Trúc Song Tùy Bút

Kinh Tứ Thập Nhị Chương

Kinh Tứ thập nhị chương được hai Tổ Nhiếp Ma Đằng và Trúc Pháp

Lan dịch, sau đó không còn có ai dịch lại nữa. Hai bản lưu hành đời nay về đại thể thì giống nhau, chỉ có những chỗ khác nhau nho nhỏ, ngoài ra chẳng cần bàn. Song nếu so sánh về cách sắp xếp và mức độ hơn kém thì Tạng bản bắt đầu từ phàm phu và kết thúc ở Hóa độ song thân, còn Giải bản của thày Thủ Toại thì bắt đầu từ ác nhân và kết thúc ở Vô tu vô chứng. Khảo sát về văn nghĩa thì Tạng bản có chỗ chưa ổn, còn Toại bản (bản của Thủ Toại) văn nghĩa đều thông. Tạng bản còn nói: Thết cơm Bích Chi Phật không bằng hóa độ cho song thân (cha mẹ). Nhưng sao lại còn nói thết cơm bậc thiện nhân công đức lớn nhất? Đã là công đức lớn nhất thì sao lại còn nói: Thết cơm bậc thiện nhân chẳng bằng thết cơm người trì ngũ giới? Trước sau văn nghĩa mâu thuẫn với nhau. Còn nói: Thờ phụng trời đất quỷ thần, chẳng bằng hiếu thảo với song thân. Xét ra Bích Chi Phật còn chẳng bằng song thân, huống nữa là trời đất quỷ thần? Mà thày Thủ Toại ắt không có lý do gì tự mình biên soạn ra kinh Phật, bản của thày ắt phải có xuất xứ, cho nên biết rằng ngoài Tạng bản được lưu thông ra chưa hẳn đã không có bản tốt và chẳng cần hoàn toàn cố chấp Tạng bản cho đó là triết trung.

Ta viết Phạm Võng Phát Ẩn cũng tìm được một bản trong chùa cổ, hoàn toàn phù hợp với Thiên Thai sớ văn, nhưng so với Tạng bản thì lại có chỗ xuất nhập, trong Phát Ẩn Phàm Lệ ta đã nói rõ điều này, nay lại bảo với những ai chỉ dựa vào Tạng bản.

Kinh Tứ Thập Nhị Chương

Xưa có vị Tăng nọ ở Nam Đô đem kinh Tứ thập nhị chương tới Vũ Lâm. Theo lệ cổ, ông ta xin các vị sĩ đại phu mỗi người một điều để khắc vào đá. Bấy giờ anh tôi vì phải phụng dưỡng song thân phải ở nhà, đã viết và giao cho ông ta. Tới năm sau có người buôn bản đó tới Hàng Châu thì thấy đã bị thay bằng tên một vị hiển quan. Mấy năm sau, anh tôi bỗng có lệnh đi làm quan cai trị ở Nam Thông, tìm được bản trước ở hiệu sách thì lại thấy đổi thành tên anh tôi. Vì vậy anh tôi cảm thán về sự này, làm thành thơ mà khắc ván in vào trong tập. Bài thơ đó có câu: "Chuyện lồng the chẳng sai". Tôi bảo anh tôi rằng: "Tăng đó quả thật là bỉ lậu rồi. Song há chẳng nghe câu chuyện của Địch Công yết bảng ở cửa để cự tuyệt khách ư? Khách cố nhiên là chẳng đáng nói, nhưng Địch Công cũng mất cái đạo đôn hậu!" Anh bảo tôi: "Lời chú nói rất đúng". Thế rồi xóa tên đó đi. Ôi! Tăng tội gì mà chẳng làm công việc của bản thân mình, lại chạy vạy ở cửa của người sang, làm loại đồ dùng rẻ tiền cho họ, để đến nỗi lại bị người đương thời chê cười cho!

Than ôi!

Y Năm Điều

Lúc ta mới xuất gia thấy Y năm điều đều làm theo kiểu khác giản tiện nhỏ khéo, chỉ hỏi theo đại ý năm điều mà thôi. Đại để là vì Y này vốn gọi là Tác vụ y (áo lao động). Nay thì thảy đều làm theo kiểu Thất y, hai mươi lăm điều tuy chẳng trái với chế độ áo vuông xưa, nhưng có chỗ rất bất tiện. Khoác Y này chỉ có thể ngồi thiền, tụng Kinh, lễ Phật; làm sao có thể chấp tác, vận lao được! Thế thì Y năm điều đã được dùng thành Y bảy điều rồi! Khổng Tử nói rằng: "Theo lễ, mũ niệm phải làm

bằng gai. Nay làm bằng tơ tiết kiệm, ta theo mọi người".

Nếu cứ cố chấp phục cổ cho thế là cao, sau khi văn tự đã được đặt ra rồi mà lại còn dùng cách thắt nút dây thừng để ghi nhớ, sau khi bàn ghế đã đầy đủ rồi mà vẫn giải chiếu xuống đất, bảo rằng ta phục cổ, liệu có được không? Đời nay có bát con và đũa rồi mà ăn cứ dùng bát tộ, hơn nữa thấy dùng thìa bất tiện, lại dùng thêm cả đũa, thật là tức cười! Xét ra bát tộ cứ bảo tồn, không quên chế độ của Phật đặt ra, thế là được. Chẳng cần chấp nệ coi đó là thứ đồ dùng hàng ngày.

Khẩu Quyết Thiền Môn

Đại tạng có sách Thiền Môn Khẩu Quyết, những điều được nói trong đó phần nhiều thuộc pháp môn sổ tức, thêm vào đó là những lời như "nhìn xuống vòng rốn" v.v… ngoài bìa là Trí Giả Đại sư, nhưng dưới Kinh văn chẳng ghi Đại sư cũng chẳng ghi các vị hiền giả như Quán Đỉnh, Chương An, Kinh Khê v.v... Thật chẳng đáng tin. Hơn nữa Trí Giả Đại sư tự có Đại Tiểu Chỉ Quán chính văn, phần cuối nêu sơ qua về một môn trị bệnh tương tự như sách này. Đại để đây là pháp nhỏ để phòng thân, chẳng phải là đạo lớn để học Phật. Thế mà lại đề cao là khẩu quyết và mượn tiếng Đại sư, bọn đạo sĩ Đạo giáo bèn căn cứ vào sách này để ấn chứng cho pháp thuật của họ, nói rằng: "Đây là bí quyết mật truyền của Đại sư đích thân từ miệng nói ra".

Thế mà những kẻ tri thức nông nổi đã bảo: Phật pháp đều tập trung hết tại đây. Như vậy thì tác hại thật là to lớn! Biết đâu rằng Thiền môn cũng vốn không có thuyết khẩu quyết.

Không thể không phân biệt rõ.

Khẩu Quyết Thiền Môn

Có người hỏi: Thiền môn quả thực không có khẩu quyết ư?Đáp:

Phật pháp chính đại quang minh, một người diễn giảng, trăm ngàn vạn ức người và trời cùng nghe, làm gì có khẩu quyết. Không đừng được thì có một loại đấy: đó là dùng một đôi lời, lời gọn mà ý tinh, đó gọi là quyết. Còn tràng giang đại hải, dây cà dây muống thì chẳng phải là quyết. Bởi vậy "ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm" (nên không chỗ trụ mà sinh tâm), đó là khẩu quyết của kinh Kim Cương. "Duy nhất thừa pháp, vô nhị diệc vô tam" (chỉ có pháp nhất thừa, không có pháp nhị thừa, không có pháp tam thừa), đó là khẩu quyết của kinh Pháp Hoa. "Thành tựu huệ thân, bất do tha ngộ" (Thành tựu huệ thân, chẳng do ai khác mà giác ngộ), đó là khẩu quyết của kinh Hoa Nghiêm. "Chấp trì danh hiệu, nhất tâm bất loạn", đó là khẩu quyết của kinh Di Đà. "Thị tâm tác Phật, thị tâm thị Phật" (Tâm này làm Phật, tâm này là Phật), đó là khẩu quyết của kinh Thập Lục Quán. Chẳng tin (loại) quyết này mà lại tin (loại) quyết khác, đó là vất bỏ ngọc Phồn Dư mà giữ lấy cuội, sỏi vậy.

Niệm Phật Chẳng Thấy Người Ngộ

Có người hỏi: người tham thiền đắc ngộ thấy nhan nhản trong sách, người niệm Phật đắc ngộ sao hiếm hoi chưa được nghe nói tới? Ôi! Đại để là có đấy, ông chưa thấy đấy thôi! Hơn nữa người tham thiền sau khi đắc lý, cuối cùng vẫn chẳng ba hoa để tự khoe; trời rồng đẩy ra rồi sau mới nổi tiếng một thời và lưu danh hậu thế. Lục tổ Tào Khê kia đeo tâm ấn của Ngũ tổ Hoàng Mai, nếu chẳng buột miệng nói ra câu "Gió, phướn" thì chỉ là một gã giữ lưới cho phường săn mà thôi. Ngài Thanh Tố thụ mật ký của Từ Minh, nếu chẳng gặp gỡ ở cây vải thì chỉ là một ông già ở rảnh trong Tùng lâm. Ông từ đâu mà biết được họ? Huống hồ người thực tâm niệm Phật, chí hướng của họ là ra khỏi chỗ Sa Bà, tinh thành cầu sinh ở cõi Tịnh độ, niệm niệm như chữa lửa cháy đầu, ngay khi họ tỏ ngộ được bản tánh Di Đà, liền ngộ được duy tâm Cực Lạc, nếu suốt đời ẩn dật mà chẳng ra, ông cũng làm sao mà biết được? Phàm là bậc sinh Thượng thượng phẩm đều là người đắc ngộ, Vãng sinh truyện không thể không đọc.

Là Tăng Nên Hiếu Thảo Với Cha Mẹ

Có kẻ là Tăng mà chẳng hiếu thảo với cha mẹ, ta rất chê trách. Có người hỏi: Xuất gia đã từ bỏ người thân, cắt đứt ân ái, trách họ thì lại động đến cái tâm ân ái của họ! Ta nói: Sao lại nói thế! Đại hiếu là đức Thích Ca, đã bao đời báo đáp công ơn cha mẹ, gom nhân ấy mà thành chính giác. Mà kinh Phạm Võng cũng nói: "Giới tuy muôn hạnh, lấy hiếu làm đầu". Quán kinh nói: "Hiếu dưỡng cha mẹ là chính nhân của tịnh nghiệp". Người xưa có người làm nhà để phụng dưỡng mẹ, có người gánh mẹ đi ăn xin, chưa hề vì ân ái mà phiền lụy, thế thì sao lại cắt tình ân ái với song thân?

Mà lại kết giao với thí chủ, biếu xén không ngớt, nuôi dưỡng đệ tử, hơn cả ruột thịt, thế là không có người thân mà lại là có người thân, ra khỏi một số rồi lại vào một số, sao mà lại điên đảo như thế!

Vả lại bản thân mình được thập phương cúng dường, no ấm yên ổn mà ngồi nhìn cha mẹ đói rét xơ xác, nếu ngươi thấy ổn thì cứ làm!

Sấm Sét

Tô Minh Doãn nói rằng: "Phản bội cha mẹ, khinh nhờn thần minh thì sấm sét sẽ đánh. Sấm sét cố nhiên chẳng thể đánh hết bọn này, song có lúc chẳng thể lường được!" Lời này của Minh Doãn muốn khiến kẻ ác sợ, nhưng những kẻ lọt lưới sấm sét cũng đông, cuối cùng chẳng thể khiến chúng sợ. Song làm ác bị quả báo đại để cũng có nhiều đường, có kẻ sinh ác tật mà chết, có kẻ phạm tội bị hình phạt mà chết, có kẻ gặp hùm sói mà chết, có kẻ chết đuối, có kẻ chết thiêu, có kẻ chết vì gươm đao búa rìu, có kẻ chết vì tỳ sương chấm độc, có kẻ chết vì tường đổ đá đè, nhưng quả báo vẫn là một.

Loại giết người bằng tầm vông dao sắc đâu cứ phải hết thảy đều bị sét đánh? Huống hồ còn có kẻ đời nay bị quả báo, có kẻ kiếp sau bị quả báo, có kẻ thân xác bị quả báo ở dương gian, có kẻ vong hồn bị quả báo ở âm phủ.

Chớ nói rằng: Chẳng bị sét đánh, mà vội xưng là đã lọt lưới.

Bạn Chân Chính

Bài cảnh sách của Trung Phong đại sư có câu: "Tham thiền phải đợi tìm thày bạn, đảm bảo công phu một đời xong!" Còn nói: "Dù có Đạt Ma và Thích Ca, định thân sớm đã thành khuôn sáo". Đây là lời chí diệu ví như đề hồ, song chẳng thể để hạng hạ sĩ nghe được. Chúng sẽ chấp vào lời này mà tự mãn tự chuyên, chẳng còn biết lợi ích của việc tranh thủ bạn bè. Tranh thủ bạn bè không khó, tìm được bạn chân chính mới là khó. Theo đuổi nhau để mưu cầu ăn uống tiền bạc lụa là, đó là bạn xấu. Khuyên nhau điều thiện, can nhau điều ác, đó là bạn tốt. Mở cho ta con đường tu hành chân chính, chỉ bảo ta pháp tối thượng thừa, là đèn của ta, là mắt của ta, là đạo sư của ta, là y vương của ta; đó là bạn chân thiện tri thức, là người chẳng thể xa lìa một ngày nào cả.

Học Quý Chuyên Tinh

Người xưa đi học, có người suốt ba năm chẳng dòm đến vườn tược, có người đóng cửa chẳng bước ra ngoài bậu cửa, có người được thư nhà nhìn thấy hai chữ bình an liền ném xuống nước chẳng giở ra xem tiếp, đó là những người dường như chuyên tinh bất nhị. Thế mà người làm Tăng học xuất thế pháp lại để cho việc thế gian làm rối loạn bản tâm ư?

Bọn ta xem đó, nên toát mồ hôi, ớn xương sống mà cảnh giác trong lòng!

Truyền Đăng

Các sư được ghi trong Truyền đăng lục như các vị đại tôn túc Lục đại tương thừa (sáu đời nối nhau), Ngũ đăng phân diệm (năm đèn chia lửa) đều là những nhân vật hạng nhất xưa nay trong thiên hạ. Đó là các vị được coi là "Mới biết ngoài Chu Khổng, còn có anh hùng khác". Há dễ nói đâu!

Thế mà người thời nay có kẻ mới biết được một đôi điều, có kẻ mới khỏi được khinh an, đã tự cho là đại ngộ đại triệt.

Ấy thế mà hạng trưởng lão không có mắt có khi còn dùng ấn vỏ dưa mà ấn chứng cho họ, một người mù cả đám mù, chẳng những vô ích mà còn có hại!

Thật đáng buồn khôn xiết!

Lưu Công Quả Thật Là Bồ Tát

Lưu Công tên húy là Khoan, làm quan cai trị ở quận, kẻ nào có lỗi đều chỉ dùng roi bằng cỏ bồ mà đánh để tỏ rõ sự sỉ nhục. Phu nhân muốn thử xem ông có tức giận hay không bèn sai thị tỳ cố ý dùng canh làm bẩn áo triều phục của ông, nhưng ông chỉ nói: "Canh có làm bỏng tay ngươi không?" Rốt cuộc chẳng hề giận dữ. Qua hai việc này thì biết ông quả thực là Bồ tát, chẳng thể sánh kịp. Hơn nữa, những người trị dân ngày nay dùng hình phạt cực kỳ nghiêm khắc mà vẫn chẳng thể phá án được. Dùng roi cỏ bồ mà dân tự cảm hóa, nếu chẳng phải là đại uy thần lực thì làm sao tới được mức đó? Ngày nay đối với người dưới, hơi không vừa ý là dùng hình phạt. Canh làm bẩn triều phục, lại thương xót mà chẳng quở trách nếu chẳng phải là đại từ bi lực thì đâu được tới mức đó?

Sắp sửa vào triều đang lúc thúc bách mà vẫn ung dung thay áo, tâm chẳng lay động, nếu chẳng phải là đại thiền định lực thì làm sao tới được mức đó. Trong nhà lửa mà có đủ thao lược như vậy, khí lượng như vậy hơn hẳn công phu ba mươi năm trên bồ đoàn của con nhà xuất gia! Bọn ta xem đó lại có thể chẳng xấu hổ ư? Lại có thể chẳng cố gắng ư?

Tục Nguyên Giáo Luận

Thuở quốc sơ (chỉ thời kỳ đầu triều Minh) Hàn Lâm đãi chiếu Thẩm Sĩ Vinh cư sĩ làm sách Tục Nguyên Giáo Luận, thiên Tường Phẩm Danh Nho Học Phật đã nêu đầy đủ các bậc quân tử thời Đường Tống như các ông Bạch Hương Sơn, Tô Nội Hàn cho đến Bùi Thừa Tướng, Dương Đại Niên v.v... Thiền học nông sâu, rất là tinh xác. Ông nói: "Ngay đến các ông Bùi, Dương chẳng nói là không có ngộ nhập, như việc bảo dưỡng thụ trì thì chưa thể biết được. Há có chuyện thân ở trong trường danh lợi, hơn nữa chẳng phải là quả vị Bồ tát mà lại có thể không có Tế hoặc rót vào?" Những kẻ chơi rong nơi cửa pháp cố nhiên chẳng cần bàn. Chúng ta bản thân là con nhà xuất gia hãy thử tĩnh tâm mà suy nghĩ xem!

Ba Hiền Nữ

Phụ nữ trong đạo được khen là Hiền, ta tận mắt trông thấy có ba người. Một người là ni xuất gia họ Nghiêm, thanh tu khổ hạnh, suốt đời chẳng lui tới nhà giầu sang. Một người tại gia họ Triệu tự tay viết kinh Hoa Nghiêm 81 quyển. Một người tại gia họ Chu để khuyên chồng bỏ nghề đánh cá, đã nhảy xuống nước. Xét ra Tăng ni thời mạt pháp phần nhiều giao du với thế gia vong tộc; khổ hạnh trọn đời, ai được như người họ Nghiêm kia? Mộ hóa viết kinh, có khi còn mù mờ về nhân quả; tự lực tự chép, ai được như người nữ họ Triệu? Để cứu chúng sinh, chẳng tiếc thân mệnh, cuối cùng đã cảm hóa được chồng, ai được như người nữ họ Chu?

Ta bảo ba người phụ nữ đó là ba đấng trượng phu, là ba đấng đại trượng phu!

Thí Thực Sư

Diệm khẩu thí thực được khởi giáo bởi ngài A- nan, đại để thuộc Du-già bộ. Du-già nhờ hai Tổ Kim Cương Trí và Quảng Đại Bất Không đời Đường mà rất hưng thịnh, có thể sai khiến được quỷ thần, dời non chuyển biển, lực uy thần bất khả tư nghị. Sau khi truyền được mấy đời, không còn có ai kế thừa được nữa, chỉ còn lại một pháp thí thực mà thôi. Tay kết ấn, miệng trì chú, tâm làm phép quán, ba nghiệp tương ưng thì gọi là Du-già, việc đó chẳng phải là dễ dàng. Nay ấn chú chưa tinh, huống hồ là quán lực! Thế thì chắc chắn là chẳng tương ưng. Chẳng tương ưng thì chẳng những chẳng thể lợi sinh mà ngược lại có khi còn hại đến bản thân mình. Vừa qua trong núi có một vị Tăng người nước ngoài bệnh đã nặng lắm, đêm đó ở ngoài đang thí thực, vị Tăng đó bảo với người khám bệnh rằng: "Có quỷ lôi tôi cùng ra ăn, tôi từ chối chẳng đi. Lát sau quỷ đó quay lại nói: „Pháp sư chẳng thành tâm, bọn ta đành quay về không. Ắt có cách trả thù hắn!‟ Thế rồi kéo tay tôi cùng đi. Bọn chúng cầm câu liêm, thòng lọng nói: „Muốn kéo pháp sư này xuống đất‟. Tôi sợ quá, thất thanh kêu cứu, một lúc chúng mới giải tán!" Mấy ngày sau, Tăng đó mất. Đại để trước khi chưa chết, ông ta đã nhập bọn với quỷ rồi, hôm trước nếu ông ta chẳng sợ mà kêu lên thì pháp sư trên đài đã nguy rồi! Không chỉ có thế mà thôi! Một Tăng chẳng thành tâm, đã bị quỷ khiêng tới giữa sông định dìm chết. Một Tăng quên khóa hòm quần áo, tâm cứ để vào chìa khóa, các quỷ thấy trên cơm thí thực đều là các tấm sắt, nên chẳng được ăn. Một Tăng phơi áo dạ chưa cất, gặp lúc trời mưa, tâm nghĩ tới áo đó, các quỷ thấy trên cơm toàn là lông thú, nên chẳng được ăn. Các Tăng đó đều bị hiển báo. Còn có một người vào âm phủ, thấy trong buồng tối có mấy trăm vị Tăng, cơ thể gầy còm, nhan sắc tiều tụy, dáng chừng như lo buồn khổ sở chẳng thể chịu nổi. Hỏi ra mới biết đều là Thí thực sư.

Thí thực chẳng phải là chuyện dễ. Đúng thay!

Giảng Pháp Sư

Có người bảo rằng: "Giảng pháp sư có công giáo hóa cho chúng sinh, không có trách nhiệm giao tiếp với quỷ thần, chắc hẳn ít lỗi chăng?" Đáp: "Có khi còn có lỗi ghê gớm là đằng khác! Thí thực chỉ là một pháp mà thôi. Một pháp còn dễ tinh thông. Kinh luận rất nhiều, nhất nhất đều muốn tinh thông cả, đó là chuyện khó. Cho nên người xưa nghiệp có chuyên công, đó là như loại Cung Pháp Hoa, Thiện Hoa Nghiêm. Nay thì không Kinh nào không thuyết, không Luận nào không tuyên, những người đó có thật là hơn cả các bậc tiên triết không? Thế mà có kẻ không biết kế thừa tự thày nào, chỉ tự mình ức đoán; có kẻ thích đặt ra thuyết mới, rồi bàn sằng về các bậc tiên hiền; có kẻ mới giải thích qua loa, hoàn toàn không phát huy gì cả, tất cả những kẻ đó đều không tránh khỏi lỗi lầm! Giảng pháp sư đòi hỏi phải là người vốn đã nghiên cứu kỹ càng, học rộng biết nhiều một lòng một dạ làm cho đạo được sáng tỏ, chẳng mưu cầu lợi dưỡng cho bản thân mình thì ngõ hầu mới có công và không có tội". Có người lại bảo rằng: "Trí giả Đại sư nói rằng: „Vì lợi mà hoằng kinh, cũng luôn luôn có danh là Bồ tát‟, thế là sao?" Ôi! Đây là nói cho người thực hành tuy đã có đủ đức Đại bi của Bồ tát nhưng chưa đạt tới quả vị Bồ tát, chứ chẳng phải là nói cho bọn tham lợi.

Chẳng xét ý đó, thì hầu như là sai lầm!

Một Lỡ Trăm Lỡ

Xưa nói rằng: "Đời này nếu chẳng tu, một lỡ là trăm lỡ!" Một mà tới trăm, sao lỡ nhiều tới mức đó? Kinh nói: Lìa ác đạo được thân người: khó! Được thân người, gặp Phật pháp: Khó! Song gặp pháp môn niệm Phật, tín thọ lại càng khó! Như lời Kinh đã nói: con kiến từ thời Thất Phật tới nay chưa thoát được thân kiến, đâu biết ngày nào sẽ được thân người? Hơn nữa ngày nào gặp Phật pháp? Hơn nữa, ngày nào gặp pháp môn niệm Phật mà tín thọ? Đâu phải chỉ trăm lỡ, mà đại để là ngàn lỡ vạn lỡ tới vô cùng. Thương thay!

Cấm Giết Mổ

Người thế gian giết nhiều sinh mệnh để cung cấp việc ăn uống sớm tối, để chuẩn bị yến tiệc khao thưởng, để thờ phụng cúng tế và họ đều bảo đó là lẽ đương nhiên. Đã là đương nhiên thế thì sao hạn hán, lụt lội, quan lại cấm giết mổ. Sau đó mới biết giết mổ là sai trái?

Tuy vậy, đang hạn mới mưa nhỏ, mưa lụt mới hơi tạnh là giò lợn, chân cừu đã treo cao ở chợ búa rồi!

Hơn nữa, phong tục ở Hàng Châu hễ cầu đảo Quan Âm đại sĩ, ắt thỉnh tới chùa Hải Hội và toàn thành mổ giết, vậy thì thành ý ở đâu?

Thật rất đáng than trách.

Nếu họ luôn luôn giới sát, nhà nhà trì trai, ắt có thể cảm triệu được thiên hòa, mưa nắng phải thời, lúa đồng được mùa, bốn biển thanh bình, phong tục tốt đẹp thời Cát Thiên, Vô Hoài chắc chắn sẽ tái hiện ở ngày nay! Ngặt nỗi tập tục theo nhau chẳng thể cứu vãn được. Buồn thay!

Nuôi Cá Hạc

Thế tục người nuôi cá vàng thì nuôi bằng bọ cơ hà, người nuôi hạc thì nuôi bằng cá con. Nuôi hạc thì một bữa phải đến hàng trăm. Nuôi cá vàng thì mỗi bữa ăn hàng ngàn. Gom ngày thành tháng, gom tháng thành năm, sát nghiệp thật vô biên. Xét ra chăn tằm, chăn nuôi gia súc, đó là vì no ấm mà gây ra sát nghiệp ấy. Cá và hạc chỉ để nhìn ngắm nhất thời mà thôi. Than ôi! Thế mà cũng chẳng thể chấm dứt được.

Hôm Nay Mới Nhàn

Hàng Châu ta có người họ Lỗ, quên mất tên, vì ông ta mặt rỗ nên người ta gọi là Lỗ Rỗ. Tới tuổi trung niên, ông bảo với các con rằng:

"Việc dựng vợ gả chồng ta đã làm xong, các ngươi cũng đã có thể tự lập được rồi, ta sắp cầu nhàn!" Thế rồi sắm sửa quan quách, phàm kiệu đưa hồn, minh tinh, trống kèn âm nhạc tất cả đều chu biện đầy đủ, các con mặc áo sô chống gậy dẫn quan, bản thân ông ta ngồi kiệu khiêng theo sau, tới biệt thự ở Tây Hồ, đặt áo quan ở giữa sân rồi cho các con về.

Ông treo bảng ở cửa, đề là: "Hôm nay mới nhàn!" Hỡi ôi! Kể ra cũng thật thông đạt đấy!

Xét ra kẻ tục sĩ sẵn có đủ gia duyên, bận rộn cũng là phải, thoát ly cảnh bận rộn mà nói: "Hôm nay mới nhàn". Người xuất gia vốn nhàn thế mà lại mệt thân khổ chí, chạy vạy vì danh lợi, suốt ngày tất tưởi mà chẳng biết nghỉ ngơi thế thì nên treo bảng đề là: "Hôm nay mới bận!" cũng được đấy!

Nhập Thai

Kinh nói rằng: Nhập thai đều trước mười tháng, thế mà thế gian lại đồn rằng đều đến lúc sắp đẻ người kia chết thì sinh người này. Có người cúng Tăng trong núi, bỗng nhìn thấy Tăng đó đi thẳng vào trong buồng, lát sau được báo là đã ngồi trên cỏ mà đẻ con, vội tới trong núi thăm dò thì Tăng đó đã nhập diệt rồi! Không khớp với lời Kinh, thế là sao? Đại để là vì nhập thai trước mười tháng đó là chuyện thường. Còn sắp đẻ mới nhập thai thì trong ngàn vạn trường hợp với chỉ có một hai. Người đời chỉ thấy một hai mà chẳng thấy ngàn vạn. Song sớm nhập thai mà chẳng thấy hiện hình, thế là thế nào?

Có khi sắp đẻ nhập thì có thể hiện hình, nhập sớm thì chẳng thể hiện hình, Kinh văn không nói rõ, ta chẳng dám giải thích sằng. Chuyện chúng sinh nhập thai chẳng thể nghĩ bàn, để đợi bậc Thánh nhân thiên nhãn quyết định.

Hộ Pháp

Người ta biết việc ngoại hộ Phật pháp được giao phó cho vua quan, nhưng chưa biết Tăng là người phải làm công việc hộ trì đó. Không thể không cẩn thận. Công việc hộ pháp có ba: một là hưng sùng Phạm sái (tôn tạo chùa cảnh), hai là lưu thông đại giáo, ba là khích lệ Tăng ni.

Hộ sái có nghĩa là Phạm sái quả thực vốn là tài sản của chùa, nếu bị cường hào xâm chiếm thì đoạt lại và khôi phục lại, đó là lý. Nếu khảo cứu từ bản đồ sổ sách, có điều nghi ngờ chẳng rõ, lưu truyền lâu ngày, thay đổi lẫn lộn, dùng thế mà lấy, liệu có được không? Hỉ xả thì gọi là đất tốt lành, sức chẳng địch nổi mà phải cho thì gọi là sáu oan nghiệp. Nếu Tăng chỉ khuyến hóa đại nhân có lực làm đại công chủ để khôi phục chùa cảnh cũ, mà chẳng nghĩ Phật vốn coi chúng sinh bình đẳng như nhau, như La Hầu La gây tai ương cho dân để mà xây dựng chùa cảnh thì dù có rộng hơn ngàn khoảnh, cao vượt chín tầng mây, dùng chiên đàn làm gỗ, dùng châu ngọc để trang hoàng thì Phật cũng buồn thương mà chẳng hoan hỉ; thế là có tội không có công, không thể không thận trọng.

Đó là một.

Hộ giáo có nghĩa là trước thuật của mình quả nhiên xa thì hợp với tâm Phật, gần thì nắm được tôn chỉ của kinh, tán thán về truyền dương tôn chỉ đó, đó là lý. Nếu lại giống như ngoại đạo bàn luận quanh co, chủ quan võ đoán, kiến giải thiên lệch, ca ngợi quá đáng, liệu có được không? Nếu Tăng chỉ xin các bậc danh công viết lời tựa, đề lời bạt mà chẳng nghĩ đến chuyện làm cho hạng hậu học nghi ngờ, lầm lẫn; thế là có tội không có công, không thể không thận trọng.Đó là hai.

Hộ Tăng có nghĩa là Tăng đó nếu quả thực là chân tham chân ngộ thì tôn lễ họ, nếu là người thực tâm thực hành, thao trì nghiêm túc chính xác thì tin cậy gần gũi họ. Đó là lý. Nếu là thiền khách đầu óc rỗng tuếch, là hạng kém cỏi tầm thường mà cũng tôn kính tin cậy họ thì liệu có được hay không? Nếu Tăng chỉ thân mật dựa dẫm các nhà quyền quý, hòng được họ che chở và được bông màn gấm vóc để bọc ung nhỏ, chỉ càng tăng thêm sự độc hại, thế thì có tội chứ không có công, không thể không thận trọng. Đó là ba.

Thế là vua quan hộ pháp, còn Tăng thì hoại pháp. Buồn thay!

Nhà Nho Bài Xích Phật Giáo

Việc các nhà Nho bài xích Phật giáo có hiện tượng nhìn hình tích thì dường như giống nhau nhưng thực chất lại khác nhau, không thể nhất loạt coi như nhau. Nho có ba loại: Có Nho thành thực, có Nho thiên lệch cực đoan, có Nho siêu thoát. Loại nhà Nho thành thực vốn không có ác tâm đối với Phật. Nhưng những điều mà họ học chủ yếu là cương thường luân lý, những điều mà ho coi là nhiệm vụ là cách vật, trí tri. Chính tâm, thành ý, tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Đó là chính đạo của thế gian. Những điều Phật bàn về pháp xuất thế gian đương nhiên chẳng hợp với họ, chẳng hợp với nhau thì thế tất phải tranh, tranh thì có khi tới mức phỉ báng, họ như thế cũng không có gì là lạ cả. Đó là loại như Y Xuyên, Hối Am. Loại nhà Nho thiên lệch cực đoan là loại bản tính ngông nghênh kiêu ngạo, cố chấp những điều đã được học từ trước, huyênh hoang những luận điệu sai lầm, phỉ báng hết mức mà chẳng biết mình là sai, đó là những người mà Trương Vô Tận gọi là "Nghe Phật tựa giặc thù, thấy Tăng như rắn rết".

Loại nhà Nho siêu thoát là loại tri thức tinh thông và hiểu rõ đạo lý, chẳng những chẳng bài xích mà còn tin tưởng sâu sắc, chẳng những tin tưởng sâu sắc mà còn ra sức thực hành, đó gọi là Chân nho. Tuy vậy còn có loại chơi đùa nơi cửa Pháp mà thực ra không quy kính, bề ngoài làm ra vẻ quy kính, nhưng trong mang lòng dạ khác, đó chẳng phải là chân Nho.

Người có mắt hãy phân biệt cho rõ.

Áo Choàng Của Cư Sĩ

Đầu tròn áo vuông (chỉ Tăng ni) thì biết tam y là Tăng phục. Đầu để tóc mà mặc áo Tăng thì chẳng đúng quy chế. Người xưa bảo rằng: làm như vậy sẽ có tội và đã ghi lại thành lời giáo huấn. Người thế gian chẳng xét, Tăng cũng chẳng nói, thật đáng than thở. Lúc ta còn ít tuổi nhìn thấy những người thụ giới Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di ở giới đàn Chiêu Khánh đều mặc Tam y, đại để là do quen thói đã lâu mà chẳng biết thế là sai. Đây không phải là lỗi của người tại gia, mà là do Tăng xuất gia chẳng bảo rõ cho họ và chỉ chiều theo nhân tính nên mới đến nỗi thế.

Cho nên ta phải nêu chuyện này ra!

Túc Mạng

Thế gian có người ngẫu nhiên mà biết túc mạng, đó chẳng phải là túc mạng thông của người nhất định đã đắc đạo. Chuyện này đại để xưa nay đều có nhiều. Tổng nhung Dương Quân kể với ta rằng: Người anh đã quá cố của ông năm mới mười ba, mười bốn tuổi bỗng nhiên nói tiếng người Bắc rằng: "Hằng ngày chỉ nghe nói phương nam đẹp, phương nam đẹp!" Rồi xòe hai bàn tay ra nói: "Nay sinh ở chốn này thật là đẹp, thật là đẹp!" Hỏi thì đáp rằng: Ta là Tăng ở Hồng Miếu tại chốn mỗ Sơn Đông. Lão tổng nhung cho là yêu quái, định đập chết, nên chẳng dám nói nữa. Sang năm sau thì mất. Xưa Linh Thụ đời đời là Tăng chẳng mất Túc mạng thông; Vân Môn ba đời làm vua, vì vậy chẳng biết túc mạng. Lẽ nào Vân Môn lại không giỏi bằng người thời nay ư? Cho nên nói rằng: Ngẫu nhiên biết rõ, chẳng phải là thần thông. Nay những người làm Tăng niệm niệm ở trong thế pháp, nhập thai xuất thai làm sao còn có thể nhớ lại được việc trước.

Những ai cầu sinh Tây phương hãy tự mình khẩn trương lên!

Long Nhãn

Tông Bá Lục Công thọ 97 tuổi mà nghiện long nhãn. Thế là giá long nhãn ở một vùng rất đắt. Quê ta còn có một cụ ông, tuổi thọ còn hơn Tông Bá sáu tuổi mà lại nghiện lợn hấp; hai cụ bà một cụ nghiện các thứ đồ uống làm bằng gạo, một cụ nghiện xuyên tiên, đều thọ trên chín mươi tuổi, người xung quanh lại bắt chước họ. Còn một cụ sáng sớm phải uống một chén mật thang, nếu cụ đó thọ mãi thì đàn ông chắc chắn sẽ thiếu ăn! Than ôi! Việc dưỡng sinh tuy bậc quân tử chẳng bỏ, nhưng sống chết có mệnh, lời dạy của Thánh nhân đã rõ ràng. Cho nên Khổng Tử chỉ đến tuổi xưa nay hiếm (tức 70), há phải là vì Ngài không có vật gì để dưỡng sinh ư? Nhan Uyên chết yểu từ tuổi 30, chẳng lẽ lại không có được lẵng cơm để đến nỗi tổn thương tới sinh mệnh ư?

Hơn nữa, có các cụ già tám chín mươi thậm chí tới trăm tuổi vẫn gánh gồng buôn bán trên đường và đã từng ngày cháo não còn bị đứt bữa. Thế thì biết rằng Tông Bá nhờ tích đức mà được kéo dài tuổi thọ, chứ long nhãn có dự gì vào đó, huống nữa là thuốc trường sinh của Kim tiên thị (chỉ nhà luyện đan).

Thiêu Luyện (Tức Luyện Đan)

Có người hỏi: "Tính chất lừa bịp của việc thiêu luyện không ai không biết thế mà vẫn luôn luôn có người mắc lừa là vì sao?" Tiên thánh có nói rằng: "Người trí thì chẳng bị mê hoặc", những kẻ mắc lừa bọn đan khác, đó là vì trí tuệ chẳng đủ. Tuy vậy người thế gian chẳng đáng trách, Tăng xuất gia mà cũng có kẻ bị chúng mê hoặc, đó mới đáng trách.

Xét ra, người thế gian coi tiền tài là mệnh mà đan sa lại có thể biến hóa thành vàng ròng. Thế thì dẫu là vua cũng bị mê hoặc bởi thuyết của bọn phương sĩ, cho nên nhà thế tục bị chúng mê hoặc cũng là lẽ đương nhiên. Còn người xuất gia há chẳng nhớ lời Phật dạy ư? Tám vạn bốn ngàn ánh quang minh trong tướng bạch hào, chỉ dùng một phần quang minh đó chu cấp cho đệ tử mạt pháp cũng vẫn chẳng thể hết, vậy thì cần gì phải thiêu luyện?

Tô Thành có một vị lão Tăng để xây dựng Phật điện, ngày ngày đều tụng bảy quyển kinh Pháp Hoa, niệm danh hiệu Phật một vạn tiếng, cầu nguyện cho việc luyện đan chóng thành, nhiều lần bị lừa bịp mà vẫn chẳng chùn nhụt hối hận. Ông ta nói: "Nếu chùn nhụt hối hận thì chân tiên chẳng thể thỉnh tới được!" Chính vì vậy mà chí cũ chẳng sờn, thành tâm ban đầu càng kiên định, nhưng cuối cùng không việc gì thành công cả.

Xét ra, động cơ vì xây dựng Phật điện tuy thuộc hảo tâm, song điện này nếu không có một hai vạn lạng vàng thì chẳng thể làm nổi, hy vọng việc luyện đan thành công để cử sự thì cũng là sai. Ôi! giá như đem cái tâm cầu đan ra mà cầu đạo, dùng khoản chi phí để nuôi đan khách mà cung cấp cho các bậc thiện tri thức trong thiên hạ, đem lòng tinh thành muốn đổi mới Phật điện phản chiếu vào Thiên chân Phật từ khoáng đại kiếp tới nay, đem sự siêng năng vất vả trong việc tụng niệm bảy quyển Pháp Hoa, muôn tiếng Phật hiệu hồi hướng Tây phương thì chẳng dựng một vì kèo mà việc xây dựng Phật sái (cõi Phật) cũng đã xong rồi.

Vậy mà lại dụng tâm vào việc nhất định chẳng thể thành tựu được, hết lòng sùng kính đối với hạng người dứt khoát chẳng đáng tin cậy!

Tiếc thay!

Thệ Nguyện Văn Của Nam Nhạc

Đại tạng có Nam Nhạc thiền sư lập thệ nguyện văn, phần cuối nói rằng: Nguyện được đan trước và đắc đạo sau, đại để là vì muốn lưu hình trụ thế, trường sinh bất tử và được thành quả ngay trong đời này, chẳng đợi đến kiếp khác. Nam Nhạc là bậc Thánh hiền ứng hóa, nếu quả thực là tự miệng Ngài nói ra, thì ắt phải có duyên cớ, chẳng phải là điều mà người tầm thường nông nổi có thể lường được. Nếu là do người đời sau thêm thắt vào thì chẳng đáng tin. Hạng hạ sĩ (chỉ hạng thấp kém) xem bài này có khi sẽ nảy ra dự kiến, thế là nguyện văn làm cho họ mắc sai lầm. Thần Loan đốt Tiên kinh mà soạn Quán kinh Nam Nhạc tu đan đạo để cầu Phật đạo, sao hai người lại chẳng hợp với nhau như vậy. Nam Nhạc Chỉ Gián kia thêm một chữ Ác vào Khởi tín luận mà thành "Cụ túc nhất thiết thiện ác", đây ắt chẳng phải là ý của Nam Nhạc mà là do người sau bày đặt ra. Chữ Ác còn có thể thêm, kim văn (văn thời nay) làm sao có thể vội tin ngay được. Đó cũng là loại Thiền môn khẩu quyết chăng?

Thiên Thai Truyền Tâm Ấn Phật

Đại tạng còn có Trí Giả đại sư truyền Phật tâm ấn - 1 quyển. Xét ra tâm ấn của Phật nếu bảo rằng do Thiên Thai truyền thụ thì được. Nhưng nếu bảo chỉ có một mình Thiên Thai truyền thụ còn các Tổ Đạt-ma v.v... đều chẳng được dự vào đấy thì không được! Bảo rằng sư tử bị hại, sự truyền thụ ấy bị chấm dứt và không có chuyện sáu đời truyền Y bát nữa thì không được! Sắc thân của sư tử có thể hại được, nhưng đạo thì chẳng thể hại được. Việc thuyết pháp của sư tử đã xong, nhưng việc truyền pháp chưa xong, đều do người sau bày đặt ra để đề cao Thiên Thai, nhưng lại chẳng biết cách đề cao. Hơn nữa, người sau nói rằng "Pháp Hoa là gốc rễ. Hoa Nghiêm là cành lá". Thiên Thai có bao giờ nói câu này đâu? Còn nói: "Tôn chỉ Tính cụ chỉ một nhà có, đó chẳng phải là thứ mà các nhà có thể sánh kịp".

Thuyết của một nhà sao cũng tỏ rõ với người ta là chẳng rộng? Xét ra lý Tính cụ được thấy ở các kinh, được các Tổ phát biểu không biết bao nhiêu lần, mà lại chỉ riêng một nhà độc chiếm, đó chẳng phải là điều mà Thiên Thai thích nghe. Thiên Thai là bậc Thánh sư, mong đạo mà chưa thấy. Ngài tự xét mình nói: "Tự thiệt mình để làm lợi cho người, mới chỉ được lên Ngũ phẩm!" thế mà người đời sau đã ca ngợi đề cao Ngài quá mức, trái với bản tâm chẳng tự coi mình là Thánh của Thiên Thai. Gộp với một việc trước mà xét, cho nên người xưa nói rằng: "Cứ tin hết vào sách thì chẳng thà không có sách còn hơn".

Thủy Lục Nghi Văn

Thế gian đồn rằng Thủy lục nghi văn là do Lương Võ Đế khởi xướng. Xưa Bạch Khởi vì chôn sống một lần bốn mươi vạn người ở Trường Bình, tội ác cực lớn, lâu ngày bị chìm đắm trong địa ngục, không có cách nào mà ra được bèn báo mộng cho Lương Võ Đế. Võ Đế cùng các ngài Chí Công v.v... bàn cách cứu vớt hắn, biết Đại tạng có Thủy lục nghi văn, liền cầu xin thế là ánh quang minh tỏa sáng đầy nhà. Do đó mà cử hành, rồi truyền đến đời sau. Nhưng các bộ Đại tạng ngày nay đều không có bài văn đó.

Bản chùa Kim Sơn cũng trước sau sai lầm lẫn lộn chẳng thấy đầu mối đầu cuối. Các Tăng cùng hành giả đương thời cũng lại tùy ý tạo tác, mỗi người mỗi khác. Tranh tượng vẽ ở nhà trên nhà dưới tại Nam Đô cũng tùy theo họa sư truyền lại, rồi được tuân theo coi là quy chế nhất định, thực chẳng đích đáng.

Còn người xây dựng đạo tràng thì quyên góp kinh phí, hàng tháng hàng năm mới có thể thành tựu được, rồi bày vẽ ra nghi văn rườm rà, để khiến gái trai già trẻ lũ lượt kéo tới, giống như đi xem cờ, xem hội xuân trong thế tục, chen vai thích cánh, nam nữ hỗn tạp, hàng ngày đông tới cả ngàn mà chẳng tránh khỏi mạo phạm tới Thánh hiền, xung đột với quỷ thần, tổn thất thì nhiều mà tội lỗi lại nặng, chỉ có tai họa mà không có công đức, kết quả là phần nhiều đạo tràng công việc chẳng xong mà đã chuốc lấy ác báo rồi, thật rất đáng sợ. Chỉ có nghi văn do Tứ Minh Chí Bàn pháp sư biên tập là cực kỳ tinh mật, cực kỳ giản dị, tinh mật mà chẳng tổn hại vì quá rườm rà, giản dị mà chẳng mắc bệnh vẫn còn sót lọt, bản đó chỉ còn ở Tứ Ninh, nơi khác đều chưa hề thấy. Ta đính chính bản này, khắc lại ván in để lưu hành rộng rãi. Dẫu vậy, cũng chẳng thể cử hành mới một cách khinh dị, cử hành một cách thường xuyên khinh dị thì ắt tới mức thường xuyên, thường xuyên thì tự nhiên sẽ sinh ra khinh dị. Do đó mà ít thành kính, lắm tội lỗi. Thế thì cầu phúc mà lại chuốc họa.

May mà hãy cùng nhau thận trọng trong việc này!

Thày Bạn

Có vị Tăng ở đất Việt là Đinh Công trung niên xuất gia, mặc nạp y (áo của người xuất gia) rách đi khất thực, như mây trôi chim bay, hững hờ với danh lợi. Ông ta chỉ ra sức khổ học tham bốn câu "Thiên tình nhật xuất" (trời hửng mặt trời mọc) bỗng có tỉnh ngộ. Bấy giờ không có ai là bậc đại tri thức rèn rũa cho. Có ai ấn chứng cho thì trong lòng ông chẳng phục, hằm hằm bỏ đi. Ông ta có lần bảo với ta rằng: "Tăng đời nay ai dám ấn chứng cho ta". Rồi dẫn Thích Ca Như Lai để làm ấn chứng. Do vậy mà mới được ít đã cho là đủ, nhận than là vàng, thậm chí sùng tín La Đạo, chủ thỉnh ngũ bộ Lục sách của La Đạo trước tác, thế là bị người đương thời chê trách. Giá như ông ta có được thày bạn chân chính giỏi giang thì ắt sẽ có thành tựu lớn.

Cho nên, biết công dụng của việc tìm thày hỏi bạn, đó là nhiệm vụ quan trọng của người học đạo.

Thế mà lại có nhân mà không quả, đánh mất sơ tâm, thật đáng than tiếc!

Trào Hải (Chầu Nam Hải Quan Âm)

Tăng tục dâng hương Nam Hải có khi có người chẳng đi theo đường chính Tứ Ninh mà đi theo con đường khác vượt qua biển cả và cửa Niết Tử theo một lộ trình hiểm nguy bất trắc, gió bão nổi lên, thuyền bị chết

đuối tới hàng mấy chục, hàng trăm người.

Than ôi! Chẳng ngại xa xôi hàng mấy trăm dặm, hàng mấy ngàn dặm, thành kính mà đi tham yết (Lễ bái), há chẳng phải là hảo tâm, há chẳng phải là thiện sự, vậy mà đến nỗi mất mạng.

Thế thì chưa hẳn họ lúc lâm chung đã chánh niệm, thì thế nào? Xét ra kinh nói rằng: Bồ tát không cõi nào không hiện thân. Như vậy thì chẳng cần lặn lội đường xá xa xôi tới phương khác. Còn đại từ đại bi đó chính là đức tính khiến Bồ tát trở thành Bồ tát. Hễ có thể giữ được tâm từ bi của Bồ tát, học được hạnh từ bi của Bồ tát thì chẳng ra khỏi cửa, ra khỏi sàn mà giờ nào cũng luôn luôn triền cận núi Phổ Đà, chẳng diện kiến kim dung của Bồ tát mà khắc nào cũng đích thân được thờ phụng Quán Tự Tại. Lại còn có người lao vào sóng to, gọi đó là xả thân, những mong được Bồ tát tiếp dẫn, tới lúc chết họ ắt nổi giận oán thán, thế thì lại thành đọa lạc, há chẳng buồn ư! Chẳng phải chỉ thế mà thôi, trên tuyệt đỉnh của núi Thái Sơn cũng có vách xả thân; bậc hiền nhân đời sau đã xây tường ngăn lại, trên đề hai chữ to "Căng ngu" (Thương sót kẻ ngu si), đó cũng là vô lượng âm đức.

Miệt Thị Tây Phương

Cư sĩ họ Bão hàng ngày đều tụng Pháp Hoa, Lăng Nghiêm lâu ngày tri giải thông lợi, bèn làm "Tây phương luận" giải đáp những câu hỏi của khách, tổng cộng gồm ba thiên. Thiên đầu tiên còn bàn chính luận nhưng dần dần đã nói thêm là Tây Phương chẳng đáng vãng sinh. Hai thiên sau thì ra sức chê trách những người nguyện sinh Tây phương là sai trái. Có người khuyên ta phản bác, ta nhớ lời Không Cốc thiền sư bảo rằng lời của kẻ sai lầm ví như lời ca tiếng hát của tiều phu, mục đồng, chẳng cần tranh luận với họ. Nay những lời bàn của Bão đều viện dẫn chính lý của Thiền môn, dễ dàng thâm nhập vào người ta, vì thế sẽ làm cho chúng sinh nghi ngờ ngộ nhận, chùn nhạt chí nguyện vãng sinh, tác hại không nhỏ, bởi vậy ta chẳng thể cứ im lặng mãi.

Thiên đầu trên của ông chia Tây phương ra làm ba bậc. Bậc một là Tây phương của các Bồ tát Văn Thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thụ sinh sống. Bậc hai là Tây phương của các bậc tri thức như Viễn Công, Vĩnh Minh v.v..., các bậc hiền nhân như Tô Tử Chiêm Dương Thái Công v.v... sinh sống. Bậc ba là Tây phương của các hạng tầm thường, ác nhân, súc sinh sinh sống. Thuyết của ông ta tựa như có lý, nhưng cửu phẩm vãng sinh, kinh đã có minh văn, rõ ràng như mặt trời mặt trăng ở giữa trời, cần gì phải đợi ngươi phân biệt thành ba bậc?

Một vua sáng lập ra chế độ, muôn nước kính cẩn tôn sùng, kẻ thất phu ở nơi núi non quê mùa đặt ra điều mục qui ước khác, liệu có được không? Đó là điều sai lầm thứ nhất của ông ta.

Phật nói rõ chín phẩm là vì Tây phương vốn không có hai cõi, nhưng người thì căn cơ khác nhau, cho nên những kẻ vãng sinh tự chia thành chín phẩm. Cứ theo thuyết thì Tây phương vốn có ba hạng nước để đối đãi với ba hạng người. Như vậy thì chẳng hợp với kinh. Đó là sai lầm thứ hai của ông ta.

Ông ta còn nói: "Các bậc tri thức, các bậc hiền nhân như Vĩnh Minh, Viễn Công vãng sinh, thực ra chẳng phải là tự lợi, mà thuần là lợi tha".

Xét ra cầu sinh ở nước đó chính là để được thân cận Như Lai, mong cầu sẽ được ích lợi hơn. Từ các đại Bồ tát tạm gác lại không bàn, còn như các bậc hiền nhân như Tô Tử Chiêm, Dương Thứ Công há phải đều đã là Bồ tát địa hết, chỉ vãng sinh Cực Lạc để độ sinh, chẳng còn tự lợi nữa?

Hành Nguyện Phẩm tụng rằng: "Đích thân thấy Như Lai vô lượng quang. Hiện tiền thụ ký Bồ đề cho tôi"

Cầu thụ ký chẳng phải là thụ ký thì là gì? Đó là sai lầm thứ ba của ông ta.

Ông ta còn nói: "Thánh phàm đồng thể, nhưng vì mê ngộ khác nhau nên tạm thời phân ra làm kẻ hơn người kém; phản chiếu hồi quang, trở bàn tay mà bậc Thánh kẻ phàm khác nhau rất xa?" Đã là phản chiếu, cớ sao lại khác nhau rất xa? Ông ta còn nói: "Liệu có đồng thể được không?" Tự mình nói ra mà lại mâu thuẫn lẫn nhau. Đó là sai lầm thứ tư của ông ta.

Ông còn nói: "Chớ chấp ngã tướng muốn sinh ở cõi đó!" Còn Phật lại đinh ninh khuyên nhủ, khuyên chúng sinh phát tâm cầu sinh ở cõi đó, thế ra Phật dạy người ta chấp ngã tướng ư? Đó là sai lầm thứ năm của ông ta!

Đến các thiên thứ hai, thứ ba thì lại càng ra sức phỉ báng, sai lầm lại càng quá quắt. Ông ta nói: "Nay người chủ pháp chỉ coi Tịnh độ là Phật sự, chỉ cho sự đó là chân thực" thế thì Tịnh độ là giả ư? Phật thuyết Tịnh độ đó là nói dối ư? Chẳng tin kim sắc thế giới, điều này đã bị Lăng Nghiêm quở trách.

Bão ngày ngày tụng Lăng Nghiêm mà lại nảy ra đoạn kiến này. Đó là sai lầm thứ sáu của ông ta.

Ông ta còn nói: "Nhất tâm bất loạn chẳng phải là chấp trì danh hiệu, niệm niệm chuyên chú. Nếu nói chấp trì thì có chỗ giống như mây giăng.

Tôi đã đích thân nhìn thấy mấy người ngày đêm niệm Phật, lại được mấy vị thiện tri thức già ấn chứng rồi, thế mà sau đều sa vào lưới ma, chẳng thể nào cứu vớt được!" Xét ra chấp trì danh hiệu, đó là Phật thuyết, thế ra Phật làm cho mấy người đó lầm lỡ sa vào lưới ma ư? Hiện thấy những người chẳng niệm Phật chỉ tham thiền mà cũng có kẻ bị ma ám, thế thì vì sao? Kinh nói rằng người niệm Phật cầu vãng sinh sẽ được bất thoái chuyển, ắt được gia nhập dòng Thánh; Phật hứa cho nhập Thánh lưu, mà Bão lại cho là phải là sa vào lưới ma! Đó là sai lầm thứ bảy của ông ta!

Ông ta còn nói: "Cái gọi là Nhất tâm, đó chính là cái tâm vốn có sẵn của người đó, vốn tự linh diệu, vốn tự đầy đủ, ngoài Tâm này ra không còn có pháp nào khác!"

Xét ra kinh văn đã nói rõ ràng rằng: chấp trì danh hiệu, nhất tâm bất loạn, làm sao lại có thể bỏ bốn chữ thượng văn đi mà thuyết về Nhất tâm? Nếu không có kinh văn, mở miệng bàn suông thì thuyết giải như vậy về tâm, cũng không có gì là không được? Nhưng đây là lời chân thực. Thế thì chẳng lẽ Phật nói sai. Bão phải cải chính lại ư. Hơn nữa câu

"Nhất tâm xưng danh Quán Thế Âm Bồ tát" sẽ giải thích như thế nào? Đó là sai lầm thứ tám của Bão.

Ông ta còn nói: "Cứ theo pháp này mà tu thì ắt sẽ nhập tà đạo". Trước nói: sa vào lưới ma. Nay nói: sẽ nhập tà đạo, niệm Phật có tác hại như vậy ư? Thế sao Phật chẳng cấm người ta niệm Phật để phải đợi Bão cấm đoán ư? Đó là sai lầm thứ chín của Bão.

Ông ta còn nói: "Người thời thượng cổ trước hết khuyên người ta cố được cái gốc, sau mới khuyên vãng sinh!"

Xét ra: Niệm Phật vãng sinh vốn là chuyện học thấp, xét về lý liệu có thông không? Lẽ nào lại có chuyện trước đỗ trạng nguyên, làm tới tể tướng rồi sau mới tập đọc lục kinh Luận ngữ Mạnh Tử, học làm văn bái khoa cử ư? Đó là sai lầm thứ mười của Bão!

Ông ta còn nói: "Nếu Phật pháp chỉ có thế thì chỉ cần một quyển kinh Di Đà là đã đủ rồi! Chỉ dựa vào kinh này thì ai chẳng có thể làm thày của Người của Trời (chỉ đức Phật), ai chẳng có thể xưng là Thiện tri thức?" Xét ra các kinh Đại thừa như Pháp Hoa, Lăng Nghiêm, Hoa Nghiêm, Bát Nhã v.v... không ngày nào không tụng, không ngày nào không giảng, có ai chấp riêng một kinh Di Đà mà bỏ hết các kinh đâu?

Tuy vậy chỉ sợ chẳng hề thực sự chuyên dựa vào một kinh mà thôi! Chuyên dựa vào một kinh, đắc niệm Phật Tam muội, xưng là Thiện tri thức cũng có gì mà phải hổ thẹn đâu? Đó là sai lầm thứ mười một của Bão.

Bão còn nói: "Cõi Phật vô tận, nếu chỉ dạy người ta cầu sinh một cõi, các cõi Phật khác há chảng lạnh lẽo vắng vẻ ư?" Biết đâu rằng: Hết thảy chúng sinh nhiều như vi trần đều sinh ở một cõi, cũng chẳng thấy tăng thêm; hết thảy chúng sinh nhiều như vi trần không một ai sinh ở cõi đó, cũng chẳng giảm bớt, làm gì cho chuyện lạnh lẽo hay ấm cúng, làm gì có chuyện vắng vẻ hay náo nhiệt mà lại xảy ra kiến giải con nít, luận thuyết lệch lạc như vậy? Đó là sai lầm thứ mười hai.

Ngàn Kinh vạn Luận tán thán Tây phương, ngàn Thánh vạn Hiền cầu sinh ở nước đó, chỉ riêng một mình Bão ra sức phỉ báng, sao mà lại chẳng sợ khẩu nghiệp như thế? Cư sĩ Bão lúc đầu tín tâm thành kính, ta rất quý ông, nay như vậy, ta rất lo cho ông.

Tụng Cổ Niêm Cổ

Có người hỏi: Người xưa đều có tụng cổ, niêm cổ, sao riêng một mình Ngài lại không? Đáp: Không dám! Người xưa sau khi đại triệt đại ngộ mới nhả ra nửa bài kệ, phát biểu một đôi lời, đều từ trong tâm địa chân thực Đại quang minh tạng tự nhiên tuôn ra, chẳng cần tư duy, chẳng cần tạo tác, người thời nay có thể như vậy không? Tôn túc thời quốc sơ (Chỉ đầu đời Minh) nói rằng: Công ẩn có hai hạng. Một hạng là loại như cẩu tử PHẬT TÁNH (PHẬT TÁNH của chó con), vạn pháp qui nhất. Còn có một hạng cuối cùng cực kỳ lẫn lộn, gọi là loại một vồ sau gáy, cực kỳ khó thấu. Ngay hạng đầu Cẩu tử vạn pháp ta còn chưa thể hiểu thấu không còn nghi ngờ, huống chi là hạng cuối! Cho nên ta chẳng dám căn cứ vào ý kiến chủ quan mà niêm, tụng sằng!

Tụng Cổ Niêm Cổ

Có người nói rằng: "Có lẽ Ngài khiêm tốn chăng? Vì có khả năng đó mà lại tỏ ra là chẳng có khả năng?" Đáp: Chẳng phải là khiêm tốn đâu! Kinh Lăng Già đã chỉ rõ hai loại thông; thông về Tông và thông về Thuyết (Tức giáo). Mà Giáo thì nhiều hiển nghĩa, còn Tông thì nhiều mật nghĩa. Cho nên, lại nói rằng: Lời vô nghĩa vị. Ta đối với những điều thâm diệu của giáo vẫn còn chưa thể thông hiểu hết, huống chi là những lời trong Tông môn, tuy nói là lời vô nghĩa vị, song vẫn còn ít phần đạo nghĩa có thể nghĩ bàn, có loại tuyệt nhiên không có đạo nghĩa nào giống hệt như chùy sắt không lỗ chẳng thể khoan thọc vào đâu; có loại giống như thái hư không không thể nắm bắt, có loại tựa như chông sắt chẳng thể gặm nhá, có loại như đống lửa to chẳng thể tới gần, có loại tựa như mặt trời chói chang chẳng thể để mắt, có loại tựa như tỳ sương, lông chấm chẳng thể dính môi, vậy thì làm sao có thể bàn sằng nêu qua một vài điều của người xưa được?

Thế Tôn niêm hoa, Ca Diếp mỉm cười rạng rỡ, ta nay đã có thể hiểu ngầm tâm Phật như Ca Diếp chưa? Khách tụng kinh Kim Cương, Lục tổ liền lập tức khế ngộ ta nay đã có thể hiểu ngay kinh sâu như Lục tổ chưa? Lâm Tế thấy Đại Ngu, liền nói "Hoàng Bá Phật pháp không nhiều con" (Ý nói không ai được như Đại Ngu), ta nay đã có thể thực sự được coi là "không nhiều con" chưa? Triệu Châu tám mươi còn hành cước và nói: "Chỉ vì trong tâm chưa được yên", ta nay đã có thể trong tâm yên tĩnh chưa? Hương Nham gõ trúc thằnh tiếng mà nói: "Đánh một cái quên điều đã biết", ta nay đã có thể thật sự tới được địa vị chẳng nghi chưa? Cao Phong bị Tuyết Nham hỏi về chủ nhân đang ngủ say không mộng mị, chẳng trả lời được; ta nay đã trả lời được câu hỏi đó chưa? Hơn nữa ba năm mà đại ngộ ở chỗ gối rơi xuống đất, ta nay có sự đại ngộ này chưa? Những loại như vậy chẳng thể kể xiết, nếu có một điều chưa hiểu rõ thì các điều khác đều chưa hẳn đã hiểu rõ. Đó là như Đâu Suất Duyệt Công bảo Trương Vô Tận vậy. Chẳng những người xưa, mà ngay trước tác của người nay, ta cũng chẳng dám bình luận đúng sai một cách khinh suất và chê bai bài bác một cách bừa bãi. Vì sao vậy? Vì con người ta có ngồi trên nhà mới có thể phân biệt rõ người dưới nhà thẳng hay còng. Hơn nữa còn vì ta chưa từng được liệt vào loại Thánh hiền.

Than ôi! Đáp sai một chuyển ngữ, trăm kiếp bị đọa làm thân cáo rừng; cười lời giải đáp của người sáng mắt (Chỉ người sáng suốt, hiểu biết) bị ỉa ngược ba mươi năm!

Vết xe đổ còn rành rành, há có thể không thận trọng [mà được] ư?

Tiếp Tục Đưa Trước Tác Của Các Bậc Hiền Nhân Vào Đại Tạng

Xưa nay việc đưa các trước tác ở phương này đều phải theo thể thức sẵn có của việc đưa kinh luận nhập tạng: Đó là một số Phạm tăng, một số Hán tăng, một số tể quan (Đại thần hàng Tể tướng) thông hiểu Phật pháp họp lại và cùng bàn định. Có loại đáng nhập mà chưa nhập, như Ngữ lục của Thiên Mục Cao Phong thiền sư thời Nguyên và Ngữ lục của Kỳ Sở Thạch thiền sư thời Quốc sơ, đây đều là châu báu bị bỏ sót của kho báu. Năm gần đây lại nhập thêm hơn 40 hòm nhưng Ngữ lục của hai Ngài này vẫn bị bỏ sót. Có loại chẳng cần nhập mà lại nhập, vì loại này chỉ do một vài vị Tăng đương thời cùng với một hai người hiển quí trong triều tự định đoạt một cách cẩu thả, còn các bậc cao minh có khi cũng chẳng dự vào việc đó. Than ôi! Thiên Thai sư có biết bao nhiêu là trước thuật. Nhưng tới một trăm năm sau mới được nhập tạng, há cũng là do nhân duyên thời tiết xui khiến nên thế chăng? Sau này nếu còn có trước thuật nhập tạng nữa thì Ngữ lục (của) hai Ngài trên sẽ phải là cấp thiết nhất trong số đó! Vậy nên phải đặc biệt nói rõ chuyện này.