-mật,⁶²⁸ ngã ba-la-mật, tịnh bala-mật và lạc ba-la-mật. Đối với Pháp thân của Phật mà thấy như vậy thì gọi là chánh kiến.⁶²⁹ Ai có chánh kiến tức là con chân thật của Phật, từ miệng Phật sinh, từ Chánh pháp sinh, từ Pháp mà hóa sinh,⁶³⁰ thừa hưởng di sản của pháp.»⁶³¹

«Bạch Thế Tôn, tịnh trí ấy là trí ba-la-mật⁶³² của hết thảy A-lahán, và Bích-chi Phật. Tịnh trí ấy tuy là tịnh trí nhưng đối với diệt đế kia vẫn chưa phải là cảnh giới, huống chi là bốn y trí.⁶³³ Vì sao? Ba thừa sơ nghiệp⁶³⁴ mà không ngu mê đối với pháp⁶³⁵ thì sẽ có thể giác ngộ, sẽ chứng đắc nghĩa ấy. Chính vì thế mà Thế Tôn nói bốn y cho họ. Bạch Thế Tôn, bốn y này là pháp thế gian.

«Bạch Thế Tôn, một y là tất cả y chỉ, là tối thượng xuất thế gian đệ nhất nghĩa y, đó là diệt đế.»⁶³⁶

CHƯƠNG MƯỜI BA: TỰ TÁNH THANH TỊNH⁶³⁷

«Bạch Thế Tôn, sinh tử y trên Như Lai tạng,⁶³⁸ và do Như Lai tạng mà nói rằng không thể biết được bản tế.⁶³⁹ Bạch Thế Tôn, có Như Lai tạng cho nên có sinh tử, đó gọi là khéo nói.»

«Bạch Thế Tôn, sinh tử; sinh tử là các thọ căn rụng xuống,⁶⁴⁰ và căn không cảm thọ⁶⁴¹ thứ tự tiếp nối,⁶⁴² khởi lên, đó gọi là sinh tử.»

«Bạch Thế Tôn, sinh và tử, hai pháp này tức là Như Lai tạng. Do ngôn thuyết của thế gian nên nói là có sinh có tử. Tử là căn hủy hoại,⁶⁴³ sinh là các căn mới khởi lên, chứ không phải rằng Như Lai tạng có sinh có tử.⁶⁴⁴ Như Lai tạng vốn lìa ngoài tướng hữu vi. Như Lai tạng vốn thường trụ, không hủy hoại. Cho nên, Như Lai tạng là sở y, là khả năng duy trì, là khả năng kiến lập.⁶⁴⁵ Bạch Thế Tôn, là Phật pháp vốn không xuất ly, không thoát, không đoạn trừ, không thể nghĩ bàn. Bạch Thế Tôn, làm sở y, duy trì, thiết lập các pháp hữu vi bên ngoài vốn có tính cần được đoạn, được giải thoát, có biến dị, chính là Như Lai tạng.»

«Bạch Thế Tôn, nếu không có Như Lai tạng thì không thể có sự nhàm chán khổ lạc và mong cầu Niết-bàn. Vì sao? Đối với sáu thức và tâm pháp trí,⁶⁴⁶ bảy pháp này không đình trụ trong từng sát-na, không gieo trồng các khổ,⁶⁴⁷ cho nên không thể nhàm chán khổ mà mong cầu Niết-bàn.»⁶⁴⁸

«Bạch Thế Tôn, Như Lai tạng không có giới hạn nguyên thủy,⁶⁴⁹ là pháp không sinh khởi, không hoại diệt, có gieo trồng các khổ nên có nhàm chán khổ mà mong cầu Niết-bàn.»

«Bạch Thế Tôn, Như Lai tạng không phải là ngã, không phải là chúng sinh, không phải mạng, không phải nhân cách.»⁶⁵⁰

«Bạch Thế Tôn, Như Lai tạng không phải là cảnh giới cho những chúng sinh rơi vào thân kiến,⁶⁵¹ chúng sinh điên đảo, chúng sanh loạn ý chấp không.»⁶⁵²

«Bạch Thế Tôn, Như Lai tạng là pháp giới tạng, là Pháp thân tạng, là tạng xuất thế gian thượng thượng, là tạng tự tánh thanh tịnh.⁶⁵³ Như Lai tạng với tự tánh thanh tịnh này tuy bị ô nhiễm bởi phiền não khách trần⁶⁵⁴ và phiền não hiện khởi,⁶⁵⁵ nhưng vẫn là cảnh giới bất tư nghị của Như Lai. Vì sao? Thiện tâm sát-na⁶⁵⁶ không phải là bị nhiễm ô bởi phiền não.⁶⁵⁷ Bất thiện tâm sát-na cũng không phải là bị nhiễm ô bởi phiền não. Phiền não không xúc tâm; tâm không xúc phiền não,⁶⁵⁸ vậy đâu có thể pháp không xúc⁶⁵⁹ mà có thể nhiễm ô tâm được.»

«Bạch Thế Tôn, nhưng có phiền não, có tâm bị phiền não nhiễm ô. Tự tánh thanh tịnh mà có ô nhiễm, thật là khó thấu triệt.⁶⁶⁰ Duy chỉ Phật Thế Tôn, là con mắt của sự thật, là trí tuệ chân thật, là căn bản của Pháp, là bậc thấu suốt pháp, là nơi nương tựa của chánh pháp,⁶⁶¹ mới có thể biết và thấy như thật.»

Thắng Man sau khi diễn thuyết pháp khó hiểu này, và thưa hỏi Phật. Phật tùy hỷ nói rằng:

«Thật như vậy! Thật như vậy, tự tánh thanh tịnh tâm mà có nhiễm ô; thật sự khó thấu triệt. Có hai pháp khó thấu triệt, đó là tự tánh thanh tịnh khó thấu triệt, và tâm ấy bị phiền não nhiễm ô cũng khó thấu triệt. Hai pháp này, chỉ con và các Bồ tát ma-ha-tát, những người đã thành tựu đại pháp, mới có thể nghe và chấp nhận. Còn các Thanh văn khác duy chỉ tin lời Phật nói.»