Kinh nghiệm nội quán

Một Hướng Dẫn Đơn Giản, Trực Tiếp Về Pháp Hành Thiền Phật Giáo

THE EXPERIENCE OF INSIGHT

A Simple and Direct Guide to Buddhist Meditation

Joseph Goldstein

Chánh Trực dịch

Nhóm Thiền Minh Tuệ

Virginia, Hoa Kỳ

2003

Mục lục

Phần I

Tối thứ 1: khai mạc và bắt đầu hướng dẫn

Tối thứ 2: Bát Chánh Đạo

Sáng Thứ 3: Hướng dẫn: Những Cảm Giác

Tối Thứ 4: Thuần Quan Sát

Sáng Thứ 5: Hướng dẫn: Tư Tưởng

Phần II

Tối Thứ 5: Khái Niệm và Thực Tế

Sáng Thứ 6: Hướng dẫn: Nhận Thức Đối Tượng

Trưa Thứ 7: Những Câu Chuyện

Sáng Thứ 8: Hướng dẫn: Tác Ý

Sáng Thứ 9: Hướng dẫn: Ăn

Tối Thứ 9: Những Chướng Ngại

Sáng Thứ 10: Hướng dẫn: Thức

Tối Thứ 10: Người Chiến Sỉ

Sáng Thứ 11: Trò Chơi Tập Trung

Tối Thứ 12: Ba Rường cột của Pháp & Ba La Mật

Tối Thứ 13: Thánh John Và Thánh Francis de Sales

Tối Thứ 14: Tứ Diệu Đế

Phần III

Trưa Thứ 15: Nửa Chặng Đường Tiến Hóa

Tối Thứ 16: Luật Nghiệp Quả

Trưa Thứ 17: Hướng dẫn: Tâm thư Giản Tâm Chìm Đắm

Tối Thứ 18: Trong Sạch và Hạnh Phúc

Trưa Thứ 19: Niềm Tin

Tối Thứ 21: Mười Hai Nhân Duyên

Tối Thứ 22: Chết và Tâm Từ

Tối thứ 25: Đạo

Phần IV

Tối Thứ 26: Những Yếu Tố Chứng Ngộ

Tối Thứ 29: Đường lối Phập Giáo

Sáng Thứ 30: Tổng Kết

Lời Nói Đầu

Thỉnh thoảng, một cuốn sách có giá trị ra đời được các thiền sinh đặc biệt quan tâm đến. Tôi liên tưởng đến những cuốn sách của Suzuki Roshi như Tâm Thiền, Tâm Sơ Cơ và những lời viết của Carlos Castaneda về lời giáo huấn của Don Juan. Quyển sách nầy cũng là một.

Đây là công khó của một giáo viên thiền, trẻ, người Hoa Kỳ và, hơn thế, nó nói lên từ cái không, khoảng không yên lành, có sự tương ưng đến những lời dạy của các vị hiền triết cổ xưa từ những phong tục tập quán khác nhau.

Joseph Goldstein là một giáo viên thiền tài ba. Như những vị Thiền Sư giỏi, anh ta là một phương tiện truyền bá giới thiệu và sống lại kiến thức cổ xưa trong sự rối rắm của thế giới hiện đại nầy. Những lời nói của anh vang vọng một cách rỏ ràng, bởi vì nó xuất phát từ kinh nghiệm bản thân của anh. Anh đã trải qua nhiều năm sống tu học thiền ở Ấn Độ. Bây giờ anh đem về quốc gia mình một sự hiểu biết sâu sắc rút ra từ nhiều năm thực hành đó.

Anh dạy phương pháp thiền như thị - thấy mọi sự vật, sự kiện như đang là. Những bài thuyết giảng của anh là những hướng dẫn thực tiển học cách sống như thế nào với buông xả và tâm từ. Và từ đầu đến cuối quyển sách, anh luôn giữ một phẩm chất cần thiết cho một người dạy thiền thật sự - một cảm giác hài hòa.

Đây là một cuốn sách hay. Nó là một chân dung của anh Joseph đang làm việc, nhưng nó cũng giới thiệu một bằng chứng thật sự đang diển ra trong khóa thiền. Trong khóa, những cái được trình bày trong quyển sách nầy, do anh Joseph và những người hợp tác hướng dẫn, là những kinh nghiệm đầy nhiệt huyết trong tu tập tuệ Minh sát. Khóa thiền được hướng dẫn trong im lặng, ngoại trừ những giờ thuyết giảng và vấn đáp. Thời khóa tọa thiền, kinh hành mỗi ngày bắt đầu vào 5 giờ sáng và kéo dài đến khuya, và còn dài hơn nửa cho những thiền sinh chăm chỉ. Thường có khoảng 50 đến 200 thiền sinh tu tập cùng nhau, chia sẽ những kinh nghiệm hỷ lạc hay cái khổ như ở địa ngục và bất cứ những kinh nghiệm khác mà tâm có thể mang đến.

Riêng bản thân tôi, một bác sỹ tâm thần, ngoài những lý thuyết nghề nghiệp riêng, Joseph đã là một nguồn cảm hứng thú vị và là người bạn kỳ tài. Sự hiểu biết tâm thức của anh bật ra từ đối diện trực tiếp, hơn là học hỏi khái niệm kiến thức. Những cái anh dạy thì rất xác đáng, thích hợp và hữu dụng cho mọi tần lớp chúng ta những ai có quan tâm đến tự do - sự giải thoát chỉ có thể đến từ ánh sáng nội quán.

Tôi hy vọng rằng các đồng nghiệp của tôi những người hành nghề cứu bệnh cho nhân loại có được quyển sách nầy trong tay họ. Nó đã có thể đưa đến một bối cảnh tươi trẻ cho công việc của họ, giống như Joseph và những cộng sự của anh đã đổi mới bối cảnh cho tôi khi quen biết được họ.

Robert K. Hall, M.D.

Lomi School,

San Francisco

December 1975

Giới Thiệu

Trong những năm tôi tu học bên Ấn Độ, một trong những vị thầy người hầu như hoàn toàn biểu hiện được đường lối giảng dạy, nói và hành của mình là Ngài Anagarika Munindra. Bản chất chóng tàn của mọi hiện tượng, bao gồm cả cá nhân, đã không thể hiện tốt hơn sự vắng mặt bản ngã trong con người ông ta. Khởi sự đầu tiên là Krishnabhakta với Ananda Mayi Ma và rồi đến ông ta, được khích lệ để đi Miến Điện tìm hiểu Phật giáo Nguyên Thủy sadhana. Nhiều năm, Munindra đã thật thành công trong việc thấm nhuần kinh điển Phật giáo Ba Li, một cái chính xác và rất phức tạp, vô cùng hữu lý sơ đồ thiết kế của tâm thức, và phong cách dáng vẻ nơi ảo giác bản ngã được tạo ra và chính nơi đó cũng được phá tan đi, đó là lúc tôi gặp ông ở Bồ Đề Đạo Tràng tôi cảm thấy nó thật khó phân biệt ông ta từ giáo lý.

Mặc dù sự thật Munindra_Ji đang nắm giữ một số trách nhiệm hành chánh trong thành phố thiêng liêng nơi Đức Phật thành đạo, nhưng Munindra cũng bắt đầu dạy thiền. Giữa những giáo sinh tương lai truyền bá lối sống giảm thiểu vật chất nầy là Joseph, một người tây phương cao trẻ đã gây ấn tượng đến tôi liền tức thời bằng năng lực, tính đơn giản và phẩm cách yên lặng của anh. Cũng như tôi, Joseph không những giữ được sự giao tiếp văn hóa phương Tây của anh mà còn thấm nhuần sâu sắc suối nguồn Minh sát đi đến giải thoát từ những văn hóa xứ khác, nhận thức một cách tròn đầy tính chất phổ quát của tinh thần.

Sau nhiều năm kiên nhẩn tu học, Joseph đã trở về quê hương và khiêm tốn đơn giản mở những khóa thiền không quá tốn kém từ mười ngày đến ba tháng trong toàn Hoa Kỳ. Do bởi lòng ngưởng mộ sâu xa của tôi đối với anh ta tôi thật hoan hỷ rằng phương Tây đã được phúc lợi có một vị thầy như anh. Tôi có cảm giác trong anh giống như là cảm giác mà tôi có trong vị thầy của anh - một người thể hiện được sự đồng nhất trong cách nói và cách làm.

Sự truyền thừa sống của một giáo lý chính thống là một vị thầy khéo léo và tận tâm. Những bài giảng được ghi chép lại trong quyển sách nầy ta rút tỉa ra một thí dụ điển hình tốt. Anh Joseph là một trong số người có thể được gọi là (như Jung đã từng qui cho Richard Wilhelm) một người chứng ngộ trung gian; đó là, người truyền bá giáo lý từ một thế hệ tập quán nầy đến một thế hệ tập quán khác mà không qua kiến thức thông minh nhưng qua sự thấm nhuần thực nghiệm giáo lý tu tập vào trong máu, trong ruột gan để anh và giáo lý thực sự trở thành một.

Một sát nhập như thế, một "thấu hiểu trực giác sâu sắc" một nhân duyên hội tụ, một sự đồng nhất, cần phải có sự "buông xả" cái mà giáo huấn tâm linh đề cập đến thường xuyên. Những người như thế, một truyền thừa sống của giáo lý, đó là một thí dụ điển hình của niềm tin và buông xả để nhận chân được ý nghĩa thực thụ của buông xả; ý nghĩa buông xả là muốn nói lên như thế.

Bây giờ thì rỏ ràng, thấy được ta theo đuổi quá nhiều sự kiện như là có tính chất diểu cợt không thật có trong cuối thập niên 50 và đầu thập niên 60, sự khảo sát đa dạng của ta vào cuối thập niên 60 đã gom lại và trưởng thành vào trong sự khao khát tìm về tâm linh sơ nguyên do bởi hàng trăm ngàn chúng sanh đầu thai vào bán cầu phương tây. Tôi hiểu được những năm vừa qua là một điều chỉnh chuyển biến lớn đến Phập Pháp theo lối bảo tồn tính chất toàn nhất với sự tiến triển ý thức hệ phương tây của ta.

Bây giờ rất nhiều người trong chúng ta đi tìm, đào sâu, thanh lọc những giáo lý thâm diệu hơn. Và ta nhận ra được rằng để thọ hưởng được những giáo lý nầy ta phải dấn thân vào thiền tập. Do đó, có nhiều khao khát đòi hỏi khóa thiền có được cả hai, phương pháp và chấm dứt phương pháp. Các khóa thiền được ghi chép lại trong quyển sách nầy là một đóng góp to lớn đến sự lớn mạnh của ta trong thời điểm nầy.

Quyển sách nầy là một phước lành cái mà chính tôi cũng cần phải có.

Ram Dass

Lama, New Mexico

July 1975

Vô cùng biết ơn

Xin chân thành cảm ơn đến:

STEPHEN LEVINE, một bạn đạo và là chủ bút, người đã không mệt mỏi nuôi dưỡng công trình nầy cho đến hoàn mãn.

SHARON SALZBERG, một đồng sự có giá trị vô biên trong giảng dạy và là rường cột chính ủng hộ từ bi, người đóng góp rất lớn trong nhiều chương của quyển sách và biên tập bao quát.

JACK KORNFIELD, thầy cộng sự và một khích lệ không ngừng nghĩ trong Phật Pháp.

RICHARD BARSKY, bạn và hội viên giảng dạy

SUSAN OLSHUFF, CATHY INGRAM, LISA JONES VÀ DONNA SPIETH những người dâng hiến phần phục vụ công tác văn kiện thâu băng và đánh máy.

RICHARD COHEN và CHAINTANYA trong sự sáng suốt của họ và kỷ năng biên tập và

ROBERT HALL và RAM DASS về lời giới thiệu nhân từ và sự động viên của họ trong suốt quá trình, làm tăng thêm sức mạnh đến nguyên cả công việc nầy.

Một Hướng Dẫn Đơn Giản, Trực Tiếp Về Pháp Hành Thiền Phật Giáo

Joseph Goldstein

Chánh Trực dịch

Phần I TỐI THỨ 1

Khai mạc và bắt đầu hướng dẫn

Theo truyền thống, khi bắt đầu khóa thiền, ta qui y Tam Bảo Phật, Pháp, Tăng. Qui y Phật là thừa nhận hạt giống chứng ngộ trong ta, khả năng giải thoát. Nó cũng có nghĩa là qui y những phẩm hạnh của Đức Bổn Sư biểu hiện, tính chất vô úy, trí tuệ, từ bi. Qui y Pháp là qui y vào PHÁP theo tính tự nhiên, bản chất mọi hiện tượng sự kiện như chúng đang là, thừa nhận chơn lý tự nhiên trong vạn hữu, và từ đó, mọi vật sẽ phơi bày tính chất đặc thù của chúng trong ta. Qui y Tăng là gánh vác một phần trách nhiệm hổ trợ Tăng Đoàn, và mỗi chúng ta tương tức lẫn nhau để cùng tiến đến chứng ngộ giải thoát.

Một nền tãng không thể thiếu trong thiền là tuân thủ những giới luật cơ bản. Đó là cách giữ gìn sự trong sạch của thân, khẩu, ý. Những giới ta hành trì là: không sát sanh, nghĩa là không cố ý sát hại sanh mạng kể cả giết một con muổi hay con kiến; không trộm cắp, nghĩa là không lấy bất cứ vật gì nếu chưa được cho phép; không tà hạnh, ý nghĩa trong khóa thiền nầy là giữ hạnh sống độc thân; không nói dối, là không nói sai lệch, thô cộc; không sử dụng chất độc, một lần nửa, ý nghĩa nó trong khóa thiền nầy là không uống rượu và sử dụng các chất độc dược. Gìn giữ ngủ giới sẽ cung ứng một cơ bản vững chắt trong thiền định và từ đó sanh trưởng trí tuệ Minh sát.

Chúng ta đang được hưởng một phần, có được cơ hội quí báo họp mặt nhau tại đây, để nhìn lại chúng ta trong khung cảnh thanh tịnh biệt lập nầy. Thật là quí để có trọn một tháng dành cho tu tập, để tìm lại chính ta, ta là ai. Cần nên có một vài đức tính thiết yếu để hổ trợ và gìn giữ sự dụng công trong quân bình. Đức tính đầu tiên là nhẩn nại: có những lúc hình như ta thấy một tháng dài vô tận và mọi người đều hoang mang, đặc biệt là phải thức giấc sớm với khí hậu giá rét 4:30 sáng. Trong khóa thiền sẽ có nhiều thăng trầm. Có những lúc ta hành tập thật tốt và đầy quán niệm, nhưng cũng có lúc tràn ngập những buồn chán, đau đớn thân xác, biết bao là trạo cử, nghi ngờ. Nhẩn nại để vượt qua. Những kinh nghiệm nầy giúp tâm được quân bình. Có lần một người hỏi Trunpa Rinpoche từ ngữ "đức hạnh" nằm ở đâu trong truyền thống Phật giáo. Ngài trả lời đức hạnh là sự kiên nhẩn. Nếu ta có một cái tâm nhẩn nại, mọi việc đều được rộng mở theo lối qui định tự nhiên của chúng. Nhẩn nại cũng có nghĩa là trụ tâm trong trạng thái quân bình bất kể những gì đang xãy ra, an trụ trong nhẹ nhàng, thư giản, và tỉnh giác.

Ngài Milarepa, vị Thánh Tăng Tây Tạng, luôn khuyên nhủ các đệ tử nên "cấp bách nhưng từ từ." Cấp bách đây là về mặc lúc nào cũng luôn luôn và dụng công đều đặng, nhưng phải hành với thằng bằng và trầm tỉnh. Bền chí, đầy nhiệt năng với thư giản và quân bình.

Một thái độ hổ trợ để tiến sâu vào thiền là sự im lặng. Ta thường không nhận thức rỏ ràng những gì xãy ra trong tâm tư do bởi nói chuyện làm xao lãng sự chú tâm và làm tan biến đi năng lượng tu tập. Khi giảm thiểu nói chuyện, là ta đang duy trì năng lượng và dùng nó hết vào sự phát triển ý thức và chánh niệm. Im lặng là hành thiền, chính nó cũng nên được xử lý trong nhẹ nhàng và thoải mái. Đây không có nghĩa là nói chuyện khi bạn muốn nói, nhưng thư giản ra để tiến sâu vào im lặng, ý thức được nó rỏ ràng qua một ngày hành tập. Bằng cách giữ im lặng, toàn phạm trù tâm thức và hoạt động thân sẽ trở nên rỏ ràng cực độ, không nói chuyện tạo khả năng làm tâm tỉnh lặng sâu sắc hơn.

Hội tụ bạn hữu và gia đình thăm viếng thì không được khuyến khích. Cố gắng tôi luyện cảm giác độc thân (một mình). Để chuẩn bị việc nầy, rất hữu ích cho ta đình chỉ những định kiến sai lệch về bản thân mình, về mối tương giao, về người khác. Sử dụng thời gian nầy cùng triệt, để chứng nghiệm tự thân một cách sâu sắc.

Mỗi chúng ta đều sẽ bỏ thân mạng nầy ra đi một mình. Cho nên thật cần thiết để trở về làm quen với lối sống cô đơn. Tâm sẽ trở nên vững mạnh và an lạc trong sự thấu hiểu đó; nó đem đến sự hài hòa, hợp nhất với người khác. Khi ta hiểu thấu chính ta, tình cảm giửa người và người trở nên thuận lợi và nhiều ý nghĩa.

Không nên pha trộn phương pháp hành tập của các trường phái khác, đây cũng là một hổ trợ lớn. Nhiều người trong đây đã học nhiều cách hành thiền khác nhau. Trong thời gian nầy, rất tốt để ta tập trung phát triển chỉ một phương pháp Minh sát tuệ. Qua sự tôi luyện chánh niệm tuệ Minh sát sẽ phát triển. Tập trung mọi cố gắng trong tháng nầy, tu dưởng, tích lũy từng giây phút chánh niệm, là đang đi sâu vào hành tập. Nếu mọi cố gắng đều hướng về một mục tiêu, tâm sẽ trở nên vững chắc và soi chiếu xuyên thấu.

Dừng lại, chậm lại là một giá trị to lớn. Đâu cần phải gấp gáp, không nơi để đến, chẵng việc gì phải làm. Chỉ cần ổn định, lắng lòng lại vào trong hiện tại, vậy là đủ rồi. Mọi hoạt động trong ngày cần phải nên chánh niệm, thận trọng lưu ý từng chi tiết. Ta tiến sâu vào thiền qua sự liên tục chánh niệm.

Ta bắt đầu tập tọa thiền với một đối tượng rất đơn thuần để quán sát: chánh niệm hơi thở. Chọn tư thế ngồi nào thuận lợi nhất cho bạn, giữ lưng tương đối thẳng mà không bị cứng hay gồng. Nếu bạn trong tư thế gò bó quá, hay nghiêng về phía trước nhiều, thân sẽ mau mỏi mệt. Bạn có thể ngồi trên ghế nếu nó là giải pháp cuối cùng. Quan trọng là đừng chuyển động nhiều. Mắt có thể nhắm hoặc mở 3/4 nếu đã được huấn luyện. Mở mắt nhắm mắt chỉ là một cách trụ thị nhản ở một chổ rồi quên nó đi. Nói chung là hình như nó dể dàng hơn nếu nhắm mắt nhưng với thoải mái. Một lần nửa, đừng đặt nặng vấn đề nhắm hay mở mắt.

Chánh niệm hơi thở có thể thực tập trong hai cách. Khi bạn hít vào tự nhiên bụng sẽ phồng ra, và thở ra, bụng xẹp xuống. Chú tâm nơi phồng xẹp, không quán chiếu, tưởng tượng bất cứ việc gì. Chỉ nhận biết cảm giác chuyển động của bụng. Đừng kiểm soát hay gượng ép hơi thở, chỉ chú tâm vào sự di chuyển phồng xẹp của bụng.

Phương tiện thay đổi khác là ý thức được hơi thở ra vào nơi mủi, giữ sự chú tâm những vùng chung quanh vành mủi. Giữ sự chú tâm trên hơi thở như người gác cổng quan sát khách bộ hành đi ngang qua lại. Đừng theo hơi thở đến tận cùng; mà cũng đừng kiểm soát hay gò bó hơi thở. Chỉ đơn giản ý thức hơi thở ra vào đi ngang qua vành lổ mủi. Nó rất lợi ích khi mới tập thiền là đặt tâm ghi chú vào một trong hai thế, "phồng, xẹp" hay "ra, vào." Cách nầy hổ trợ cho tâm an trụ một điểm trên đối tượng.

Vài phút đầu tiên, xem coi đối tượng nào xuất hiện rỏ ràng hơn, phồng xẹp hay ra vào. Rồi chọn một nơi để tập trung tâm và trụ ở đó, đừng thay đổi đối tượng. Có những lúc đối tượng trở nên lu mờ, đừng suy nghĩ là phải thay đổi đối tượng chánh niệm để cho được dể dàng hơn. Khi bạn quyết định chọn nơi nào sẽ là điểm phát triển tu dưởng sự chú tâm, giữ nguyên như vậy và cố gắng bám sát vào đối tượng mặc kệ những thay đổi bên ngoài. Thỉng thoảng nó rỏ ràng, và có lúc không rỏ ràng, đôi khi quán chiếu thật sâu, và rồi cũng cạn cợt, lắm lúc chú niệm thì dài, có khi lại mất đi chánh niệm liên tục. Nên nhớ rằng, đây không phải là thể dục hơi thở; nó là sự bắt đầu thực tập trưởng dưởng chánh niệm.

Ta chú tâm lúc đi kinh hành vào động tác chân, giơ lên, đưa tới, đạp xuống. Nó rất là hữu ích để ta chánh niệm động tác, tiến trình, của một bước chân, một cách hoàn toàn trước khi bắt đầu bước kế tiếp. "Giơ lên, đưa tới, đạp xuống, giơ lên, đưa tới, đạp xuống." Rất là đơn giản. Một lần nửa, đây không phải là động tác thể dục thể thao. Đây là sự hành tập trong chánh niệm. Sử dụng sự di động để phát triển tỉnh giác một cách thận trọng. Xuyên qua quá trình diển biến trong một ngày, bạn có thể thấy rất nhiều thay đổi. Đôi lúc bạn cảm thấy muốn đi lẹ hơn, có khi rất chậm. Bạn có thể lấy từng bước chân làm thành một đơn vị, "từng bước, từng bước." Hay bạn lúc bắt đầu thì đi lẹ và, cũng trong lúc kinh hành đó, chậm lại từ từ cho đến khi bạn chia chẻ được rỏ ràng ba phần, giơ lên, đưa tới, đạp xuống. Hãy thử đi. Sự tu dưởng chính đây là chánh niệm, ý thức được những gì đang xãy ra.

Trong lúc đi, hai tay nên giữ yên một vị trí, có thể là nắm lại sau lưng, buông thỏng hai bên hông, hay nắm lại để phía trước. Tốt hơn là nên nhìn về phía trước một chút, không phải ở chân, để tránh đi bị lôi cuốn vào khái niệm của "chân" nổi lên từ sự tiếp xúc giửa mắt và chân. Mọi sự chú tâm nên đặt để trên nhận thức được sự di chuyển, cảm xúc được tiến trình giơ lên, đưa tới, đạp xuống.

Đây là thời khóa biểu trọn ngày để bạn có ý niệm về nó:

4:30

thức dậy

5:00-6:30

tọa thiền và kinh hành xen kẻ

6:30-7:30

ăn sáng

7:30-8:00

kinh hành

8:00-9:00

tọa thiền

9:00-9:45

kinh hành

9:45-10:45

tọa thiền

10:45-11:30

kinh hành

11:30-1:15

ăn trưa và nghĩ ngơi

1:15-2:00

tọa thiền

2:00-2:45

kinh hành

2:45-3:45

tọa thiền

3:45-5:00

tọa thiền và kinh hành xen kẻ

5:00-5:30

uống trà

5:30-6:00

kinh hành

6:00-7:00

tọa thiền

7:00-8:00

pháp thoại

8:00-8:45

kinh hành

8:45-9:45

tọa thiền

9:45-10:00

uống trà

10:00

có thể tập thêm hoặc đi ngủ

Thời khóa biểu sẽ được niêm yết. Trong vài ngày đầu, cố gắng theo sát chương trình càng nhiều càng tốt. Như lúc bạn cảm thấy dể chịu trải qua nguyên ngày trầm tư, trong cố gắng chánh niệm liên tục, bạn sẽ khám phá ra nhịp độ của bạn. Kinh hành và tọa thiền càng liên tục càng tốt. Ăn cơm, như tất cả những hoạt động khác, với chánh niệm và ý thức. Sau một thời gian bạn có thể thích kinh hành nhiều hơn, một giờ, một giờ rưởi, rồi tọa thiền. Vài người thích ngồi lâu, hai, ba giờ một lần; có thể vài người sẽ thức khuya hành trì thêm. Khi tôi bắt đầu học thiền bên Ấn Độ, tôi hành thiền trong những giờ rất khuya: khoảng thời gian 12 giờ đêm đến 3 giờ sáng tôi cảm thấy rất an lành, yên lặng, rất tốt cho hành tập. Khi thiền tập vững mạnh ra, tự nhiên ta ngủ ít đi. Đi ngủ chỉ khi nào bạn quá mệt, không phải theo thói quen ở một giờ nhất định. Có thể rằng khi thiền tập được phát triển, bạn sẽ không cảm thấy mệt mỏi và có thể theo sát cuộc hành tập ngày và đêm. Cống gắng nhận ra mức độ dể chịu, vừa phải cho bạn, gia tăng sự cố gắng mà không bị áp lực thúc đẩy.

Thánh Francis de Sales đã viết,

Nhẩn nại với mọi người, nhưng hơn hết, là phải với chính mình. Ý tôi là, đừng bị nản lòng do vì những lổi lầm của bạn, nhưng lúc nào cũng tự đứng lên với niềm khích lệ mới. Tôi rất vui mừng mỗi ngày là một ngày mới của bạn. Không có ý nghĩa thành công nào tốt đẹp hơn là luôn luôn khởi tác lại từ đầu của một đời sống phạm hạnh, và đừng bao giờ nghĩ rằng ta đã làm đủ. Làm thế nào để ta có đủ nhẩn nại để đương đầu với lổi lầm của người hàng xóm nếu ta không nhẩn nại với chính ta? Ai mà còn đang bực dọc với chính những thất bại của mình sẽ không thay đổi được cục diện những người chung quanh. Tất cả những sửa đổi có khuynh hướng mang lợi ích cho mọi người đều đến từ một cái tâm tỉnh lặng, an bình.

TỐI THỨ 2

Bát Chánh Đạo

Tất cả chúng ta đã bắt đầu một cuộc hành trình, cuộc hành trình đi vào tâm linh, khám phá và khảo sát coi ta là ai, là gì. Bước đầu tiên lúc nào cũng khó, và những ngày đầu thực tập thường có trạng thái trạo cử, buồn ngủ, chán ngán, lười mỏi, hồ nghi và có thể hối hận là tại sao mình phải dấn thân vào làm những việc như thế. Thật là gian nan cho mỗi hành giả ở giai đoạn tiên phong. Spinoza, ở đoạn cuối quan trọng trong tác phẩm tâm lý học của ông, đả nói, "Mọi việc cao thượng đều phải khó khăn do bởi quí hiếm. " Ta bắt tay vào công cuộc tìm hiểu tâm linh, gánh vác một trách nhiệm vĩ đại, vậy ta nên nhẹ nhàng, nhẫn nại để vượt qua bất cứ những thử thách, khó khăn ban đầu.

Một chuyện ngụ ngôn rất hay để diễn tả cuộc hành trình nầy là cuốn Mount Analogue. Câu chuyện nói về một nhóm người đi tìm một quả núi. Chân núi là cỏi ta bà nầy trong khi đỉnh núi tiêu biểu cho sự chứng ngộ tâm linh cao tột. Khi khởi sự, người leo núi phải đối diện với những chướng ngại lớn: trong hoàn cảnh bình thường, quả núi không thể nhìn ra một cách dể dàng và được coi là gian nan chỉ để xác định được vị trí quả núi. Sau khi ráng sức, họ tìm ra và đã có thể đến được chân núi . Phần còn lại quyển sách nói về những chuẩn bị, khó khăn, động năng và hứng thú khi khởi hành đi lên đỉnh núi.

Chúng ta cũng đang trên lộ trình giống như vậy, trèo lên đỉnh của trực tâm. Ta đã khám phá ra tung tích của núi: thực chất rằng chân lý, Pháp, đều nằm cả trong ta chớ không ngoài ta, và ta bắt đầu ngay từ nơi đó.

Con đường lên đỉnh, đường đến giải thoát, đã được vạch ra rất cặn kẽ bởi các bật Tiền-nhân đi trước. Một dẫn giải rỏ ràng nhất được tìm ra trong giáo lý của Đức Phật là Bát Chánh Đạo. Đây là bản đồ, kim chỉ nam đưa đến chứng ngộ niết bàn.

Bước đầu tiên đi lên đỉnh trí tuệ là Chánh Kiến. Thực chất, đây là bước đầu và cũng là bước cuối. Ta bắt đầu cuộc hành trình tại điểm xuất phát với một vài sự hiểu biết, và sự hiểu biết đó được mang theo đến lúc hoàn tất, viên mãn ở tại đỉnh núi khi ta sẽ xuyên thấu được các tần lớp sâu thẳm nhất của tâm. Ban đầu, Chánh Kiến bao hàm các luật thiên nhiên, hành trị đời sống thường nhựt của chúng ta. Một trong những chánh kiến quan trọng đó là Nghiệp, luật của nhân và quả. Mỗi hành động đều đem lại một kết quả không sai. Không có gì xãy ra đến ta một cách tự nhiên. Bất luận là gì ta làm ra do bởi động lực của tham, sân, si, đau khổ sẽ trở lại với ta. Khi hành động được tác động do từ bi, thương yêu và trí tuệ, kết quả sẽ là hạnh phúc và an lành. Nếu ta biết hợp nhất sự hiểu biết của nghiệp lực vào đời sống, một cách ý thức, ta có thể bắt đầu đào luyện và phát triển lành mạnh phẩm chất của tâm.

Đức Bổn Sư thường nhấn mạnh quyền năng và sức mạnh của bố thí. Cho ra là sự biểu lộ hành động diệt tham trong tâm. Trong con đường tu tập tâm linh trọn vẹn nầy đòi hỏi sự xả bỏ, không nắm giữ, không bị ràng buột, bố thí là thể hiện sự không dính mắc.

Phần khác của Chánh Kiến là hiểu biết về mối liên hệ đặc biệt, cộng nghiệp ta có với cha mẹ, bổn phận và trách nhiệm đối với đấng sinh thành. Cha mẹ chăm sóc ta trong lúc ta chưa đủ sức chăm sóc bản thân mình, vì họ quan tâm đến ta trong khi ta chưa tự lo liệu được và bây giờ ta có cơ hội hành tập Pháp để đền ơn. Đức Phật nói kể cả cỏng song thân trên hai vai đi cho hết một kiếp người, ta vẩn không bao giờ trả đủ công ơn cha mẹ. Chỉ có một con đường trả ơn thù thắng nhất là giúp đỡ cha mẹ hiểu biết giáo pháp, trong chân lý, trong Chánh Kiến. Nói chung ta mất rất nhiều thời gian và năng lực để không còn luyến ái tâm lý với cha mẹ, chắt chắn rằng nó có giá trị riêng, nhưng trong phần giải thoát đó, ta nên nhận ra trách nhiệm của mình đối với đấng sinh thành.

Chánh kiến cũng bao gồm sự hiểu biết sâu sắc về bản chất tự nhiên của con người. Trong những khóa thiền tập, ta trở nên hiểu biết rỏ ràng hơn về vô thường. Tất cả những yếu tố tâm và thân hiện lên từng khoảnh khắc rồi qua đi, trồi lên và biến mất một cách liên tục. Hơi thở đến rồi đi, tư tưởng nổi lên rồi tan biến, cảm giác trổi dậy rồi lại chìm xuống. Tất cả mọi hiện tượng luôn trong tình trạng thay đổi. Không có gì bảo đảm tồn tại trong dòng biến chuyển vô thường nầy. Sự nhìn thấu một cách sâu sắc vào bản chất vô ngã của tất cả nguyên tố, phân tử, bắt đầu cho ta một cái nhìn cấp tiến trong đời sống và thế giới nầy. Tâm dừng sự nắm bắt và dính mắc khi tính chất tạm thời, ngắn ngủi, nhỏ nhặt của mọi thứ đều được hiểu ra, và khi ta trải qua tiến trình của tâm và thân mà không là gánh nặng trên thân. Đây đúng Chánh Kiến trong thiền tập qua sự quán sát xuyên thấu cẩn thận.

Bước thứ hai Bát Chánh Đạo là Chánh Tư Duy. Có nghĩa là tư tưởng được giải thoát ra khỏi ái dục, ác ý, hung hiểm. Hể khi tâm còn bị ái dục lôi kéo, nó sẽ đi tìm đối tượng bên ngoài để thỏa mản, đối tượng bên ngoài, do bản chất luôn luôn vô thường, cho nên không thể đưa đến mản nguyện cuối cùng. Kinh nghiệm khoái lạc chỉ trong giây phút, nhưng tai hại sau đó là sự ham muốn khoái cảm đó cứ lập lại hoài. Ái dục trổi lên không dừng nghĩ làm cho tâm chao đảo và rối rắm. Tâm tưởng giải thoát không có nghĩa là đè nén chúng và tản lờ như chúng không có mặt. Nếu dục vọng bị đè nén, nó sẽ hiển lộ với hình thức, trạng thái khác thôi. Nếu ta không khéo nhận dạng chúng, ta sẽ bị đồng hóa với mỗi dục vọng khi chúng nổi lên và có xu hướng hành tác theo dục vọng đó. Chánh tư duy nghĩa là cảnh giác mỗi cảm giác dục vọng và xã bỏ chúng. Càng xã bỏ, tâm càng trở nên nhẹ nhàn. Lúc đó, tâm không còn bị xáo động, căng thẳng, và ta giải thoát bản thân từ điều kiện tâm thức đó, từ sự ràng buộc của ái dục.

Tự do từ ác tâm nghĩa là tự do từ sân hận. Sân hận là tâm lửa, và khi nó bùng cháy nó sẽ tạo đau khổ cho chúng sanh khác. Rất có ích để nhận dạng sân hận và buông xã chúng. Tâm trở nên nhẹ nhàn, dể chịu, lòng từ tự nhiên xuất phát ra từ đó.

Tâm không hung hiểm có nghĩa là tâm bi, cảm nhận được sự thống khổ của kẻ khác và muốn họ thoát khổ. Ta nên phát triển ý tưởng tốt đẹp nầy, đây là hình thức phong tỏa được hung ác đến chúng sanh khác.

Bước kế tiếp lên đỉnh có liên quan đến mối tương giao giữa ta và thế giới nầy; mối liên hệ thế nào giữa người với người và môi trường chung quanh. Đó là một thời hiệu để đặt ta hội nhập cùng môi trường, để tạo lập một sinh thái thích đáng nhất cho tâm thức để chúng ta không có xung đột với người khác hay đối nghịch với môi trường chung quanh. Quan điểm thứ nhất về sự tương giao với thế giới là Chánh Ngữ. Nghĩa là không nói dối, bóng gió, đâm thọc nặng nề; thay vì vậy, ta nói lời chân thành, hỗ trợ, tạo dựng sự thức động của hòa bình và thân ái.

Có câu chuyện được kể Đức Phật trở về thăm gia đình sau khi đã chứng ngộ. Rất nhiều thân nhân, bạn bè , được khích lệ bởi sự có mặt của Ngài, do tình thương, lòng từ, và trí tuệ, họ đã gia nhập Tăng Đoàn. Có một thời pháp Đức Phật nói chuyện rất hay gọi là khuyên răng La Hầu La, Ngài đã nói rằng dầu bất cứ hoàn cảnh nào, dẩu là lợi ích cho bản thân hay người khác, cũng không nên nói dối. Thệ nguyện nói thành thật rất là quan trọng. Nó tạo nên mối liên hệ dể dàng và không rắc rối. Thành thật trong lời nói là phản ảnh được thành thật trong chính ta. Có nhiều sự việc trong thân và tâm, căng thẵng nhiều mặt, bất như ý, sự việc ta không muốn nhìn đến, sự việc ta tự dối chính ta. Thành thật trong lời nói là cơ bản cho sự thành thật trong tâm thức, đây là lúc ta giải bày mọi việc. Từ đó ta bắt đầu nhìn rỏ, đương đầu với bản chất loạn năng của tâm.

Bước thứ tư lên núi là Chánh Nghiệp. Có nghĩa là không giết hại, giảm thiểu sự đau khổ cho chúng sanh khác; không trộm cướp, là không lấy bất cứ vật gì nếu không được cho; và không tà dâm, trong bối cảnh nầy, ta có thể hiểu là không tạo đau khổ cho người từ sự tham ái của ta để thỏa mản khoái lạc.

Thông thường, trong hiện tại, ta không nhận ra tầm ảnh hưởng xa của hành động ta. Có câu chuyện trong Mount Analogue được minh họa như vầy.

Có luật cho người leo núi rằng ở một điểm cao nhất định nào đó, không ai được quyền giết hại bất cứ sinh vật gì. Người leo núi phải mang theo thực phẩm. Ngày nọ có người vượt qua điểm đó và bị kẹt trong một trận bảo tuyết kinh hồn. Anh sống ba ngày trong một nơi ẩn trú xây dựng tạm với thức ăn đã cạn và độ lạnh hầu như đóng băng. Ngày thứ ba bảo tuyết chấm dứt. Anh thấy một con chuột già bò ra từ hang nhỏ và anh nghĩ chắc không thiệt hại gì để thịt chú chuột đó làm thức ăn cho sự sống còn của mình trở xuống núi. Làm thế nào đó mà anh xoay sở tìm được một cục đá và giết được chú chuột già đáng thương kia. Anh xuống được núi, và quên bẳng đi chuyện chú chuột. Một thời gian sau anh được triệu hồi lên ban Hội-đồng, những người có trách nhiệm hướng dẫn đường lên xuống núi. Anh bị buột tội đã giết chú chuột đó mặc dù anh đã quên phức việc đó rồi. Kết quả là đã có nhiều hậu quả tai hại xãy ra sau đó. Chú chuột già cỗi, không thể bắt những côn trùng nhanh, mạnh, cho nên chỉ ăn những côn trùng bệnh hoạn thôi. Và khi chuột mất rồi, không còn ai ăn đi số lượng côn trùng bệnh, lượng sinh sản côn trùng bệnh tăng mau. Bệnh lan nhanh đến côn trùng lành mạnh và giết hành loạt. Côn trùng mạnh là nhân tố cho thụ phấn cho cây cối và làm mầu mở cây xanh trên sườn núi. Khi côn trùng chết hết, không có sự phát triển, cây xanh bắt đầu chết dần mòn. Cây chết, không có rể cây để giử đất, và đất bắt đầu bị lở. Cuối cùng trận chài đất lớn xãy ra giết hại rất nhiều người và tắt nghẻn đường lên xuống trong thời gian dài. Mọi chuyện xãy ra cũng chỉ vì giết đi một con chuột già.

Bởi chúng ta không thể thấy hậu quả xa trong mỗi hành động ta tạo nên, cho nên ta cần phải chăm lo, không làm xáo trộn môi trường chung quanh mà cần phải tạo ra khung cảnh hòa bình, yên lành với thương yêu và từ mẫn đối với thiên nhiên.

Bước kế trong Bát chánh Đạo có quan hệ giữa chúng ta và thế giới là Chánh Mạng. Nghĩa là làm những công việc để bảo tồn và duy trì mạng sống chúng ta mà không làm hại đến chúng sanh khác; không làm những nghề giết hại, trộm cắp, tà hạnh. Có một bản liệt kê truyền thống những nghề không nên làm như buôn bán vủ khí hay chất độc, săn bắn hay chày lưới, những nghề gây khổ, tổn hại sanh mạng chúng sanh khác. Phật pháp thì không chỉ để ngồi đó. Tọa thiền là công cụ thù thắng để hiểu trạch ra Pháp, nhưng trí tuệ và hiểu biết phải được hội nhập sử dụng cùng nhau trong cuộc sống. Chánh nghiệp là phần quan trọng trong sự hội nhập: "Đi giống như người Mỷ da đỏ trong một tư thế nghiêm trang. Tạo nên một đời sống có nghệ thuật." Làm những gì ta làm trong một tư thế nghiêm trang. Làm những gì ta làm trong sự tỉnh thức.

Bước kế tiếp trên đường đạo tập trung chủ yếu vào hành thiền. Đầu tiên trong những quan trọng là Chánh Tin Tấn. Nếu ta không cố gắng, không có gì thành tựu cả. Trong Duy Thức Luận, tâm lý học Phật Giáo đã có nói, tin tấn là cội rể của tất cả thành tựu, nền tãng của chứng ngộ. Nếu ta muốn lên được đỉnh núi mà chỉ ở chân núi suy nghĩ về nó, không có gì sẽ xãy ra. Qua sự cố gắng, ta thật sự bắt tay vào việc leo núi, từng bước một trèo lên, ta sẽ đến được đỉnh. Ramana Maharshi một bật thánh lổi lạc thời hiện đại Ấn Độ, đã viết, "không thành công nếu không cố gắng. Kiểm soát tâm không phải sinh ra là được. Những ai thành tựu đều phải trải qua nhẫn nại và ý chí." Nhưng tin tấn phải được quân bình. Căng thẳng và lo âu là chướng ngại lớn. Năng lực phải được bình quân ra với tâm yên tĩnh. Giống như căn dây đàn. Nếu dây quá căng hay chùng, tiếng kêu sẽ không được hoàn chỉnh. Trong hành tập cũng vậy, ta phải bền bỉ và nhẫn nại nhưng với thái độ thư giản, và quân bình, cố gắng mà không thúc ép. Có nhiều cái cần phải khám phá trong ta, nhiều tần lớp của tâm để hiểu. Do sự cố gắng, nó sẽ mở ra con đường. Không ai hành dùm ta trong phần nầy; Không ai có thể chứng ngộ dùm cho người khác được. Sự chứng ngộ của Đức Phật chỉ giải quyết vấn đề của Ngài, nó không giải quyết cho ai khác..... chỉ là hướng dẫn lại ta con đường Ngài đã đi qua. Mỗi chúng ta phải bước trên con đường đó.

Chánh niệm là bước thứ bảy trong bát chánh đạo. Có nghĩa là biết những gì xãy ra trong hiện tại. Nghĩa là biết ra dòng lưu chuyển của mọi vật: khi bước, ta biết được những tác động của thân; trong quan sát hơi thở, ta biết cảm giác ra vào của hơi thở, phồng xẹp của bụng; nhận thức được tư tưởng, cảm giác đang nổi dậy. Như một vị Thiền sư đã diển tả, "khi đi ta chỉ đi, khi chạy, ta chỉ chạy. Điều trên hết, đừng lưỡng lự." Bất cứ một đối tượng nào, ta chỉ biết, tĩnh giác với nó mà không dính mắc cùng tham, không lên án với sân, không quên đối tượng với si mê; chỉ thuần quan sát dòng lưu chuyển, quan sát tiến trình. Khi chánh niệm được đào luyện, nó trở nên nhịp nhàn và cả ngày như là một sự ca múa hân hoan. Chánh niệm đem lại sự yên tĩnh. Tâm vô tư và thăng bằng, luôn giữ trong tư thế trong sáng tập trung, cùng thái độ ngồi thư giản nhàn nhã, như đang ngồi xem một bộ phim.

Bước cuối cùng tiến đến đỉnh là Chánh Định. Tâm trụ trên một điểm, khả năng lúc nào cũng chánh niệm trên một đối tượng. Ngày đầu tiên của cuộc hành trình có thể rất khó khăn do bởi Định chưa được phát triển tốt. Để leo núi, bạn cần phải có một thể lực ấn định nào đó. Nếu bạn chưa đủ mạnh, những bước đầu tiên sẽ mệt mỏi và khó chịu. Nhưng khi thân thể được tráng kiện hơn, leo núi cũng sẽ dể dàng.

Nếu ta đặt một ấm nước trên lò và cứ vài phút lại tắt lò thì đến khi nào nước mới sôi. Nhưng nếu để luôn, nước sẽ sôi nhanh.

Những khóa thiền tập là cơ hội tốt để phát triển sự hợp nhất giữa Chánh Niệm và Định. Bằng cách sống có chánh niệm luôn luôn. Mỗi khoảnh khắc có chánh niệm, là mỗi khoảnh khắc vun bồi tâm định thêm vững chảy, và trong thời gian ngắn, tâm sẽ phát triển mạnh, sắc sảo và có khả năng xuyên thấu.

Hành trình ta đi bao gồm sự tương giao tốt với thấu hiểu trực giác sâu sắc trong tính thể tự nhiên của con người. Có lời khuyên thích đáng trong Mount Analogue trên con đường tuệ nầy là: "giữ vững mục tiêu trên đoạn lên đỉnh. Nhưng đừng quên nhìn phía trước. Bước cuối tuỳ thuộc vào bước đầu tiên. Đừng nghĩ rằng bạn đã đến nơi chỉ vì thấy đỉnh núi. Cẩn thận trong bước đi. Chắc chắn trong bước kế tiếp. Nhưng đừng để những tiểu tiết đó chia phối mục tiêu cao cả nhất. Bước cuối cùng tùy thuộc vào bước đầu tiên."

Lúc nào cũng sống trong hiện tại, đào luyện sự tỉnh thức trong từng giây phút, và tin tưởng vào hướng giải thoát ta thấy ra.

Hỏi: Hình như tôi thấy có cảm giác mạnh hơn khi hít vào; cái nầy có khuynh hướng làm rối loạn sự tập trung của tôi. Tôi có thể làm gì được?

Trả lời: Hơi thở là đối tượng hành thiền rất thú vị do bởi sự cấu trúc rộng rải và cường độ của nó. Có khi mạnh và nặng nề, có khi rất yếu và nhẹ. Nó có thể thay đổi giửa hít vào hay thở ra hay sau đó không chừng. Lắm khi hơi thở hầu như không nhận ra. Cái làm cho hơi thở có giá trị hành thiền là khi hơi thở trở nên thật nhẹ ta có thể dùng chổ khó nhận ra nó để chú tâm mạnh hơn đến tần lớp thật vi tế. Khi bạn cảm thấy hơi thở càng vi tế, càng chú tâm mạnh hơn nửa để ý thức được nó. Cần phải bổ sung thêm năng lượng-không phải là làm việc gì khác, chỉ đơn giản yên lặng.

Hỏi:Làm sao ta biết nếu người đó chứng ngộ rồi?

Một chúng sanh chứng ngộ không để lại một dấu vết gì. Không cách nào mà nhận ra được cái tâm giải thoát qua sáu giác căn vì nó vượt ra khỏi tâm thức bình thường nầy. Giống như cố tìm lại lửa trong khi lửa đã tắt mất rồi. Bạn sẽ tìm nó ở đâu? Bạn không thể nghĩ chứng đắc theo lối có một nơi nào hiện hữu. Chẵng có một dấu ấn đặc biệt nào trên trán người đó cả, nhưng bạn có thể nhận diện được phẩm chất trí tuệ và từ bi trong người đó, và tôn kính phẩm chất đó.

Hỏi: Về mối quan hệ với cha mẹ ta và trách nhiệm hướng dẫn họ con đường. Cha mẹ tôi ngạc nhiên tại sao tôi lại ở đây và làm gì, hình như không có cách nào làm họ hiểu cả.

Có rất nhiều phương tiện truyền thông-lời nói cũng chưa phải là cách tốt nhất. Nếu bạn đối xử với cha mẹ, hay bất cứ người nào, và lúc nào cũng có thái độ trầm tỉnh, không phán xét, chấp nhận, đầy yêu thương và rộng lượng, bạn không cần nói một lời nào. Cách hành xử hiện tại của chính bạn trong an bình tạo ra một khoảng trống nhất định. Cần phải có thời gian. Con người bị trói buột trong mỗi dính mắc riêng để nhìn cuộc đời. Ngay khi bạn nói việc gì ra có vẻ như răng đe, lập tức họ sẽ phản ứng chống lại. Tốt nhất là đừng như vậy, chỉ sống theo bản tính tự nhiên của bạn, tự để Pháp hiển lộ trong bạn. Một cái tâm bình an sẽ ảnh hưởng lợi ích đến chung quanh. Nó cần phải có thời gian, lòng kiên trì, và rất nhiều tình thương nửa.

Hỏi: Trong lúc tọa thiền tôi nhận ra tôi đang quán tưởng đến hơi thở như là nước đang chảy ngược, chảy xuôi trong đường hầm. Có phải nó sẽ chánh niệm hơn ngồi mà không quán tưởng?

Đúng vậy. nguồn căn của hành tập là đem tâm về tần lớp cảm nghiệm hiện tại hơn là khái niệm. Quán tưởng hơi thở là khái niệm. đó là việc không phải đang xãy ra; đó là cái tâm đang phóng tưởng lên trên một sự kiện đang xãy ra. Ý chính là kinh nghiệm được những cảm giác của hơi thở, không tạo lên một khái niệm về nó.

Hỏi: Lòng mến mộ Chúa có thích hợp gì không trong hành tập?

Tùy thuộc vào ý nghĩa Chúa của bạn là gì. Người ta có rất nhiều định nghĩa khác nhau trong từ đó. Một ý nghĩa đã có thể Chúa là sự thật tối hậu, cũng giống như là Pháp, chơn Pháp, đường lối vạn hữu như là. Một cách để dâng hiến là xả bỏ tất cả. Để cho Pháp tự hiển bày rộng mở ra.

SÁNG THỨ 3

Hướng dẫn: Những Cảm Giác

Cảm giác là các nhân tố tâm sở đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển nội quán. Cảm giác là nói về trạng thái dễ chịu, khó chịu hay trung hòa và lúc nào cũng hiện hữu từng giây phút trong thức. Tính chất thích hay không thích nầy là sản phẩm của tâm bị điều kiện hóa và có khuynh hướng khiến cho tự nó bị dính mắc hoặc lên án; nắm giữ những đối tượng, cảm giác cái đem lại lạc thú cho thân, lên án, trách móc và có ác cảm với những cái không vừa ý mình. Khi ta ý thức chánh niệm với cảm giác, ta bắt đầu quan sát chúng với buông xả và quân bình.

Một trong những đối tượng nổi bật nhất ta dể nhận ra là cảm thọ trong thân. Ta có thể rỏ ràng kinh nghiệm những đau đớn, dể chịu hay trung tính. Chú tâm vào những cảm giác nầy là phương pháp tốt trong phát triển chánh niệm thọ cảm: kinh nghiệm được cảm giác thân mà không dính mắc vào trạng thái hỉ lạc, khinh an, tê nhẹ nhàng và không có sự oán ghét gì về đau và căng thẳng. Chỉ đơn giản quan sát tất cả những nóng, lạnh, ngứa, tê rần, nhẹ nhỏm, nặng nề-và những gì có liên quan đến trạng thái tâm như chúng đang trổi dậy mà không dính mắc hay lên án hoặc đồng hóa với chúng.

Khi bắt đầu ngồi thiền ta ý thức được cả hai trạng thái phồng lên-xẹp xuống của bụng hay hơi thở ra-vào. Và rồi bất cứ những cảm thọ nào trở nên rỏ rệt trong thân, ta chú tâm vào đó với tất cả chánh niệm. Quan trọng là giữ tâm được thư giãn trong lúc quan sát những cảm thọ, đặc biệt là khi có cơn đau khốc liệt trong thân. Thân và tâm có khuynh hướng trở nên căng thẳng và hay phản ứng lại với cơn đau. Đây là sự biểu lộ của thái độ kình chống lại, không thích, muốn tránh né, và tạo ra tình trạng tâm không quân bình; thư giãn trong cơn đau và quan sát diển tiến đang xảy ra. Khi tâm không còn phiền hà gì với cơn đau, nhẹ nhàng và chuyên chú vào đối tượng, cơn đau được cảm nghiệm không như là một khối đặt mà là một dòng tương chuyển, nổi lên và biến mất liên tục. Ngồi với tâm xả và bình an, chỉ quan sát những cảm giác đang luân chuyển, không phiền não, không mong đợi.

Đau là đối tượng hành thiền tốt. Khi có một cơn đau ngặt ngèo trong thân, sự tập trung càng trở nên mạnh mẽ hơn. Tâm trụ vào đối tượng mà không lạc mất đề mục nhiều. Bất cứ khi nào một cảm giác trong thân nổi bật hẳn lên, lấy đó làm đề mục để thiền. Khi đối tượng đó yếu đi, trở về lại với hơi thở. Nhận thức cũng nên nhịp nhàn không nhảy lung tung hay chuyển đổi nhiều nơi đối tượng, chỉ coi chừng "phồng-xẹp," "đau," "ngứa," "nóng," "lạnh," "phồng-xẹp." Khi bạn thấy thân mình quá căng vì cơn đau, thận trọng quan sát trạng thái khó chịu của tâm, tính chất của cơn đau. Chánh niệm về cảm giác đó và tâm sẽ tự nhiên trở về trạng thái quân bình.

TỐI THỨ 4

Thuần Quan Sát

Có một lời tiên tri cổ xưa nói rằng 2500 năm sau khi Đức Phật nhập diệt, Phật Pháp sẽ hưng thịnh trở lại. Chúng ta hiện tại đang kinh nghiệm lời tiên tri là đúng, những gì Đức Cồ Đàm thực tập khi xưa bây giờ được mang ra sử dụng. Để biết ơn về điểm chính yếu của lời tiên đoán sâu rộng nầy, rất là có ích để ta hiểu ý nghĩa của chữ "Dharma". Dharma là tiếng Phạn và ý nghĩa rộng rải nhất của nó là Pháp, đường lối của mọi vật như chúng đang là, tiến trình của sự vật, và một cách chính xác hơn, giáo lý của Đức Phật: tất cả đều là Pháp. Nó cũng có nghĩa là của mỗi vật thể riêng biệt, những nguyên tử vật lý, bất cứ cái gì có sự sống đều được bao gồm. Những yếu tố của tâm: suy nghĩ, hồi tưởng, xúc cảm, tiềm thức, và những nguyên tố vật lý, từng thể một như vậy được gọi là Pháp. Trong công tác thiên liêng nầy, nhiệm vụ chính là thăm dò và khám phá ra Pháp nầy trong ta, để minh bạch và hiểu thấu tất cả yếu tố thân và tâm, trở nên tỉnh giác từng thể một riêng biệt cũng như hiểu được nghiệp luật vận hành và những tương tác. Đây là cái ta đang hành trì: kinh nghiệm được thực tướng trong vạn hữu, thực tướng của ta là ai, là gì.

Có một tâm thức, nền tãng của tất cả những gì muốn tìm tòi trong tâm linh, được gọi là tâm Biết, và đặt tính tâm đó chỉ thuần quan sát. Thuần biết đây có nghĩa là quan sát vạn hữu như chúng đang là, không chọn lựa, không so sánh, không định mức, không phóng tâm và mong đợi những gì đang xãy ra; thay vì vậy, ta vun bồi đức tính thuần quan sát mà không chọn lựa và không can thiệp (vào những gì đang xãy ra).

Tâm thuần biết nầy được diễn tả rất sâu sắc bởi Ngài Haiku vị Thiền Sư nổi tiếng Nhật Bản:

Cái ao lâu đời.

Một con ếch nhảy vào ao.

Bũm !

Không phải diễn tả khung cảnh tuyệt vời lúc vần thái dương bắt đầu lặn và bầu trời bình yên buổi tối xãy ra tại cái ao. Chỉ là nhận thức thật rỏ ràng những gì đang là và được xãy ra. "Cái ao lâu đời; một con ếch nhảy vào ao; bũm !" Thuần biết: học cách nhìn và quan sát, theo lối đơn giản nhất và trực tiếp nhất. Không gì để gọi là ngoài đó. Nó là tâm với tính chất xuyên thấu vô cùng mạnh mẽ.

Như lúc tính chất thuần quan sát nầy được phát triển nó bắt đầu có ảnh hưởng thay đổi lối sống cơ bản cố định của ta. Khẩu lệnh của ta là "ở tại đây"-có mặt trong từng giây phút hiện tại. Vấn đề là làm sao để được như vậy. Tâm ta thường thì ở trong quá khứ, tưởng nhớ lại những gì đã xãy ra từ trước, hay dự tính cho tương lai, tưởng tượng những gì sẽ xãy ra với bồn chồn, lo âu. Nhớ nhung về chuyện đã qua, mộng tưởng cho sau nầy; thường thì rất khó để trú tâm trong hiện tại. Thuần biết là đặc tính tâm, ý thức được ta đang sống và tỉnh giác ngay đây và bây giờ. Lắng lòng lại trong hiện tại, cảm nghiệm tròn đầy những gì đang diển biến.

Có câu chuyện Thiền nói về sống trong từng giây phút. Hai nhà Sư đang trên đường trở về chùa trong một buổi chiều. Trời đang mưa suốt và đường lộ ướt sủng với sình lầy. Họ đến một ngả tư đường nơi một cô gái tuyệt đẹp đang đứng và không thể qua băng ngang được vì đường quá sình lầy và cần sự giúp đỡ của các nhà Sư. Không ngần ngại, nhà Sư thứ nhất bồng cô ta lên đưa qua đường. Họ lại lẳng lặng tiếp tục đi. Tối hôm đó, vị Sư thứ hai không thể kềm giữ im lặng được nữa, nói đến vị Sư kia, "Tại sao mà huynh có thể làm vậy được? ! Chúng ta là những người tu hành, kể cả nhìn đàn bà cũng không được, huống hồ là đụng vào cô ấy. Đặt biệt là trẻ và đẹp nữa." "Tôi đã để cô gái lại phía sau," vị Sư thứ nhất nói, "Tại sau Sư vẫn còn mang cô ta đến giờ?" Khi tâm Biết phát triển, chú tâm vào những gì đang xãy ra chung quanh ta, ta bắt đầu kinh nghiệm và đáp lại trong hiện tại với sự trực phát và tự do.

Thuần biết cũng đem tâm về trạng thái tỉnh nghỉ. Một cái tâm không rèn luyện thường hay phản ứng, bám níu vào sảng khoái và lên án chỉ trích những gì gây khó chịu, nắm giữ cái thích, đẩy ra cái không muốn, phản ứng lại với tham và giận. Đó là tâm mệt mỏi và không quân bình. Như tâm thuần quán sát được đào luyện kỷ càng hơn ta học được cách cảm nghiệm được tư tưởng, cảm giác, hoàn cảnh và con người, mà không bị căng thẳng về dính mắc hay phiền lụy. Ta bắt đầu có kinh nghiệm hoàn toàn của một diển trình, với yên tĩnh và tâm quân bình.

Thuần quan sát không bị giới hạn trong thời gian tọa thiền hai buổi sáng tối. Nghĩ rằng lúc tọa thiền mới dụng công và trọn ngày còn lại thì không, sẽ làm đời sồng rời rạc và làm giảm đi sức mạnh của tâm đó. Thuần quan sát có thể áp dụng được bất cứ lúc nào và thích đáng trong từng giây phút, bất luận oai nghi nào, đi, đứng , nằm , ngồi, nói chuyện hay trong lúc ăn. Ta nên bồi đắp sự thuần quan sát trên mọi đối tượng, mọi trạng thái của tâm, trong mọi tình huống. Mỗi giây phút ta nên sống một cách tròn đầy, toàn tâm toàn ý. Có câu chuyện một người đang bị cọp đuổi. Anh đến một triền núi và đu trên một sợi dây dại. Phía trên con cọp ngửi chừng anh ta, phía dưới, một con cọp khác đang gầm gừ chờ anh rơi xuống. Trong lúc anh ta lơ lửng như vậy, có hai con chuột bắt đầu gặm mòn sợi dây. Ngay lúc đó anh thấy một trái dâu chín đỏ gần kề. Một tay đu trên dây, tay khác cố với bẻ trái dâu. Trái dâu thật là ngọt lịm.

Chất lượng khác của tâm thuần quan sát là khi đã trải qua một thời gian huân tập, nó trở thành tự nhiên, không cố gắng, tự nó thức tỉnh thôi. Giống như tiến trình một người học đàn. Ngồi xuống, tập chạy ngón theo bài bản hướng dẫn. Ban đầu, những ngón tay di chuyển thật khó khăn; ngón tay luôn bấm trật phím nhạc và âm thanh nghe dở tệ. Nhưng cứ mỗi ngày ta rèn luyện, dần dà, ngón tay bắt đầu lướt trên phím một cách dể dàng, bản nhạc nghe rất hay. Sau thời gian cố định, trở nên thành thạo, đánh nhạc không còn là sự cố gắng nữa. Lúc bấy giờ không có khác biệt lúc đánh hay tập; đánh đã là tập rồi. Cũng như vậy, như ta thực tập tâm thần quan sát, ta bắt đầu rất chậm, biết từng động tác theo thứ tự, "nhấc," "di chuyển," "đạp," ý thức hơi thở, "lên-xuống," "ra-vào." Lúc mới tập, phải dụng công rất nhiều. Tâm thường hay mất đi chánh niệm. Có nhiều khó khăn và chướng ngại. Nhưng khi tâm được thuần trong chánh niệm rồi, tự nó tăng trưởng một cách tự nhiên. Có những thời điểm trong lúc hành tập khi chánh niệm có trớn mạnh, tự chính nó chánh niệm thôi, ta hành tập thật dể dàng, đơn giản và tự nhiên cái được sinh ra từ tâm Biết mà không dụng công.

Thuần quan sát là cách học hạnh lắng nghe tâm thân mình và môi trường. Có thể trong thời gian nào đó bạn ngồi yên lặng bên bờ sông hay bờ biển. Thoạt đầu ta chỉ nghe một thứ âm thanh dồn dập. nhưng nếu ngồi thật lặng yên, không làm gì khác ngoài chú tâm lắng nghe, ta bắt đầu nhận ra âm thanh nhẹ, sâu thẳm khác, những lượn sóng đánh tạt và bờ, hay nước chảy mạnh của dòng sông. Trong hòa bình và tâm an lành đó ta kinh nghiệm được sâu thẳm những gì đang xãy ra. Cũng vậy, khi ta lắng nghe tự thân; thoạt đầu mình chỉ nghe là "bản ngã" và "cái tôi." nhưng dần dà thân nầy tự nó hiển lộ là một khối tập hợp của những nguyên tử đang thay đổi, suy nghĩ, cảm giác, xúc cảm, và tưởng tượng, tất cả đều được soi sáng do chỉ đơn thuần lắng nghe, bằng chú tâm. Có một bài thơ tuyệt hảo của một vị Thiền Sư Ni:

Sáu mươi sáu lần đôi mắt nầy được mục kiến sự thay đổi cảnh mùa thu.

Tôi đã nói đủ về vần trăng; xin đừng hỏi nữa.

Chỉ cần lắng nghe tiếng thông và tùng reo vang khi không gió lay động.

Lắng nghe tiếng động của cây khi gió không lay động. Sự an lành của tâm thức đó diển tả trạng thái quân bình, sự sáng tạo và tiếp thu. Nó tạo ra cảm giác ý thức, xuyên thấu và chú tâm hoạt động. Nó tiếp thu trong sự không chọn lựa, không phân biệt hay xét đoán. Nó là tâm nhẹ nhàng, mở rộng. Khi chú niệm và nhận thức trong sáng được đi đôi với tiếp thu và bằng lòng, quân bình trở nên hoàn hảo nhất, và tâm cảm nhận một sự hòa đồng tuyệt đối, trong sáng cân bằng.

Có hai nhân tố tinh thần chịu trách nhiệm chủ chốt trong phát triển tâm biết. Thứ nhất là Định, khả năng tâm trụ trên một đối tượng. Nhân tố khác là chánh niệm, cái lưu ý đến những xãy ra chung quanh trong từng giây phút mà không để tâm bị lệch khỏi đối tượng; nó giữ tâm dính trên đối tượng và tập trung. Khi chánh niệm và định được phát triển, ta đạt đến tâm quân bình, sự lắng nghe thâm thúy xãy ra. Tâm ý thức một cách sâu sắc, xuyên thấu phát triển và phơi bày ra nhiều mặt ta là ai.

Trí tuệ không đến từ bất cứ từ trong một đối tượng đặt biệt nào, hay bất cứ trạng thái nào. Ngài Suzuki Roshi đã nói về cái "không có gì đặc biệt.." Chẵng có gì đặc biệt trong tâm ta, trong thân ta, trong đường lối vạn hữu chúng đang xãy ra. tất cả những gì sinh ra tự nhiên sẽ diệt đi; chẵng có gì đặc biệt để đạt được hay nắm bắt cả, chẵng có gì đặc biệt để ôm giữ. Bất cứ cái gì đến trong dòng chuyển biến thì cũng tốt thôi. Cái quan trọng là sự quân bình và trong sáng của tâm. Không có gì đặc biệt để ao ước khi gặp những kinh nghiệm hơi khác thường. Mặc dù hiện tượng khác thường thỉnh thoảng có thể xãy ra trong lúc hành tập, chúng cũng chẵng gì đặc biệt, chỉ là thêm một sự kiện để quan sát, chịu chung ảnh hưởng của luật vô thường. Cái mà ta muốn làm là xả bỏ tất cả, không đồng hóa với bất cứ cái gì dù là thế nào. Tự do về mọi mặt, không bị ràng buột, kể cả xiềng xích bằng vàng ròng, đến bất cứ những gì xãy ra. Khi ta kinh nghiệm diển tiến vô thường trôi chảy thật sâu sắc, khi ta có cái nhìn trong sáng và trực tiếp mỗi cơ phận trong ta đang thay đổi, chuyển biến, đó là lúc ta bắt đầu buông xả cái điều kiện hóa bị dính mắc sâu trong tiềm thức, ta và dòng biến chuyển là một. Không phản kháng, không ôm giữ, nắm bắt. Ta thể nhập vào dòng luân lưu của Pháp đang trải rộng.

Hỏi: Không có linh hồn, kể cả là một phần của biến trình?

Đáp: Sự phát triển nguyên thể của ý thức đến từ sự chứng nghiệm vạn vật với cái tâm yên lặng, không phải tư tưởng, khái niệm. Nó đi từ tần lớp khái niệm suy nghĩ của tâm đến tần lớp kinh nghiệm trực giác. Mọi ngôn ngữ sử dụng đều không thích đáng khi đem so sánh đến kinh nghiệm ý thức yên lặng. Tôi nghĩ cái giá trị đáng lưu ý tới bây giờ là không cần phải tin mù quán bất cứ việc gì. Hiểu thấu nguồn chơn sâu xa đến từ kinh nghiệm chính bạn trong thiền tập. Bạn biết được khái niệm có hay không đều không thành vấn đề. Có những vị toạ thiền cao cấp chưa từng học, chưa từng đọc, không phải là thông minh, nhưng họ thọ nhận cách thức hành tập và thực chất họ hành theo. Toàn chơn của Pháp mở rộng trong họ; họ cảm nghiệm được nhiều tần lớp chứng đắc và hơn nửa không có từ ngữ để truyền thông sự thấu hiểu yên lặng của họ. Điều rất quan trọng là kinh nghiệm được chơn pháp trong mỗi chúng ta cái đem đến giải thoát ý kiến và tư tưởng.

Hỏi: Mục đích của thực tập thiền định là gì?

Có rất nhiều cách để phát triển phần tu tập. một cách theo truyền thống là đạt được thiền định trước, rồi sử dụng năng lực tâm đó để đưa đến tuệ Minh Sát. Việc nầy có thể mất một thời gian dài do bởi cần phải có những môi trường đặc biệt để phát triển định lực. một phần đã xãy ra bên Miến Điện, nói riêng, khoảng 100 hay 150 năm gần đây, là sự phục hưng kỷ thuật thiền Minh sát cái phát triển định và tuệ cùng một lúc, mang lại đồng thời từng giây phút ý thức và tâm định đầy đủ cho sự chứng ngộ.

Hỏi: Những việc ta làm trên thế gian nầy ta có quyền chọn lựa chứ?

Đa số những gì xãy đến chúng ta bây giờ đều đã được qui định sẵn bởi nghiệp quá khứ của ta, nhưng ta phản ứng như thế nào đều tùy thuộc vào sự chọn lựa của ta ngay lúc đó. Ta có thể trưởng dưởng chánh niệm hay không. Chẵng có gì nhất thiết trói buộc ta để phản ứng lại sự kiện. Tự do nằm ở nơi ta có liên hệ như thế nào đến sự việc đang xãy ra hiện thời.

Hỏi: Quan niệm tâm lý học phương Tây về tiềm thức có liên hệ như thế nào đến thiền?

Việc xãy ra như lúc tâm thật lặng yên và ta trở nên ý thức một cách sắc sảo hơn, là nhiều sự việc những cái nằm các tần lớp dưới ngưỡng cửa ý thức bình thường, đa số những cái đó được gọi là tiềm thức hữu hình, được soi chiếu bởi chánh niệm. Ta bắt đầu quán sát cái lúc xưa là tiềm thức điều kiện hoá, và qua sự ý thức được nó sẽ đưa đến sự hội nhập tròn vẹn hơn trong tâm ta.

Hỏi: Dụng công ý thức trong từng giây phút có làm giảm đi tính phản ứng bộc khởi?

Vô thức tất nhiên không phải là không phản ứng trực tiếp. Nếu ta đang hành động một cách máy móc, ứng đáp lại theo điều kiện hóa riêng mỗi cá nhân, đó không phải là đối ứng tức thời, đó chỉ là một người máy. Khi một tín hiệu cố định qua sáu căn được đưa vào, ta hành động, phản ứng mà không hay biết gì cả. Đó không phải là trạng thái tâm ứng phó-nó là hành động máy móc. Ứng đáp tức thời đến khi tâm được yên lặng, khi tâm ở trong tần lớp trực giác, ý thức rỏ ràng từng giây phút. Khi chánh niệm được tăng trưởng, nó không cắt đoạn mạch lạc quán sát, làm vở đi nhịp điệu tự nhiên. Lúc ban đầu, rất là hữu dụng để ta tập trung vào mỗi biến trình riêng biệt, nhưng khi tâm thuần chú niệm được tăng trưởng mộ cách nhuần nhuyễn, nó lưu chuyển tự nó mà không dụng công nhiều.

Hỏi: Với sự phân tích phương pháp tập đàn Dương cầm và phương pháp thuần chánh niệm, đúng là có nhiều người tập đàn Dương cầm nhưng rất ít người tinh thông, sự việc đó có đúng cho thực tập thuần chánh niệm, rất ít người thật sự trở nên chánh niệm?

Mọi người tiến bộ một cách khác nhau. Được kể rằng có người tiến bộ chậm chạp và nhiều gian nan khổ sở. người khác tiến bộ chậm nhưng với nhiều cảm xúc dể chịu. Có người tiến bộ rất mau với nhiều phiền muộn, và người khác tiến bộ mau với nhiều hỷ lạc. Đa số đều tùy thuộc vào nghiệp huân tập quá khứ của ta, phát triển và tu dưởng các căn nhiều ít như thế nào. nhưng nếu ta đang đối mặt đúng phương hướng, chỉ một việc ta phải làm là cứ tiếp tục đi. Nếu nó phải cần đến một năm, sáu năm, hay năm kiếp nửa, miển là ta đang đi đúng lối, chỉ vậy thôi, đó mới là quan trọng. Ta muốn đối mặt đi về hướng giải thoát, không phải đi ngược trở lại, thục lùi vào bóng tối. vậy nên dù cho sự tiến triển của mỗi ngườI sẽ là như thế nào, chổ của ta đang đứng là nơi ta phải bắt đầu.

Hỏi: Ông nói người nào đó phải trải qua nhiều kiếp. Có một cái gì đó phải đi qua những kiếp đó như là một linh hồn?

Nó cũng có thể được hiểu một phần nào đó trong ý nghĩa những sự thay đổi cái xãy ra trong một đời. Lấy thí dụ, nếu bạn hồi tưởng lại năm hay mười năm về trước, thân thể của bạn đã hoàn toàn khác xa bây giờ, kể cả các tần lớp tế bào. Nó đã đi qua nhiều sự biến đổi. tâm đã trải qua không biết bao nhiêu lần biến chuyển, xuất hiện rồi tàn đi. Chẵng có nơi nào bạn có thể chỉ đúng điểm trụ của nó, không có nơi nào, trong thân và tâm nầy, cũng là cái thân và tâm hồi mười năm về trước. Nhưng bạn bây giờ là cái đã bị điều kiện hóa bởi những gì bạn đã là trước kia và bởi mỗi giây phút kế tiếp. Nói theo cách khác, mỗi giây phút là điều kiện quyết định cho sự xuất hiện của giây phút tới. Chẵng có gì được gọi là mang qua nhưng có một sự liên hệ giửa phút giây nầy và phút giây kế tiếp. Có một sự chuyển biến liên tục rất trật tự. Ở giây phút cuối của sự chết, tính chất của thức lúc đó là điều kiện trổi dậy của thức tái sanh kế tiếp. Chẵng có gì được mang qua, nhưng tùy thuộc vào giây phút cuối sẽ trổi dậy một thức mới.