Nghiên Cứu Cách Giảng Dạy Nội Điển

Chương III: Nghi Thức Tư Thái

A. LỄ TIẾT KHI LÊN TÒA

Việc giảng dạy có khi chỉ một buổi, có khi giảng lâu dài, trường hợp nào cũng đều có lễ tiết khi bước lên tòa. Trường hợp chỉ giảng một buổi, nếu xét thấy đó là đoàn thể Phật giáo, trước nên hướng về tượng Phật chắp tay cung kính; đối với di ảnh các vị lãnh tụ và cờ Tổ quốc, đều chắp tay cũng chẳng ngại (nếu không có người điều khiển chương trình, chỉ cần hướng chung chung kính lễ, chẳng cần phân biệt trước sau). Kế tiếp hướng về chủ hội, tân khách theo thứ tự hành lễ. Khi đến chỗ giảng rồi, đối với thính chúng cũng lễ như thế. Nếu như chẳng phải đoàn thể Phật giáo, chỉ treo di ảnh các vị lãnh tụ và cờ Tổ quốc, thì có thể cúi chào, hướng về chủ hội, tân khách thính chúng cũng cúi chào giống như vậy.

Trường hợp giảng lâu dài, phân biệt có phải đoàn thể Phật giáo, có tượng Phật không? Có di ảnh các vị lãnh tụ và cờ Tổ quốc không? Mỗi lần diễn giảng, chỉ cần thực hiện theo nghi thức thông thường. Chỗ giảng này nếu không có người chủ hội, cũng không có tân khách, thì chỉ hướng về thính chúng chắp tay, hoặc cúi chào mà thôi.

B. OAI NGHI TRƯỚC KHI GIẢNG

Bước lên đài hướng về phía trước, cần phải có thái độ hoà nhã trang trọng. Trước hết nhìn khắp tất cả thính chúng trong hội trường, thái độ giữ tự nhiên, làm cho mỗi người có cảm giác người giảng dồn hết tinh thần vào mình. Trước khi giảng chẳng nên cười, bước lên đài đứng yên một vài giây, đợi cho thính chúng ổn định trật tự xong, từ từ mở lời.

C. BỘ PHẬN ĐẦU MẶT

Trên gương mặt, đôi mắt có thể biểu hiện tình cảm rõ ràng nhất, mừng giận buồn vui ẩn chứa bên trong đều có thể dùng mắt bày tỏ ra. Như trợn mắt biểu thị giận dữ, ngơ mắt bày tỏ nghi ngờ, nhắm mắt bày tỏ tưởng tượng, giương mắt bày tỏ kinh hãi, nhìn lên bày tỏ trù tính, nhìn xuống bày tỏ u sầu, liếc xéo bày tỏ có suy nghĩ lệch lạc, lấm lét bày tỏ có nỗi sợ hãi. Đầu và các bộ phận khác cũng có thể bày tỏ thái độ, như nghiêng tai bày tỏ lắng nghe, nở mũi bày tỏ chống cự, nhăn mặt bày tỏ chẳng yên, cau mày bày tỏ chán ghét, lắc đầu bĩu môi bày tỏ phản đối, há mồm le lưỡi bày tỏ hoảng sợ… Thông thường các cách thức bày tỏ này đều có thể sử dụng khi giảng, giúp lời nói được sinh động khiến thính chúng để tâm nghe giảng.

Bộ phận đầu bày tỏ tình cảm cũng dễ thấy hơn các bộ phận khác, trong tình huống thái độ sâu kín cũng có thể vận dụng. Hoặc bất chợt ngước lên, hoặc bất chợt cúi xuống, hoặc nhìn xung quanh, hoặc trông về phía xa… những cử chỉ này tùy ý thực hành, chẳng nói là bày tỏ vấn đề gì. Như nhắm mắt lắc đầu để bày tỏ cảm thương, gật đầu cười mỉm để bày tỏ vui vẻ, hoặc tươi cười thành tiếng, hoặc tức giận ra mặt, những cử chỉ này lại là có ý để bày tỏ. Nên thể hiện cử chỉ sơ qua thôi, chẳng được sử dụng mặc tình quá mức, thái độ giảng dạy quan trọng phải hoạt bát sinh động, yêu cầu đừng để mất trang nghiêm.

D. CỬ CHỈ ĐIỆU BỘ

Khi giảng thân và hai chân thường giữ yên là thích hợp. Chỉ khi nào sợ lời nói lầm lộn, phải bước lên bảng ghi ra; hoặc khi giảng, cần chỉ lên bảng giải thích, bắt buộc phải xoay người, vì thế mà có cử động. Như chỗ mình đứng che khuất chữ trên bảng, cũng phải dời qua chỗ khác để cho người xem đọc. Ngoài ra thì thân thể cần giữ vững như núi, sừng sững trang nghiêm. Giảng kinh nên chọn tư thế ngồi đó là cách thức thông thường, hiện nay cũng có khi đứng giảng nhưng chỉ là biến cách, còn đối với việc diễn thuyết, chỉ sử dụng tư thế đứng.

Bộ phận tay và hai vai bày tỏ thái độ cũng rất nhiều. Giơ tay vẫy nhẹ là gọi ở đằng xa, xuôi ngửa lòng bàn tay là đón đến gần, dựng lòng bàn tay thân lùi lại là bày tỏ dẹp bỏ, đưa lòng bàn tay ra trước lắc nhẹ là bày tỏ ngăn cấm, đầu ngón cái và ngón trỏ chạm vào nhau xoay thành vòng tròn là bày tỏ nghiên cứu, ngón trỏ giơ nghiêng lắc qua lắc lại là bày tỏ dứt khoát, vỗ tay thành tiếng là bày tỏ phù hợp căn cơ, hai lòng bàn tay dựng lên lắc lư là bày tỏ không được như ý, vỗ bàn là bày tỏ ngạc nhiên, vung nắm tay là bày tỏ chống cự, khảy tay bày tỏ thời gian ngắn, nắm tay nhiều lần là bày tỏ nhiều, hai tay chắp lại là bày tỏ cung kính, xuôi cánh tay giấu vào trong áo là bày tỏ ngó lơ. Tay có thể tạo ra nhiều tư thế, bàn tay có thể nói thay lời, rất nhiều điệu bộ chẳng thể kể hết. Vì bộ phận tay có thể bày tỏ tình cảm, cần phải biết mà vận dụng đầy đủ, nhưng phải thể hiện một cách tự nhiên chân thành, nếu không thì chẳng khác gì một người diễn xuất giỏi mà thôi.

D. GIẢNG XONG XUỐNG TÒA

Diễn giảng đã xong, vẫn hướng về toàn thể người nghe nhìn quanh một lượt, chắp tay hoặc cúi chào để biểu thị kết thúc. Đồng thời để ý xem việc giảng của mình là tạm thời hay lâu dài, là đoàn thể Phật giáo hay là tập thể thông thường. Khi rời bàn giảng cần phân biệt tình hình như thế nào rồi theo cách thức lên tòa mà sử dụng nghi lễ thích hợp.

E. TƯ THẾ SAI LẦM

1. Chẳng hợp phương pháp và nghi thức trong các điều được nói ở trước.

2. Sau khi lên tòa, chưa nói đã cười, hoặc sắc mặt nghiêm nghị, hoặc thái độ cứng nhắc giống như người gỗ.

3. Giảng nói hai mắt cứ nhìn lên trên, hoặc chỉ lo cúi xem bài soạn, hoặc xoay mặt vào bảng đen, hoặc nhìn nghiêng về một phía.

4. Hai tay để im lìm, hoặc nhấc lên buông xuống không yên, rờ đầu sờ cổ, hoặc chắp tay phía sau rồi ưỡn ngực, hoặc khom lưng xổm gối, cho đến chống nạnh, khoanh tay, nhún vai, lắc hông, hai chân bất chợt co duỗi, hai tay nắm cầm vạt áo.

5. Lên xuống tòa bước đi lật đật, lễ tiết không thứ tự.

Chương IV: Âm Điệu Lời Nói

A. PHÁT ÂM TRƯỚC SAU

Trước khi giảng cần đem giáo án ra nghiền ngẫm để khỏi quên sót. Đến lúc tiến hành giảng chẳng cần xem lại là tốt. Bởi công việc diễn giảng quý nhất thoải mái sôi nổi, nếu cứ nhìn xem bài soạn thì buổi giảng dừng ngắt không liên tục, chẳng còn cảm hứng ung dung tự tại. Tư liệu soạn giảng giống như nước trong ao, âm điệu lời nói giống như suối chảy, nếu chẳng có kỹ thuật nói năng, tư liệu giảng không khác gì cái chuông câm. Người tập diễn giảng, vấn đề cần giải quyết trước tiên là nói năng rõ ràng, bài giảng chia tiết đoạn phân minh, cho nên Vương Miện vào đời Tống có tài đọc văn lưu loát, những bài thi do ông đọc lên phần nhiều được chấm đậu. Lời nói được xem trọng trong thiên hạ, há chẳng phải đúng sao?

Bắt đầu giảng lời nói nên chậm rãi, âm điệu chẳng ngại trầm bằng, từ đó từng bước hướng lên, mỗi tiết về sau phải tiến bộ, lời nói nhanh dần, tiếng phải dần dần cao, cho đến khi kết thúc buổi giảng, giống như muôn dòng nước đổ dồn về vực sâu. Lời nói nhanh dần âm giọng cao dần, cần đạt đến mức độ cao nhất. Đọc bài thơ Tì bà hành của Bạch Lạc Thiên, xem đoạn khen đàn tì bà, có thể nhân đó hiểu được. Nhưng đây chẳng qua là cách dùng thông thường, chẳng phải cho là tất cả nên như thế.

Lời giảng ở đoạn giữa rất cần chú ý, nhân vì phát huy ý chính phần nhiều ở chỗ này, phải dồn hết tinh thần tập trung để bước qua, giống như thuyền đi giữa dòng, gập ghềnh với sóng to gió lớn, một phen thực hiện liền thành công, cần biểu lộ tài năng ngay chỗ này. Khi kết thúc buổi giảng, y theo lệ thường, lời nói cần khẩn trương, tiếng cần cao giọng, nhưng cũng có khi lời nói nên chậm rãi, âm thinh kéo dài để bày tỏ thành khẩn; hoặc ngôn ngữ hơi chần chừ lần lữa, âm giọng dần dần hạ xuống để bày tỏ tôn kính khiêm nhường.

B. PHỐI HỢP CÂU VĂN VÀ NGÔN TỪ

Bản văn có khí thế biến hóa trước đã trình bày qua, đến khi triển khai nghị luận cần phải sử dụng ngôn từ hoạt bát. Tài liệu soạn thảo của bài giảng là phần thể, đoạn mục thứ tự là cách biến hoá của nội dung; âm điệu lời nói diễn đạt là công dụng, nhanh chậm cao thấp là cách biến hóa của lời nói. Trong phần phân chia đoạn mục thứ tự đều được sắp xếp theo cách thức: nâng cao, hạ thấp, triển khai, quy kết; âm thanh sử dụng nhanh chậm cao thấp, lại phải đầy đủ giọng lảnh lót, trầm hùng, đó là ngoài sự biến hoá này lại có biến hoá khác, trong phương pháp lại phát sanh phương pháp.

Khi diễn giảng, vận dụng âm giọng lời nói nhanh chậm cao thấp phải tùy theo đoạn mục thứ lớp. Chỗ văn khẩn trương, phải dùng lời gấp tiếng cao, thuận theo thế của câu văn mà phấn phát; chỗ văn hòa hoãn thì dùng lời êm dịu giọng thấp, thuận theo thế của câu văn mà tiến hành. Gặp sóng nhỏ thì theo đó nhấp nhô, gặp sóng to thì tùy thế trào cuộn, âm điệu thong thả gấp gáp, sử dụng được thích hợp, có trầm có bổng, giống như phổ nhạc, mới trở thành âm vận.

Tạo nên sự biến hóa trong lời nói để trợ giúp sự biến hóa trong câu văn, nhờ đó văn càng thêm hùng tráng; nhờ sự biến hóa câu văn để phấn kích sự biến hóa lời nói, vì thế lời nói càng thêm sắc sảo. Nếu chẳng nghiên cứu kỹ đoạn mục của toàn thiên, chỗ nên thong thả, lại dùng lời gấp tiếng cao, chỗ khẩn trương, lại dùng tiếng nhỏ lời chậm chạp, đó gọi là vận dụng trái ngược. Văn và lời đều mất hết thần sắc, nên biết những điều nêu ở mục trước chỉ là cách thông thường, trong mục này nói về sự biến hóa. Cách thông thường chỉ có vài điều, biến hóa thì nhiều hình thức, cần phải biết trước những điều thông thường, rồi cần phải tinh thông cách thức biến hoá.

C. SỰ VIỆC VÀ ÂM ĐIỆU

Từ quyết định: Lời nên nhanh và mạnh mẽ, hoặc thong thả mà kéo dài.

Từ do dự: Lời nên thong thả, tiếng nên kéo dài hạ thấp.

Từ khuyên bảo: Lời hoặc chậm hoặc nhanh, tiếng đều nên cao.

Từ khước từ: Lời nên nhanh, tiếng hoặc cao hoặc bằng mà liên tục.

Từ vui đùa: Lời chậm nhanh, tiếng cao thấp không cố định (từ chê trách cũng giống vậy).

Từ tức giận: Lời nên nhanh, tiếng nên mạnh mẽ.

Từ sợ hãi: Lời dồn dập tiếng hơi cao, hoặc lời đứt đoạn tiếng bằng và thấp.

Từ vui vẻ: Lời chậm tiếng giữ bằng, hoặc lời gấp tiếng náo nhiệt.

Từ buồn khổ: Lời nên chậm, tiếng ngang bằng kéo dài (từ oán hận cũng giống vậy).

Từ đau thương: Lời hoặc chậm hoặc nhanh, tiếng cao hay thấp đều nên kéo dài (từ tiếc nuối cũng giống vậy).

Từ khiển trách: Lời hoặc chậm hoặc nhanh, tiếng hoặc cao hoặc thấp (từ cảnh cáo cũng giống vậy).

Từ xấu hổ: Lời hoặc chậm hoặc nhanh, tiếng nên giữ thấp (từ khuyên răn cũng giống vậy).

D. GIỌNG NÓI SAI LẦM

1. Chẳng hợp những phương pháp được nói ở trước.

2. Lời không thứ tự, rối loạn ngược ngạo.

3. Câu chữ nói chẳng rõ ràng, úp úp mở mở, làm người không hiểu ý.

4. Ngập ngừng chẳng thể liên tục.

5. Thường thường ho hắng.

6. Lời nói trùng lặp, từ nghĩa dông dài.

7. Xen lẫn từ vô nghĩa, lời địa phương, lời thô tục, lời tổn thương chúng, lời có liên quan đến chỗ dở của mọi người.

8. Ưa dùng thuật ngữ, điển tích, văn Nho, tiếng nước ngoài…

9. Âm tiếng chẳng thể làm cho toàn thể nghe hết (nói nhỏ).

10. Gắng sức phát âm, khiến cho khàn tiếng.

11. Đã nói hết ý, lại kéo dài lê thê lặp đi lặp lại.

12. Chẳng thể giữ đúng thời gian dừng nghỉ.

Chương V: Xem Xét Căn Cơ

A. QUAN SÁT THÍNH CHÚNG

Khi vào nơi giảng, trước quan sát căn cơ của thính chúng, người nam, người nữ, thanh niên, tuổi già. Kế xem diện mạo thần sắc của họ, suy đoán họ thông minh hay chậm lụt. Lại xét kỹ họ có mang bút vở theo không, và ăn mặc dạng nào, lường xem họ trình độ cao thấp chiếm số lượng bao nhiêu. Trong thoáng chốc quan sát biết rõ như thế rồi, nhanh chóng nắm được tình hình đại khái, ứng với căn cơ mà phát ngôn tự nhiên dễ dàng khế hợp.

B. ỨNG PHÓ MỌI CĂN CƠ

Căn cứ sự thật đã được trình bày ở trên, thì khi định soạn tài liệu giảng chẳng nên quá chủ quan, làm cho nội dung bài giảng không phù hợp với thính chúng. Nếu là chỗ giảng lâu dài, có thể bắt buộc họ phải theo ta, còn như là nơi giảng tạm thời, có lẽ phải tùy thuận đại chúng. Vì trình độ của họ muôn ngàn sai khác, chỉ diễn bày theo một lối thì thật khó làm cho tất cả đều hiểu. Nên trước khi giảng lúc bố cục tư liệu, cần phải chú thích đầy đủ âm nghĩa, bao gồm tất cả sự lý, mới có thể lên tòa ứng phó một cách khoan thai. Cần phát huy theo chiều hướng nào, xem xét căn cơ mà chọn cách giảng thích hợp.

Song với bố cục bài giảng có ngữ khí hỗn tạp, câu văn ý nghĩa sâu cạn không đồng như thế này, nếu xét về thể tài của văn chương thì thật là lỗi lầm, nhưng có thể nói đối với giảng đường có quá nhiều đối tượng, chủ yếu muốn cho mọi người đều có thể nhận hiểu, đó là do tình thế ép buộc, chẳng thể không soạn bài giảng như vậy. Nếu thính chúng trình độ cao có số lượng nhiều, trích lấy tài liệu giảng, chủ yếu phải trình bày về lý, dùng những lời nói mang tính hiện đại, thường triển khai lý luận, khi giảng ánh mắt nhìn vào số người có thể nhận hiểu. Lý luận qua vài phút có thể trích dẫn ví dụ và chuyện kể, đổi lại dùng lời nói thông thường địa phương, sao cho văn từ rõ ràng dễ hiểu. Đó là ứng phó người trình độ thấp một cách linh động. Khi ấy ánh mắt nhìn vào người nghe có trình độ thấp. Tùy thuận theo căn cơ mà biến hóa, chẳng giữ một mực thường. Người trình độ cao, có thể qua lý luận cảm nhận được những điều mới lạ; kẻ trình độ thấp, có thể nhờ ví dụ mà trong lòng cảm thấy hứng thú, khiến cho tâm họ đều được ảnh hưởng, thì công lao diễn giảng mới chẳng uổng phí.

Trong hội trường nếu người trình độ thấp có số lượng nhiều, trích lấy tài liệu giảng, chủ yếu phải sử dụng chuyện kể làm chính, nên dùng lời nói thông thường địa phương, đừng xen tạp những câu Nho, thường nêu ra ví dụ, ít triển khai nghị luận. Qua vài mươi phút cũng nên thay đổi cách thức, cần quan tâm đến người trình độ cao, để họ khỏi hiểu lầm nội dung bài giảng thấp kém. Tất cả sự vận dụng nên dựa theo cách hướng dẫn trước, cần thiết sao cho hai hạng người có trình độ sâu và cạn đều thu được ấn tượng.

C. QUAN SÁT KHÔNG KHÍ HỘI CHÚNG

Tư liệu giảng dạy tuy chuẩn bị sẵn trước, nhưng đến khi giảng vận dụng linh hoạt là tốt nhất. Nếu không thể vận dụng linh hoạt thì đến lúc cần thiết có thể rút ngắn nội dung, không nhất định phải theo những đoạn đã soạn mà giảng hết. Việc này cần xem thái độ của thính chúng mà chuyển đổi. Như ngồi ngủ gục, hoặc ngẩng đầu nhìn mông lung, xem đồng hồ tay, nhìn đồng hồ tường cho đến nhiều người đứng dậy bỏ đi, thì phải nên rút ngắn buổi giảng để kết thúc sớm.

D. TUÂN THỦ THỜI GIAN ẤN ĐỊNH

Đi diễn giảng theo hẹn ước, cần giữ đúng thời gian buổi giảng. Nên hỏi rõ người tổ chức xem thời gian buổi giảng bao nhiêu và nhất định tuân thủ chẳng để vượt quá. Không nói người tổ chức còn có công việc khác, hoặc có người tiếp tục đợi diễn giảng. Đối với thính chúng, trong lòng đã giới hạn thời gian rồi, nếu vẫn còn kéo dài thì họ không thể nào trấn tĩnh được nữa, họ đã chẳng nghe, sao vẫn còn nói ra rả. Tài liệu giảng chẳng khế hợp, mọi người chẳng muốn nghe từ lâu, nếu lại còn kéo dài thêm, nhất định làm cho họ chán nản; dẫu bài giảng phù hợp căn cơ, cũng nên đến chỗ tốt nhất rồi dừng. Để họ mất hết hứng thú, sao bằng tạo nhiều súc tích cô đọng, khiến đối phương cảm thấy chưa thoả mãn mà suy nghĩ muốn tìm kiếm nữa thì có phải là tốt hơn không?

Chủ Đề: Phật Giáo Vì Sao Xuất Hiện Thế Gian

A. Ý NGHĨA CỦA PHẬT

a. Người giác ngộ chân chính

b. Bậc có vạn đức vạn năng

Là người có trí tuệ vô lượng, từ bi vô lượng, thần thông vô lượng. Vậy Phật là ai? Là đức Thích Ca Mâu Ni.

B. Ý NGHĨA CỦA GIÁO

a. Trí tuệ, từ bi, thần thông giúp đỡ (gia bị) thế gian

b. Dùng kinh điển hoặc tăng chúng giáo hóa thế gian. Vì sao như vậy?

C. VÌ CỨU ĐỘ CHÚNG SANH

a. Phật có trí tuệ phân biệt rõ nỗi khổ của chúng sanh.

1. Tám khổ nung nấu (sanh, già, bệnh, chết, thương yêu xa lìa, oán ghét gặp gỡ, mong cầu chẳng được, năm ấm lừng lẫy)

2. Các khổ nạn bức bách (địa, thủy, hỏa, phong, đao binh)

3. Sáu đường luân hồi (trời, người, tu la, súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục)

Những nỗi khổ này chỉ có trí Phật mới phân biệt được.

Ví dụ: Người mù rờ voi

b. Lòng từ bi không thể ngồi yên nhìn chúng sanh đau khổ. Vì:

1. Khổ vui cảm nhận như đồng một thể

2. Xem tất cả chúng sanh đều bình đẳngChỉ có lòng từ của Phật mới bao trùm tất cả chúng sanh.

Chuyện kể: Cắt thịt cho chim

c. Thần thông có thể cứu khổ ban vui

1. Phá mê lầm đoạn dứt phiền não cho chúng sanh (diệt 8 khổ)

2. Cảm ứng giúp chúng sanh thoát hiểm nạn (khỏi các nạn)

3. Chỉ dạy chúng sanh tu hành thoát luân hồiTóm kết: Thần thông của phật mới có khả năng thực hiện.

Chuyện kể: Được phước đức, được hóa độ

D. ĐỪNG ĐỂ LẦM QUA CƠ DUYÊN

a. Ta như người đang chìm trong biển khổ

b. Phật pháp như chiếc thuyền báu

c. Gặp thuyền không trèo lên

1. Cô phụ ân sâu dày của phật

2. Tự bỏ phí sanh mạng chính mình

Chủ Đề: Việc Lớn Chẳng Hồ Đồ

Câu liễn xưa: Gia Cát một đời luôn cẩn thậnLã Đoan việc lớn chẳng hồ đồ

A. VIỆC LỚN CỦA NHÂN SINH

a. Họa phước trước mắt

b. Nẻo đi khi chết Tóm kết:

- Xử lý có đúng có sai

- Đi đúng lìa khổ được vui Đi sai chịu khổ vô cùng

B. HỌA PHƯỚC TRƯỚC MẮT

a. Được phước: tài sản vẹn toàn, người nhà bình an

b. Khỏi nạn: đất, nước, gió, lửa, oán giặc, đao binh

Tóm kết: Ai chẳng quan tâm, tìm cách xử lý.

c. Cách xử lý

1. Mê cầu lầm

- Phước cầu thần ban

- Hoạ cầu thần khỏi

Ví dụ: Chuông dừng lắc chùy

Chuyện kể: Thần chẳng nhận đồ tặng; trời chẳng tự cứu (tam tai tu la) 2. Ngộ cầu đúng

- Họa phước có nhân

Ví dụ: Trồng đậu chẳng sanh dưa

Giảng dạy: Tự gây ương nghiệt chẳng thể tránh.

- Chuyển biến do duyên

Ví dụ: Người cột linh mở linh Chuyện kể: Vu lan bồn cứu mẹTóm kết:

- Nghe lý Phật dạy

- Mở mang trí tuệ

- Tự biết chuyển đổi

C. NẺO ĐI KHI THÂN CHẾT

a. Không tự chủ 1. Mênh mông khó biết 2. Nghiệp lực kéo lôi

b. Cảnh giới

1. Thiện tâm sanh trời người

2. Tạo ác mãi ở ba đường dữ

Tóm kết: Ai có biện pháp giải thoát?c. Tìm giải thoát

1. Mê tìm lầm

- Cúng bái quỷ thần

+ Khó đổi nhân quả

Chuyện kể: Vua Lưu Ly diệt họ Thích

+ Không ai giúp được (phàm thánh cách xa)

- Kinh sám siêu độ

+ Chân thành mới cảm

Chuyện kể: Thí thức ăn biến thành sắt

+ Được hưởng một phần bảy (trong kinh Địa

Tạng)

2. Ngộ tìm đúng

- Pháp môn tu chung

+ Muôn duyên lặng lẽ (chẳng nghĩ thiện ác)

+ Sáng tâm thấy tánh (dứt hết 3 hoặc) Tóm kết: Cảnh do tâm tạo; tam kỳ phước huệ.

- Pháp môn đặc biệt.

+ Buông hết muôn duyên (chế phục các hoặc)

+ Vãng sanh cực lạc (mang nghiệp vãng sanh) Tóm kết: Di Đà đến đón; sáu chữ thoát ba cõi.

D. HIỂU RÕ VIỆC LỚN CHỈ CÓ PHẬT

a. Phàm phu điên đảo 1. Mọi việc hiểu lầm

2. Hoặc biết phân nửa

Tóm kết: Mê tín do hiểu biết sai lầm điên đảo.b. Phật viên chủng trí 1. Chỉ bày tri kiến Phật

2. Ngộ nhập tri kiến Phật

Tóm kết: Chánh tín do nhận hiểu đúng chân lý.

Chuyện kể: Hai thuyền trưởng gặp bãi đá ngầm.

Kệ:

Giải quyết việc lớn, Chỉ có phật pháp. Phàm phu điên đảo, Phần nhiều nói mù.

Chủ Đề: Biết Đúng Thấy Đúng

A. GIẢI THÍCH TỪ THẤY BIẾT (TRI KIẾN)

a. Biết là nhận thức

1. Biết đúng thật (vôi trắng biết là vôi trắng) 2. Biết sai lầm (vôi trắng lầm cho đậu hủ)

b. Thấy là thấy hiểu

1. Hiểu được ý nghĩa sự việc mà mình biết

2. Biết lầm hiểu lầm (nước vôi cho là nước đậu) 3. Biết đúng hiểu lầm (than vôi cho là than củi; váng vôi cho là váng sữa)

4. Biết đúng hiểu đúng (đá vôi có thể xây dựng)

B. ĐƯỢC MẤT CỦA THẤY BIẾT

a. Biết đúng là chánh

b. Biết lầm là tà

Tóm kết: Thấy biết đúng thì thành công, thấy biết tà thì thất bại.

Ví dụ: Người đi đường

C. MỤC ĐÍCH HỌC PHẬT

a. Phân biệt rõ ngoại đạo

b. Học Phật có nhiều hạng 1. Thật thấy rõ đạo

2. Không sáng tỏ đạo

3. Thật cứu độ mọi người

4. Giả dối cứu độ mọi người

Tóm kết: Hiểu rõ là biết đúng, mờ tối là biết tà.

Chuyện kể: Hí trường cầu viện.c. Nương giáo lý thực hành

1. Sai lầm

- Mong cầu cung kính

- Mong cầu đông vui

- Mong cầu phước hiện tại

- Mong cầu phước về sau

- Mong cầu sanh lên trời

Tóm kết: Nhìn nhận sai lầm tà vạy.

Chuyện kể: Bỏ vàng gánh gai. 2. Đúng đắn

- Mong cầu dứt hết sanh tử

- Tùy duyên cứu độ mọi người

Tóm kết: Nhìn nhận đúng đắn chân chánh.

D. THÀNH BẠI CHÂN LÝ

a. Thấy biết đúng nhập vào tri kiến Phật

1. Phật mới cảm ứng 2. Quyết định thành công

b. Thấy biết sai trái với tri kiến Phật 1. Làm quyến thuộc ma vương 2. Không công lại có lỗi lầm Kệ:

Học Phật ngàn muôn mối, Thấy biết đúng đứng đầu. Một sai thành trăm lỗi, Gây lầm lẫn thêm sâu.

Chủ Đề: Thế Giới Đau Khổ

A. VIỆC CẢM ĐỘNG Ở NHÂN GIAN

a. Câu chuyện trong tiệc trà 1. A nghèo khổ thích B giàu có

2. C bệnh khổ: nhiều tài của tổn thân, bệnh nặng ít ai săn sóc, thích D mạnh khỏe nhiều con

3. D khổ vì vợ con oán ghét thích E gia đình hòa thuận.

4. E khổ vì vợ con chết sớm thích G chồng vợ đầu bạc răng long.

5. G khổ già yếu: lờ mờ bực tức vì nghe sai lầm, giận muốn cự cãi mà đàm nghẹn họngb. Trên đường gặp kẻ lưu vong

1. Người hướng Đông đến nói gặp nước lụt

2. Người hướng Tây đến nói gặp lửa cháy

3. Người hướng Nam đến nói gặp động đất

4. Người hướng Bắc đến nói gặp chiến tranh

B. ĐỪNG CHO LÀ CHUYỆN CỦA NGƯỜI

KHÁC

a. Đó là bức ảnh chung xã hội

b. Cũng là tấm gương cho chúng ta

c. Dự báo trước cho chúng ta

Tóm kết: Nguyên do có tên Ta Bà (kham nhẫn).

C. THÁI ĐỘ CHÁN ĐỜI LÀ SAI LẦM

a. Phó mặc tự nhiên, tai họa ập đến

b. Dùng cái chết giải quyết càng không xong

c. Nghiệp dẫn đầu sanh thường ở ác đạo

1. Luân hồi có sáu nẻo: trời, người, tu la, súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục

2. Lên xuống đều do nghiệp nhân

3. Chúng sanh ác nhiều lành ít

4. Thân người: “Rùa mù bộng cây”

D. SỢ HÃI VÀ THẤT VỌNG

a. Sống chết đều khổVí dụ: Trời tối đường cùng

b. Lên xuống do nghiệp, trời thần chẳng thể giúp

Tóm kết: Muốn khỏi khổ

- Trời tối có “Chiếu thế đăng”

- Đường cùng có “Thang lên trời”

E. ĐÈN SOI THẾ

a. Bài kệ nhân quả

“Muốn biết nhân đời trước, Đời nay nhận những chi.Muốn biết quả đời sau, Đời nay tạo những gì.

1. Biết đời nay nhận chịu điều khổ là do nhân xấu đời trước

2. Hiểu về sau được quả vui là do hiện nay làm nghiệp lành

Tóm kết: Soi sáng một con đường.b. Bài kệ biết đường

“Cuối nước cùng non ngờ hết lối, Lại có một thôn liễu hoa tươi.

Chỉ ngay hiện tại đừng lạc bước,

Gốc rễ não phiền dứt sạch thôi.”Rốt cuộc đi đến chỗ nào?

Tự có nấc thang lên trời, lần sau xin trình bày.

Chủ Đề: Người Thông Minh Biết Nhìn Trước Sau

A. ĐẮM MÊ CÁI VUI HIỆN TẠI

a. Vui giàu có của cải

1. Tự xét sao bằng Đặng Thông

2. Núi đồng đúc tiền bị đói chết

b. Vui có ruộng vườn nhà cửa

1. Tự xét sao bằng vua Tần

2. Cung A Phòng lửa cháy ba tháng

c. Vui với bà con sum vầy

1. Tự xét sao bằng Hán Vũ

2. Chẳng bảo vệ được Hoàng hậu thái tử

Tóm kết: Việc đời vô thường

- Không biết không thấy việc trước mắt (ngu)

- Đã biết đã thấy việc trước mắt, lại cho

+ Là việc người khác + Đã đi qua rồi (si)

B. CẢNH GIÁC VỀ SAU

Kệ:

Bão dông động đất đến mỗi năm,

Lửa to vừa cháy nước lại dâng. Mất của gặp oan thêm bệnh dịch, Trăm bề lo lắng gắng đề phòng.

a. Có người không tin vì không thấy xa

b. Nếu tin nhất định nhìn thấy được về sau

1. Ta có phần trong đó

2. Đang xảy đến với ta

C. PHẢI NHÌN TRƯỚC SAU

a. Nhìn thấy ở trước

1. Thấy người khác mắc phải

2. Ta nên lấy đó xem xét

Tóm kết: Tiến thêm thấy kết quả tìm ra được nguyên nhân.

b. Nhìn thấy về sau¹. Trù tính phương pháp

2. Ngừa tai họa chưa xảy ra

Tóm kết: Tiến thêm sợ quả báo xảy ra phải dứt bỏ nhân ác.

D. QUẢ BÁO TỘI PHƯỚC LÀ DO NHÂN XẤU

TỐT

a. Muốn khỏi quả tội 1. Dừng tạo nghiệp ác². Diệt trừ nhân trước

Tóm kết: Chỉ có niệm Phật.

b. Oai lực của Di Đà

1. Thần thông từ bi độ chúng

2. Bậc nhất trong mười phương ba đời

c. Sáu chữ hồng danh

1. Tội khởi nơi tâm, niệm Phật chuyển tội

2. Diệt tội nặng trong tám mươi ức kiếp sanh tử

- Như mặt trời chảy băng, hết lạnh thành ấm Phật ở nơi tâm, tội diệt phước sanh

E. TRƯỚC LÀ NIỀM VUI TẠM, CÒN CÓ NIỀM

VUI LÂU DÀI

a. Cuộc sống phước báo như cây nở hoa (vui tạm thời)

b. Mở sáng trí tuệ như hoa kết quả (vui lâu dài)

1. Thế giới Cực Lạc

2. Tứ sự trang nghiêm

3. Báo thân hết, vãng sanh

- Thọ mạng vô lượng

- Hưởng mãi niềm vui

Chủ Đề: Thân Người Khó Được Phật Pháp Khó Nghe

A. VÒNG KHỔ SÁU ĐƯỜNG

• Trời Người Tu La Súc sanh Ngạ quỷ Địa ngục

a. Tình trạng khổ vui

Ba đường lành

1. Thân trời vui nhiều khổ ít

2. Nhân sinh khổ nhiều an ít

3. Tu la nhiều nóng giận

Ba đường ác

4. Súc sanh giết hại nhau

5. Quỉ thần thường đói khát

6. Địa ngục thường chịu hình phạt

b. Cơ hội học hiểu Phật pháp và tu giải thoát

1. Năm đường khác khó khế hội, không đáng quý

2. Nhân đạo rất có cơ hội học hiểu nên đáng quý

- Phật pháp chỉ thạnh hành ở nhân gian

- Do hoàn cảnh đau khổ nên khởi tâm chán nản

xa lìa (lý khổ trong 4 đế)

- Hoàn cảnh an ổn được cơ duyên tu tậpc. Sáu đường sanh vào có khó dễ

1. Bốn đường (tu la, súc sanh, ngạ quỉ, địa ngục) rất nhiều, dễ vào

2. Trời tuy khó sanh nhưng không đáng quý

3. Thân người

Ví dụ: Rùa mù gặp bộng cây nổi

B. NHỜ PHẬT PHÁP DỨT ĐAU KHỔ

a. Pháp thế gian chỉ lợi ích hiện tại

1. Dứt thiên tai

2. Diệt nhân họa

3. Độ khổ nguy

Phương pháp: Sám hối nghiệp cũ; sợ quả, cẩn thận gây nhân

b. Pháp xuất thế gian lợi ích tương lai

1. Vượt khỏi luân hồi

2. Chẳng sanh chẳng diệt

Phương pháp: Kiến tánh thành Phật; vãng sanh cực lạc

c. Cơ hội nghe pháp rất ít 1. Khó gặp Phật pháp

- Cuộc sống khó khăn

- Đắm mê dục lạc

- Biên địa hẻo lánh, làng mạc xa xôi

- Ít có thiện tri thức

Chuyện kể: Vì nửa bài kệ mà bỏ thân

2. Khó hiểu nghĩa lý

- Nghĩa lý sâu xa

- Nghiệp nặng chướng sâu

Ví dụ: Diễn tả mặt trời cho người mù: gỏ mâm, sờ đuốc

3. Khó tin

- Vì tà kiến thế tục

- Si mê sanh nghi ngờ

Ví dụ: Tên độc bắn vào thân, vì đa nghi mà mất mạng

C. GIAI ĐOẠN LÌA KHỔ ĐƯỢC VUI

a. Nhất định phải được thân người

b. Làm người dứt khoát phải nghe Phật pháp

c. Được nghe Phật pháp nhất định tu chứng Kệ xưa:

“Thân người khó được nay đã được, Phập pháp khó nghe nay đã nghe.

Thân này chẳng chịu đời này độ, Còn đợi bao giờ độ thân này?” Chủ đề:

MẠNG SỐNG TRONG HƠI THỞ SỚM CHUẨN BỊ TƯ LƯƠNG A. VÔ THƯỜNG ĐÁNG SỢ

Kệ:

Mộ cũ rập cỏ hoang, Mồ mới lấn đường lớn. Ngoài thành không đất trống, Trong thành người lại già.

Tóm kết: Vô thường mau chóng.

Kệ:

Năm trước anh khóc người, Năm nay tôi khóc bạn. Chỉ sợ sang năm sau, Lại đi điếu cho tôi.

Tóm kết: Vô thường bức bách.Kinh: “Mạng sống trong hơi thở.”Tóm kết: Vô thường trước mắt.

B. HƠI THỞ RA KHÔNG TRỞ LẠI

a. Xác thân tiêu mất thần thức vẫn còn

1. Nghiệp dẫn đầu sanh

2. Đường trước mịt mờ

Tóm kết: Uổng công vào núi báu (làm người không có ích gì).

b. Thân người khó được

1. Tam đồ có phần (huyết, đao, hỏa) 2. Thoát khỏi rất khóChuyện kể:

- Làm thân kiến qua bảy đời Phật

- Vô lượng kiếp làm thân chó Sống lâu dài kiếp quỉ, địa ngụcc. Dẫu được thân người 1. Chưa chắc nghe pháp

2. Chỉ được ngắn ngủi

Tóm kết: Phật duyên dễ để trôi qua.

C. GẤP CHUẨN BỊ TƯ LƯƠNG, ĐƯỜNG TRƯỚC KHÔNG CHO CHỜ ĐỢI

a. A, B đồng bị bệnh nặng

b. Thầy thuốc chỉ ngoài ngàn dặm có thuốc hay

c. A, B cùng đi tìm thuốc A một lòng tiến lên

- B tham vui lạc đường

Tóm kết: A hết bệnh, B phải chết.

D. NĂM LOẠI NGỰA TRÍ NGU

1. Thấy bóng roi liền chạy (người thượng trí nghe Niết bàn liền tin tưởng tu tập)

2. Roi chạm vào lông, đuôi liền chạy (kẻ trí thấp hơn nghe có ba đường dữ liền tin tưởng tu tập) 3. Roi hơi chạm vào da liền chạy (người trí vừa có chút thất ý liền tin tưởng tu tập)

4. Roi đánh thấu xương mới chạy (kẻ hạ trí gặp khổ nạn lớn mới tin tưởng tu tập)

5. Ngựa dở mến chuồng không đi (tuy khổ nguy

vẫn tham dục trần chẳng tin tưởng tu tập)

Chủ Đề: Học Phật Trước Biết Rõ Nhân Quả

A. Ý NGHĨA HỌC PHẬT

a. Mong hiểu rõ (giác ngộ) tất cả mọi việc

b. Biết rõ nhân quả là việc đầu tiên trong quá trình mong cầu giác ngộ

B. VIỆC ĐÁNG GIẬN CỦA NHÂN SINH

a. Thường không bình đẳng 1. Giàu, nghèo, sang, hèn

2. Họa, phước, tốt, xấu

Tóm kết: Sai lầm đổ lỗi cho chính trị.b. Khó được bình đẳng 1. Trí, ngu cao thấp

2. Tuổi sống dài ngắn

Tóm kết: Chính trị không thể quyết định được.

C. NHÂN QUẢ QUYẾT ĐỊNH

a. Phước tội là quả báo (miếng ăn miếng uống đều do quả báo)

b. Trước quả nhất định có nhơn (trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu)

Chuyện kể: Sa di cứu đàn kiến được tăng tuổi thọ (hiện báo)

D. NGHI NGỜ CỦA NGƯỜI THẾ TỤC

a. Người làm lành hay gặp tai họa

b. Kẻ làm ác thường được tốt lành

E. NHÂN QUẢ THÔNG BA ĐỜI

a. Hiện báo (kết quả ở hiện đời)

b. Sanh báo (kết quả ở đời sau)

c. Hậu báo (kết quả ở nhiều đời sau)

Ví dụ: Dưa trồng có quả hiện tại, đào trồng sau này mới có quả

Thành ngữ xưa: “Làm lành có quả báo lành, làm ác có quả báo ác, nếu chưa xảy ra quả báo, vì thời

giờ chưa đến thôi” Chuyện kể:

- Vượn đùa giỡn đắp tháp chết sanh cõi trời Đồ tể khuyên người niệm Phật, đời sau sanh thiên

F. CHỊU QUẢ PHẢI BIẾT NHÂN

a. Cẩn thận hiện tại

1. Phước nên tiếp tục gây tạo 2. Tai họa phải hết lòng sám hối

b. Đề phòng về sau 1. Sợ chịu quả xấu

2. Đừng tạo nhân ác

Tóm kết: Chúng sanh sợ nhận quả xấu, Bồ tát sợ tạo nhân xấu.

Chủ Đề: Mười Nghiệp Đạo Lành

A. PHƯỚC HUỆ SONG TU

a. Đạo là quả vị chứng đắc (phần chính trí tuệ)

b. Làm lành là duyên hỗ trợ (phần phụ phước) Tóm kết: Như hai cánh của con chim.

B. MƯỜI ĐIỀU LÀNH

a. Thân (bó lại như sợi dây)

1. Không sát sanh

2. Không trộm cắp

3. Không tà dâm

b. Miệng (giữ gìn như cái bình)

1. Không nói dối

2. Không nói đâm thọc

3. Không nói hung dữ

4. Không nói thêu dệt

c. Ý (đề phòng như thành lủy)

1. Không tham lam

2. Không nóng giận

3. Không si mê

Kết quả: Ba nghiệp thanh tịnh.

C. THÔNG CẢ HAI PHÁP

a. Pháp thế gian (phước) 1. Thân trời (thượng phẩm)

2. Vua loài người (thượng phẩm) 3. Vua tu la (trung phẩm, hạ phẩm)

b. Pháp xuất thế

1. Đường chung (kệ của Phật)

Kệ: “Giữ miệng nhiếp tâm, ý chớ phạm

Như vậy hành giả vượt thế gian”

2. Đường riêng (Quán Kinh)

“Ba đời chư phật gây tạo nhân chánh tu tập nghiệp trong sạch”(1)

Chú thích:

(1) Ba đời chư Phật gây tạo nhân chánh tu tập nghiệp trong sạch có ba loại: một là hiếu dưỡng cha mẹ, tôn thờ sư trưởng, lòng từ chẳng giết hại, tu tập mười nghiệp lành; hai là nhận giữ Tam quy, đầy đủ các giới, chẳng phạm các oai nghi; ba là phát tâm Bồ đề, tin sâu nhân quả, đọc tụng Đại thừa, khuyên người thực hành (kinh Quán Vô Lượng Thọ).

Chủ Đề: Sáu Đường Luân Hồi

A. CÓ BA CÕI

a. Cõi dục (có ba dục)

b. Cõi sắc (thân thể vi diệu)

c. Cõi vô sắc (không có hình tướng)

Tình trạng: Đều là nhà lửa: chịu khổ chịu tai; sanh tử liên tục; luân hồi sáu nẻo.

Tóm kết: Là chúng sanh phàm phu.

B. TRẠNG HUỐNG CỦA SÁU ĐƯỜNG

a. Trời

1. Chủng loại

- Sáu tầng trời cõi dục, bốn thiền cõi sắc, bốn tầng vô sắc

- Sống 500 tuổi trở lên, tính một ngày bằng 50 năm ở thế gian

- Lên cao một tầng thọ mạng càng tăng so với ở đây

2. Khổ ách

- Cõi dục năm tướng suy (áo dơ, hoa héo, thân hôi, chảy mồ hôi nách, chán chỗ ngồi)

- Tam thiền có ba tai nạn: hỏa, thủy, phong Bốn cõi vô sắc chết bị đọa đường dữb. Người

1. Chủng loại: tuổi sống, hưởng thọ mỗi nơi trên địa cầu khác nhau

2. Khổ ách: ba khổ, tám khổ

c. Tu la 1. Chủng loại

2. Khổ ách

Tóm kết: Người, trời, quỉ, súc đều tùy theo mỗi loài mà có dạng tu la khác nhau.d. Súc sanh

1. Chủng loại: thai, noãn, thấp, hóa (hình dáng, tuổi thọ, hưởng thụ) muôn vàn sai khác

2. Khổ ách: sai sử cực khổ, làm thức ăn, bị người giết, ăn thịt lẫn nhaue. Ngạ quỉ

1. Chủng loại: nhiều, ít hoặc không có tài sản, tuổi thọ 500 năm, một ngày bằng một tháng ở nhân gian

2. Khổ ách: sợ hãi, đói khát

f. Địa ngục

1. Chủng loại:

- Căn bản vô gián (kết quả, sự nhận chịu, thời gian, mạng sống, hình dáng). Tuổi ngắn nhất là một vạn năm, một ngày bằng hơn 3700 năm ở cõi này.- Cận biên, cô độc: mạng sống dài ngắn không đồng.

2. Khổ ách: hố lửa, băng cứng, núi đao, cây kiếm, vạc dầu, cối xay, núi kẹp… rất nhiều khó trình bày hết.

C. NGHIỆP PHÂN BA LOẠI

a. Nghiệp ác mười loại: nguyên nhân sanh ba đường ác

b. Nghiệp lành mười loại: nguyên nhân sanh ba đường lành

Tóm kết: Đều ở nhà lửa: thiện ác hỗn tạp, luân hồi không dừng.

c. Nghiệp vô lậu nhiều loại: đạt Niết bàn thường vui

Kệ:

Tám khổ ba đường đao huyết lửa, Thê thảm vô cùng ít ai hay. Biển lớn mênh mông có khi cạn, Sáu nẻo luân hồi bao giờ thôi.

Chủ Đề: Phân Biệt Nội Đạo Ngoại Đạo

A. GIẢI THÍCH TÊN

a. Nội chỉ đạo lý nơi bản thể tâm tánh

1. Lý nói về ngã chân thật 2. Điều của bậc Thánh biết

b. Ngoại chỉ đạo lý ở sự tướng ngoài tâm

1. Sự việc của cái ngã giả dối

2. Điều của kẻ phàm phu biết

B. LẬP VÍ DỤ

a. Nội như gốc của cây: khi khô, tưới nước từ gốc

(cứu cánh)

b. Ngoại như cành nhánh: khi khô, phun nước trên lá (chẳng cứu cánh)

C. CHỈ RÕ GIỚI TUYẾN

a. Nhân quả của nội đạo

1. Thấu triệt chân lý

Ví dụ: Thuyền trưởng đi biển

2. Biết rõ tâm tánh 3. Vượt khỏi thế gian

b. Nhân quả của ngoại đạo

1. Chẳng rõ chân lý

Ví dụ: Vượn mò trăng đáy giếng

2. Cầu thân hưởng thọ

3. Cầu hồn tạm an

4. Trói buộc ở thế gian

D. TỔNG HỢP PHÂN LÀM BỐN LOẠI

a. Đạo ở ngoài Phật pháp¹. Thiên ma quỉ thần2. Xem tướng tốt xấu

Tóm kết: Nai khát đuổi tìm bóng nắng.b. Ngoại đạo nương Phật pháp

1. Phái độc tử cho ngã là thật

2. Phương Quảng kiến chấp “không”Tóm kết: Hai kẻ sĩ tranh luận.

c. Học Phật thành ngoại đạo: hiểu sai nghĩa kinh

Ví dụ: Người ngốc nói mộng

d. Ngoại đạo xen tạp Phật: trộm lấy kinh vănVí dụ: Ăn trộm áo vua

E. ĐỪNG ĐI VÀO LỐI RẼ

a. Đi lầm đường nhất định không đến nơi (không được gì cả)

b. Rơi hầm sụp hố phải bị nguy hiểm Kệ:

Sanh được thân người đất móng tay.

Phải thoát khổ đau ngay đời này, Sẩy chân một bước ngàn đời hận, Trăm năm nhìn lại như thoáng bay.

Chủ Đề: Trong Biển Khổ Tam Giới Tam Bảo Là Thuyền

A. TRẠNG HUỐNG CỦA PHẬT VÀ CHÚNG SANH

a. Mê hoặc tức chúng sanh

1. Hoặc (mê bản tánh): khởi ba độc (nhân)

2. Nghiệp (làm bậy bạ): làm mười việc ác (nhân) 3. Khổ (chịu quả ác): vào ba đường nổi chìm liên tục; không thể tự cứu (quả: ví dụ biển khổ).b. Chánh giác là Phật

1. Đoạn hoặc chứng chơn (nhân)

2. Thường, lạc, ngã, tịnh (quả)

- Có trí huệ lớn (đoạn hoặc)

- Có từ bi lớn (đoạn nghiệp)

- Có phước đức lớn (đoạn khổ)

B. TAM BẢO LÀ NƠI CỨU GIÚP THOÁT KHỔ

a. Bốn đức tự tại cho nên quy y Phật

b. Diệu pháp độ đời cho nên quy y Pháp

c. Truyền đèn soi thế cho nên quy y Tăng

Tóm kết: Đây gọi là Tam Bảo (ví dụ thuyền báu).

C. QUY Y

a. Quá trình:

1. Chuyển đổi tà vạy (dụ như trèo lên thuyền)

2. Tiếp nhận trang trọng (sợ không vững chắc) 3. Đọc tụng mỗi ngày (bày tỏ không rời)

b. Lợi ích

1. Quy y Phật chẳng đọa địa ngục

2. Quy y Pháp chẳng đọa ngạ quỉ

3. Quy y Tăng chẳng đọa súc sanh

D. ĐIỀU GIỚI SAU KHI QUY Y

a. Suốt đời không quy y thiên ma ngoại đạo (vì không ra khỏi luân hồi)

b. Suốt đời không quy y tà giáo ngoại đạo (vì lý không chơn thật)

c. Suốt đời không quy y chúng ngoại đạo (dụ như

người mù dẫn đường)

Tóm kết: Nói chung là trái với giác ngộ.

E. TAI HẠI CỦA VIỆC VI PHẠM

a. Buông bỏ thuyền báu

b. Trở lại biển khổ

Tóm kết: Mất đi lợi ích quan trọng là không rơi vào ba đường ác.

Kệ:

Biển khổ mênh mông chẳng thấy bờ, Trồi đầu gặp được chiếc thuyền to. Bỏ qua cơ hội, trôi lăn mãi, Khóc đứt ruột gan uổng công cho.

Xin các vị nhanh chóng lên thuyền! Xin các vị nhanh chóng lên thuyền!

Chủ Đề: Từ Nhiều Phương Diện Quan Sát Phật Giáo

A. CÁC TÔNG GIÁO VÀ CHÚNG SANH

a. Thế giới như biển lớn

b. Chúng sanh như tôm cá

c. Tông giáo như lưới dày

Tóm kết: Tôm cá chạy đông chạy tây; chẳng ngoài phạm vi lưới.

- Chúng sanh hoàn cảnh khổ sầu

- Bản thân không thể giải quyết

- Tông giáo như có bí quyết

- Nhờ giáo lý mở ra hướng mới

B. THÁI ĐỘ CẦN CÓ TRƯỚC KHI TIN

a. Trước phải bình tĩnh¹. Tạm nhẫn sự lý bức bách 2. Không để đối phương dẫn dụ

b. Kế phải khảo xét

1. Bàn luận nội dung các tông giáo

2. So sánh các tông giáo hay dở

Tóm kết: Nhận thức đại khái; cẩn thận chọn tin theo.

- Chẳng nên từ mê vào mê

- Chẳng nên trong khổ tạo thêm khổ Tự có con đường mới

C. CÁC GIÁO KHÁC KHÔNG THỂ SÁNH VỚI

PHẬT

a. Giáo chủ tôn nghiêm cao quý

b. Nghĩa kinh sâu xa rộng lớn

c. Phương pháp độ sanh triệt để

d. Hợp văn hóa liên kết gia đình

e. Làm mạnh quốc gia dân tộc

D. PHẬT GIÁO BIỂU HIỆN NHIỀU MẶT

a. Giáo chủ tôn nghiêm

1. Bậc sáng suốt cao quý hơn trời người

2. Phật gọi là Thế Tôn 3. Thầy của trời người

- Trong pháp hội, chúng trời người đều có vị thứ lễ tiết

- Đến làm hộ pháp hoặc làm thị giả

Tóm kết: Phật là vị thánh cao nhất, là vị trời có uy đức nhất.

b. Kinh nghĩa sâu rộng

1. Số lượng hơn tám ngàn năm trăm

- Trừ kinh sách Ấn Độ chưa dịch

- Trừ nơi hang đá chưa tìm ra Trừ tất cả bản luận ở Trung Quốc Tóm kết: Mênh mông như biển.

2. Nói rõ sự vật lớn nhỏ, xa gần, vũ trụ, nhân sinh, bí mật

3. Bao gồm luân lý, khoa học, triết học, văn học

c. Độ sanh triệt để

1. Rõ nhân quả chuyển tốt xấu

- (nhân) Quá khứ, hiện tại, vị lai- (quả) Hiện tại, đời sau, nhiều đời sauTóm kết: Điềm tốt ở hiện tại.

2. Năm thừa phân chia độ chúng

- Nhân, Thiên, Thinh văn, Duyên giác, Phật. Tương lai nương về.

d. Hòa thuận gia đình 1. Lục thân hòa mục

2. Hòa hợp cùng ở

- Lợi ích giữ thân, miệng, ý: không khí hòa thuận; đều rất vui vẻ

3. Con cháu có hiếu

- Tu đức thêm phước thọ cha mẹ

- Độ cha mẹ về sau thành Phật

Tóm kết: Sống không bội lễ chết có người cúng vái.

e. Đoàn kết dân tộc

1. Đoàn kết do tín ngưỡng chứ không do huyết thống (văn hoá của dân tộc là trung hiếu)

2. Ít nhất có bốn điều không

- Không trái phép nước (tinh thần giữ luật)

- Không trốn thuế (thật sự báo đáp đất nước)

- Không chê bai chủ nước (trung ái vẹn toàn)

- Không làm giặc của nước (dũng cảm hộ quốc) Tóm kết: Cha truyền con nối; truyền thống tín ngưỡng; chẳng bỏ tâm đức; chẳng lừa dối quốc gia.

E. KÊU GỌI TIN THEO

a. Phật giáo trọng yếu đối với nhân sinh vũ trụ

b. Càng liên quan đến sự thịnh suy gia đình, dân tộc, quốc gia

c. Mong tìm học hỏi luân lý, triết học, khoa học, văn học, tránh xấu đến tốt, chỗ an ổn, hòa hợp gia đình, cháu con hiền thảo, thương yêu dân tộc quốc gia

Nhanh lên! Tin Phật giáo.

Chủ Đề: Chỗ Quy Y Chơn Chánh

A. MỤC ĐÍCH TIN VÀO GIÁO LÝ

a. Nhận định không đúng

Chỉ cần làm người tốt, không làm việc gì trái lòng nên phản đối quy y. 1. Đâu cần vâng giữ giáo lý 2. Đâu cần lễ lạy thần Phật

b. Nhận định chân thật

Quy y là được niềm vui hiện tại, tìm được chỗ quay về chân thật nên chấp nhận.- Đa số đồng lòng

B. SO SÁNH TÂM LÝ HIỆN TẠI VÀ SAU NÀY

a. Niềm vui hiện tại (nhẹ), được đây mất kia

1. Được danh không lợi (ngược lại)

2. Được quyến thuộc, bị nhiều bệnh (ngược lại)

3. Cầu sống đến già

- Chuyện Tần Hoàng, Hán Vũ cầu tiên trường sanh

- Trong kinh Phật kể nhiều vị vua bỏ ngôi cầu đạo

b. Chỗ quay về không đúng (nặng), cầu thật được giả

1. Thần là quan loài quỷ (kẻ vô học mong thế)

Chuyện kể: Tinh quân nhập thế

Ví dụ: Mắt cá ở Hợp Phố

2. Hoang tưởng thăng thiên (ngoại giáo tự lừa)

Ví dụ: Bịt mắt bắt chim

3. Tu thiền Tiên đạo sanh lên trời (thọ hết lại đọa)

Chuyện kể: Vị trời sanh vào thai lừaVí dụ: Bắn tên lên trời lại rơi xuống

C. CHỖ QUAY VỀ CHÂN THẬT CHỈ CÓ PHẬT

PHÁP

a. Trước nhận rõ chân vọng

1. Trạng huống tâm vọng

- Tạo các điều ác sanh vào ba đường

- Làm thiện hữu lậu sanh trời người

+ Vọng tâm có sanh diệt (như mộng như bóng)

+ Thân giả có sanh có tử (đá nháng điện xẹt)

2. Chân vọng chuyển biến

- Tánh nhiễm trở thành vọng (mê hoặc sanh ba chướng)

- Thức tịnh quay về chơn (bốn đức thanh tịnh) b. Kế y pháp tu

1. Trước ngộ sau tu

- Các pháp thiền giáo: đoạn hoặc chứng chơn

Chuyện kể: Đông Pha lâm chung

2. Trước tu tự ngộ

- Môn riêng tịnh độ: mang nghiệp vãng sanh Chuyện kể: Việc tu tập của Trương Thiện Hòa Kệ:

Quay về cần nên biết giả chân, Trước đèn bắt bóng nhọc tinh thần. Chỉ một pháp môn không có khác, Đừng theo lối rẽ uổng phí thân.

Chủ Đề: Tìm Phật Pháp Ở Đâu

A. DẪN DỤ

a. Mua thuốc vào tiệm thuốc (đúng)

1. Hoặc chẳng biết hết, hoặc thuốc kém

2. Tìm hỏi nhiều chỗ mới được

b. Mua thuốc vào tiệm rượu (sai)

1. Vốn không có thuốc, chẳng hiểu về thuốc

2. Uống rượu chỉ thêm mê hoặc

Tóm kết: Phật pháp ở cửa Phật, bên ngoài chẳng hiểu Phật pháp.

B. NÊU VÍ DỤ

a. Lời dạy của chư Phật

1. Mọi người đều biết nói

- Nam, nữ, già, trẻ

- Tất cả giáo khác

2. Mọi người chẳng biết

- Sao là thiện ác

- Cái gì là tâm ý

Tóm kết: Chẳng học không biết; gồm thế, xuất thế.

C. GIẢI THÍCH KỆ

a. Các điều ác chớ làm

1. Nhân sanh ra điều ác (ngã kiến điên đảo) - hoặc chướng

2. Khái quát điều ác (bảy chi thân miệng) - nghiệp chướng

3. Kết quả tạo ác (tới lui ba đường) - khổ chướngTóm kết: Chớ gây tạo sẽ được:

- Lợi ích lớn: giới vô lậu; tiêu ba chướng Lợi ích nhỏ: thoát ba đường b. Các điều thiện vâng làm

1. Nhân sanh ra điều thiện (bỏ người thân nương về Phật) - Trí

2. Khái quát điều thiện (tứ đẳng tâm, tam tụ giới) - Bi

3. Kết quả làm thiện (phước huệ đều được đầy đủ) - Bi

Tóm kết: Nếu vâng làm sẽ được:

- Lợi ích lớn: huệ vô lậu; Bồ tát đạo Lợi ích nhỏ: quả trời ngườic. Tự trong sạch ý mình

1. Nhân phát khởi ý (một niệm bất giác) - vô minh

2. Khái quát về ý (hai thức thứ 6, thứ 7) - thêm nhiễm trước

3. Kết quả của ý (ngày đêm hôn mê) - có chủng tử

Tóm kết: Tự trong sạch sẽ đạt được:

- Định vô lậu

- Lậu tận minh

- Tròn đầy ba đức

C. SỰ CHỨNG

a. Văn hồi hướng:

“Nguyện tiêu ba chướng sạch phiền não, Nguyện được trí tuệ thật sáng ngời.

Nguyện mọi tội chướng thảy tiêu trừ,

Đời đời thường hành đạo Bồ Tát.”

b. Chuyện thiền sư Điểu Khòa và Bạch Lạc Thiên: 1. Người nói người nghe đều là thượng thừa

2. Chỉ nói nửa kệ chẳng khế hội thì chẳng hiểu

D. LỜI KẾT LUẬN

a. Nửa bài kệ đã như vậy huống chi tất cả Phật pháp

b. Trong cửa đã như thế huống chi là bên ngoài Kệ:

Ngoài Phật pháp bàn về Phật pháp, Chỉ nai là ngựa thật uổng công. Đêm tối cố tìm ra lối bước,

Đừng hỏi kẻ mù cho nhọc lòng.

Chủ Đề: Bàn Về Thành Phật

A. VÌ SAO PHẢI NHẤT ĐỊNH THÀNH PHẬT

a. Tự lợi

1. Chẳng bị luân hồi, thường trụ bất diệt 2. Trên trời dưới đất chỉ có Ta là hơn hếtTóm kết: Niềm vui chân thật rốt ráo.b. Lợi tha

1. Trí huệ đầy đủ nói pháp vô ngại 2. Thần thông đầy đủ nói pháp vô ngạiTóm kết: Điều thiện to lớn tròn đầy.

B. PHÀM PHU CÓ THỂ THÀNH PHẬT KHÔNG?

a. Chúng sanh đều có tánh Phật

b. Đã lâu bị dục trần che bám

Ví dụ: Như vàng tại khoáng, ngay khoáng tìm vàng: đãi lọc, đốt sửa, nung luyện ra vàng.

Giải thích: Phật tánh còn ràng buộc, bỏ ràng buộc tánh hiện: dứt điều ác mới, đoạn mê lầm cũ thành Phật.

C. LÀM SAO TU ĐOẠN?

a. Bên trong tu huệ

1. Đọc kinh mở trí tuệ hiểu suốt muôn pháp

2. Nương trí tuệ tự tại chuyển đổi muôn pháp

3. Muôn ngàn ức Phật, trí tuệ bình đẳng đầy đủChuyện kể: Hàng phục ma vương Ba Tuầnb. Bên ngoài tu phước

1. Từ bi thiện xảo khai hóa chúng sanh

2. Hi sinh tất cả cứu giúp chúng sanh

3. Dẫu duyên ngắn ngủi đều được độ hếtChuyện kể: Cắt thịt cho chim ưng ănc. Thời gian thành công

Ba a tăng kỳ kiếp (Giải): 10 vạn là 1 ức, 10 ức là triệu, 10 triệu là kinh, 10 kinh là một cai. Cứ tăng tổng số 10 lần cho đến 120 lần là một tăng kỳ.

D. SỢ KHÓ KHÔNG TU

a. Chẳng chịu nếm trải gian khổ

b. Chẳng chịu đựng thời gian lâu dài

Tóm kết: Bị lui sụt, mong tìm an ổn tạm bợ.

- Từ Đại thừa chuyển sang Tiểu thừa

- Từ chánh giáo chuyển sang ngoại đạo

(lộ tin tức) xưa nói:

“Tận nước cùng non ngờ bít lối,

Chẳng dè hoa liễu riêng một thôn.”Còn có biện pháp, chẳng nên lo buồn.