Trúc Song Tùy Bút

Nam Nhạc Thiên Thai Tự Nói Về Mình

Nam Nhạc, Thiên Thai hai Tổ đều nói: "Ta vì lãnh chúng, nên phải chịu thiệt về mình, để lợi cho người". Một vị thì chỉ chứng vòng sắt. Một vị thì chỉ lên Ngũ phẩm. Đó là lời lẽ quyền nghi chăng? Hay là lời thành thực chăng? Tôi cho rằng Quyền hay Thực đó chẳng phải là điều mà hạng hậu học có thể phỏng đoán được. Những người thời nay tạm thời chớ hỏi về Quyền, hay cứ coi là Thực mà bàn.

Thánh sư còn [phải] như thế, huống hồ là hạng phàm phu? Thế thì sẽ càng thêm tinh tiến hơn? Chẳng những hai Sư là thế, mà đó là cách tự xử của người xưa. Có người nói rằng: "Tôi xa lìa thầy sớm quá, chưa thể học hết điều hay của thầy!" Có người nói: "Tôi sớm trụ viện, chưa được tới mức này!" Họ thận trọng đại loại như vậy. Huống hồ địa vị của Thiên Thai đại sư theo sự tự sắp xếp của Ngài vẫn còn chưa tới Tín vị, người thời nay dẫu nói là đại ngộ, [nhưng] hỏi họ đã tới địa vị nào, nếu quả thực họ đã nhập Trụ vị, thế thì liệu họ đã có thể Bát tướng thành đạo ngay hay chưa? Chả lẽ họ có thể tự mình chuốc lấy tội lớn nói láo là đã chứng Thánh ư?

Khổng Tử nói rằng: "Ta chẳng phải vừa sinh ra đã biết rồi". Còn nói:

"Nếu thánh và nhân thì ta đâu dám!" Còn nói: "Ta có biết ư? Không biết". Đây tức là ý của hai Ngài [Nam Nhạc, Thiên Thai]. Bọn ngông nghênh kia chiếm ngôi vị của người thầy ở trên cao, huênh hoang khoác lác mà chẳng biết thẹn định vượt lên hai Ngài đó ư? Thật đáng sợ vậy.

Đạo Chê Thích (Đạo Giáo Chê Phật Giáo)

Có Đạo sĩ bảo ta rằng: "Chúng tôi đội mũ cài trâm, các ông gọt tóc. Xét ra người gọt tóc lẽ ra nên lìa hẳn thế tục, thế mà tại sao nối gót nhau trên đường dài để tiến hành rộng rãi việc mộ hóa? Ít gặp các Đạo sĩ mà chỉ thường gặp Tăng ni, có kẻ tay cầm duyên bạ (Sổ ghi công đức), trông như [tượng] phán quan trước thần Thổ địa; có kẻ gõ mõ bắt nhịp cất cao giọng đồng thanh ca xướng mà giảng giải về nhân duyên như thày mù; có kẻ khiêng tượng Bồ tát, tượng thần mà nổi trống tấu nhạc ầm ĩ, ca ngợi khuyên khích thí xả như người hát xẩm; có kẻ cầm nửa mảnh nạo bạt bằng đồng, rồi lấy đũa gõ như trò chơi của trẻ con; có kẻ kéo lê xích sắt nặng hàng mấy chục, hàng trăm cân giống như tội nhân; có kẻ nhấc đá tự đánh vào bản thân mình, như người nuốt hận kêu oan; có kẻ quần áo chỉnh tề cầm hương, lễ bái suốt dọc đường đi đến từng nhà giống như bọn lý dịch đi khám sổ sách từng nhà. Pháp môn thanh tu có thể cũng có vết xấu chăng?"

Ta chẳng biết trả lời thế nào, bên chậm rãi nói: "Việc mộ hóa cũng chẳng như nhau! Có loại phi lý, có loại hợp lý, có loại chính nhân chính quả, có loại nhân dối quả lừa, chưa thể nhất loạt chỉ trích châm biếm được. Chỉ có hạng chẳng chăm lo tu hành mà lại chỉ cầu lợi dưỡng mới đáng giận mà thôi".

Bèn ghi lại chuyện này, những mong sẽ cùng nhau cùng lấy đó làm răn.

Đạo Chê Thích

Đạo sĩ lại nói: "Các cung quán đạo viện cùng các miếu thần đều là chỗ ở của chúng tôi, cớ sao Tăng chúng nhiều người lại ở trong đó. Ít thấy tín đồ đạo giáo ở trong chùa Phật. Xét ra, người quy y Phật phải ở trong chùa, người quy y đạo giáo mới ở cung quán viện miếu, nay tăng ở đó để quy y Tam thánh, chư Thiên tôn, chư Chân, chư thần ư? Hay là muốn chiếm đoạt sản nghiệp của chúng tôi chăng?" Lời ông có lý, ta không biết trả lời thế nào, bèn từ từ nói: "Các chùa Thao Quang, Cổ Linh Ẩn, sao tín đồ Đạo giáo lại ở đó?" Đáp: "Đó là các vị tại gia tu tập toàn chân mới ở đó, còn các đạo sĩ đội mũ cài trâm thì chẳng dự vào đó; Hơn nữa có một vị Tăng đã thế độ chủ trương việc đó." Lời ông nói có lý, ta lại không trả lời được.

Ôi! Những người làm Tăng ngày nay hoặc nương náu ở Tùng lâm, hoặc ở sâu trong A-lan-nhã, hoặc lấy hang động làm phòng, hoặc dựng lều tranh ở dưới cây, chỗ nào chả được thế mà lại cứ bám vào bọn đạo sĩ để làm chủ nhân đình?

Lợi Ích Của Việc Xuất Gia

Cổ đức nói rằng: "Con giỏi nhất, xuất gia tốt". Tục ngữ thường có câu: "Một người xuất gia, chín họ sinh cõi trời" đây là những lời ca ngợi việc xuất gia nhưng chưa nói rõ xuất gia vì sao được lợi ích. Phải chăng chẳng cày chẳng dệt mà tự nhiên có cơm ăn, áo mặc, đó là lợi ích? Phải chăng chẳng tậu nhà, chẳng thuê phòng mà tự nhiên có chỗ an cư, đó là lợi ích? Phải chăng vua quan hộ pháp, tín thí cung kính, trên chẳng phải phục dịch quan, dưới bị dân quấy nhiễu và tự nhiên được thanh nhàn sung sướng, đó là lợi ích?

Xưa có bài kệ nói rằng:

"Thí chủ một hạt gạo

To tựa núi Tu di

Nếu vẫn chẳng hiểu đạo

Làm trâu ngựa mà trả".

Còn nói: "Ngày khác, cụ Diêm Vương sẽ tính tiền cơm với ngươi, xem ngươi đối phó ra sao?"

Thế thì việc xuất gia lại ngầm chứa đựng tai họa lớn, còn nói gì đến lợi ích nữa! Cái gọi là lợi ích của việc xuất gia, đó là vì xuất gia phá trừ được phiền não, đoạn diệt được vô minh, chứng được vô sinh nhẫn, thoát khỏi nỗi khổ sinh tử. Đó là điều tốt nhất ở cõi trời và cha mẹ tông tộc đều được nhờ ơn.

Chẳng thế thì giầu có tới mức chất đống ngàn rương, sang tới mức làm thày của bảy vua, nào có lợi ích gì đâu! Ta thật rất lo rất sợ nên đều đem mách bảo với những ai đồng nghiệp.

Hứa Nguyện Của Thế Tục

Người thế gian cầu tự, cầu kéo dài thọ mệnh, cầu cho qua khỏi bệnh tật, cầu trừ tai giải ách, cầu để được công danh, cầu cho nhà cửa bình an, cầu để được thêm của cải, các việc như vậy tốt nhất chẳng thể khấn khứa hứa nguyện rằng sẽ giết thịt súc vật để lễ tạ. Đó gọi là ác nguyện, chỉ có nghiệp chứ không có công, dẫu có được toại tâm tốt đẹp nhất thời, sau này sẽ phải chịu khổ báo. Cho đến hứa cúng áo bào, cúng phướn, hứa xây điện đường, hứa cúng đồ thời tuy chẳng giống như lễ mặn nói trên, song tâm đại bi bình đẳng mới gọi là Phật, chính trực chẳng thiên lệch mới gọi là Phật, lẽ nào lại có chuyên vì hối lộ mà giáng phúc? Dẫu có được toại tâm, cũng là do số mệnh của người đó tự xui nên, chẳng phải là nhờ lực hứa nguyện. Theo lý mà bàn, chỉ tại làm nhiều việc thiện mà thôi. Trung với vua, hiếu với cha mẹ, thương người nghèo, yêu người già, cứu tai thương khổ, giới sát phóng sinh, đủ mọi ân đức, đủ mọi phương tiện, tùy theo năng lực đều ra sức thực hành, công làm điều thiện lẽ tất nhiên sẽ được cảm ứng bằng những điều tốt lành. Nếu chẳng toại tâm thì nên quy cho mệnh trời, phó cho túc duyên, chẳng oán chẳng trách, càng làm điều thiện mà không chùn hối!

Đại Hiếu Xuất Thế Gian

Đạo hiếu của thế gian có ba, đạo hiếu xuất thế gian có một. Đạo hiếu của thế gian gồm: Một là hầu hạ khiến cha mẹ vui lòng và dùng miếng ngọt bùi để phụng dưỡng. Hai là đỗ đạt làm quan và có tước lộc để làm vẻ vang cho cha mẹ. Ba là tu đức rèn hạnh mà thành Thánh thành Hiền để cha mẹ được hiển vinh. Ba điều này là cái mà thế gian gọi là Hiếu. Đạo hiếu xuất thế gian là khuyên cha mẹ trai giới phụng đạo, nhất tâm niệm Phật, cầu nguyện vãng sinh, vĩnh biệt Tứ sinh, trường từ Lục đạo, đầu thai Liên đài, thân cận Di Đà, đắc bất thoái chuyển. Con cái đều đáp công ơn cha mẹ, đó là cách đền đáp to lớn. Xưa ta lúc mới nhập đạo thì cha mẹ đã mất, ta có làm bài Tự thương bất hiếu văn để giãi tỏ nỗi buồn thương ân hận. Nay nhìn thấy trong hai chúng tại gia và xuất gia có người được mừng về cha mẹ song toàn, thế là ta lại càng thêm xót xa và lệ chảy đầm đìa. Vậy nên cúi đầu rập đầu mà khuyên mọi người!

Kinh Phụ Mẫu Ân Trọng Ngụy Tạo

Có hai kinh ngụy đề là Phụ mẫu ân trọng kinh, trong đó không hoàn toàn giống nhau, nhưng đều giả danh các vị dịch sư thời xưa. Hai người bạn ta mỗi người khắc ván in một kinh. Hai bạn đó đều là các bậc hiền sĩ trung hiếu thuần chính, thấy các sách nay khuyên hiếu mà chẳng xét đến tính chất ngụy tạo của chúng. Có người nói: "Chỉ lấy nội dung đủ để khuyên hiếu của các sách đó mà thôi, dường như chẳng cần phân biệt chúng là thật hay giả”. Ta nói: "Ông chỉ biết một cái lợi mà chẳng biết đến hai cái hại. Một cái lợi thì đúng như ông nói, khuyên người ta thực hành hiếu đạo, há chẳng phải là việc tốt sao? Cho nên nói là một điều lợi. Còn hai cái hại là những gì? Một là những người vốn chẳng tin Phật thấy các sách đó thì càng thêm phỉ báng: "Lời Phật thô kệch quê mùa như vậy, đã biết các kinh khác thế nào?" Rồi coi chúng ngang với các Pháp bảo vô thượng rất sâu trong đại tạng. Làm cho tội lỗi của họ càng nặng. Đó là một cái hại. Hai là người vốn tin Phật chỉ có tín tâm, chưa từng đọc rộng nội điển, thấy những lời lẽ thô kệch quê mùa đó, cũng lại sinh ra nghi ngờ, vì vậy mà cho rằng những kẻ báng Phật chưa hẳn là sai trái, do đó đã khuấy động hoặc chướng đối với họ. Đó là hai. Thế là hại nhiều mà lợi ít. Huống hồ khuyên hiếu tự có Đại phương tiện báo ân kinh cùng Vu Lan kinh, biết bao nhiêu thứ thật sự do Phật thuyết lưu thông ở thế gian, cần gì phải dùng thứ ngụy tạo đó!"

Tu Hành Chẳng Tại Xuất Gia

Xưa lúc tôi đang định xuất gia thì có đạo sĩ bảo tôi rằng: "Chẳng cần xuất gia, chỉ cốt tìm được thày tốt mà thôi". Bấy giờ tâm xuất gia của tôi đang nôn nóng, nên đã gác lời ông ta lại chẳng bàn. Sau khi xuất gia nghĩ rằng nghiệp của người đó là kéo dài tuổi thọ, tu dưỡng sắc thân, được truyền mà lưu hình lâu dài thế là đã đủ rồi. Người làm Tăng muốn phá "hoặc" chứng "trí", trên cầu Phật quả, dưới hóa chúng sinh thì cổ đức đều bỏ nhà lìa tục mà làm Sa môn. Hơn nữa đạo sĩ kia nếu chỉ cần kim đan đại đạo, cũng chẳng cần xuất gia. Thế thì lời người đó chưa hẳn đúng lý. Nhưng quan sát người xuất gia thời nay có người trước khi chưa xuất gia rất sẵn tín tâm, sau khi cạo đầu nhuộm áo (Xuất gia), dần dần vướng vào thế duyên, trở thành thoái đọa thế thì ngược lại chẳng bằng ở nhà phụng dưỡng cha mẹ, dạy bảo con cháu, được một thày tốt chỉ bảo cho chánh pháp, cứ theo đó mà tu hành. Đó là đệ tử chân thực tại gia của Như Lai, việc gì phải giả danh A lan nhã?

Như vậy thì lời người đó cũng rất có lý và cũng không thể không biết.

Kế Bất Hủ

Người thế gian đem thơ văn mà họ sáng tác thủa bình sinh gom lại thành một tập, rồi xin các danh nhân viết lời tựa, lời bạt, bảo rằng : "Lấy đó làm kế bất hủ". Ôi! Người thời xưa ắt phải là người danh vang hoàn vũ, chói lọi trước tai mắt người ta thì trước tác của họ mới được truyền tới ngày nay. Còn hạng dưới đó thì sau khi họ mất, quá lắm là mấy chục năm, giấy mực có khi đã dùng để đậy liễn sành và ván khắc có khi đã đem đun bếp rồi, còn đâu mà bất hủ? Nhất định phải khắc vào đỉnh vạc, khắc chữ triện vào bia kệ, nhưng sau mấy trăm năm số còn lại cũng chẳng bao nhiêu. Ngay đến văn chương của Khổng Tử, điển mô huấn cáo của Nhị đế Tam vương truyền tới muôn đời không nát, nhưng lúc

Tam tai nổi lên, đại địa, Tu-di, cung điện các cõi trời tất cả đều nát thành bụi nhỏ, sạch sành sanh thành thái hư thì còn đâu nữa mà bất hủ?

Thứ thực sự bất hủ có lẽ là bản tâm chẳng sinh chẳng diệt chăng! Thế thì trước trời đất mà vô thủy, sau trời đất mà vô chung.

Loan pháp sư nói rằng: Đó là sự trường sinh của Kim tiên thị (Chỉ đức Phật) ta: Ta cũng bảo: "Đó là thứ mà Đại Hùng thị ta gọi là bất hủ. Sao chẳng bỏ quách cái thứ đồ dùng gia đình vô dụng bất hủ đi mà cầu Chánh tri kiến bất hủ thật sự? Chẳng tính kế đó mà hao tâm bừa phứa, thì đó là kế dở vậy.

Con Người Chẳng Nên Ăn Thịt Chúng Sinh

Kinh nói: Giầy da áo lông v.v... các vật đó chẳng nên dùng, vì các thứ đó hàng ngày gần gũi với các súc sinh. Xét ra các thứ này chỉ dùng ở bên ngoài thân, huống hồ ăn thịt thì vào trong thân! Người thời nay dùng chó, lợn, bò, dê, ngỗng, vịt, cá, ba ba làm thức ăn, suốt đời chẳng thấy đó là sai, là vì sao? Xét ra ăn uống vào dạ dày, dư dật tinh khí để qui về tỳ, cặn bã dịch thải bị đưa ra khỏi ruột non ruột già còn chất tinh túy máu mỡ thì mới bồi bổ phủ tạng, tăng trưởng cơ bắp, tích lũy lâu ngày thì toàn thân đều là thân của chó, lợn, bò, dê, ngỗng, vịt, cá, ba ba; tấm thân do cha mẻ đẻ ra ngay trong đời này đã thành loài khác rồi, nói chi đến kiếp sau?

Xét ra dùng ngũ cốc để nuôi dưỡng, rau dưa để bổ sung, hoa quả để phụ trợ. Đó là lời trong sách nội kinh (Tức Hoàng đế nội kinh: tên một loại sách thuốc thời xưa). Những thứ thức ăn của con người cũng đã rồi.Vậy thì cần gì mà phải ăn thịt nữa. Đã gọi là người thì chẳng nên ăn thịt.

Niệm Đậu Phật

Tăng có chuyện mộ hóa đậu nành của thí chủ, cứ niệm Phật một tiếng lại bỏ ra một hạt đậu, một người làm thế, những người khác lại bắt chước, gọi là Đậu nhi Phật sư phụ.

Xét ra đức Thế Tôn dạy người ta niệm Phật, Ngài đã chế ra tràng hạt, sao lại chẳng tuân theo quy chế của Phật, việc đỡ tốn sức chẳng làm, lại làm cái việc tốn sức này?

Hơn nữa một trăm lẻ tám hạt, lần hết một vòng lại lần từ đầu. Cho đến trăm ngàn vạn ức không bao giờ hết. Nay một hộp đậu, làm hết một vòng lại từ đầu, cũng lại không bao giờ hết, nhưng vì sao những hạt đậu đã dùng xong, lại bỏ đấy chẳng dùng lại mà thay bằng đậu mới?

Những người đó nói rằng: "Niệm tới mức đậu nành được tới một đấu, một thạch thì gửi đến các chùa am làm đậu phụ cung cấp cho các chúng" kể cũng lắt léo thật! Có người nói: "Thời xưa cũng có người làm chuyện này. Đó là như đã kể trong Vãng sinh tập". Ta nói: "Đó chẳng phải là đếm đậu, người bên cạnh thấy số lần niệm Phật nhiều không thể kể xiết, ước lượng phải chở đầy hai chuyến. Nay thuyền lương loại to chở được mỗi chuyến một ngàn thạch gạo, hai chuyến chỉ là nói cực kỳ nhiều nữa mà thôi, chứ chẳng phải là đếm đậu như người thời nay, ví dụ có thực sự đếm đậu đi nữa thì tâm họ cũng chẳng giống như người thời nay".

Chân Cáo

Về sách Chân Cáo, những điều khác tạm thời chẳng bàn, còn như mục nói về Tào Tháo, lại xếp Tháo ngang hàng với các vị Thánh quân như Nghiêu Thuấn Vũ Thang và là thiên thần thì ta không thể không nghi ngờ. Có người nói: "Vua Diêm Vương thoắt lên bảo điện, lúc ấy thì thị vệ oai nghiêm; thoắt nuốt viên sắt, lúc ấy thì chân tay mình mảy chảy nát. Biết đâu Tháo chẳng sớm thì ở thiên đường, tối thì tại địa ngục?" Đây chẳng phải thế! Diêm Vương là kẻ lúc sống vừa tu phúc lại vừa gây tội, cho nên quả báo như vậy. Còn Tháo là người chỉ có tội ác, không có điều thiện thì sao mà được tội phúc song báo như Diêm Vương? Còn có kẻ nói: "Tôi chẳng cần biết điều đó, cứ theo lý mà đánh giá". Nếu quả thực như vậy thì lấy gì để khiến bọn loạn thần tặc tử phải run sợ, để tỏ rõ sự cảnh cáo đối với bọn gian hùng xảo quyệt.

Âu cũng là loại tin hết mức ở sách chẳng thà không có sách mà thôi!

Hiện Báo

Báo có ba loại: Một là đời này làm ác, đời này thụ báo. Hai là đời này làm ác, đời sau thụ báo. Ba là đời này làm ác, đời sau chưa báo, nhiều đời về sau mới thụ báo. Làm thiện cũng vậy. Báo nhanh hay chậm đại để đều có nhân duyên. Nhưng người thế gian nhìn thấy kẻ ác chẳng bị quả báo, có khi còn thịnh vượng hơn, bèn uất ức bất bình, vì chưa biết thuyết tam thế.

Xét ra hai loại báo sau, người ta chẳng kịp nhìn thấy, nên chỉ chú trọng hiện báo. Nay tạm ghi mấy chuyện hiện báo tận mắt trông thấy chứ chẳng phải chỉ nghe đồn. Một người dùng roi đánh tôi tớ trai gái, hơi một tý là hàng trăm roi.

Một hôm đem một đầy tớ trai trói cổ buộc vào cột đông, trói chân buộc vào cột tây, khiến không thể co duỗi được, rồi đánh rất đau chẳng ngớt. Cha hắn cả giận, vội tới thả ra và dặn người đày tớ rằng: "Người đi mau đi, nếu nó kiện ngươi về tội bỏ trốn thì ta sẽ kiện nó về tội ngỗ ngược!"

Thế là người đày tớ đó được sống mà về!

Sau người đó cũng đem con mình bán cho nhà khác, còn bản thân hắn thì phải làm người canh cửa cho lý dịch trong làng.

Còn một người nữa bình sinh dùng roi đánh người y như quan phủ, sau cũng bị hình phạt của quan, chết ở trong ngục. Một người gia thế bậc trung, trong nhà lãng phí bậy bạ nhiều vô kể, sau con cái chết hết, già không có ai để nương tựa, phải đi may vá canh cửi thuê cho người. Một người là con quan sang kiêu căng chơi bời xa phí, chẳng biết hổ thẹn, sau phải đi theo các du Tăng khất thực để kiếm ăn ở các nơi.

Một người báng bổ Thiên thần không hề kiêng dè, sau bị dân thôn đánh đập thành tật mà chết. Một người chửi rủa Như Lai cùng các Thánh thần, người ta đều chẳng nỡ nghe, ít lâu sau cũng bị chết ở nơi đất khách quê người, chẳng đem về được. Một người giận mẹ chẳng giao phó cho tất cả của cải lụa là, bẻ luôn tay tượng Quan Âm đại sĩ mà mẹ hắn thờ cúng, sau đi ngựa trên bờ hồ, bị ngã gãy tay suýt chết. Còn có một người sinh được bảy gái bảy trai, hễ sinh một gái vừa mới đẻ ra đã lập tức gần chết, bảy con trai hắn trước sau theo nhau cũng chết, trai gái cả thẩy 14 người mà không còn sót một mống nào, chỉ còn trơ lại chồng già vợ già nhìn nhau khóc lóc mà thôi. Lại còn mấy người xuất gia ngã mạn tự cho mình là người hiền, phàm là người đương thời có ai có ngôn luận gì họ đều nhất loạt chê trách cho là sai, thậm chí còn khinh miệt các bậc tiên triết, phỉ báng sằng bậy. Sau họ đều chẳng thọ, có người bị ác tật mà chết.

Vậy tạm ghi lại để cảnh cáo bọn ngông cuồng kiêu ngạo!

Hiện Báo

Có người hỏi: "Như Lai thần lực chẳng thể nghĩ bàn sao chẳng khiến người ác đều hiện thụ ác báo và ngày ngày run sợ chẳng dám làm ác, sao chẳng khiến người thiện hiện thụ thiện báo và ngày càng chăm chỉ gấp bội để làm điều thiện? Như vậy thì vô vi mà thiên hạ thái bình! Sao chẳng nghĩ tới điều này?" "Than ôi! Quả báo có nhanh có chậm, nghiệp báo của chúng sinh tự nhiên như vậy, dẫu là bậc Đại thánh cũng chẳng thể chuyển nhanh thành chậm, biến chậm thành nhanh được, chỉ đành đinh ninh bảo ban rằng: Nhân quả chẳng sai, thưởng phạt khó tránh mà thôi, nghe mà chẳng tin thì cũng chẳng thể làm gì được!" Hỏi: Vĩnh Gia nói rằng: "Liễu ngộ thì nghiệp chướng vốn đều không". Không thì làm gì còn có nhân quả thưởng phạt nữa? Đáp: "Ngươi nay đã liễu ngộ chưa?"

"Chưa liễu ngộ!"

"Chưa liễu ngộ thì cần phải trả nợ cũ".

Người Niệm Phật Chỉ Nhất Tâm Bất Loạn

Có người hỏi: Diệu Hỉ nói rằng: "Người ngu suốt ngày lần tràng hạt cầu tịnh nghiệp. Niệm Phật quả thực là việc của người ngu ư?" Ôi! Xưa ta đã từng biện luận về điều này rồi. Diệu Hỉ chỉ nói người ngu suốt ngày lần tràng hạt cầu tịnh nghiệp, chẳng nói người ngu suốt ngày nhất tâm bất loạn cầu tịnh nghiệp. Lại hỏi, bài kệ của cổ đức nói rằng:

"Người niệm Phật nhiều, thành Phật ít

Niệm mãi lâu năm lại thành ma

Ông nay muốn được dễ thành Phật,

Cần tâm vô niệm, chẳng kể nhiều!"

Vô niệm niệm Phật, sao lại đem hữu niệm mà niệm Phật? Đáp: Đây là lời khuyên phát những người lâu năm nhất tâm bất loạn sẽ thành ma. Chưa từng niệm Phật mà đã lo trước về hữu niệm, thế thì giống như người đói thèm cơm, nhưng lại lo trước sợ sẽ no căng mà chẳng ăn nữa! Lại hỏi: Lục Tổ nói rằng: Người phương Đông tạo ác, niệm Phật cầu sinh ở Tây phương. Ý nghĩa thế nào? Đáp: Lục Tổ nói: "Người ác niệm Phật cầu sinh", chẳng nói: Người thiện niệm Phật nhất tâm bất loạn cầu sinh.

Vả lại, kẻ ác ắt chẳng niệm Phật, chúng dù có niệm Phật cũng chỉ là giả, chẳng phải là niệm thật. Ví như chuyện kẻ ác tu thập thiện cầu sinh ở Thiên đường, kẻ ác ắt chẳng tu thập thiện, chúng dù có tu thập thiện đi nữa cũng chỉ là giả, chẳng phải là tu thật. Chưa hề có chuyện người người nhất tâm niệm Phật mà chẳng sinh ở Tây phương.

Lại hỏi: "Cổ đức nói rằng: Bỏ uế lấy tịnh là nghiệp sinh tử. Vậy sao lại bỏ cõi Sa bà mà cầu Cực Lạc?" Đáp: Đó là nói bỏ uế lấy tịnh là nghiệp sinh tử, chẳng nói nhất tâm bất loạn, giành lấy Tịnh độ là nghiệp sinh tử. Ông chưa bỏ uế mà trước đã lo lấy tịnh, thì cũng giống như cái lo hữu niệm trước đây!

Lại hỏi: "Thiền tông nói: Một chữ Phật, ta chẳng thích nghe. Còn nói: Phật đến cũng giết, ma đến cũng giết. Thế thì niệm Phật làm gì?" Ôi! Đó nói: Một chữ Phật ta chẳng thích nghe, chẳng nói: Bốn chữ nhất tâm bất loạn ta chẳng thích nghe. Đó nói: Phật đến cũng giết, ma đến cũng giết, chứ chẳng nói nhất tâm bất loạn đến cũng giết.

Xét ra về nguồn không hai, phương tiện nhiều môn cho nên về nhà chỉ một, thuyền xe đều được. Dùng thuyền chê xe, dùng xe chê thuyền đều thành hí luận. Lý này tự rõ, không cần rườm lời!

Lại hỏi: "Gần đây có người nói: Tôi chẳng niệm Phật, thực do trong có tâm năng niệm, ngoài có Phật sở niệm, năng sở chưa quên, sao được gọi là Đạo? Ôi! Đó đại để coi một mình giữ không tĩnh là Đạo chăng? Trong có tâm năng tĩnh, ngoài có cảnh sở tĩnh, chẳng cũng năng sở rành rành ư? Sao chẳng nói: "Nhất tâm bất loạn thì ai là năng, ai là sở, đâu là trong đâu là ngoài?" Ta và người đã tu Tịnh độ, chỉ buồn vì nỗi chẳng tới được trình độ nhất tâm bất loạn; nếu nhất tâm bất loạn thì mặc cho kẻ khác tha hồ chê cười phỉ báng cũng vẫn trơ trơ vòi vọi bất động như núi

Thái Sơn. Còn gì mà phải nghi ngờ nữa.

Tu Phúc

Xưa có bài kệ nói:

"Tu tuệ chẳng tu phúc

La hán ứng cúng bạc

Tu phúc chẳng tu tuệ

Thân voi đeo anh lạc"

Có người chỉ chấp hai câu đầu, suốt ngày tất bật, chỉ siêng mộ hóa, nói rằng: Tôi làm tượng Phật, tôi xây Phật điện, tôi thết cơm chay Chư tăng. Đây tuy tất cả đều là muôn vạn hạnh, nhưng có hai thuyết:

Một là nhân quả không thể không phân minh. Hai là công việc của mình không thể không làm trước. Có người hỏi: "Nếu quả như lời ông thì tượng Phật mai một, ai sẽ là người sửa sang? Tháp, chùa đổ nát, ai sẽ xây dựng lại? Tăng đói ở trên đường mà chẳng được ăn, ai sẽ giúp đỡ họ? Người chỉ làm công việc của mình thì Tam bảo hẳn sẽ hoang vu!"

Đáp: "Không đúng! Chỉ lo nhất thể Tam bảo hoang vu mà thôi. Tam bảo ở thế gian, từ khi Phật pháp truyền vào Trung Quốc, các việc tạc tượng Phật, xây Phật điện, trai Tăng luôn luôn chẳng ngừng, khắp nơi đều có, đâu phiền đến riêng ông phải lo mà suy tính quá đáng. Ta chỉ cảm khái về các việc mà Tăng đã làm, họ dối nhân lừa quả, chẳng sợ tội phúc, bớt xén của Thường trụ, giấu giếm thí chủ, những hạng đó không bàn nữa. Ngay các Tăng thủ phận mà vẫn chưa am hiểu luật học, chỉ biết ta chẳng dùng riêng vào bản thân mình thế là được, thế là chuyển chỗ này cho chỗ nọ, lấy chỗ này bù cho chỗ kia, hoặc mượn dùng để trả nợ gấp hoặc đem biếu xén nhà thế tục; chẳng biết rằng tiền gạch đem dùng mua ngói, lương Tăng đem dùng xây nhà uổng công vất vả, lại thành ác báo. Thế thì thiên đường chưa tới mà địa ngục đã thành trước. Đó gọi là không công mà có họa."

Trung Phong đại sư đã giáo huấn mọi người rằng: "Nhất tâm là gốc, muôn hạnh có thể xếp sau. Thế thì đó gọi là việc mình làm trước vậy. Việc mình làm xong rồi làm việc phúc, thế thì những việc mình làm tự nhiên sẽ thỏa đáng!" Chí lý thay! Lời ấy. Chư Tăng nên ghi lòng tạc dạ lời ấy mới được!

Xét Nét Thử Thách

Thế gian đồn rằng Chung Ly chân nhân đối với Động Tâm đã thử thách mười lần rồi sau mới truyền cho tiên đạo. Lược ghi mấy sự: Lần đầu tiên thử thách bằng tiền tài, lần sau đó bằng sắc đẹp, lần sau nữa bằng thân mệnh, song đó vẫn còn là những việc mà người thực hành ở thế gian có thể làm được.

Còn có một Chân nhân, cầu người tài luyện thuốc, đã nhiều lần biến hiện đổi khác để thử thách, (người vợ thử thách) rõ ràng là đã kiên trì, nhưng tới lúc thấy đứa trẻ ẵm ngửa bị rơi xuống đất đã buột miệng kêu lên, thế là hỏng. Song đây vẫn là việc mà người vong tình ở thế gian có thể làm được.

Còn như chuyện của đức Thế Tôn ngày xưa còn là Bồ tát có một vị Bà-la-môn xin hai vợ chồng Ngài để làm tôi tớ, lúc ấy Thế Tôn bản thân đang là Thái tử, Ngài liền cùng vợ: Nam vào đám nam, nữ vào đám nữ, trung thành dốc hết sức, nếm đủ mùi cay đắng, vất vả mà không oán thán. Hơn nữa Ngài còn cắt thịt mình để đền chim ưng, khoét ngàn đèn để cầu pháp. Thế thì đó chẳng những là những việc mà thế gian cho là khó, mà ngay đến Bồ tát sơ tâm cũng chẳng làm được.

Cho nên Xá Lợi Phất gặp người xin mắt liền rút lui khỏi Đại thừa, đến với Tiểu thừa. Bồ tát đạo khó thành như thế đấy!

Ngày nay, nếu bị thử thách như Động Tâm thì mười người đã có năm đôi rút lui rồi, huống chi là làm tôi tớ cho người, huống chi là những điều khổ hạnh như cắt thịt, khoét mắt!

Than ôi! Đây tuy là cảnh giới của bậc Đại sĩ đắc nhẫn, chẳng phải là mức mà loại hạ phàm có thể vươn tới được, song há chẳng có thể dùng các chuyện đó để khích lệ phàm tâm của họ hay sao?

Lục Quần Tăng

Lục quần Tăng bị Như Lai quở trách, bị các đại đệ tử của Phật coi khinh, thế mà thời xưa còn khen Lục quần thời Phật tại thế vẫn còn hiền hơn các bồ tát Mã Minh, Long Thụ v.v... sau khi Phật diệt độ. Vì sao vậy? Than ôi! Khổng tử đã từng chê Trọng Do thô kệch, đã từng công kích Nhiễm Hữu, đã từng chê Phàn Tu là tiểu nhân vì Tu đã cho rằng Do (tức Trọng Do, tức Tử Lộ) và Cầu (tức Nhiễm Hữu) có đủ phẩm chất làm bề tôi tốt! Các vị nói trên nếu ở vào thời nay thì đều là các quan thú lệnh tài giỏi kiệt xuất hiếm có trên đời, đều là các quan tể phụ tốt chấn hưng nếp tốt thời xưa, đều là những bậc mà ngay đến các ông Tiêu Hà Tào Tham, Cung Toại, Hoàng Bá (Thời Hán), Phòng Huyền Linh, Đỗ Như Hối, Diêm Sùng (Thời Đường), Hán Kỳ, Phạm Trọng Yêm, Phú

Bật, Âu Dương Tu cũng chưa chắc đã có thể sánh kịp, vậy thì có gì mà phải nghi ngờ đối với Lục quần nữa! Cho nên biết năm trăm năm đầu, thứ đến năm trăm năm sau, thứ nữa đến năm trăm năm sau nữa, từ giải thoát rồi đến đấu tranh, lâu dần mà suy dần, càng ngày lại càng kém, câu "Vũ gia, Phượng Hoàng, Thứ điểu" chẳng phải là lời nói sai, há chẳng vì thế mà phải thở than tới ba lần?

Tuy vậy, Tử Dư Thị nói rằng: "Kẻ sĩ hào kiệt dẫu không có Văn Vương vẫn cứ nổi lên!" Nếu quả đúng như lời nói ấy thì là điều may mắn lớn, là điều may mắn lớn cho chúng sinh. Ta ngày càng mong chờ điều đó.

Ba Câu Hỏi Khó Về Tịnh Độ

Một người hỏi: "Thích Ca Như Lai lấy ngón chân ấn xuống đất liền thành kim sắc thế giới. Phật có đủ thần lực như vậy, sao chẳng biến cõi

Sa bà đầy rẫy núi non đất đá nhơ bẩn này thành ngay nước Cực Lạc thất bảo trang nghiêm, mà lại phải khiến chúng sinh rong ruổi tới nơi xa xôi ở ngoài mười vạn ức cõi Phật?"

Ôi! Phật chẳng thể độ kẻ không có cơ duyên, ông có biết điều đó không? Tịnh duyên cảm Tịnh độ, chúng sinh tâm chẳng thanh tịnh, tuy có Tịnh độ, làm sao mà được sinh ở đó? Ví dụ như Thập thiện được sinh ở cõi trời, thì lập tức biến địa ngục thành thiên đường.

Còn chúng sinh thập ác kia, Như Lai dù có giơ tay kim sắc ra mà kéo lên, họ cuối cùng vẫn chẳng thể lên tới cửa. Bởi vậy Kim sắc thế giới trong một Sát na kia hễ Phật thu thần lực lại thì vẫn cứ là cõi Sa bà như cũ.

Lại có một người hỏi rằng: "Kinh nói: Chí tâm niệm A Di Đà Phật một tiếng thì diệt được tội nặng sinh tử tám mươi ức kiếp. Câu này là bàn về sự hay bàn về lý?"

Ôi! Kinh nói rằng: "Một xưng Nam mô Phật, đều đã thành Phật đạo!" Còn nói: "Lễ Phật một vái thì từ gót chân tới Kim Cương tế mỗi hạt bụi là một ngôi Chuyển luân vương". Nay chính chẳng cần bàn về lý và sự của câu đó, chỉ cốt ở hai chữ "Chí tâm", chỉ lo tâm bất chí, chớ lo tội chẳng diệt; sự như thế, lý cũng như thế; lý như thế, sự cũng như thế, có gì mà phải nghi ngờ?

Lại có người hỏi: "Có người suốt đời tinh tiến cần cù niệm Phật, lúc lâm chung chỉ một niệm thoái hối, liền chẳng được vãng sinh Tịnh độ. Có người suốt đời tích ác nhưng lâm chung phát tâm niệm Phật, liền được vãng sinh. Thế thì người thiện cớ sao lại bị thiệt, còn kẻ ác cớ sao lại được lợi?"

Ôi! Kẻ tích ác mà lúc lâm chung chánh niệm thì trong ngàn vạn người chỉ có một người mà thôi.

Nếu chẳng phải là túc thế thiện căn, lúc lâm chung bị đau đớn bức bách, hôn mê rối loạn, làm sao mà có thể phát khởi chánh niệm được?

Người thiện lúc lâm chung thoái hối thì cũng trong ngàn vạn người chỉ có một người mà thôi. Dù có đi nữa thì chắc chắn đó là loại người tuy cả đời niệm Phật nhưng rất nhởn nhơ, chứ chẳng phải là người được gọi là tinh tiến cần cù. Tinh tiến thì tâm chẳng tạp loạn. Cần cù thì tâm chẳng gián đoạn, do đâu mà sinh thoái hối được?

Thế thì những kẻ làm điều ác phải nên mau mau tu tỉnh, chớ vọng tưởng lúc lâm chung sẽ có sự may mắn đó. Người chân tâm cầu Tịnh độ bản thân hãy cứ càng tinh tiến cần cù hơn, chớ lo lâm chung sẽ thoái hối!

Giản Tạng Luyện Ma (Rèn Luyện Mài Dũa)

Một nho sĩ bảo với ta rằng: "Bọn tôi vác tráp theo học ắt phải có đủ [lễ vật là] nắm ruốc để biếu thầy và phải nộp thóc trợ quán (Tức học phí nộp bằng lương thực) cho chủ nhân. Nay tăng Giản Tạng xem kinh điển của thường trụ, không giúp gì cho thường trụ cứ ngồi yên mà thụ cúng, hơn nữa mỗi quý còn được năm tiền cúng thêm, đó là thuyết gì?" Ta cười nói: Ông vẫn chưa biết hết các công việc trong thời kỳ rèn luyện mài dũa (Ma luyện) ư? Một kỳ mùa đông, trước hết phải đem một thạch gạo đưa cho thường trụ và ngày đêm bị roi vọt bức bách phải niệm Phật không một giây phút nào ngừng nghỉ, hàng ngày còn phải vác củi từ ngoài về có khi xa tới mười mấy dặm tới tận giờ Ngọ rồi sau mới được tạm miễn. Sao chẳng chuyển những thứ cung cấp cho tăng Giản Tạng để cung cấp cho những người tu hành đã khổ công làm việc đạo đó? Tăng đương thời điên đảo tới mức như vậy, chỗ nào cũng đều thế cả. Ta cũng chẳng biết đó là thuyết gì.

Mộng Thế Gian

Xưa có câu: "Ở đời tựa mộng lớn". Kinh nói rằng: "Lùi lại xem thế gian, giống như sự trong mộng" nói là "tựa", nói là "như", đó là bất đắc dĩ mà ví dụ như thế. Nói cho đến cùng thì là mộng thật, chứ chẳng phải là ví dụ. Đời người từ lúc nhỏ tới lúc lớn, từ lớn đến già, từ già tới lúc chết, thoắt cái đã nhập bào thai, thoắt cái đã xuất bào thai, thoắt cái lại nhập lại xuất đến vô cùng. Vậy mà sinh chẳng đến, tử chẳng biết đi, u u minh minh , ngàn đời vạn kiếp mà chẳng tự biết. Thoắt đã chìm vào địa ngục, thoắt cái đã làm quỷ làm súc sinh, làm người làm trời, nổi rồi chìm, chìm rồi nổi, tất bật bận rộn, ngàn đời vạn kiếp mà chẳng tự biết. Há chẳng phải là mộng thật ư? Thơ cổ có câu: "Một lát trên gối trong mộng xuân, đi hết Giang Nam mấy ngàn dặm."

Ngày nay những người bị danh lợi lôi kéo trở đi trở về hàng vạn dặm đâu phải đã cho câu chuyện trên gối là đúng. Cho nên biết Trang Tử mộng thấy mình hóa bướm, ông ta ngay lúc chưa mộng thấy mình hóa bướm cũng là mộng rồi; Khổng Tử mộng thấy Chu Công, ngay lúc ông ta chưa mộng thấy Chu Công cũng là mộng rồi.

Từ khoáng đại kiếp tới nay không một giờ nào một khắc nào mà chẳng ở trong mộng cả.

Phá hết vô minh, sáng suốt đại giác, nói: "Trên trời, dưới trời chỉ một mình Ta là cao quý nhất". Thế thì mới gọi là người tỉnh mộng.

Tánh Tướng

Tương truyền sau khi Phật diệt độ, hai tông Tánh, Tướng học giả ai nấy đều chấp sở kiến, thậm chí chia sông ra mà uống nước, cuộc tranh chấp giữa họ như vậy ai đúng ai sai đây? Đáp: Hễ chấp thì đều sai, chẳng chấp thì đều đúng. Tánh là gì? Là tánh của Tướng. Tướng là gì? Là tướng của Tánh. Chẳng phải tách bạch làm hai. Cũng ví như một thân vậy; Thân là chủ và có tai mắt miệng mũi, phủ tạng bách hài đều là thân cả. Thân đó là thân của tai mắt v.v.. Tai mắt v.v... là tai mắt của thân. Ví như một căn nhà, nhà là chủ và có xà kèo dui cột, tường vách cửa rả v.v... đều là nhà cả. Nhà đó là nhà của xà kèo v.v... Xà kèo v.v... là xà kèo v.v... của nhà đó. Há phải là tách bạch thành hai đâu? Chẳng những chẳng nên tranh chấp mà cũng không có gì đáng để tranh chấp. Có người bảo rằng: "Vĩnh Gia nói rằng: Xuống biển đếm cát chỉ nhọc mình". Còn nói: "Ngắt lá tìm cành ta chẳng thể. Tựa hồ cho Tánh là đúng và cho

Tướng là sai". Đáp: "Vĩnh Gia không hề cho cái nào đúng cái nào sai cả. Tánh là gốc còn Tướng là ngọn, cho nên nói rằng: Cứ được gốc là chẳng lo ngọn nữa, chứ chưa hề nói ngọn là thứ có thể phế bỏ".

Bởi vậy chỉ nói thiên về Tánh thì chẳng được mà nói thiên về Tướng lại càng chẳng được.

Nói thêm về Tánh có nghĩa là coi gốc là cấp thiết và coi ngọn là khả hoãn, thế thì vẫn là được trong không được. Chuộng cành lá mà bỏ mất gốc cội thì là không được trong không được.

Đại Giám Đại Thông

Đại Giám Huệ Năng thiền sư được thế gian gọi là Nam Tông; Đại Thông Thần Tú thiền sư được thế gian gọi là Bắc Tông. Song y bát của Hoàng Mai chẳng trao cho Đại Thông "luôn luôn chăm chùi phủi", mà chỉ trao cho Đại Giám "vốn dĩ không một vật", vậy mà sao sách Tông kính lục lại bảo rằng: Đại giám chỉ có một con mắt, còn Đại Thông thì đôi mắt viên minh? Nếu đúng như thế thì vì sao mà lại chẳng được y bát?

Xét ra Tào Khê đích thân nối dõi Hoàng Mai xa thì kế thừa Đạt ma, xa nữa thì kế thừa Ca Diếp, xa nữa thì kế thừa Thích Ca. Còn Vĩnh Minh truyền đạo bởi Thiên Thai. Triều quốc sư vì sao mà lại đặt ra thuyết này?

Đây có lẽ là thuyết tùy thời cứu tệ chăng? Người xưa nói: Từ thời Tấn Tống tới nay đua nhau cho thiền quán là cao mà chẳng còn biết đến tôn chỉ trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật nữa, cho nên sư Tổ mới từ Tây Trúc tới. Tới thời Vĩnh Minh còn có người cho rằng hễ ngộ là xong, cho nên các sách Tông kính lục và Vạn thiện đồng quy v.v... ra sức ca ngợi việc tu trì, thế thì dường như Nam tông chuyên về Đốn ngộ, còn Bắc tông thì Đốn ngộ tiệm tu, Trí Hành song bị, cho nên có ví dụ một mắt, hai mắt. Vạn Tùng lão nhân vung bút viết: "Đây một con mắt". Đó là nói hết cả đại địa là Sa môn một con mắt, đó là chỉ Bả định càn khôn nhãn (Mắt nắm vững càn khôn), đó là chỉ Đỉnh môn kim cương nhãn (Mắt kim cương ở đỉnh môn). Nếu những kẻ kiến thức nông cạn trong hạng tân học cứ chấp những điều Tông kính lục đã nói, làm pháp hội thực thì Đại Giám chỉ là không đế, còn Đại Thông mới là Trung đạo đệ nhất nghĩa, liệu có được không? Có người nói: Tào Khê sáu đời truyền y, cả thế gian không ai không biết. Vậy mà đương thời, vì sao chỉ thấy Lưỡng kinh pháp chủ, nhị đế môn sư, Bắc Tông rất nổi tiếng trong thiên hạ, thế mà chẳng sánh kịp Tào Khê, đó lại là vì sao? Đáp: Tào Khê đã đươc ấn ký, nhưng giấu y bát đi, làm người giữ lưới cho phường săn, giấu súng ẩn mình, suốt 18 năm trời, đạo của Đại Thông thịnh hành, danh của Tào Khê vẫn chưa nổi. Mãi tới sau khi trả lời câu "gió, phướn", đạo [của Tào Khê] mới được truyền bá muôn đời.

Tào Khê như rồng lặn vực sâu, chẳng tự khoe mình; Đại Thông là rồng hiện trên đồng, chẳng hề tự mãn, Ngài nói: "Ngài đó (Chỉ Đại Giám Huệ Năng) là người đích thân được thầy ta truyền y bát". Đại để các bậc thiện tri thức hợp tác với nhau để có được thành tựu như vậy đấy!

Đại Giám Đại Thông

Tôi lại nghĩ Tông môn thưởng thức, tán đồng, phê phán biểu dương đều vượt cách vượt tánh chẳng thể giống như việc khen chê đúng sai của thế pháp. Thạch Củng đắc sở truyền nói: "Ba mươi năm giương cung chỉ bắn được một nửa Thánh nhân". Một con mắt của Tào Khê, chính là chỉ một nửa Thánh nhân đó.

Trung Phong khinh bài Chân Cầu Tán [của Cao Phong], bài tán đó nói: "Tướng ta bất tư nghị, Phật tổ chẳng thể nhìn. Chỉ cho nhóc bất tài, thấy được nửa bên mũi". Một con mắt của Tào Khê, chính là nửa bên mũi đó! Phổ Hóa nói về Lâm Tế, rằng: "Cô dâu mới Hà Dương, thiền bà già Mộc Tháp, thằng nhãi ranh Lâm Tế, lại có một con mắt".

Một con mắt của Tào Khê chính là một con mắt của Lâm Tế đấy.

Tiền Trai Tăng Dùng Làm Tăng Đường

Có người nói: "Lương của Tăng là để Tăng ăn. Tăng đường là để cho Tăng ở. Hai thứ ăn ở đều do Tăng thụ dụng, tại sao dùng tiền trai Tăng để làm nhà ăn lại bị quả báo gông lửa?"

Nghĩa này có hai: Một là thóc gạo rau dưa để giúp cho người ta khỏi đói; xà kèo tường vách có thể giúp cho khỏi đói không? Thế thì vật loại chẳng tương ứng. Hai là thí chủ làm chay, nay người làm nhà, tiền gạch lại đem mua ngói, trái với tâm tín thí. Thế là nhân quả chẳng tương ứng.

Có người hỏi: "Mộ hóa tiền trai Tăng khác, liệu có được không?"Đáp: Người đó trai Tăng tự người đó được phúc, có can hệ gì đến người trước! Hỏi: "Thế thì làm thế nào mới được?" Đáp: hủy Tăng đường! Cứ đúng số mà trai Tăng thì gông lửa diệt, đã có chứng nghiệm rõ ràng. Lại hỏi: "Tiền tạc tượng Phật dùng làm Phật điện đều là cúng Phật cả, liệu có được không? Đáp: Không được! Kèo vẽ xà chạm liệu có thể thay được tướng hảo quang minh của Như Lai không?" Lại hỏi: "Tiền làm Kinh dùng làm kinh trù đều cúng Kinh cả, thế thì có được không?"Đáp:

Không được túi gấm, tủ bán liệu có thay thế được miệng vàng tiếng ngọc của Như Lai không?" Hỏi: "Như vậy thì thậm chí tiền phóng sinh đem mua ao chuôm, đều là tế vật lợi sinh cả, thế thì có được không?" Đáp: Không được! Ao trống đầm hoang ngàn khoảnh mênh mông liệu có thể làm thay đổi được tình trạng của trăm ngàn vạn ức sinh linh lúc đó chẳng được cứu vớt, sắp bị đưa vào nồi chảo, sắp bị giết trên dao thớt hay không? Huống hồ đổi thay khoản nọ dùng làm khoản kia, khiến nhân quả bị sai trái ư? Lại có người hỏi: "Tiền tạc tượng còn thừa có thể dùng để làm đồ thờ trước Phật không?" Điều này thì luật có minh văn cho phép. Còn các việc phúc khác không có minh văn. Phải cẩn thận, phải cẩn thận! Chớ tự ý làm bừa mà lại chuốc lấy nghiệp báo!

Lăng Nghiêm Viên Thông

Hỏi: "Lăng Nghiêm [nói về] viên thông chỉ lấy một nhĩ căn, còn pháp môn niệm Phật chưa từng được chọn, cớ sao đời sau chẳng tuân lời Thánh, khắp dưới gầm trời phần nhiều đều đua nhau niệm Phật?"Đáp:

"Sách Di Đà sớ sao đã phân tích rõ điều này, nhưng điều nghi vấn này quan hệ không nhỏ, vì vậy chẳng ngại rườm lời, nói kỹ hơn cho ông nghe. Ông đúng là người ở cõi Sa bà, chỉ biết có Sa bà mà thôi, há chẳng nghĩ ngoài cõi Sa bà còn có vô lượng vô biên bất khả thuyết bất khả thuyết thế giới?" Nhĩ căn chỉ thu hút được căn cơ của chúng sinh ở thế giới Sa bà, niệm Phật thu hút được căn cơ của chúng sinh ở bất khả thuyết bất khả thuyết thế giới. Sự viên thông của nhĩ căn là sự viên thông của một phương thế giới. Sự viên thông của niệm Phật là viên thông của mười phương thế giới. Phật xuất hiện ở cõi Sa bà phải tạm thời thích nghi với cõi Sa bà mà dạy bảo. Cho nên nói rằng: "Chân giáo thể phương này, thanh tịch tại tiếng nghe", chứ chẳng nói "Chân giáo thể mười phương". Ví dụ như những sách mà sĩ tử ở trăm ngàn quận ấp trong nước học tập ngày nay, có khi tại một phương phần nhiều học tập kinh Dịch, có khi tại một phương phần nhiều học kinh Thi, có khi tại một phương phần nhiều học kinh Thư, Xuân thu, Lễ ký cũng lại như vậy. Nhưng nói chung thì trong cả nước sách được học tập nhiều nhất là Chu Dịch. Chu Dịch (Tức Kinh Dịch) chính ví như pháp môn niệm Phật vậy. Thêm nữa, những thứ thích nghi với đất đai trăm ngàn quận ấp, vùng đồng bằng thì phần nhiều là thóc lúa; vùng rừng núi thì trồng nhiều cây ăn quả; vùng sông biển thì phần nhiều bán cá, muối. Lụa, bông, châu, ngọc cũng lại như vậy. Nhưng nói chung thì thứ được ưa chuông nhất trong cả nước là lúa tẻ, lúa nếp, đậu, kê. Lúa tẻ, lúa nếp, đậu, kê cũng ví như pháp môn niệm Phật đấy. Ông ở cõi Sa bà tự mình tu hĩ căn, ai ngăn ông được, song chẳng cần cho môn này là đúng, cho môn khác là sai.

Nếu cứ chấp Nhĩ căn mà định bỏ sạch niệm Phật thì cũng giống hệt như các sĩ tử học các kinh sách khác mà định bỏ quách Chu Dịch, cũng giống hệt như thương nhân buôn các vật khác mà định bỏ quách thóc kê.

Đâu có lý ấy!

Thiên Thuyết

Một vị lão túc nói: "Có người ở cõi khác đặt ra Thiên Chúa giáo, sao ông không biện luận về việc này?" Ta cho rằng dạy người ta kính trời, đó là việc thiện, việc gì mà phải biện luận. Vị lão túc đó nói: "Họ định dùng đạo đó để thay đổi phong tục và thêm nữa để hủy diệt Phật báng pháp, vì các hiền sĩ, lương hữu phần nhiều tín phụng đạo ấy". Rồi đưa sách của đạo ấy cho ta xem, nên ta mới phải biện luận một đồi điều. Tuy tôn thờ Thiên chúa, nhưng thực ra chưa am hiểu lý thuyết về trời. Cứ lấy kinh ra để chứng minh thì thứ mà họ gọi là Thiên chúa, chính là Thiên Vương ở cõi trời Đao Lợi - một Tứ thiên hạ - là Chúa của Tam thập tam thiên. Một Tứ thiên hạ đó, từ một mà đếm đến ngàn thì gọi là Tiểu thiên thế giới. Thế thì có ngàn Thiên chúa. Lại từ một tiểu thiên đếm tới một ngàn nữa thì gọi là Trung thiên thế giới thế thì đã có cả trăm vạn Thiên chúa rồi. Lại từ một trung thiên đếm tới một ngàn nữa thì gọi là Đại thiên thế giới. Thế thì lại có vạn ức Thiên chúa rồi. Thống trị Tam thiên Đại thiên thế giới đó là Đại Phạm thiên vương. Thiên chúa mà họ cho là tối cao vô thượng đó đem so với Phạm thiên thì hơi giống như một ngàn tám trăm chư hầu so với Chu thiên tử. Vị mà họ biết chỉ là một trong vạn ức Thiên chúa mà thôi. Ngoài ra chư thiên ở Dục giới họ đều chưa biết. Trên nữa là chư thiên ở sắc giới và chư thiên ở Vô sắc giới, trên nữa họ cũng đều chưa biết. Còn nói Thiên chúa vô hình, vô sắc, vô thanh; thế thì cái gọi là Thiên chỉ là lý mà thôi. Vậy thì làm sao mà ngự trị thần dân, thi hành chính lệnh, tiến hành thưởng phạt được? Họ tuy thông tuệ, chưa đọc kinh Phật, chả trách lập ngôn sai trái.

Hiện giờ các vị hiền sĩ, các vị lương hữu tín phụng đạo này đều là các bậc chính nhân quân tử tiêu biểu một thời, đều là những người được mọi người chiêm ngưỡng coi đó là tấm gương để họ noi theo, [nên] tôi đâu có thể vì trách mối hiềm trái tai mà chẳng hết lòng trung cáo? Chỉ mong các bậc cao minh hạ cố lựa lọc những lời quê mùa tựa như lời bọn tiều phu mục đồng này và sáng suốt soi xét cho!

Thiên Thuyết

Lại hỏi: "Họ nói: Kinh Phạm võng nói rằng: Hết thảy những loài có sinh mệnh đều là cha mẹ kiếp trước, giết mà ăn chúng, tức là giết cha mẹ ta. Như vậy, thì người cũng chẳng được lấy vợ lấy chồng, vì đó là lấy cha lấy mẹ mình làm chồng làm vợ. Người cũng chẳng được cắt đặt tôi tớ, vì đó là sai khiến cha mẹ mình phục dịch. Người cũng chẳng được cưỡi la cưỡi ngựa, vì đó là cưỡi cha mẹ mình? Sĩ nhân, Tăng nhân chẳng thể đáp được, vậy thì làm thế nào?"

Ta nói: "Kinh Phạm võng nói thế chỉ là để răn đe ngăn ngừa việc sát sinh. Ý nói: Từ hằng hà sa số kiếp tới nay đời đời thọ sinh, đời đời phải có cha mẹ, biết đâu: Đó chẳng phải là cha mẹ kiếp trước? Đại để sợ đó có khi là cha mẹ mình, chứ chẳng phải là cả quyết đó chính là cha mẹ mình. Nếu chỉ dùng lời mà làm hại ý, chỉ nêu một mà làm lệ chứng cho cả trăm thì Nho cũng có chuyện ấy: Lễ cấm người cùng họ lấy nhau, cho nên mua thiếp (vợ lẽ, nàng hầu) nếu chẳng biết họ thì phải bói. Đó sẽ nói: Bói mà chẳng phải cùng họ thế thì lấy nhau đương nhiên là vô hại. Đây cũng nói lấy vợ mà chẳng biết người đó có phải là cha mẹ mình hay không thì xem bói. Bói chẳng phải là cha mẹ mình thì lấy cũng vô hại.

Lễ nói rằng: "Tuổi lớn gấp đôi mình thì thờ người đó làm cha!" Nay người ít tuổi làm quan thì có hạn định gì đâu? Lẽ ra phải dùng bọn trẻ để khiêng kiệu kéo xe, che lọng cầm kích mới được. Nếu có người lớn tuổi trong đám đó thế là bắt bố mẹ làm nô lệ lính tráng đấy!

Nếu chuyện đó có thể áp dụng một cách phổ biến mà chẳng trở ngại gì, thì lời Phật há chẳng thể áp dụng một cách phổ biến ư?

Xét ra việc nam nữ lấy nhau cho đến chuyện ngựa xe tôi tớ, đó đều là thường pháp của thế gian chẳng thể ví với tính chất tàn ác của việc sát sinh. Cho nên Kinh chỉ nói: Hết thảy mọi loài có sinh mệnh đều không được giết hại, chứ chưa hề nói: Hết thảy mọi loài có sinh mệnh đều chẳng được lấy nhau, đều chẳng được sai khiến. Đặt ra câu hỏi hiểm hóc đó, đó gọi là bàn luận quanh co lắt léo theo lối tiểu xảo và định phá bỏ lời giáo huấn rành rành của đạo cả làm sao mà có thể được!

Thêm nữa, sách đó toàn lời bịa đặt vô căn cứ, chẳng dễ gì mà hiểu hết: Như bảo rằng người chết rồi linh hồn vẫn tồn tại, chứ không có luân hồi.

Nếu hồn đã luôn luôn tồn tại thế thì sao Vũ Trang Văn Võ chẳng răn đe Giáo Huấn Kiệt Trụ Vu Lệ lấy một lần? Các vua Tiêu tần, Lưỡng Hán, Đường Tống sao chẳng một lần trừng phạt bọn Lý Tư, Triệu Cao,

Vương Mãng, Tào Tháo, Lý Lâm Phủ, Dương Quốc Trung, Tần Cối, Thái Kinh? Nếu đã không có luân hồi, cớ sao Thúc Tử lại có thể biết trước là mình sẽ thác sinh làm con nhà mỗ, Minh Đạo làm sao có thể nhớ được kiếp trước là Tạng Mẫu Thoa? Dương Di hóa hổ, Đặng Ngãi làm trâu, những loại như vậy được ghi nhan nhản trong sách Nho, chẳng phải chỉ là một hai truyện người Thiên Chúa giáo đó đều chưa biết, chả trách lời họ sai trái.

Thiên Thuyết

Lại nữa, Nam Giao để thờ Thượng đế, đó là chế độ của nhà vua. Rằng: Kính trời lớn đó! Rằng: Kính sùng đạo trời! Rằng: Kính thờ Thượng đế! Rằng: Thượng đế trị ngươi!

Đó là lý do khiến Nhị đế Tam vương noi theo phép tắc của trời mà lập cực [cai trị thiên hạ] vậy.

Nói: Biết trời; nói: Sợ trời; nói: Theo luật của trời; nói: Theo phép tắc của trời, nói: Giầu sang tại trời; nói: Biết ta, đó là trời; nói: Trời sinh ra đức cho ta; nói: Có tội với trời thì không còn có chỗ nào để mà cầu khẩn cả; đó chính là Khổng Tử bậc tập đại Thánh của ngàn Thánh tuân theo chế độ của nhà vua.

Nói: Sợ trời; nói: Vui với mệnh trời; nói: Biết trời, nói: Thờ trời; đó là Á Thánh Mạnh Tử. Thuyết về trời có chỗ nào chẳng đầy đủ mà phải đợi họ đặt ra thuyết mới.

Những điều trình bày trên đây nếu vẫn bảo là chẳng đúng thì xin cứ khấn với Thiên chúa (Chúa trời) rằng: Nếu tôi mang lòng đố kỵ, đặt ra thuyết quỷ quyệt dị đoan, cố phá hoại vương giáo của họ thì Thiên chúa uy linh soi xét sẽ sai Thiên thần mạnh mẽ giáng hạ trị tội tôi để chứng tỏ sự trừng phạt của trời.

Triệu Định Vũ Làm Diêm Vương

Quan Thiếu Chủng Tể là ông Triệu Định Vũ là bạn đồng niên với tuần phủ Vân Nam Trần Ngọc Đài. Ông mất đúng ngày rằm tháng ba năm Bính Thân niên hiệu Vạn Lịch. Bấy giờ Ngọc Đài tại nhậm vì vợ ốm đã phù kê thỉnh thần, thần phán là sẽ chết, bèn tha thiết xin cứu giúp. Thần phán rằng: Diêm vương ở Ngũ điện vừa được bổ nhiệm, người đó cương chính, chẳng thể tư túi, không thể làm gì được! Hỏi người mới được là ai? Đáp: Là Triệu Mỗ (Chỉ Định Vũ) mà ông vẫn hằng quen thuộc! Ít lâu sau thì có tin cáo phó đưa tới, thì thấy ngày [Định Vũ được] bổ nhiệm vừa khớp với ngày cáo phó. Trần Ngọc Đài rất sửng sốt và lấy làm lạ. Có người nói: "Người nào vừa mang theo phúc vừa mang theo nghiệp thì làm Diêm vương. Định Vũ là bậc hiền sĩ thịnh đức mà cũng có nghiệp ư?"

Ôi! Địa Tạng Bồ tát nói rằng: "Ta thấy chúng sinh trong cõi Diêm Phù Đề giơ chân cất bước, không gì không phải là tội cả!" Thế thì làm sao mà có thể không có tội lỗi được? Xưa nghe nói có một vị Tăng bị thiên sứ mang trát tới triệu đi làm Diêm vương, vị Tăng đó sợ, ra sức tinh tiến, nhất tâm niệm đạo, thế là thiên sứ mang trát không tới nữa.

Than ôi! Xưa Hàn Cầm Hổ lúc sống làm thượng trụ quốc, lúc chết làm Diêm Vương; thêm nữa gần đây nghe đồn quan Tư Khấu là Thịnh Đang Tuyền làm Diêm vương, quan thái thú Hàn Châu là Chu Công làm Thành hoàng; đó là sự thường.

Cổ đức có nói rằng: "Tăng tuy có hạnh, nhưng nếu chẳng liễu ngộ về đạo thì phần nhiều làm các thần Thủy lục". Đó há phải là lời nói suông đâu?