Tìm hiểu pháp hành Thiền Tuệ

Tập sách nhỏ "TÌM HIỂU PHÁP HÀNH THIỀN TUỆ" này là một phần trong tập sách "Tinh Hoa Phật giáo", mà bần sư đã biên soạn trải qua nhiều năm, khi còn ở tại Thái Lan, với mục đích ghi chép lại những điều đã học hỏi, nghiên cứu từ Piṭaka, Aṭṭhakathā, Ṭikā... và gom nhặt những kinh nghiệm của chư vị Thiền Sư, các hành giả tiến hành thiền tuệ.

Nay, do sự yêu cầu của một số bạn thân nên bần sư trích ra một phần nói về pháp hành thiền tuệ, đặt tên "Tìm Hiểu Pháp Hành Thiền Tuệ", để giúp cho độc giả có ý muốn nghiên cứu, tìm hiểu về pháp hành thiền tuệ làm tài liệu tham khảo.

Nhan đề danh từ "tìm hiểu" trong tập sách này, bần sư có dụng ý chỉ muốn cho độc giả tìm hiểu, nghiên cứu, học hỏi một phần nào về pháp hành thiền tuệ mà thôi, chứ hoàn toàn không có ý muốn để độc giả xem tập sách này rồi thực hành theo sách.

Bởi vì, bần sư hiểu rõ rằng: "chẳng có ai học môn bơi lội ở trên bờ, mà trở thành vận động viên xuất sắc...". Sự thật, người muốn học môn bơi lội, cần phải có huấn luyện viên tài giỏi chỉ dạy ở dưới nước. Cũng như vậy, hành giả muốn tiến hành thiền tuệ cũng cần phải có Vị Thiền Sư thông thạo về pháp học, đầy đủ kinh nghiệm về pháp hành thiền tuệ, trực tiếp hướng dẫn, chỉ dạy từng giai đoạn, từ thấp đến cao, từ dễ đến khó.... Điều chắc chắn là không thể nào xem sách rồi, hành theo sách mà đúng theo pháp hành thiền tuệ được, vì trong sách không thể nào diễn tả được sự thật thực tánh của các pháp.

Tục ngữ ta có câu: "không thầy đố mày làm nên".Đúng như vậy, về pháp hành nói chung, pháp hành thiền tuệ nói riêng, nếu không có thầy hoặc vị Thiền Sư có tài có đức, đầy đủ kinh nghiệm về pháp hành thiền tuệ hướng dẫn, chỉ dạy, thì chắc chắn hành giả không thể nào hành đúng theo pháp hành thiền tuệ.

Như trường hợp Ngài Đại Đức Sāriputta, là bậc có trí tuệ xuất chúng, nhưng khi còn là đạo sĩ ở nhóm ngoại đạo của vị Đạo Sư Sañcaya, Ngài đã không chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả nào. Đến khi Ngài gặp Đại Đức Assaji đang trên đường đi vào thành Rājagaha để khất thực, Ngài đến hộ độ Đại Đức Assaji độ vật thực xong, xin Đại Đức Assaji thuyết pháp bằng bài kệ vắn tắt rằng:

"Ye dhammā hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ Tathāgato āha.

Tesañca yo nirodho, Evaṃ vādī mahāsamaṇo".¹⁹⁷

Những pháp nào phát sanh do từ nhân,

Đức Như Lai dạy nhân sanh pháp ấy.

Và dạy Niết Bàn diệt các pháp ấy.

Bậc Đại Sa môn thường thuyết như vậy.

Trong bài kệ có 4 câu này, khi Ngài Sāriputta lắng nghe 2 câu đầu, liền chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc Nhập Lưu Thánh Đạo, Nhập Lưu Thánh Quả, trở thành bậc Thánh Nhập Lưu ngay khi ấy.

Như vậy, vai trò thầy, Vị Thiền Sư rất quan trọng không thể thiếu được đối với hành giả tiến hành thiền tuệ.

Trong kinh Upaṇṇhasutta ¹⁹⁸ Đại Đức Ānanda bạch với Đức Phật rằng:

- "Upaṇṇhamidaṃ Bhante brahmacariyaṃ yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavankatā".

- "Kính bạch Đức Thế Tôn, người có bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết giúp đỡ, hỗ trợ được một nửa phạm hạnh".

Đức Thế Tôn dạy rằng:

- "Mā hevaṃ Ānanda! Mā hevaṃ Ānanda!

Sakalamevidaṃ Ānanda, brahmacariyaṃ, yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavankatā.

Kalyāṇamittassetaṃ Ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavankassa, ariyaṃ aṭṭhangikaṃ maggaṃ bhāvessati, ariyaṃ aṭṭhangikaṃ maggaṃ bahulīkarissati...".

"Này Ānanda, con chớ có nên nói như vậy!

Này Ānanda, con chớ có nên nói như vậy!

Này Ānanda, người có bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết giúp đỡ, hỗ trợ hoàn thành trọn vẹn phạm hạnh.

Này Ānanda, đối với Tỳ khưu hành giả có bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết mới có hy vọng sẽ tiến hành Bát chánh đạo hợp đủ 8 chánh, phát triển Bát Thánh Đạo hợp đủ 8 chánh...".

Qua đoạn kinh trên, Đại Đức Ānanda có quan niệm cho là bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết giúp đỡ, hỗ trợ một nữa phạm hạnh, còn một nữa phạm hạnh là do chính mình cộng lại để hoàn thành trọn vẹn phạm hạnh, để chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả và Niết Bàn. Nhưng Đức Phật xem quan niệm của Đại Đức Ānanda là không đúng sự thật.

Sự thật, chúng sinh chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả và Niết Bàn, pháp giải thoát khỏi khổ sanh, khổ già, khổ bệnh, khổ tử đều do nương nhờ nơi Đức Phật mà có.

Điều này, Đức Phật khẳng định với Đại Đức Ānanda rằng:

"Mamaṃ hi Ānanda, kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā, jātiyā parimuccanti...".

"Này Ānanda, người có bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết giúp đỡ, hỗ trợ hoàn thành trọn vẹn phạm hạnh, điều này nên hiểu rằng: Chúng sinh có sự sanh là thường, do nương nhờ ở Như Lai là bạn lành, nên mới giải thoát khỏi sự sanh được. Chúng sinh có sự già là thường, do nương nhờ ở Như Lai là bạn lành, nên mới giải thoát khỏi sự già được. Chúng sinh có sự chết là thường, do nương nhờ ở Như Lai là bạn lành, nên mới giải thoát khỏi sự chết được...".

Này Ānanda, người có bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết giúp đỡ, hỗ trợ hoàn thành trọn vẹn phạm hạnh là như vậy".

Cho nên Đức Phật là người bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết của chúng sinh không một ai sánh được.

Thông thường những người Bà la môn, ngoại đạo... sau khi nghe pháp của Đức Phật xong, đều có chung một ý nghĩ giống nhau rằng:

Abhikkantaṃ Bho Gotama!

Abhikkantaṃ Bho Gotama!

Kính bạch Đức Gotama, con thật vô cùng hoan hỷ!

Kính bạch Đức Gotama, con thật vô cùng hoan hỷ!

Đức Gotama thuyết pháp bằng nhiều phương pháp khác nhau, ví như lật ngửa ra vật bị che đậy; hoặc mở ra vật bị đóng chặt; hoặc chỉ đường cho người đang đi lạc đường; hoặc rọi đèn soi sáng vào nơi tăm tối, để cho người có đôi mát sáng được thấy rõ tất cả mọi vật hiện hữu.

Con nguyện hết lòng thành kính xin quy y, nương nhờ nơi Đức Gotama, Đức Pháp và Đức Tăng.

Kính xin Đức Gotama chấp thuận con là người cận sự nam đã quy y Tam Bảo kể từ nay cho đến trọn đời".

Trong bộ Thanh Tịnh Đạo hướng dẫn, những Bậc gọi là Kalyāṇamitta: bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết chỉ mong cho chúng sinh giải thoát khổ sanh, lão, bệnh, tử. Bậc ấy chính là Đức Phật Chánh Đẳng Giác.

Sau khi Đức Phật tịch diệt Niết Bàn rồi, thì có 80 bậc Thánh Thanh Văn đại đệ tử của Đức Phật, là những bậc Kalyāṇamitta.

Theo tuần tự, các bậc Thánh Arahán, bậc Thánh Bất Lai, bậc Thánh Nhất Lai, bậc Thánh Nhập Lưu đều là những bậc Kalyāṇamitta.

Những bậc phàm nhân có giới đức thanh tịnh, thông thuộc tam tạng, nhị tạng, nhất tạng theo tuần tự, đều là những Bậc Kalyāṇamitta.

Ngoài ra, các bậc có giới đức trong sạch, thông thạo về pháp học, đầy kinh nghiệm về pháp hành thiền tuệ, có 7 đức tính của bậc Kalyāṇamitta.

"Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhano.

Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako". ¹⁹⁹

7 đức tính của bậc Kalyāṇamitta

1- Piyo: là bậc đáng kính yêu.

2- Garu: là bậc đáng kính trọng, tôn kính.

3- Bhāvanīyo: là bậc đáng tán dương ca tụng về giới, định, tuệ.

4- Vattā: là bậc có khả năng khuyên dạy tế độ người khác phát sanh đức tin trong sạch rồi hành theo.

5- Vacanakkhano: là bậc có đức nhẫn nại về lời nói của người khác.

6- Gambhīraṃ kathaṃ kattā: là bậc có khả năng thuyết giảng pháp cao siêu sâu sắc về danh pháp, sắc pháp, Tứ thánh đế.

7- Aṭṭhāne no niyojako: là bậc không bao giờ hướng dẫn pháp hành sai lầm.

Bậc Kalyāṇamitta: bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết có 7 đức tính tốt như vậy.

Và bộ khác nói về bậc Kalyāṇamitta có 7 đức tính tốt như sau:

1- Sīla: là bậc có giới đức trong sạch.

2- Samādhi: là bậc có định vững chắc, không lay động.

3- Paññā: là bậc có trí tuệ thiền tuệ thấy rõ, biết rõ thực tánh các pháp, chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế....

4- Dhammadāna: là bậc có khả năng thuyết giảng danh pháp, sắc pháp Tứ thánh đế.

5- Peyyavācā: là bậc có lời dạy đáng kính yêu.

6- Atthacariyā: là bậc có khả năng ban bố thực hành đem lại sự lợi ích, sự an lạc cho mọi người.

7- Samānatthatā: là bậc có khả năng làm phát sanh sự lợi ích đến cho mọi người cũng như mình.

Đó là 7 đức tính của bậc Kalyāṇamitta: bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết.

Bậc Kalyāṇamitta: bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết không những rất cần thiết cho hành giả tiến hành thiền định, tiến hành thiền tuệ, mà còn rất cần thiết cho mọi người trong cuộc sống ở đời.

Người nào có bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết người ấy chắc chắn sẽ thành công hoàn toàn tốt đẹp trong cuộc đời. Ngược lại, người nào có bạn ác, bạn xấu, bạn ích kỷ người ấy sẽ thất bại hoàn toàn trong cuộc đời.

LỜI PHÁT NGUYỆN

Do thiện pháp biên soạn tập sách "TÌM HIỂU PHÁP HÀNH THIỀN TUỆ" của bần sư, cùng với thiện pháp nghiên cứu, tìm hiểu, học hỏi của độc giả về pháp hành thiền tuệ này, và do nhờ oai lực của Tam Bảo: Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo, hộ trì cho tất cả chúng con thân tâm thường được an lạc, tiến hóa trong mọi thiện pháp, nhất là thiện pháp tiến hành pháp hành thiền tuệ, để tạo duyên lành mau chóng chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả, diệt đoạn tuyệt được tham ái, phiền não, giải thoát khỏi cảnh khổ tử sanh luân hồi trong tam giới.

Nếu chúng con chưa chứng ngộ được chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn, thì do phước thiện thanh cao này, tái sanh bất cứ kiếp nào, chúng con sẽ là người có chánh kiến, gặp được bạn lành, bạn tốt, bạn thân thiết khuyên dạy, nhắc nhở chúng con, thường có được đức tin trong sạch, có trí tuệ sáng suốt, tinh tấn trong mọi thiện pháp, tạo duyên lành trên con đường giải thoát khỏi cảnh khổ tử sanh luân hồi trong tam giới.

Nigamanakathā

– Yo ca Buddhañca Dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato,

Cattāri ariyasaccāni, sammappaññāya passati.

– Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ,

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.

– Etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, etaṃ saraṇamuttamaṃ,

Etaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.²⁰⁰

– Bậc Thánh nhân nào đã đến quy y,

Nương nhờ Đức Phật, Đức Pháp, Đức Tăng,

Bằng trí tuệ thiền tuệ siêu tam giới.

Chứng ngộ được chân lý Tứ thánh đế.

– Khổ thánh đế, Nhân sanh Khổ thánh đế

Niết Bàn là pháp diệt Khổ thánh đế,

Bằng Thánh Đạo hợp trọn đủ 8 chánh,

Chứng ngộ Niết Bàn, diệt Khổ thánh đế.

– Bậc Thánh nhân ấy quy y Tam bảo,

Nương nhờ nơi an toàn, cao thượng nhất,

Đã đạt đến nơi nương nhờ chân chính,

Giải thoát khỏi mọi cảnh khổ luân hồi.

PATTHANĀ

Iminā puññakammena, bhāvāma sabbadā sukhī,

Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, loke sattā sumangalā.

Vuṇṇhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ, imasmiṃ Buddhasāsane,

Pappontu Vietnamraṭṭhikā, patthayāmi nirantaraṃ.

Do nhờ phước thiện thanh cao này,

Cho chúng con thường được an lạc

Cầu mong chánh pháp được thường tồn

Tất cả chúng sinh được hạnh phúc.

Tổ quốc Việt Nam được phát triển,

Tiến hóa, hưng thịnh trong Phật giáo,

Bần sư nguyện cầu với tâm thành,

Ngày đêm đêm ngày không ngưng nghĩ.

"Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo lokasmiṃ

Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo Vietnamraṭṭhasmiṃ".

Nguyện cầu chánh pháp được trường tồn trên thế gian,

Nguyện cầu chánh pháp được trường tồn trên Tổ quốc Việt Nam thân yêu.

- Biên soạn xong tại Thiền viện Omnói, Thái Lan, vào ngày rằm tháng chín, Phật lịch 2540. (Kỷ niệm mùa nhập hạ lần thứ 30) .

- Và được Rakkhitasīla Antevāsika hoàn thành bản thảo tái bản lần thứ nhất, tại núi rừng Viên Không, Tân Thành, Bà Rịa Vũng Tàu, vào ngày rằm tháng sáu, Phật lịch 2.546, (Kỷ niệm mùa nhập hạ lần thứ 36).

PHẦN PHỤ LỤC: NGỮ VỰNG

VIỆT VĂN:

Thiền định (samatha): Định tâm trong một đối tượng của thiền định.

Thiền tuệ (vipassanā): Trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ thực tánh của danh pháp sắc pháp, hoặc trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ sự sanh, sự diệt của danh pháp sắc pháp; thấy rõ biết rõ trạng thái vô thường, trạng thái khổ, trạng thái vô ngã....

Tứ thánh đế (ariyasacca): 4 sự thật chân lý mà chư Thánh nhân đã chứng ngộ.

Khổ thánh đế (dukkha) Ngũ uẩn chấp thủ là khổ, là sự thật chân lý mà bậc ariyasacca): Thánh nhân đã chứng ngộ.

Nhân sanh khổ thánh đế Tham ái là nhân sanh khổ thánh đế, là sự thật chân (dukkhasamudaya lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ. ariyasacca):

Diệt khổ thánh đế Niết Bàn là pháp diệt khổ thánh đế, là sự thật chân (dukkhanirodha lý mà bậc Thánh nhân đã chứng ngộ. ariyasacca):

Pháp hành chứng ngộ Niết Bát chánh đạo hợp đủ 8 chánh là pháp hành chứng Bàn, diệt khổ thánh đế ngộ Niết Bàn, diệt khổ thánh đế mà bậc Thánh nhân(dukkhaninodhagāminī- đã chứng ngộ. paṭipadā ariyasacca):

Tứ niệm xứ (satipaṭṭhāna): Là chánh niệm có 4 pháp: niệm thân, niệm thọ, niệm tâm, niệm pháp.

Phàm nhân (putthujjana): Người thường, vẫn còn nguyên mọi tham ái 108 loại, mọi phiền não 1.500 loại, mọi ác pháp chưa diệt đoạn tuyệt được.

Thánh nhân Bậc đã diệt đoạn tuyệt được tham ái, phiền não, ác (ariyapuggala): pháp tùy theo khả năng của mỗi bậc Thánh nhân.

Bậc Thánh Nhập Lưu Là bậc Thánh đã nhập vào dòng thánh theo một (Sotāpanna): chiều đến bậc Thánh Arahán.

Bậc Thánh Nhất Lai Bậc Thánh này chỉ còn tái sanh 1 kiếp nữa: kiếp người (Sakadāgāmī): hoặc kiếp chư thiên ở cõi trời dục giới, sẽ chứng đắc thành bậc Thánh Arahán trong kiếp ấy.

Bậc Thánh Bất Lai Bậc Thánh này không tái sanh trở lại cõi dục giới, (Anāgāmī): chỉ tái sanh cõi sắc giới, sẽ chứng đắc thành bậc Thánh Arahán ở cõi sắc giới ấy.

Bậc Thánh Arahán Bậc Thánh này, kiếp này là kiếp chót, sẽ tịch diệt Niết (Arahanta): Bàn, không còn tái sanh kiếp nào nữa, chấm dứt tử sanh luân hồi trong tam giới.

Niết Bàn (Nibbāna): Thuộc pháp vô vi không có sanh, không có diệt, còn tất cả các pháp hữu vi có sanh, có diệt.

Đức Chánh Đẳng Giác Tự mình chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc 4 (Sammāsambuddha): Thánh Đạo, 4 Thánh Quả và Niết Bàn đầu tiên, độc nhất vô nhị.

Đức Phật (Buddha): Tự mình chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả, Niết Bàn đầu tiên, và giáo huấn chúng sinh cùng chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả, Niết Bàn.

Đức Độc Giác Phật Tự mình giác ngộ chân lý Tứ thánh đế, mà không giáo (Paccekabuddha): huấn chúng sinh cùng giác ngộ.

Thanh Văn Giác Tự mình không thể giác ngộ, nhưng nhờ nghe Đức Phật, (Sāvaka): hoặc đệ tử của Đức Phật mới có thể giác ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả, Niết Bàn.

Đức Bồ Tát Người có trí tuệ đang tạo pháp hạnh ba la mật để (Bodhisatta): mong chứng đạt đến mục đích cao cả theo nguyện vọng của mình.

Tái sanh Đó là quả tâm làm phận sự tái sanh.(paṭisandhicitta):

Đản sanh (pasūti): Đức Bồ Tát sanh ra đời.

Thập nhị duyên sanh 12 pháp nhân quả liên hoàn với nhau từng đôi, từng cặp (paṭiccasamuppāda): do duyên; mỗi quả của nhân này, rồi là nhân cho quả kia sanh, liên tục từ đời này sang đời khác trong vòng tử sanh luân hồi trong ba giới bốn loài.

Thập nhị nhân diệt: 12 pháp nhân, mỗi pháp nhân có liên quan trực tiếp của mỗi pháp quả, liên hoàn với nhau từng đôi, từng cặp. Khi diệt pháp nhân này, đồng thời diệt pháp quả kia. Cuối cùng diệt tái sanh, nên diệt lão tử; chấm dứt tử sanh luân hồi trong tam giới.

Thần thông: Pháp mầu nhiệm phát sanh nhờ năng lực của thiền định bậc cao.

Pháp hành Trung đạo Là pháp hành không thiên về 2 biên kiến, là pháp hành diệt tâm tham và tâm sân đồng thời diệt tâm si. Pháp hành Trung đạo đó là Bát chánh đạo, bắt đầu tiến hành từ chánh niệm: niệm thân, niệm thọ, niệm tâm, niệm pháp.

Thực tánh pháp Là pháp có tánh thật riêng của mỗi pháp và có tánh (sabhāvadhamma): thật chung của các pháp. Không phải chúng sinh, vật này, vật kia....

Chế định pháp Là pháp do con người chế định.(paññattidhamma):

Chân nghĩa pháp Là pháp có thực tánh tự nhiên của mỗi pháp, hoàn toàn (paramatthadhamma): không do con người chế định.

Đối tượng Là những pháp được biết do bởi tâm. Đối tượng có (ārammaṇa): hai loại:

Đối tượng chế định Gồm tất cả mọi pháp do con người chế định, bằng khái (paññatti ārammaṇa): niệm và bằng ngôn ngữ, chữ viết....

Ví dụ: các môn học trong đời, còn trong đạo các đề mục thiền định, v.v...; đều là đối tượng chế định.

Đối tượng chân nghĩa Gồm tất cả mọi pháp tự nhiên, có thực tánh rõ ràng, đó pháp (paramattha là tâm, tâm sở, sắc pháp, Niết Bàn; có trạng thái riêng,ārammaṇa): trạng thái chung... là đối tượng của thiền tuệ, chính là đối tượng chân nghĩa pháp.

Lộ trình tâm (vīthicitta): Là những tâm phát sanh theo tuần tự liên tục trong một lộ trình tâm, mỗi tâm phát sanh làm một phận sự trong đối tượng ấy như sau:

Hộ kiếp tâm Tâm bảo hộ suốt một kiếp sống của mỗi chúng sinh, có (bhavaṅgacitta): đối tượng cũ 1 trong 3 đối tượng kamma: nghiệp, hoặc kammanimitta: hình ảnh tạo nghiệp, hoặc gatinimitta: cảnh giới tái sanh từ cận tử lộ trình tâm ở kiếp trước.

Hộ kiếp tâm quá khứ Hộ kiếp tâm sanh - diệt trải qua 1 hoặc nhiều sát na tâm, (atītabhavaṅgacitta): trước khi lộ trình tâm phát sanh.

Hộ kiếp tâm rung động Hộ kiếp tâm rung động bởi đối tượng mới mà lộ trình (bhavaṅgacalana): tâm sẽ tiếp nhận.

Hộ kiếp tâm bị cắt đứt Hộ kiếp tâm có đối tượng cũ bị cắt đứt thay bằng đối (bhavaṅgupaccheda): tượng mới, để lộ trình tâm phát sanh.

Ngũ môn hướng tâm Tâm này có khả năng phát sanh trong 5 môn: nhãn môn, (pañcadvāravajjana- nhĩ môn, tỷ môn, thiệt môn, thân môn làm phận sự tiếpcitta): nhận 5 đối tượng mới: sắc trần, thanh trần, hương trần, vị trần, xúc trần tùy theo đối tượng và môn tương ứng.

Nhãn thức tâm (cakkhuviññāṇa): Tâm làm phận sự thấy sắc trần.

Nhĩ thức tâm (sotaviññāṇa): Tâm làm phận sự nghe thanh trần.

Tỷ thức tâm (ghanaviññāṇa): Tâm làm phận sự ngửi hương trần.

Thiệt thức tâm (jivhāviññāṇa): Tâm làm phận sự nếm vị trần.

Thân thức tâm (kāyaviññāṇa): Tâm làm phận sự tiếp xúc xúc trần.

Ý thức tâm (manoviññāṇa): Tâm làm phận sự biết pháp trần.

Tiếp nhận tâm Tâm làm phận sự tiếp nhận đối tượng.(sampaṭicchanacitta):

Suy xét tâm (santīraṇacitta): Tâm làm phận sự suy xét đối tượng tốt hoặc xấu.

Xác định tâm (voṭṭhabbana): Đó là ý môn hướng tâm làm phận sự xác định đối tượng của thiện tâm, hoặc bất thiện tâm, hoặc duy tác tùy theo căn duyên, trong ngũ môn lộ trình tâm.

Tác hành tâm (javanacitta): Đó là thiện tâm, bất thiện tâm, duy tác tâm phát sanh liên tục 7 sát na tâm cùng loại tâm, làm phận sự tạo thiện nghiệp, hoặc bất thiện nghiệp, hoặc duy tác tùy theo trình độ hiểu biết của mỗi chúng sinh. Riêng bậc Thánh Arahán có duy tác tâm phát sanh chỉ tạo tác, không thành nghiệp nào cả.

Tiếp đối tượng tâm Đó là quả tâm phát sanh liên tục 2 sát na tâm làm (tadālambana): phận sự tiếp đối tượng tâm từ tác hành tâm còn dư lại, để chấm dứt một lộ trình tâm.

Ý môn hướng tâm Tâm làm phận sự hướng tâm tiếp nhận đối tượng (manodvāravajjanacitta): trong ý môn lộ trình tâm, xác định đối tượng của thiện tâm, hoặc bất thiện tâm, hoặc duy tác tâm tùy theo căn duyên.

Ngôn ngữ Pāḷi (Pāḷibhāsā): Chính là ngôn ngữ Māgadha mà Đức Phật sử dụng làm ngôn ngữ để thuyết pháp giáo huấn tế độ chúng sinh giải thoát khổ. Do đó, ngôn ngữ Māgadha trong giáo pháp của Đức Phật, gọi là ngôn ngữ Pāḷi, ngôn ngữ Pāḷi được phổ thông đối với Chư Phật, chư thiên, phạm thiên cả thảy.

Tam tạng (Tipiṭaka): Kinh tạng, Luật tạng và Vi diệu pháp tạng bằng tiếng Pāḷi.

Pháp hành thiền định Là pháp hành làm cho tâm an trú trong một đề (samathabhāvanā): mục thiền định duy nhất, dẫn đến sự chứng đắc các bậc thiền sắc giới và các bậc thiền vô sắc giới. Pháp hành thiền định có trong Phật giáo và ngoài Phật giáo.

Pháp hành thiền tuệ Là pháp hành để phát sanh trí tuệ thiền tuệ thấy rõ (vipassanābhāvanā): biết rõ thực tánh của các pháp; hoặc thấy rõ biết rõ sự sanh, sự diệt của danh pháp sắc pháp; thấy rõ biết rõ trạng thái vô thường, trạng thái khổ, trạng thái vô ngã dẫn đến sự chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả và Niết Bàn.

Hư ảo (vipallāsa): Sự sai lầm: tâm biết sai lầm, tà kiến sai lầm, tưởng sai lầm nơi danh pháp, sắc pháp.

Danh pháp Là pháp có trạng thái hướng biết mọi đối tượng. Danh (nāmadhamma): pháp đó là tâm và tâm sở. Danh pháp có 2 chức năng: biết đối tượng và làm đối tượng của tâm.

Sắc pháp Là pháp có trạng thái bị hủy hoại do nóng lạnh, đói (rūpadhamma): khát.... Sắc pháp bên trong đó là sắc thân và sắc pháp bên ngoài thân. Sắc pháp chỉ có 1 chức năng: làm đối tượng của tâm.

Trạng thái riêng Trạng thái cá biệt của mỗi pháp không giống nhau. (visesalakkaṇa): Ví dụ: chất đất có trạng thái cứng hoặc mềm, v.v....

Trạng thái chung Trạng thái chung cho tất cả các pháp hữu vi là: vô (sāmaññalakkaṇa): thường, khổ, vô ngã.

Sự sanh (udaya): Trạng thái sanh mới của danh pháp sắc pháp do nhân duyên sanh. Trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ sự sanh của danh pháp sắc pháp, nghĩa là thấy rõ biết rõ nhân duyên sanh của danh pháp sắc pháp.

Sự diệt (vaya): Trạng thái diệt của danh pháp sắc pháp do nhân duyên diệt. Trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ sự diệt của danh pháp sắc pháp, nghĩa là thấy rõ biết rõ nhân duyên diệt của danh pháp sắc pháp.

Phiền não (kilesa): Đó là 10 bất thiện tâm sở đồng sanh với bất thiện tâm làm cho tâm nóng nảy, khó chịu, khổ tâm, cũng làm cho thân nóng nảy, khó chịu, khổ thân; khiến tạo nên ác nghiệp do thân, khẩu, ý.

Tà kiến (diṭṭhi) hoặc Thấy sai, chấp lầm rằng: Ngũ uẩn là ta, ngã. micchādiṭṭhi):

Ngũ uẩn tà kiến Là sự thấy sai chấp lầm nơi ngũ uẩn cho là ta, ngã. (sakkāyadiṭṭhi): Sakkāya + diṭṭhi:

Sakkāya: sự hiện hữu của ngũ uẩn.

Diṭṭhi: thấy sai chấp lầm nơi ngũ uẩn cho là ta.

Pháp thường hành tà Thời xưa xứ Ấn Độ có người thường ngày sinh hoạt kiến chấp thủ giống như con bò hoặc con chó...; ăn, nằm, đi đứng,(sīlabbataparāmāsa): tiểu tiện, đại tiện... những người ấy có tà kiến chấp thủ rằng: pháp hành này dẫn đến sự giải thoát khổ, để được an lạc kiếp sau.

Thường kiến Tà kiến thấy sai chấp lầm cho rằng trường tồn bất biến. (sassatadiṭṭhi): Ví dụ: con người chết tái sanh trở lại làm người, con vật nào chết tái sanh trở lại con vật ấy, v.v....

Đoạn kiến Tà kiến thấy sai chấp lầm rằng: không có kiếp sau, chết (ucchedadiṭṭhi): rồi là mất.

Vô quả tà kiến Tà kiến thấy sai chấp lầm rằng: không có quả của thiện (natthikadiṭṭhi): nghiệp, ác nghiệp. Người tạo thiện nghiệp hoặc ác nghiệp đều không có quả an lạc hoặc quả khổ.

Vô nhân tà kiến Tà kiến thấy sai chấp lầm cho rằng: chúng sinh đang chịu (ahetukadiṭṭhi): khổ hoặc đang hưởng an lạc, không do từ nghiệp ác hoặc nghiệp thiện nào.

Vô hành tà kiến Tà kiến thấy sai chấp lầm cho rằng: mọi hành động ác (akiriyadiṭṭhi): do thân, khẩu, ý không thành ác nghiệp; mọi hành động thiện do thân, khẩu, ý không thành thiện nghiệp.

Vô minh (avijjā): Đó là tâm si mê (moha) không biết thực tánh của các pháp. Vô minh chỉ không biết 8 pháp là:

1- Không biết Khổ thánh đế.

2- Không biết Nhân sanh khổ thánh đế.

3- Không biết Diệt khổ thánh đế.

4- Không biết Pháp hành diệt khổ thánh đế.

5- Không biết ngũ uẩn, 12 xứ... trong quá khứ.

6- Không biết ngũ uẩn, 12 xứ... trong vị lai.

7- Không biết ngũ uẩn, 12 xứ... trong quá khứ và vị lai.

8- Không biết danh pháp, sắc pháp phát sanh do nhân duyên trong thập nhị duyên sanh.

Nghiệp (kamma): Là tác ý hành động của thân, khẩu, ý. Nghiệp theo thực tánh có 2 loại: thiện nghiệp và bất thiện nghiệp (ác nghiệp).

Nghiệp theo 3 môn, mỗi môn có 2 loại:

1- Thân nghiệp: thân thiện nghiệp, thân ác nghiệp.

2- Khẩu nghiệp: khẩu thiện nghiệp, khẩu ác nghiệp.

3- Ý nghiệp: ý thiện nghiệp, ý ác nghiệp.

Bậc Tiểu Nhập Lưu Chưa phải là bậc Thánh Nhập Lưu (Sotāpanna). Sở dĩ (Cūlasotāpanna): hành giả này gọi là bậc Tiểu Nhập Lưu là vì: hành giả tiến hành thiền tuệ đã phát sanh trí tuệ thứ nhất gọi là Nāma- rūpaparicchedañāṇa: Trí tuệ thấy rõ biết rõ, phân biệt rõ từng mỗi danh pháp, mỗi sắc pháp đúng theo thực tánh của chúng là pháp vô ngã, không phải ta, người, chúng sinh... đạt đến thanh tịnh Diṭṭhivisuddhi: Chánh kiến thanh tịnh, nên diệt được từng thời tà kiến theo chấp ngã hoặc ngũ uẩn tà kiến.

Và đã phát sanh trí tuệ thứ nhì gọi là Nāmarūpapaccaya-pariggahañāṇa: Trí tuệ thấy rõ biết rõ nhân duyên phát sanh mọi danh pháp, mọi sắc pháp, đạt đến thanh tịnh Kaṅkhāvitaraṇavisuddhi: Trí tuệ thoát ly hoài nghi thanh tịnh, nên diệt từng thời hoài nghi về sự sanh sự diệt của danh pháp sắc pháp.

Do hành giả có trí tuệ diệt được từng thời tà kiến và hoài nghi nên gọi là bậc Tiểu Nhập Lưu. Còn bậc Thánh Nhập Lưu thật thì đã diệt đoạn tuyệt được tà kiến và hoài nghi không còn dư sót.

Trạng thái vô thường Trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ sự sanh, sự diệt của danh (aniccalakkaṇa): pháp sắc pháp, nên trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ trạng thái vô thường của danh pháp sắc pháp.

Trạng thái khổ Trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ trạng thái vô thường của (dukkhalakkhaṇa): danh pháp sắc pháp luôn luôn hành hạ, nên thấy rõ biết rõ trạng thái khổ của danh pháp, sắc pháp.

Trạng thái vô ngã Trí tuệ thiền tuệ thấy rõ biết rõ trạng thái vô thường, trạng (anattalakkhaṇa): thái khổ của danh pháp, sắc pháp, hoàn toàn không thể chìu theo ý muốn của mình, không có quyền làm chủ trong danh pháp, sắc pháp này, không phải ta, không phải của ta, nên thấy rõ biết rõ trạng thái vô ngã của danh pháp, sắc pháp.

37 pháp chứng đắc 37 pháp này dẫn đến sự chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, Thánh Đạo (bodhi- chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả và Niết Bàn đó là: 4 (pakkhiyadhamma): pháp niệm xứ, 4 pháp tinh tấn, 4 pháp thành tựu, 5 pháp chủ, 7 pháp giác chi, 8 pháp chánh đạo.

4 pháp niệm xứ Niệm thân, niệm thọ, niệm tâm, niệm pháp. (satipaṭṭhāna):

4 pháp tinh tấn (sammappadhāna): Tinh tấn ngăn ác pháp không phát sanh. Tinh tấn diệt ác pháp đã phát sanh. Tinh tấn làm cho thiện pháp phát sanh. Tinh tấn làm tăng trưởng thiện pháp đã phát sanh.

4 Pháp thành tựu Thành tựu thiền định, thần thông; thành tựu biết Khổ thánh (iddhipāda): đế, diệt Nhân sanh khổ thánh đế; chứng ngộ Niết Bàn diệt khổ thánh đế, tiến hành Đạo thánh đế. Đó là 4 pháp:

Nguyện vọng thành tựu Nguyện vọng mãnh liệt, quyết chí, làm nền tảng để chứng (chandiddhipāda):đắc thiền, Thánh Đạo, Thánh Quả, Niết Bàn.

Tinh tấn thành tựu Tinh tấn trong 4 pháp tinh tấn mãnh liệt, không ngừng, (vīriyiddhipāda): làm nền tảng để chứng đắc thiền, Thánh Đạo, Thánh Quả, Niết Bàn.

Tâm nguyện thành tựu Quyết tâm mãnh liệt, làm nền tảng để chứng đắc thiền, (cittiddhipāda): Thánh Đạo, Thánh Quả, Niết Bàn.

Trí tuệ thành tựu Trí tuệ có năng lực mãnh liệt, làm nền tảng để chứng đắc (vimaṅsiddhipāda): thiền, Thánh Đạo, Thánh Quả, Niết Bàn.

5 pháp chủ (indriya): Là pháp đứng đầu làm chủ.

Tín pháp chủ Đức tin đứng đầu làm chủ, có năng lực hơn 4 pháp: tấn, (saddhindriya): niệm, định và tuệ.

Tấn pháp chủ Tinh tấn đứng đầu, làm chủ có nhiều năng lực hơn 4 pháp: (vīriyindriya): tín, niệm, định và tuệ.

Niệm pháp chủ Niệm đứng đầu, làm chủ có nhiều năng lực hơn 4 pháp: (satindriya): tín, tấn, định và tuệ.

Định pháp chủ Định đứng đầu làm chủ, có năng lực hơn 4 pháp: tín, tấn, (samadhindriya): niệm và tuệ.

Tuệ pháp chủ Tuệ đứng đầu làm chủ, có năng lực hơn 4 pháp: tín, tấn, (paññindriya): niệm và định.

5 pháp lực (bala): Là pháp có nhiều năng lực vững chắc, không lay chuyển trong phận sự của mình.

Tín pháp lực Đức tin vững chắc, không lay chuyển trong pháp nên tin. (saddhābala):

Tấn pháp lực Tinh tấn vững chắc, không lay chuyển trong pháp nên (vīriyabala): tinh tấn.

Niệm pháp lực Niệm vững chắc, không lay chuyển trong pháp nên niệm. (satibala):

Định pháp lực Định vững chắc, không lay chuyển trong đối tượng thiền. (samādhibala):

Tuệ pháp lực Trí tuệ vững chắc, không lay chuyển trong pháp hành thiền (paññābala): tuệ, thấy rõ biết rõ thực tánh các pháp.

7 pháp giác chi Là những pháp làm nhân của sự chứng ngộ chân lý Tứ (Bojjhaṅga): thánh đế.

Niệm giác chi Niệm trong tứ niệm xứ là chi pháp của sự chứng ngộ chân (satisambojjhaṅga): lý Tứ thánh đế.

Trạch pháp giác chi Suy xét trong tất cả các pháp bên trong mình và bên ngoài (dhammavicaya- mình là chi pháp của sự chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế.sambojjhaṅga):

Tinh tấn giác chi Tinh tấn là chi pháp của sự chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế. (vīriyasambojjhaṅga):

Hỉ giác chi Hỉ là chi pháp của sự chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế. (pītisambojjhaṅga):

Tịnh giác chi (passad- Thân tâm thanh tịnh là chi pháp của sự chứng ngộ chân lý dhisambojjhaṅga): Tứ thánh đế.

Định giác chi (samā- Định trong đối tượng là chi pháp của sự chứng ngộ chân lý dhisambojjhaṅga): Tứ thánh đế.

Xả giác chi (upekkhā- Xả là làm điều hòa tâm và tâm sở trong phận sự của mình sambojjhaṅga): là chi pháp của sự chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế.

8 pháp chánh đạo Là pháp hợp đủ 8 chánh có khả năng đặc biệt chứng ngộ (Maggaṅga): Niết Bàn, diệt đoạn tuyệt phiền não.

Chánh kiến Trí tuệ thiền tuệ chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế là: Khổ thánh (sammādiṭṭhi): đế nên biết thì đã biết, Nhân sanh khổ thánh đế nên diệt thì đã diệt, Diệt thánh đế nên chứng ngộ thì đã chứng ngộ, Đạo thánh đế nên tiến hành thì đã tiến hành. Gọi chánh kiến là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh tư duy (sammāsaṅkappa): Tư duy chân chánh là 3 tư duy: Tư duy thoát khỏi ngũ dục. Tư duy không làm khổ mình, khổ người hợp với tâm từ. Tư duy không làm hại mình, hại người với tâm bi. Gọi chánh tư duy là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh ngữ Lời nói chân chánh: lời nói tránh xa 4 khẩu ác nghiệp: nói (sammāvācā): dối, nói đâm thọc chia rẽ, nói thô tục, nói lời vô ích. Gọi chánh ngữ là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh nghiệp Hành nghiệp chân chánh: hành nghiệp tránh xa 3 thân ác (sammākammanta): nghiệp: sát sanh, trộm cắp, tà dâm. Gọi chánh nghiệp là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh mạng Nuôi mạng chân chánh: tránh xa cách sống tà mạng do (sammā-ājīva): thân và khẩu hành ác. Gọi chánh mạng là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh tinh tấn Tinh tấn chân chánh:(sammāvāyāma): Tinh tấn ngăn ác pháp không phát sanh. Tinh tấn diệt ác pháp đã phát sanh. Tinh tấn làm cho thiện pháp phát sanh. Tinh tấn làm tăng trưởng các thiện pháp đã phát sanh. Gọi chánh tinh tấn là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh niệm Niệm chân chánh: đó là pháp hành Tứ niệm xứ: niệm thân, (sammāsati): niệm thọ, niệm tâm và niệm pháp. Gọi chánh niệm là chánh đạo chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

Chánh định Định chân chánh: đó là định tâm trong 5 bậc thiền siêu tam (samāsamādhi): giới có Niết Bàn làm đối tượng.

Tử sanh luân hồi: Nghĩa là kiếp hiện tại tử (chết) rồi, liền sanh (tái sanh) kiếp sau cứ liên tục không ngừng như vậy gọi là tử sanh luân hồi (sanh tử chỉ trong một kiếp hiện tại), tử sanh luân hồi chỉ về 12 pháp duyên sanh.

Chúng sinh vô nhân Chúng sinh có quả tâm làm phận sự tái sanh không có (ahetuka puggala): nhân nào trong 3 nhân: vô tham, vô sân, vô si.

Chúng sinh nhị nhân Chúng sinh có quả tâm làm phận sự tái sanh hợp với (dvihetuka puggala): hai nhân: vô tham, vô sân.

Chúng sinh tam nhân Chúng sinh có quả tâm làm phận sự tái sanh hợp đủ 3 (tihetuka puggala): nhân: vô tham, vô sân và vô si.

PĀḶI VĂN

Bhaddakappa: Tên kiếp trái đất có diễm phúc nhất, có đến 5 Đức Phật xuất hiện trên thế gian:

- Trong quá khứ đã có 3 Đức Phật xuất hiện: Đức Phật Kakusandha, Đức Phật Koṇāgamana, Đức Phật Kassapa.

- Trong hiện tại: Đức Phật Gotama đã xuất hiện, nay Ngài đã tịch diệt nhưng giáo pháp của Ngài vẫn còn lưu truyền cho đến 5.000 năm theo Phật lịch.

- Trong vị lai: có Đức Phật Metteyya sẽ xuất hiện.

Từ Đức Phật này đến Đức Phật khác trải qua 1 chu kỳ.

Vi dụ:

Đức Phật Kakusandha xuất hiện trong Bhaddakappanày, thời đại tuổi thọ con người 40.000 năm, rồi từ 40.000 năm giảm dần còn 10 năm rồi tăng dần đến a tăng kỳ năm (10140) giảm dần còn 30.000 năm.

Đức Phật Koṇāgamana xuất hiện trong Bhaddakappanày, thời đại tuổi thọ con người 30.000 năm, rồi từ 30.000 năm giảm dần đến 10 năm, rồi tăng dần đến a tăng kỳ năm, giảm lại còn 20.000 năm.

Đức Phật Kassapa xuất hiện trong Bhaddakappa này, thời đại tuổi thọ con người 20.000 năm, rồi từ 20.000 năm giảm dần đến 10 năm, rồi tăng dần lên a tăng kỳ năm, giảm dần còn lại 100 năm.

Đức Phật Gotama xuất hiện trong Bhaddakappa này, thời đại tuổi thọ con người 100 năm, rồi từ 100 năm giảm dần còn 10 năm, rồi tăng lên a tăng kỳ năm, giảm lại còn 80.000 năm.

Đức Phật Metteyya sẽ xuất hiện trong Bhaddakappanày, thời vị lai, thời đại tuổi thọ con người 80.000.

Suññakappa: Kiếp trái đất không có Đức Phật xuất hiện trên thế gian.

Kāmataṇhā: Tham ái trong 6 cảnh: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp.

Bhavataṇhā: Tham ái trong 6 cảnh hợp với thường kiến, và tham ái trong thiền sắc giới, thiền vô sắc giới, cõi sắc giới, cõi vô sắc giới.

Vibhavataṇhā: Tham ái trong 6 cảnh hợp với đoạn kiến.

Kamāsava: Ngũ dục trầm luân: trầm luân trong thiền sắùc giới, thiền vô sắc giới, trong cõi sắc giới, trong cõi vô sắc giới.

Diṭṭhāsava: Tà kiến trầm luân: trầm luân trong sự thấy sai, chấp lầm.

Avijjāsava: Vô minh trầm luân: trầm luân trong vô minh tăm tối, không có ánh sáng trí tuệ, không thấy rõ biết rõ thực tánh của các pháp.

Kāmupādāna: Chấp thủ trong ngũ dục.

Diṭṭhupādāna: Chấp thủ trong sự thấy sai, chấp lầm.

Sīlabbatupādāna: Chấp thủ trong pháp hành sai thành thói quen thường ngày.

Ví dụ: chấp thủ pháp hành như đời sống con bò, con chó sẽ dẫn đến giải thoát khổ, được an lạc.

Ayonisomanasikāra: Sự hiểu biết trong tâm do si mê, sai lầm ngược lại 4 trạng thái thực tánh của danh pháp sắc pháp là: thường, lạc, ngã, tịnh.

Có 4 từ ghép: a+yoniso+manasi+kāra.

A = (na): không có. Ayoniso: không có trí tuệ, do si mê.Manasi: ở trong tâm. Kāra: sự làm, sự hiểu biết.

Sakkāyadiṭṭhi: Thấy sai, chấp lầm nơi sự hiện hữu của ngũ uẩn cho là = sakkāya + diṭṭhi: ta, ngã.

Sakkāya: sự hiện hữu tổng hợp của ngũ uẩn. Diṭṭhi:thấy sai, chấp lầm.

Sīlabbataparāmāsa: Pháp thường hành sai, sinh hoạt giống như con bò, con chó... = Sīla + vata + thành thói quen, có tà kiến chấp thủ pháp thường hành ấyparāmāsa: dẫn đến giải thoát khổ, sẽ được an lạc kiếp sau.

Sīla: thói quen. Vata: pháp hành (như con bò, con chó...). Parāmāsa: tà kiến chấp thủ.

Attavādupādāna: Tà kiến chấp thủ cho là ta trong ngũ uẩn.

= attavāda + upādāna. Attavāda: tà kiến cho là có ta, ngã. Upādāna: chấp thủ.

Tài liệu tham khảo chính và trích dẫn

– Bộ Dīghanikāya và Aṭṭhakathā, Ṭikā.

– Bộ Majjhimanikāya và Aṭṭhakathā, Ṭikā.

– Bộ Samyuttanikāya và Aṭṭhakathā, Ṭikā.

– Bộ Aṅguttaranikāya và Aṭṭhakathā, Ṭikā.

– Bộ Khuddakanikāya và Aṭṭhakathā, Ṭikā.

– Bộ Abhidhammatthasaṅgaha - Đại Đức Anuruddha.

– Bộ Abhidhammavibhāvanīṭikā - Đại Đức Sumaṅgalasāmi.

– Bộ Mahābuddhavaṃsa - Đại Đức Vicittasārābhivaṃsa.

– Bộ Jinakālamālī.

– vân vân....

Tài liệu tham khảo đặc biệt

– Bộ Visuddhimagga.

– Bộ Visuddhimaggamahāṭikā.

– Kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta cùng Aṭṭhakathā.

– Bộ Dhamapadaṭṭhakathā.

– Bộ Abhidhamma.

– vân vân....

HẾT

Bộ Chú giải Aṅguttaranikāya

Bộ Chú giải Dīghanikāya, Mahāvagga, kinh Mahāpadānasuttavaṇṇanā

Mỗi kiếp trái đất trải qua 4 a tăng kỳ thành-trụ-hoại-không

Bộ Dīghanikāya, Mahāvagga, kinh Mahāparinibbanasutta.

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Dhammapadagāthā.

A tăng kỳ (asaṅkheyya): là khoảng thời gian không thể tính bằng số. Cứ trải qua vô số đại kiếp trái đất (mahākappa), kể là 1 a tăng kỳ

Ðại kiếp: thời gian kiếp trái đất trải qua 4 a tăng kỳ thành-trụ-hoại-không, là thời gian quá lâu, Ðức Phật có ví dụ: một hòn núi đặc hình khối, mỗi chiều một do tuần (khoảng 20 cây số), cứ 100 năm, một người lấy tấm vải mịn và mỏng quét nhẹ qua một lần cho đến khi mòn hết hòn núi ấy, thời gian chưa kể được một đại kiếp.
- Chú ý: a tăng kỳ (asaṅkheyya) theo thời gian mà Ðức Bồ Tát tạo ba la mật có nghĩa không thể tính bằng số (vô số) ví dụ 4 a tăng kỳ với 100 ngàn đại kiếp.Tuy nhiên, trong bộ Padarūpasaddhi, phần Saṅkhyātaddhika giải thích: a tăng kỳ (asaṅkheyya), là đơn vị số lượng số 1 đứng trước 140 số không (0), viết tắt là 10140

"Catuvīsati asaṅkheyya chattiyo ceva koṭiyo.
Pānāni satasahassāni, eko Buddho pamocayi".

Bộ Aṅguttaranikāya, Aṭṭhakanipāta, Kinh Gotamisuttavaṇṇanā

Ngài bước đi bảy bước

Dīghanikāya, Bộ Mahāvagga, kinh Mahāpadānasutta

Đối với Đức Phật Độc Giác, bậc Thánh Thanh Văn Giác Túc mạng minh có giới hạn

Muốn tìm hiểu rõ, chi tiết xin xem Phần III-10 "Tử sanh luân hồi".

Vàsanà: tiền khiên tật chỉ có bậc Thánh Arahán Chánh Đẳng Giác diệt đoạn tuyệt được; còn chư bậc Thánh Arahán Thanh Văn không thể diệt được.

Muốn tìm hiểu rõ, chi tiết xin xem Phần III-10 "Tử sanh luân hồi".

Dhammapadagāthā số 153, 154.

Phiền não có tất cả 1.500 loại.

Tham ái có tất cả 108 loại.

Bộ chú giải Majjhimanikàya, Mūlapannāsa, kinh Pāsarāsisutta.

Bộ chú giải Majjhimanikàya, Mūlapannāsa, kinh Pāsarāsisutta.

Bộ chú giải Majjhimanikàya, Mūlapannāsa, kinh Pāsarāsisutta.

Sự thiệt hại ở đây có nghĩa là: chúng sinh ở cõi trời vô sắc, không có sắc uẩn, nên không có tai để nghe được chánh pháp , đã mất đi cơ hội tốt hiếm có, để chứng ngộ chân lý Tứ thánh đế, chứng đắc Thánh Đạo, Thánh Quả và Niết Bàn.

"Āvuso" từ dùng để gọi vị nhỏ hạ. "Bhante" từ dùng để gọi vị cao hạ một cách tôn kính.

Saṃyuttanikāya, Mahāvagga, kinh Dhammacakkappavattanasutta.

5 pháp chủ (Indriya): tín pháp chủ, tấn pháp chủ, niệm pháp chủ, định pháp chủ, tuệ pháp chủ.

Siêu tam giới tâm có 8 tâm, nghĩa là 4 Thánh Đạo tâm và 4 Thánh Quả tâm không hợp với 5 bậc thiền. Và siêu tam giới có 40 tâm, nghĩa là 4 Thánh Đạo tâm và 4 Thánh Quả tâm nhân với 5 bậc thiền (8x5=40).

Kāya: nghĩa là tổng hợp toàn tâm sở, gồm có 3 uẩn: thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn.

Citta: nghĩa là tâm thuộc về thức uẩn.

Sắc xúc trần có 3 sắc pháp: đất, lửa, gió đã tính trong sắc tứ đại, không tính lại trong phần 24 sắc phụ thuộc.

Tín pháp chủ: đức tin làm chủ có năng lực hơn 4 pháp chủ còn lại.

Định pháp chủ: định làm chủ có năng lực hơn 4 pháp chủ còn lại.

Tuệ pháp chủ: tuệ làm chủ có năng lực hơn 4 pháp chủ còn lại.

Phiền Não Niết Bàn là diệt đoạn tuyệt phiền não bằng 4 Thánh Đạo Tuệ, chứ không phải phiền não diệt, vì phiền não sanh rồi phiền não diệt là việc thường của các danh pháp.

Vinayapiṭaka, bộ Parivāra.

Pháp trần gồm có 89 hay 121 tâm, 52 tâm sở, 21 sắc pháp (trừ 7 sắc pháp ở ngũ trần), Niết Bàn và đối tượng paññatti.

Kālavimutti: ngoại 3 thời, không thuộc thời quá khứ, hiện tại, vị lai.

Saṃyuttanikāya, bộ Khandhasamyutta, kinh Pheṇapindūpamāsutta-vaṇṇanā.

Khuddakanikāya, phần Udāna, kinh Bāhiyasutta.

Bộ Majjhimanikāya, Mūlapannāsa, Ananganasuttavanna.

Trường hợp nhất tâm tâm sở là loại tâm sở đồng sanh với tất cả các loại tâm, gồm có 89 hoặc 121 tâm, nhận biết cả 6 đối tượng: sắc trần, thanh trần, hương trần, vị trần, xúc trần và pháp trần. Nhất tâm tâm sở này không thuộc về pháp hành thiền định.

Ðề mục hình tròn kasiṇa có đường kính 1 gang + 4 lóng tay, để cách xa chỗ ngồi 2 hắc tay + 1 gang.

A tăng kỳ phiên âm từ chữ "asaṅkheyya". Thời gian lâu dài không thể đếm bằng số, thời gian diễn tiến trải qua 4 a tăng kỳ như sau:
- A tăng kỳ thành: khoảng thời gian lâu dài, thế giới được tạo thành mới.
- A tăng kỳ trụ: khoảng thời gian lâu dài, thế giới đang tồn tại, như thế giới ngày nay.
- A tăng kỳ hoại: khoảng thời gian lâu dài, thế giới đang bị hoại.
- A tăng kỳ không: khoảng thời gian lâu dài, thế giới không còn nữa.

Ðại kiếp dịch từ Mahākappa: Khoảng thời gian lâu dài trải qua 4 a tăng kỳ thành - trụ - hoại - không.

Pháp trần gồm có tất cả 6 chi pháp: tâm + tâm sở + 5 sắc căn + 16 sắc pháp vi tế + Niết Bàn + ngôn ngữ Chế định pháp

Pháp trần là đối tượng của thiền tuệ, bị hạn chế còn lại 81 tâm thuộc tam giới + 52 tâm sở + sắc pháp hiện hữu và Niết Bàn. (Trừ ra 10 sắc pháp không rõ ràng, và Chế định pháp).

Ngoại 3 thời: không ở trong thời quá khứ, thời hiện tại, thời vị lai

Bộ Visuddhimagga, phần Khandhaniddesa.

Vinayapiṭaka, bộ Parivàra.

Anguttaranikāya, phần Ekakanapāta.

Chú giải Samyuttanikāya, phần Khandhavagga, Chú giải kinh Phenapin-dupamasuttavaṇṇanā.

Bộ Paṭisambhidāmagga, phần Udayabbayanānaniddesa.

Xin xem lại phần trước.

Xin xem lại phần trước

Visuddhinagga phần Sammasanañāṇa

Visuddhimagga phần Sammasanañāṇa

Bộ Samyuttanikāya, Salāyatanavagga

Visuddhimagga phần Sammasanañāṇa

Visuddhimagga phần Sammasanañāṇa

Bộ Khu. Suttanipāta, Kinh Mettasutta.

Khu. Bộ Dhammapadagāthā.

Khu. Bộ Dhammapadagāthā.

Luật tạng, phần Bhikkhunīpātimokkha.

Khu, Bộ Dhammapadagāthā.

Khu, Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Samyuttanikāya, phần Khandhavagga, Kinh Attadīpasutta

Bộ Sàratthadīpanītīkā , Kinh Anattalakkhaịasuttavaṇṇanā

Bộ Samyuttanikāya, Khandhavagga, Kinh Anattalakkhaṇasutta

Bộ Visuddhimagga, phần Patipadàñāṇadassanavisuddhi

Bộ Sam. Khandhavagga, Kinh Phenapindupamāsuttavannanā

Bộ Visuddhimagga, phần Patipadāñāṇadassanavisuddhi

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Visuddhimagga, phần Patipadàñāṇadassanavisuddhia

Bộ Visuddhimagga, phần Patipadàñāṇadassanavisuddhi

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Dhammapadagāthā.

Bộ Visuddhimagga, phần Patipadāñāṇadassanavisuddhi

Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Dhammacakkappavattanasutta

Bộ Visuddhimagga, Phần Pariññādikiccakathā

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Gavampatisutta.

Bộ Samyuttanikāya, Sagathavagga, Kinh Vajirāsutta.

Bộ Dhammapadagāthā.

Khu. Itivuttakapāḷi, kinh Aggappasādasutta

5 pháp chủ: tín pháp chủ, tấn pháp chủ, niệm pháp chủ, định pháp chủ, tuệ pháp chủ

Bộ Chú giải Samyuttanikāya, Mahāvagga, kinh Ekābhiññasutta

Dīghanikāya, Mahāvagga, Kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta

Trực nhận: có nghĩa là nhận biết trực tiếp ngay 1 trong 4 đối tượng thân, thọ, tâm, pháp. trong mỗi đối tượng lớn ấy, có nhiều đối tượng nhỏ; chánh niệm trực nhận đối tượng nhỏ nào, thì biết rõ đối tượng nhỏ ấy. Sở dĩ không dùng chữ "niệm" là vì để tránh sự hiểu lầm với niệm tưởng như: niệm Ân Ðức Phật, niệm đề mục đất, đất, v.v... thuộc đề mục làm đối tượng của thiền định.

Trực giác: có nghĩa biết trực tiếp ngay thực tánh của đối tượng nào thì thấy rõ, biết rõ thực tánh của đối tượng ấy; không qua trí tuệ tư duy. Sở dĩ không dùng chữ "quán" là vì để tránh sự hiểu lầm với quán xét bằng trí tuệ tư duy không đúng với thực tánh của các pháp. Biết rõ đúng thực tánh của các pháp chỉ bằng trí tuệ hành (bhavanāmayapaññā) mà thôi.

Chú giải Dīghanikāya, Mahāvaggaṭṭhakathā, Kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta-vaṇṇnā.

Ngũ dục: sắc dục, thanh dục, hương dục, vị dục và xúc dục

Bộ Dīghanikāya, Mahāvagga, Kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta

Majjhimanikāya, Mùlapannāsa, Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇnā

Yên: mỗi dáng đứng, tư thế đứng đối tượng hiện tại rất ngắn ngủi.

Chú giải Dīghanikāya, Mahāvaggaṭṭhakathā, và M. Mū. aṭṭhakathā, kinh Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇnā

Samyuttanikāya, Sagāthavagga, kinh Āḷavakasutta

Một cách thoáng qua: nghĩa là không cần chú tâm rõ ràng đối tượng quá, chỉ cần chánh niệm, trí tuệ tỉnh giác biết thoáng qua đối tượng, nhờ tinh tấn nên càng lúc càng rõ thêm. Bởi vì, chú tâm nơi đối tượng quá, thì đối tượng không còn ở lãnh vực đối tượng paramattha, mà chuyển sang lãnh vực đối tượng paññatti.

Trạng thái tĩnh: trong một giây lát ngắn ngủi của mỗi dáng đứng, tư thế đứng đối tượng hiện tại.

Trạng thái tĩnh: trong một giây lát ngắn ngủi của mỗi dáng ngồi, tư thế ngồi đối tượng hiện tại

Yên: mỗi dáng ngồi, tư thế ngồi đối tượng hiện tại rất ngắn ngủi.

Trạng thái tĩnh: trong một giây lát ngắn ngủi của mỗi dáng nằm, tư thế nằm đối tượng hiện tại.

Ngũ thức tâm: nhãn thức tâm, nhĩ thức tâm, tỷ thức tâm, thiệt thức tâm, thân thức tâm chỉ có thể biết đối tượng thuộc về paramatthadhamma, không thể biết đối tượng paññattidhamma.

Ngũ thức tâm: nhãn thức tâm, nhĩ thức tâm, tỷ thức tâm, thiệt thức tâm, thân thức tâm chỉ có thể biết đối tượng thuộc về paramatthadhamma, không thể biết đối tượng paññattidhamma.

Ngũ thức tâm: nhãn thức tâm, nhĩ thức tâm, tỷ thức tâm, thiệt thức tâm, thân thức tâm chỉ có thể biết đối tượng thuộc về paramatthadhamma, không thể biết đối tượng paññattidhamma.

Ngũ thức tâm: nhãn thức tâm, nhĩ thức tâm, tỷ thức tâm, thiệt thức tâm, thân thức tâm chỉ có thể biết đối tượng thuộc về paramatthadhamma, không thể biết đối tượng paññattidhamma.

Ngũ thức tâm: nhãn thức tâm, nhĩ thức tâm, tỷ thức tâm, thiệt thức tâm, thân thức tâm chỉ có thể biết đối tượng thuộc về paramatthadhamma, không thể biết đối tượng paññattidhamma.

Bộ Dīghanikāya, phần Mahāvagga, kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta

Bộ Aṅguttaranikāya, phần Dasakanipāta, Kinh Avijjāsutta

Bộ Samyuttanikāya, phần Mahāvagga, Kinh Sotāpattiyangasutta.

Samyuttanikāya, Sagāthavagga, kinh Āḷàvakasutta.

Majjhimanikāya, Mūl., kinh Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇnā

Bộ Visuddhimagga, phần Kankhāvitaraṇavisuddhiniddesa

Bộ Visuddhimagga, phần Kankhāvitaraṇavisuddhiniddesa

10 thức tâm: 2 nhãn thức tâm + 2 nhĩ thức tâm + 2 tỷ thức tâm + 2 thiệt thức tâm + 2 thân thức tâm

Bộ Visuddhimagga, Sammasanañāṇakathā

Bộ Visuddhimagga, Sammasanañāṇakathā

Bộ Visuddhimagga, Sammasanañāṇakathā

Bộ Visuddhimagga, Maggāmaggañāṇadassanavisuddhi .

7 điều thuận lợi: chỗ ở, nơi đi lại, lời nói, bạn thiện trí, vật thực, thời tiết, oai nghi.

Bộ Anguttaranikāya

Chú giải Samyuttanikāya, Khandhavagga, kinh Pheṇapiṇḍasutta.

Bộ Visuddhimagga, phần Pariññādippabhedakathā

Bộ Paṭisambhidāmagga, phần Ādīnavañāṇaniddesa

37 Pháp pháp chứng đắc Thánh Đạo: 4 pháp niệm xứ, 4 pháp tinh tấn, 4 pháp thành tựu, 5 pháp chủ, 5 pháp lực, 7 pháp giác chi, 8 pháp chánh đạo.

Chánh đạo: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định

Tà đạo: tà kiến, tà tư duy, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm, tà định

Bộ Visuddhimagga, phần Ñāṇadassanavisuddhi.

Nếu trường hợp bậc Thánh nhân không chứng đắc các bậc thiền sắc giới, thiền vô sắc giới làm nền tảng, thì có lẽ bậc Thánh nhân ấy không thể nhập Thánh Quả Định được, vì chưa có 5 pháp thuần thục (vāsī).

Bộ Visuddhimagga, Phần Nirodhasamāpattikath.

Bộ Visuddhimagga, Phần Nirodhasamāpattikath

Majjhimanikāya, bộ Mūlapaṇṇāsa, kinh Mahāvedallasutta

Bộ Dhammapadaṭṭhakathā, chuyện Visākhāvatthu

Dīghanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Mahāparinibbānasutta

Thđ: viết tắt chữ thiền định

Tht: viết tắt chữ thiền tuệ

Bộ Chú giải Dī. Mahāvagga, Kinh Mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanā

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Samyuttanikāya, Mahāvagga, Kinh Āhārasutta.

Bộ Dīghanikāya, Mahāvagga, kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta

Bộ Samyuttanikāya, Khandhavagga, Kinh Abhinandanasutta.

Khuddakanikāya, bộ Patisambhidàmagga, phần Diṭṭhikathā.

Bậc Nhập Lưu Thánh Đạo Tuệ diệt đoạn tuyệt được tà kiến nương nhờ nơi ngũ uẩn, không phải diệt ngũ uẩn.

"Không phải Ta" nghĩa là ngũ uẩn, danh pháp-sắc pháp, tâm, tâm sở, sắc pháp… không phải ta..., phải là ngũ uẩn, danh pháp, sắc pháp.

Kāya: nghĩa là tổng hợp toàn tâm sở, gồm có 3 uẩn: thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn.

Citta: nghĩa là tâm thuộc về thức uẩn

Xúc trần: có 3 sắc đất, lửa, gió đã tính trong phần sắc tứ đại rồi, nên trong phần sắc phụ thuộc không tính vào số 24 sắc pháp

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, Dhammacakkappavattana sutta.

26 tác hành thiền tâm (appanājavana): 9 bậc thiền thiện tâm + 9 bậc thiền duy tác tâm + 8 siêu tam giới tâm.

Majjhimanikāya, Uparipaṇṇāsa.

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, Kinh Rahogatasutta

Aṅguttaranikāya, phần Tikanipāta, Paṭipadā.

Dīghanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta.

Majjhimanikāya, bộ Uparipaṇṇāsaka, kinh Gaṇakamoggallānasutta.

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Brahmacariyasutta.

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Kimatthiyasutta.

Samyuttanikāya, bộ Khandhavagga, Kinh Anurādhasutta.

Saṅkhàrà: Pháp hữu vi: Đó là danh pháp, sắc pháp trong tam giới, luôn luôn bị cấu tạo do bởi nghiệp, tâm, thời tiết và vật thực.

Dhammā: Các pháp: Ở đây cũng chỉ hạn chế các pháp ở trong tam giới mà thôi.

Dhammapadagāthā, kệ số 277, 278, 279.

Samyuttanikāya, bộ Sagāthavagga, kinh Vājirāsutta.

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Saṅkhittasutta.

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Saṅkhittasutta.

Bộ Dīghanikāya, phần Mahāvagga, kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta.

Dīghanikāya, bộ Mahāvagga. Kinh Mahāsatipaṭṭhānasutta, đoạn vaṇṇanā.

Tasmātihānanda attadīpā viharatha attasaraṭā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā….
Attā ở đây có nghĩa Sabhavadhammā, đó là tam giới thiện pháp và siêu tam giới thiện pháp.

Dīghanikāya, Mahāvagga, Kinh Mahāparinibbānasutta, đoạn Veḷuva-gāmavassūpagamana

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Brahmasutta.

Vô nhân: có nghĩa là không có nhân nào trong 3 nhân: vô tham, vô sân, vô si

Nhị nhân: có 2 nhân là vô tham và vô sân

Tam nhân: có đủ 3 nhân là vô tham, vô sân, vô si.

Ba giới: dục giới, sắc giới, vô sắc giới.

Bốn loài: thai sanh, noản sanh, thấp sanh, hóa sanh

Ba loại chúng sinh: chúng sinh có ngũ uẩn, chúng sinh có tứ uẩn, chúng sinh có nhất uẩn

Tạng Abhidhammapiṭaka, bộ Vibhaṅga

Samyuttanikāya, bộ Nidānavagga, kinh Assusutta

Samyuttanikāya, bộ Nidānavagga, kinh Assusutta

Nhị giới: dục giới, sắc giới quả tâm gồm có: 2 suy xét tâm hợp với xả + 8 đại quả tâm + 5 sắc giới quả tâm; khi làm phận sự tái sanh tâm, khi làm phận sự tử tâm.

Dhammapadaṭṭhakathā, Moggallānattheravatthu.

Majjhimanikāya, Majjhimapannāsa, kinh Aṅgulimālasutta.

Khud. Khudakapathā, kinh Ratanasutta.

Bộ Dhammapadaṭṭhakathā, phần Jarāvagga, tích Mahādhanaseṭṭhiputtavatthu.

Bộ Jātaka, phần Mahānipāta, chuyện Temiyajātaka

"Yuvā care brahmacariyaṃ, brahmacārī yuvā siyā.
Daharassa hi pabbajjā, etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ".
"Yuvā care brahmacariyaṃ, brahmacārī yuvā siyā.
Brahmacariyaṃ carissāmi, nāhaṃ rajjena matthiko".
(Temiyajātaka hay Mūgapakkhajātaka).

Vinayapiṭaka, bộ Pācittiya, Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā v.v...

Bộ Chú giải Dhammapada, phần Cittavagga, chuyện Soreyyattheravatthu

Bộ Maṅgalatthadīpanī, phần Vinayakathā

Vinayapiṭaka, bộ Mahāvagga.

Samyuttanikāya, bộ Mahāvagga, kinh Upaḍḍhasutta.

Bộ Visuddhimagga, phần Kammaṭṭhānadāyakavaṇṇanā , và Aṅguttara-nikāya, Kalyāṇamittasutta

Dhammapadagāthā, phần Buddhavagga, kệ 190, 191, 192.