Kinh nghiệm nội quán

SÁNG THỨ 30

Tổng Kết

Bạn không thể ở trên đỉnh núi hoài được. Bạn phải xuống núi một lần nửa, vậy tạo sao phải phiền hà chỉ cái nầy?. Khi ở trên người ta biết cái gì ở dưới rồi nhưng khi ở dưới người ta không biết cái gì ở trên. Ai trèo lên thì người đó thấy; khi leo xuống thì người đó không thấy nửa nhưng họ đã có thấy. Khi xuống núi rồi, nên nhớ lại những gì mình đã thấy trên kia, khéo léo xử dụng cái đã học để hướng dẩn chính mình. Mặc dù mình không còn thấy nửa, nhưng ít ra mình đã biết.

-Mount Analogue

Câu hỏi bây giờ là làm sao hội nhập thiền vào đời sống hàng ngày của ta. Ở một mức độ, câu trả lời rất là đơn giản: giử vững chánh niệm. Kể cả khi có những bối rối, xao lãng và quá nhiều tiếp cận qua các căn giác quan, nếu không có trói buột, không lên án, không mong đợi sự việc là như thế nào, vậy tâm sẽ được giử luôn trong sạch và quân bình. Chánh niệm là sự bảo vệ hữu hiệu nhất.

Có nhiều cách có thể hổ trợ tâm được quân bình và yên lặng. Một trong những phương pháp quan trọng nhất là tọa thiền thường nhật. Ngồi hai lần một ngày khoảng một giờ hoặc hơn sẽ tăng cường sức định và chánh niệm cái đã được trao dồi trong tháng vừa qua.

Khóa thiền rốt ráo vừa xong, tọa thiền một hay hai tiếng đồng hồ trong ngày hình như không mấy khó khăn nửa, nhưng khi bạn trở lại đời sống thường nhật hàng ngày, nó sẽ không dể dàng để giử đúng thời khóa. Nó cần phải có kỷ luật và dụng công. Đặt thời khóa tọa thiền vào vị trí ưu tiên hàng đầu trong ngày, mỗi ngày; sắp xếp các giờ sinh hoạt khác chung quanh giờ thiền tập hơn là cố gắng chèn giờ tọa thiền giửa những sinh hoạt. Hành tập mỗi ngày, bạn sẽ bắt đầu kinh nghiệm ra như có một sự ảnh hưởng thay đổi lớn trong đời.

Nó rất ích lợi nếu bạn có thể sắp xếp những giờ cố định để tọa thiền trong ngày, thời gian nào thuận tiện nhất khi bạn không bị quấy rầy. Khi tập thành thói quen ngồi thiền ở giờ nhất định trong ngày, bạn sẽ ít khi bỏ dở thời khóa. Thời gian tốt nhất có thể là sáng sớm khi bạn thức dậy, như là phương pháp đề ba, khởi động chánh niệm cho nguyên ngày hôm đó, và một giờ trong buổi tối, là khoảng thư giản, thoải mái riêng biệt cho tâm và thân. Hay, đã có thể bất cứ thời điểm khác thuận tiện cho mình. Thử nghiệm đi. Cái quan trọng là giữ vững phần hành tập liên tục. Tọa thiền thường nhật có giá trị không thể đo lường được.

Cũng có những sinh hoạt khác rất tốt để hành tập, hoà hợp tất cả vào trong đời sống bạn. Có chánh niệm trong những hoạt động cố định mỗi ngày như là ăn uống. Ít nhất trong ngày, một lần ăn trong chánh niệm, trong yên lặng. Nó sẽ trở thành giai đoạn phát triển ý thức trong sáng, và sẽ đánh thức những khuynh hướng tâm cái đã được tu dưỡng trọn tháng nầy. Lập lại bài tập chánh niệm thường xuyên, bạn sẽ có được năng lượng tập trung của những rèn luyện vừa qua.

Trong quá trình sinh hoạt thường nhật ta đi bộ rất nhiều. Biến nó thành giờ thiền tập. Khi đi, bạn không cần phải bước chậm "giở lên, đưa tới, đạp xuống," ngoại trừ khi đúng vào giờ kinh hành; bạn chỉ đơn giản ý thức toàn thân di chuyển, hay sự xúc chạm của từng bước chân. Hảy thử một lần đi.

Trong những giây phút căng thẳng trong ngày, quay về với hơi thở. Mở mắt ra, không phải là cho người biết rằng ta đang hành thiền, trở về với sự phồng-xẹp hay ra-vào, chỉ cần vài phút thôi. Tâm sẽ trở lại tập trung và tỉnh lặng.

Sau một thời gian bạn sẽ thấy chánh niệm có mặt chung quanh bạn bất cứ những gì bạn đang làm. Pháp là cái toàn diện trong đời sống chúng ta. Nó không phải chỉ ngồi hoặc hành cho thật rốt ráo. Pháp là tất cả, và ta nên sống trong hòa hợp trong sự hiểu biết đó.

Hạt giống của trí tuệ và từ bi đã được gieo trồng và nuôi dưỡng trở nên lớn mạnh. Chúng sẽ ra hoa kết trái trong những thay đổi và không ngờ được. Những lúc bạn cảm thấy như bị rắc rối, cuốn hút vào trong thế gian nầy, sẽ có những giây phút ý thức mạnh mẻ, bạn sẽ thấy chính bạn và những lời than vản thống thiết một cách rỏ ràng. Chỉ đơn giản và nhẹ nhàng. Với một cái tâm yên lặng, an bình, bản chất tự nhiên của Pháp sẽ phơi bày, mở rộng ra.

Có vài tưởng nhớ rất hữu ích trong sự dụng công để sống với Pháp từng phút giây. Cái đầu tiên là nhớ lại chơn lý vô thường. Nhớ lại cả hai, cái chết đang đe dọa chính mình và bản chất thay đổi của mọi hiện tượng trong từng phút giây. Giữ vững chánh niệm trong dòng biến chuyển, thực chất là mọi vật không ngừng thay đổi, và tâm sẽ được yên tĩnh và thăng bằng ở mọi tình huống. Bạn sẽ thấy chính bạn bớt đi phần tự phán xét thân và phán xét mọi người, giãm đi sự đóng khung cô đọng, phán xét phân tích thể loại đến người và hoàn cảnh. Bạn sẽ kinh nghiệm khả năng sống theo cách mở rộng và trống rỗng, ứng đối và sáng tạo đúng lúc trong mỗi phút giây mà không mang nặng sự phóng tâm và định kiến từ quá khứ.

Tưởng nhớ thứ hai là tình thương và từ bi. Khi bạn có quan hệ với cha mẹ, bạn hữu, người xa lạ, nên biết rằng ở tầng lớp sâu thẳm nhất chẵng có "tôi" và "người khác," không "chúng tôi" và "họ"; Chỉ có một nhất thể, tính chất đơn nhất rỗng rang. Từ trong cái rỗng rang nầy xuất phát ra từ bi cho mọi chúng sanh. Như ta thực hành tình thương và từ bi nhiều hơn trong đời sống, ta tẩy xóa lần những nhân tố khổ đau trong quan hệ giữa chúng ta với người khác.

Đức Phật đã cho thí dụ tâm thanh thản rộng mở giữ ta được bình an và thăng bằng như thế nào. Nếu bạn bỏ một muổng muối và ly nước, vị của nước đó sẽ mặn. Nhưng nếu bạn bỏ cũng bao nhiêu đó muối vào trong một cái hồ nước, vị nước sẽ không ảnh hưởng gì cả. Cũng giống như vậy, khi tâm bị căng thẳng và đông cứng, bất cứ yếu tố tâm bất thiện nào cũng trở nên mạnh và có sức năng khuấy động. Khi tâm được rộng mở thêng thang, kể cả những tiêu cực lớn mạnh cũng không ảnh hưởng gì đến tâm. Tâm từ có tính chất diệu mềm và che chở, làm cho thâm nhập khắp cùng đời sống chúng ta.

Tưởng nhớ thứ ba là sự khiêm tốn hay tính vô hình, vô hình cái bản ngã. Không cần phải có một thân phận gì trong xã hội nầy như ông, bà hướng dẩn tâm linh, như một người đặt biệt nào. Trang Tử đã viết:

Ai trong Đạo

Hành động không trở ngại

Không tổn hại chúng sanh

Bằng hành động chính mình

Mà không thấy có mình

Mới là "từ bi," là "hiền lành"

Ai trong Đạo

Hành động không trở ngại

Không bị phiền nhiểu với thích thú riêng

Và không thất vọng

Như những người khác.

Người đó không bương chải kiếm tiền

Cũng không xu khiến nghèo mà trong sạch

Người đó đi đường riêng

Mà không dựa trên một ai

Và không hảnh diện chính mình

Bởi đã đi riêng một mình.

Khi người đó tách rời khỏi đám đông

Cũng không phàn nàn ai theo đám đông

Chức vị và ban thưởng

Chẵng lôi cuốn được;

Nhục nhã và xấu hổ

Không làm nhục chí

Ông luôn không bao giờ tìm

Cái đúng và cái sai

Luôn quyết định "được" hay là "không."

Cổ nhân đã nói, cho nên:

"Ai trong Đạo

Tâm vô danh

Đức hạnh toàn hảo

Không làm ra gì cả

"không bản ngã"

Là "chơn ngã"

Và người vĩ đại nhất

Là người không tôi."

Bạn sẽ khám phá ra rằng càng vô tàng tính (không bản ngã), đời sống càng trở nên đơn giản và dể dàng. Cũng nửa, từ Trang Tử:

Nếu một người vượt qua sông

Và thuyền không người đụng vào thuyền ông ta,

Kể cả ông có tâm nóng giận tệ hại

Ông cũng không giận dử mấy.

Nhưng nếu thấy một người trên thuyền kia,

Ông sẽ la to để người đó lái tránh thuyền đi

Nếu lớn tiếng mà chưa được nghe, ông sẽ tiếp tục la lần nửa,

Rồi la nửa và bắt đầu chửi bới.

Tất cả nguyên nhân chỉ vì có người trên chiếc thuyền kia.

Nhưng nếu không một ai trên thuyền kia,

Ông ta chắc chắn sẽ không mắng giận.

Nếu có thể làm trống đi thuyền của mình

Băng qua sông của thế gian,

Không ai chống đối bạn,

Chẵng ai tìm để hại bạn.

Làm trống đi thuyền của mình, đi xuyên suốt qua cuộc đời trong lối mở rộng, rổng rang và thương yêu, và "không ai sẽ chống đối bạn, không ai sẽ tìm để hại bạn."

Nhiều người đặt câu hỏi làm thế nào để quảng bá Pháp đến người khác. Một trong những tính chất quan trọng để phát triển trong chia sẽ Pháp ở mọi trình độ là học hạnh lắng nghe một cách thiện xảo, nhạy cảm đến môi trường và đến người khác. Trong cái tâm yên lặng đó, khi ta thật sự chú tâm, phương thức truyền thông trở nên rỏ ràng. Đừng bám vào bất cứ một diển giải khái niệm riêng biệt nào về Pháp, hay lối định kiến gì. Đừng bám giữ vào những gì. Thỉng thoảng cái được đề cập đến là một câu chuyện bình thường, có liên hệ trong một cách đơn giản và dể hiểu. Có một năng khiếu thiện xảo được bao gồm trong cách học hạnh lắng nghe. Mở rộng và chấp nhận mọi quan điểm người khác. Dể tiếp thu và rổng lặng của bản thân nới rộng thêm khả năng hiểu thấu và chia sẽ.

Nghĩa thường của Minh Sát Tuệ là thấy sự việc rỏ ràng, không những chỉ thân và tâm ta thôi, dỉ nhiên đó là cơ bản rồi, mà còn thấy mọi vật rỏ ràng, mọi người, mối quan hệ, tình huống. Đường lối là sống mà không có tham, sân, si; sống với ý thức, với tỉnh giác, và bình thản, và với tình thương. Chính chúng ta là chơn lý mở rộng, và một tháng thiền tập rốt ráo, hay cả đời hành tập, thì chỉ là mới chập chững trrong một công việc vĩ đại đi đến thấu hiểu chơn lý.

Kiến thức vĩ đại bao gồm có nhiều; kiến thức nhỏ thì giới hạn. Lời nói chân chánh thì động viên; lời nói chơi là tán gẩu ... Khi ta tỉnh thức,các căn đều rộng mở. Ta bị lôi cuốn vào sinh hoạt thường nhật và tâm bị rối loạn. Đôi lúc ta lưởng lự, lắm khi ta nham hiểm, và thỉng thoảng còn mờ ám. Một chúc sợ hải tạo ra nổi bất an, và sợ hải lớn tạo ra khiếp đảm. Lời nói ta phóng ra như là những mủi tên, giống như là ta biết rỏ cái gì đúng sai. Ta bám víu vào quan điểm riêng của mình, như thể là mọi việc đều dựa trên nguyên tắc đó. Và hơn nửa ý kiến ta là vô thường: như mùa thu và mùa đông, chúng từ từ đi qua. Ta bị cuốn hút vào dòng đời và không thể hồi đầu. Ta bị kẹt trong những vấn đề phức tạp, khó khăn như ngỏ thoát nước lâu đời bị bế tắc; ta tiến đến gần cái chết mà không bao giờ tìm lại tuổi xuân. Mừng rở và giận hờn, sầu khổ và hạnh phúc, hy vọng và sợ hải, do dự và cương quyết, khiêm tốn và cố ý, nhiệt tâm và thái độ xấc xược, giống như âm thanh nhạc đến từ khí cụ kèn không lưởi gà, hay nấm mọc lên từ đất đen ẩm ướt, luôn xuất hiện trước ta ngày và đêm. Không ai biết chúng đến do đâu. Đừng lo lắng về chúng! Để chúng tự nhiên! Làm sao ta có thể hiểu được tất cả trong một ngày?