Trúc Song Tùy Bút

Tăng Vái Lạy Cha Mẹ

Phật quy định Tỷ-khiêu xuất gia chẳng vái lạy bố mẹ nhưng vương pháp lại có luật quy định Tăng đạo phải vái lạy bố mẹ. Có người hỏi rằng: "Theo Phật chế thì trái với vương pháp. Tuân theo vương pháp thì trái với Phật chế, vậy thì nên như thế nào?"

Ta bảo việc đó không khó, có thể tuân hành cả hai mà không vi phạm. Người làm Tỷ-khiêu gặp cha mẹ cứ vái lạy nói: "Đây là cha mẹ tôi, cũng giống như Phật vậy". Người làm cha mẹ khi người con làm Tỷ- khiêu đó vái mình thì hoặc là né tránh, hoặc là đáp lễ và nói rằng: "Đây là đệ tử của Phật, chẳng phải là con tôi". Như vậy há chẳng phải hai bên đều trọn đạo ư?

Tuổi Trẻ Đóng Cửa

Thuyết đóng cửa thời xưa chưa có, đời sau mới có. Đó là để dưỡng đạo, chứ chẳng phải là để tạo đạo. Hơn nữa người đã phát Bồ đề đại tâm mà vẫn còn vượt biển trèo non, dãi gió dầm sương ở trăm quận; người có một lời chẳng khế hợp với người khác mới quảy đãy đội nón dầu dãi nước mây ở ngàn núi. Tám mươi hành cước, già càng rong ruổi, chín vượt ba trèo, chẳng ngại gian khổ. Ngươi là hạng người nào đây mà ngồi yên trong buồng, để người ta đến tham kiến ta còn ta thì chẳng cầu ai?

Xưa Cao Phong ngồi lỳ đóng cửa ở động Trương Công, làm nhà dựa vào động núi lơ lửng trên không, như chim ở tổ, ít ai gặp mặt; song đó chỉ là chuyện sau khi đại ngộ mà thôi. Còn như nếu chỉ vì muốn an nhàn mà đóng cửa giam mình để mình được tiện lợi thì dứt khoát không được!

Tám Mươi Vẫn Hành Cước

Xưa có bài tụng rằng:

"Triệu Châu tám mươi vẫn hành cước,

Chỉ vì trong tâm chưa được yên.

Tới lúc về nhà không một việc

Mới biết hài xảo uổng phí tiền".

Người thời nay chẳng ngẫm nghĩ hai câu đầu mà lại chấp vào hai câu cuối, rồi bảo rằng đạo ở ngay trước mắt, hành cước chỉ tổ uổng công mệt nhọc mà thôi. Và còn dẫn những người chẳng vượt núi chẳng ra khỏi cửa ra làm chứng. Ôi! May mà tự xét mình, liệu đã về nhà chưa? Đã không còn một việc chưa? Nếu như vẫn còn nấn ná giữa đường, tất bật nhiều việc thì cứ gì là tám mươi mà ngay đến trăm tuổi thậm chí ngàn vạn tuổi cũng vẫn còn phải mua nhiều hài xảo, đi khắp chân trời, chưa cho phép dừng chân lại!

Giảng Tông

Tông môn bại hoại chính là do những kẻ giảng tông làm cho bại hoại. Có người hỏi rằng: "Giảng để nói rõ Tông, cớ sao lại nói là làm cho Tông bại hoại?" Ta đáp: "Kinh Luật Luận có đường nghĩa, chẳng giảng thì chẳng rõ. Tông môn không có đường nghĩa, giảng về Tông thì lại làm cho tối nghĩa thêm. Cứ để cho người ta tự mình tham cứu và tự mình tâm đắc". Cho nên nói rằng: "Mặc biển xanh biến đổi, quyết chẳng giảng cho anh". Còn nói: "Nếu ta nói toạc cho anh, sau này anh sẽ chửi ta". Nay người giảng lại thành lời sáo rỗng. Dụng ý từ phương Tây sang (của tổ sư Đạt Ma) sở dĩ chẳng sáng tỏ, chính là do lỗi của bọn này.

Dạy Người Tham Thiền

Cái sai của người tham thiền là do người dạy tham thiền, làm cho họ sai. Có người hỏi rằng: "Dạy người ta tham thiền là muốn vực dạy cái đạo trực chỉ trong buổi đèn tàn sắp tắt, cớ sao lại bảo là làm cho họ sai?" Ta đáp: "Đạo tuy mọi người vốn đều sẵn có, nhưng lại là thứ khó đối với mọi người, nếu chẳng phải là bậc thượng trí lợi căn thì rốt cuộc chẳng thể nào tới được bờ bến, thế thì làm sao mà nhất loạt ban phát cho cả đám được. Ví như việc tuyển chọn đấu sĩ, nếu được hạng nhút nhát tầm thường, chỉ có thể sai cầm cờ đánh trống mà lại trao cho hắn chùy của Chu Hợi, đao của Vân Trường, kích của Điển Vi thì nếu hắn chẳng lính quýnh mà vấp ngã âu cũng là chuyên hiếm vậy, còn mong gì hắn sẽ lập được công chém tướng cầm tù, công thành phá lũy nữa? Còn những kẻ có khi tự mình mới vừa thoát khỏi trình độ „Thượng đại nhân, Khổng Ất kỷ‟ mà đã đem văn tự chế khoa ra dạy người ta thì cũng là sai trái". Có người hỏi: "Thế với ông thì thế nào?" Ta đáp: "Lão tăng vẫn đang đọc

Thượng đại nhân, Khổng Ất kỷ còn chưa thuộc!"

Triệu Luận

Không Ấn bác Vật Bất Thiên luận của Triệu Công, ta xưa có giải thích luận này, nay nghĩ lại lý do vì sao mà Không Ấn lại bác như vậy. Lý do đó có hai: một là chẳng xét dụng ý (của Triệu Công), hai là quá chấp thường pháp.

Chẳng xét dụng ý: Vì nếu người ta hỏi vật vì sao mà bất thiên thì nên đáp là: "Vì Tính không". Nay luận đó cho vật xưa chẳng tới nay là Vật Thiên, mà lại đem Tính không ra để bắt bẻ một cách tùy tiện. Tính Không tuy là Thánh ngữ (lời Phật), nhưng áp dụng ở đây thì lại là kiểu bàn chung chung, chẳng phải là luận điểm ăn nhập trúng đích, há chẳng giống như làm văn từ cú tuy hay nhưng chẳng sát hợp với bản đề ư?

Quá chấp thường pháp: Vì Tăng hỏi Đại Châu: ''Thế nào là Đại Niết Bàn?" Đại Châu đáp: "Chẳng tạo nghiệp sinh tử!" Đó là thường pháp.

Lại hỏi: "Thế nào là nghiệp sinh tử?" Đại Châu đáp: "Cầu Đại Niết Bàn là nghiệp sinh tử!" Tại thường pháp ắt đáp là theo vọng mà hành động là nghiệp sinh tử, nay lại đáp là cầu Đại Niết Bàn là nghiệp sinh tử thì cũng giống y như ý Triệu Công cho rằng vật chẳng tới nay là bất thiên. Cho nên không có gì để mà bác bẻ cả.

Thêm nữa Không Ấn nói rằng Khuê Phong chẳng nên coi Trực chỉ thiền của Đạt Ma là một trong Lục độ. Khuê Phong có chỗ nào nói thế đâu? Trước tác Thiền Nguyên Thuyên của Khuê Phong nói rằng: "Khi Đạt Ma chưa tới, các nhà giải thích đều là thiền của Tứ thiền Bát định. Giáo nghĩa do Nam Nhạc Thiên Thai lập ra tuy cực viên diệu, song trình tự nhập môn cũng chỉ là các thiền nói trên. Chỉ có thiền do Đạt Ma truyền thụ mới giống ngay Phật thể, khác xa các môn". Thuyết của Khuê Phong đã rõ ràng như vậy, mà lại nói rằng: Khuê Phong coi Trực chỉ thiền là Lục độ thiền thì đó là điều ta chưa hiểu được.

Dẫu vậy, những điều mà Không Ấn bác bẻ Vật bất thiên luận của Triệu Công, phê phán Khuê Phong bàn về Sơ tổ thì quả thật là sai rồi. Còn như điều mà Không Ấn nói rằng: Khuê Phong chẳng nên coi một mình Hà Trạch là đã nối dõi Tào Khê và những lời bàn luận của môn hạ Thiên Thai có khi phần nhiều chẳng phải tự miệng Đại sư nói ra, hai thuyết này quả là luận điểm xác đáng.

Hoa Nghiêm Luận Sớ

Có người hỏi rằng: "Về Triệu luận, đã được nghe lời chỉ giáo rồi.

Nhưng còn việc một cư sĩ ra sức chê Thanh Lương thì thế nào?" Ta bảo rằng: "Vị cư sĩ đó chỉ tôn sùng luận điểm của Táo Bách, ông ta phê phán Thanh Lương, nói Thanh Lương chẳng nên dùng Tín Giải Hành Chứng để xé lẻ một bộ kinh hoàn chỉnh, thế là rất sai với tôn chỉ của kinh".

Ông ta chẳng nghĩ đến việc kinh chia thành các mục Tín Trụ Hành Hướng Địa v.v..., như vậy thì sự xé lẻ lẽ ra có khi lại còn ghê gớm hơn, thế thì Phật cũng sai ư?

Xét ra Hành bố Viên dung, một mà là hai, hai mà là một. Nếu cứ nhất định bỏ Hành bố đi thì Viên dung là vật gì? Nhân trùm biển Quả,

Quả thấu nguồn Nhân, thế thì trước sau đồng quy, đầu đuôi nhất quán, không còn kẽ hở, vậy thì tìm thấy xé lẻ ở chỗ nào? Huống hồ luận có thể của luận, sớ có thể của sớ. Phát minh đại ý không gì hơn là luận. Giải thích cặn kẽ những điều phát minh ấy tới mực cực kỳ sâu sắc tinh vi, công ấy của sớ sao là chẳng thể nghĩ bàn. Hai vị đại sĩ đều là các bậc thánh hiền làm vây cánh cho Hoa Nghiêm không thể khinh bên này trọng bên kia được!

Ta đã từng viết thư cho vị cư sĩ đó. Vị cư sĩ đó chẳng trả lời, chưa biết ông ta có đồng ý hay không. Vì vậy phải ghi lại.

Bình Nghị Tiên Hiền

Ta đã làm hai việc là viết lời tựa cho Triệu luận và Tập hoa, có người nói: "Chẳng lẽ tiên hiền chẳng thể bình nghị ư?" Ta đáp: "Chẳng phải thế!" Xưa đã có câu nói rằng: "Người nay chưa hẳn đã chẳng bằng người xưa". Song ta từng nghĩ: ba trăm bài kinh Thi, phần nhiều có xuất xứ từ lời ca vịnh của nơi thôn xóm quê mùa, thế mà người sau dù có tài hoa nổi tiếng trên đời cũng chẳng thể sánh kịp; Lục Quần Tỷ-khiêu là người bị Thánh chúng khinh rẻ, thế mà giỏi hơn cả Mã Minh, Long Thụ sau thời Phật đã diệt độ. Thế thì người xưa sao có thể khinh được? Lời bình của Không Ấn, những điều rất sai chỉ có hai chỗ bàn về Vật bất thiên (của Triệu Công) và bàn về việc Khuê Phong luận Đạt Ma mà thôi, chẳng thể ví với kẻ chê bai Thanh Lương được! Ta thấy có kẻ sỉ vả Ôn Lăng, chửi bới Trường Thủy, sùng thượng Thiên Thai thế thì chê hết mọi nhà, không một ai có thể vừa ý họ cả. Xét kỹ Diệu Hỉ khi chưa tỏ ngộ là người đã khinh Trung Phong coi Trung Phong là tri thức văn tự, thậm chí còn bảo Lục tổ chẳng bằng Vĩnh Gia. Nhưng những người bị ông bắt bẻ còn cao hơn ông một bậc thế thì làm sao có thể không phân tích rạch ròi được? Than ôi! Người xưa qua rồi, người nay còn đó, ta tội gì mà tranh hơi rỗi cho người đã qua, làm mếch lòng người hiện đang còn sống? Nhưng theo lý có điều phải nói, chẳng được phép cứ im lặng mãi. Còn các điều kia khác ta chẳng cần đếm xỉa.

Chơi Danh Sơn Chẳng Nguyện Tây Phương

Kẻ chơi núi Ngũ Đài bảo rằng Văn Thù ở đó, kẻ chơi núi Nga Mi bảo rằng Phổ Hiền ở đó, kẻ chơi núi Phổ Đà bảo rằng Quan Thế Âm tại đó. Sao chẳng nói rằng: Tây Phương Cực Lạc thế giới có đức Phật A Di Đà tại đó? Hơn nữa sao chẳng nói rằng: ba đại sĩ chỉ ngưỡng mộ danh hiệu tốt đẹp của các đại sĩ đó. Còn Phật A Di Đà thì hiện đang thuyết pháp, đích thân mình được sưởi ấm bởi ánh sáng tốt lành của Ngài có phải là hơn không? Hơn nữa sao chẳng nói rằng: Lặn lội leo trèo ba núi hàng tháng hàng năm mới tới được, còn tín tâm niệm Phật chỉ trong thời gian bằng gảy móng tay đã được vãng sinh?

Thật rất đáng thở than.

Phi Lý Mộ Hóa

Tăng ước của Vân Thê quy định kẻ nào phi lý mộ hóa thì phải xuất viện. Một Tăng nói: "Việc này chẳng đáng để cấm đoán. Cấm đoán thì sẽ làm khuyết phúc điền của chúng sinh. Phi lý mộ hóa tuy bản thân người đó phải gánh chịu tội lỗi, nhưng chúng sinh được lợi ích là phá trừ được thói keo kiệt, hỉ xả tài vật. Thế Tăng nhờ vào danh tiếng của Phật mà mưu sinh, Phật có hễ đưa ra một điều qui định cấm đoán đối với hạng này đâu?" Ta nói: "Ngươi nói thì quả là hay đấy, nhưng mới biết một mà chưa biết hai. Kẻ phi lý mộ hóa giấu giếm cái Nhân, lú lẫn cái Quả; Người bố thí biết được sẽ vì thế mà thoái tâm, sau này sẽ chẳng bố thí nữa. Thế thì sao mà phá trừ thói keo kiệt được? Thời Phật còn tại thế, có các đệ tử từ xa đi chơi về, các làng xóm mà họ đi qua mới thấy họ từ xa đã đóng ngay cửa lại, hỏi nguyên cớ thì đó là do họ sợ Tăng đến mộ hóa. Nhân đem chuyện này bạch Phật, Phật đã quở trách cho đủ đường.

Thế thì sao lại nói là Phật chẳng cấm đoán!" Hãy cẩn thận đấy!

Niệm Sằng Cơ Duyên Của Cổ Đức

Tăng ước của Vân Thê quy định rằng kẻ nào niệm sằng cơ duyên của cổ đức thì phải xuất viện. Một Tăng nói rằng: "Chuyện này chẳng cần cấm đoán, cấm đoán thì đoạn duyên Bát Nhã. Ngay kẻ báng Pháp Hoa kia sau khi đã đền tội ở địa ngục xong vẫn vì phỉ báng mà trồng duyên Pháp Hoa, huống hồ niệm sằng chẳng phải là phỉ báng!" Ta nói:

"Lời ông quả thật là hay, nhưng biết một mà chưa biết hai. Kẻ báng Pháp Hoa, ra khỏi địa ngục rồi trồng thiện duyên sao bằng người tín kính Pháp Hoa chẳng phải vào địa ngục mà trồng thiện duyên ngay? Hơn nữa bảo rằng niệm sằng chẳng phải là phỉ báng, mà chẳng nghĩ rằng vô tri bàn nhăng đều gọi là phỉ báng Đại Bát Nhã? Bởi vậy kẻ tùy tiện thuật lời thày bị chỉ trích thẳng thừng là: „Tiên sư không nói lời này, chớ có phỉ báng những điều tốt đẹp của tiên sư‟. Kẻ đó tôn Sư, chứ chẳng phải là phỉ báng. Kẻ trả lời sai một chuyển ngữ bị đọa làm thân cáo rừng. Kẻ đó sai, chứ chẳng phải là phỉ báng. Sao hai loại người đó đều thành tội phạm? Bởi vì một câu hỏi một lời đáp của người xưa đều từ trong sự liễu ngộ thực sự mà ra; người thời nay rong ruổi Tam muội đầu lưỡi, trước người có con mắt sáng suốt thì chỉ giống hệt dược hống, bỏ vào lò lửa hồng, giống hệt yêu tà gặp con Bạch Trạch mà thôi.

Nếu chẳng cấm chỉ, đông dựng một nắm tay, tây hạ một tiếng quát, người này làm một bài kệ, người kia thuyết một bài tụng, như điên như cuồng, như đùa như cợt, trò rỗng tuếch thịnh hành còn nếp thực tiễn bị mất. Ông cho là Tông môn phục hưng, ta cho là Phật pháp đại hoại."

Niệm Sằng Cơ Duyên Của Cổ Đức

Tăng đó không vui nói: "Nếu đúng như thế, thì cơ duyên của cổ đức chẳng thể mở miệng bình lượng tý gì nữa ư?" Đáp: "Chỉ cấm niệm sằng, chứ chưa hề nói là chẳng thể niệm. Hai vị Tăng cùng đứng dậy cuộn rèm, cổ đức nói rằng: „Một được một mất‟, ông thử lượng xem ai được ai mất?" Tăng lặng im không nói gì. Ta nói: "Người xưa có nói rằng: Hồi bị thày hỏi, chín hồi đáp chẳng được, chưa phải là hại. Nhưng chỉ kỵ vô tri làm sằng thì cuối cùng sẽ chẳng thăng tiến được mà thôi !" Hãy cẩn thận đấy!

Nói Thẳng

Vị Tăng trước đây muốn bỏ hai điều cấm đoán về mộ hóa và niệm sằng, ta chẳng nghe, vị Tăng đó bèn bỏ đi. Lại có một vị Tăng nữa nói rằng: "Vân Thê quy định nửa tháng nói thẳng, hàng ngày nói thẳng chỉ tổ gây ra mối tranh chấp mà thôi. Trừ bỏ nói thẳng đó mới là cách để nói thẳng!" Ta bảo rằng: "Ngươi chẳng phải là Tăng ư? Tăng nên theo Phật, mà Phật chế định chín tuần kết hạ, ngày hạ mãn gọi là ngày Tự tứ của Tăng, ngày hoan hỉ của Phật, để Tăng tha hồ nêu lỗi lầm, không giấu giếm kiêng kỵ gì, cho nên gọi là Tự tứ. Vân Thê quy định nửa tháng nói thẳng là căn cứ vào đó. Phật hoan hỉ, riêng một mình ông chẳng hoan hỉ, liệu có được không? Luật ghi rằng: Tăng có lỗi, Tăng bên cạnh bạch Phật, Phật đã quở trách đủ điều, nhân đó mà đặt ra luật. Vân Thê quy định hàng ngày nói thẳng là căn cứ vào đó. Phật cho phép người ta nêu lỗi lầm, một mình ông chẳng cho, liệu có được không? Thế pháp còn nói rằng: Vua có bề tôi can gián thẳng, cha có con can gián thẳng, kẻ sĩ có bạn can gián thẳng. Cho nên nói rằng: Vua thịnh thưởng kẻ bề tôi can gián thẳng, chúa thánh dựng cây phỉ báng, Khổng Phu Tử coi việc người ta biết tới lỗi lầm của mình là điều may mắn. Trọng Do vui mừng vì được nghe nói về lỗi lầm của mình, huống hồ là Tăng tu xuất thế pháp mà lại có thể chẳng cần đến bạn bè để hình thành cái đức của mình ư? Ghét nói thẳng thì những kẻ xu nịnh bợ đỡ chắc chắn sẽ kéo tới! Cự tuyệt lời can gián, bào chữa cho điều sai trái; làm tổn hại đến đức, làm bại hoại sự nghiệp, đó chẳng phải là sai lầm nhỏ đâu!" Hãy cẩn thận đấy!

Tâm Tích

Ông Bao Hiếu Túc suốt ngày nghiêm nghị, người ta đã ví ông cười với nước sông Hoàng Hà trong. Tần Cối cũng ít khi cười, mỗi khi hắn cười người ta ví với nước suối cạn. Ngoài mặt tuy giống nhau, nhưng trong lòng thì khác nhau một trời một vực! Thần Đỉnh Ân thiền sư môn đình rất cao, nạp tử nếu chẳng phải là bậc thượng sĩ tham học đã lâu thì không dám lên cửa Ngài; Thiền hòa đời sau cũng có người như thế. Lâm Tế Đức Sơn hơi một tý là quất hèo quát nạt như gió như sấm; Thiền hòa đời sau cũng có người như thế. Hoàng Long Diệu Hỉ lên tòa liền chửi bới các phương; Thiền hòa đời sau cũng có người như thế.

Sự giống nhau và khác nhau của họ như thế nào?

Tăng Chuộng Ngoại Học

Sự học của Nho giả lấy các sách Lục kinh, Luận ngữ, Mạnh tử làm chuẩn đích, còn Lão Trang cho tới kinh Phật thì cấm chỉ, chẳng học, đó là vì học nghiệp phải chuyên công, đó là đúng lý, chẳng đáng trách. Làm Tăng cũng thế. Vậy mà lại chẳng đọc kinh Phật mà đọc sách Nho; đọc sách Nho vẫn còn khả đĩ, thậm chí còn đọc Trang Lão. Những kẻ hơi minh mẫn một chút còn hùa theo mà chú thích các sách đó, còn hùa theo mà học thơ, học văn, học văn tự ứng dụng, đủ mọi thứ nhưng đều là suy tướng của pháp môn, chẳng thể cứu vãn được!

Tăng Chuộng Tạp Thuật

Tăng còn có người làm thày địa lý, làm thày bói, làm phong giáo sư (thày tướng số), làm y dược sư, làm thày thuốc phụ khoa, làm thày phù thủy đốt lò thiêu luyện, tệ nạn của thời mạt pháp đã tới hết nước. Có người nói: "Bách Trượng đại sư sai Tư Mã đầu đà chọn đất có thể làm đạo tràng cho năm trăm Tăng và tìm được Quy Sơn, đó là việc của thày địa lý; rồi lại sai chọn chủ nhân của Quy Sơn và đã chọn được Đại Hựu thiền sư, đó là công việc của nhà phong giám (thày tướng số). Thế thì thế nào?" Ôi! đó là cơ duyên lớn để Thánh hiền thời xưa truyền pháp lợi sinh, chẳng phải là điều mà người thế gian đoán biết được. Hơn nữa Bách Trượng, Tư Mã là nhân phẩm bậc nào mà bọn thuật sĩ ngày nay có thể vin vào đó được?

Tăng Chuộng Tạp Thuật

Có người nói rằng: "Tạp thuật cố nhiên chẳng phải là công việc của Tăng, nhưng làm thuốc để bảo toàn sự sống cho chúng sinh, có lẽ cũng không trở ngại gì?" Ta bảo rằng: tạp thuật loạn tâm thì nhất loạt „nên bỏ‟. Còn nếu như có lòng cứu giúp chúng thì cũng là là một trong vạn hạnh.

Nhưng nếu thuật chẳng tinh, tuy nói rằng bảo toàn sự sống cho chúng sinh, nhưng ngược lại sẽ làm tổn thương sự sống của chúng sinh thế thì rất không được! Gần đây có vị Tăng làm phép cứu, phép của ông là trộn thuốc thành bánh, đặt mồi ngải ở trên mà đốt, nói là chữa được vạn bệnh. Phép này chẳng biết xuất xứ từ sách nào, truyền tự người nào? Xét ra lần theo bắp thịt mà xét huyệt, theo huyệt mà vào trong đó là phép thường đốt ngải. Cách bánh mà cứu, làm cho người ta đau đớn mà không có công hiệu gì. Thế mà thày làm, đệ tử nối dõi. Chẳng tự biết nghiệp của họ rất sâu nặng.

Chu Liễu Ông

Chu Liễu Ông bảo ta rằng: "Ngày nay cửa Phật phải chém đầu ba người treo ở Cảo Nhai thì rồi sau Phật pháp mới chấn hưng được!" Bấy giờ có vị quan là Mỗ ngồi ở đó, bèn hỏi ba người đó là ai? Đáp: "Một người là Giáp, người thứ hai là Ất”. Hỏi đến người thứ ba thì đáp thẳng thừng rằng: "Đó là ông anh!" Vị quan là Mỗ đó.

Ngày thường vốn là bạn thân của Liễu ông. Hỏi vì sao thì đáp: "Vì ông mượn tiếng A lan nhã, nhưng tâm lại ở điện Hàn Nguyên!" Vị quan đó chẳng giận, còn đứng lên mà nói là: "Đó là lời chí lý". Vị Liễu Ông nay vì cương trực mà chẳng được đương thời dung nạp, đến như tăng sự cũng chính khí lẫm liệt như vậy, thật là đáng sợ, đáng kính. Nay Tăng có người thực sự A lan nhã, nhưng lại phát nguyện: "Nguyện kiếp sau sẽ được làm ngự sư". Thật đáng thẹn chết được!

Nước Sôi Thí Thực

Có người tự xưng là Sa-môn Tây Vực làm Diệm khẩu Thí thực pháp sư, khi vảy nước tịnh trừ ông ta chẳng dùng nước thường, mà đun nước sôi trong bình rồi bê bằng tay mà vảy, bắn vào mặt người ta cũng chẳng nóng. Người đều cho là lạ, người thỉnh thí thực đông nườm nượp. Ta cho rằng trò này rất chẳng đáng quý. Những người được thế gian gọi là Đoan công Thái bảo còn có thể dùng xích sắt nung đỏ quấn vào chân tay mình mẩy, dùng mũi dao nhọn sắc đâm vào yết hầu, huống hồ trò nước sôi này chỉ là trò vặt mà thôi.

Xét ra Phật quy định rằng: Khi thí thực vốn là vì lũ ngã quỷ ăn uống vào tới miệng liền biến thành lửa thành tro, cho nên đã dùng nước cam lồ, chân ngôn v.v... để diệt nhiệt não cho chúng, khiến chúng được mát mẻ. Vậy sao lại dùng nước sôi? Cách này do Phật nào nói? Do kinh nào ghi? Mê hoặc thế gian, lừa bịp dân chúng, thật không gì quá quắt như trò này. Có người bảo rằng: Ông ta có khả năng biến nước sôi thành suối mát, cho nên chẳng cần dùng đến nước thường. Nếu quả đúng như vậy thì cũng có thể biến thứ thối nát thành trầm hương và chẳng cần dùng hương nữa, biến tối tăm thành ánh sáng và chẳng cần dùng đèn nữa; biến ngói sỏi thành quả táo hạt dẻ và chẳng cần dùng quả nữa; biến cỏ rác thành mẫu đơn, thược dược và chẳng cần dùng hoa nữa; biến bùn đất thành thóc lúa mì mạch kê nếp kê tẻ mà chẳng cần dùng đến lương thực nữa. Nay cớ sao lại cứ phải chu biện đầy đủ hương hoa đèn quả lương thực nhất nhất như phép thường, mà chỉ riêng việc vảy nước tịnh trừ lại dùng nước sôi? Người hiểu rõ nghĩa lý hẳn phân biệt rõ đúng hay sai.

Nhục Hình

Nhục hình bắt đầu từ bao giờ, đó có thực là ý của Thánh nhân không? Có người nói: "Thượng thư đã nói chuyện này rồi!" Song nói chuyện đó mà chưa nói rõ, có thể là người sau muốn ra oai với dân mà đặt ra chăng? Xét ra rang nướng tội nhân đó là việc đã khiến cho vua Trụ nhà Thương đã nguy đến bản thân; móc mắt người, lột da mặt người, đó là những việc đã khiến Tôn Hạo nước Ngô bị mất nước; còn có những hành động đem dầu sôi, đun muối đổ vào nồi vào vạc rồi vứt người vào trong mà ninh, đó là những việc đã khiến cho vua các nước Tề, Sở v.v...bị diệt vong.

Thế mà bảo là Thánh nhân đặt ra ư?

Có người còn nói: "Người đó bị xăm trán và xẻo mũi, Chu Dịch cũng đã nói câu ấy!" Song Dịch là kinh, chẳng phải là luật; là sách bói toán, chứ chẳng phải là sách nói về hình luật. Đó là sách dùng để răn đe trước đối với người dân, chứ chẳng phải là dùng để trừng phạt tội lỗi của người dân. Xăm trán và xẻo mũi, chỉ là Dịch tượng (biểu tượng của Dịch), chứ chẳng phải là thật.

Vả lại nhục hình tới thời vua Hán Văn Đế mới bỏ, muôn đời sau cho Văn Đế là sai ư? Cho Văn Đế là Vua hiền ư? Nếu cho là vua hiền thì có thể biết rõ ràng nhục hình là sai trái rồi! Dẫu vậy, Văn Đế thì quả là vua hiền rồi. Nhưng vẫn còn điều di hận là chưa trừ bỏ được cung hình. Than ôi! Đau xót thay! Thật là khó nói! Nghiệp báo tuần hoàn, chẳng thể dẹp được. Biết đời nào mới được thấy Long Hoa?!

Tâm Ý Thức

Mấy vị giảng sư tranh luận về Tâm Ý Thức chẳng ngã ngũ được. Ta bèn kê cứu về điều này từ thời cổ. Văn Thù Vấn Kinh nói rằng: "Tâm nghĩa là Tụ, Ý có nghĩa là ức (nhớ lại), Thức nghĩa là hiện tri (đang biết)". Câu Xá Luận nói rằng: "Tập khởi (gom lại) thì gọi là Tâm. Trù lượng (tính toán ước lượng) thì gọi là Ý. Liễu biệt (phân biệt, hiểu rõ) thì gọi là Thức". Mật Nghiêm kinh nói rằng: "Tàng (cất giấu) đó là Tâm. Chấp ngã thì gọi là Ý. Lấy các cảnh cõi thì gọi là Thức". Các thuyết như vậy đều đại thể giống nhau chỉ khác nhau chút ít. Vĩnh Gia nói rằng: "Tổn pháp tài, diệt công đức, không gì không do Tâm Ý Thức này!"

Bởi vậy trong giáo thừa cần phải nghiên cứu kỹ từng thứ một, không được lẫn lộn. Tông môn chỉ thẳng nguồn Tâm thì một niệm chẳng sinh, toàn thể sẽ hiển hiện, còn cần gì phải phân biệt tranh luận tủn mủn nữa!

Chế Tâm

Có người hỏi: "Tâm niệm bời bời, nên làm phương tiện gì?" Ta đáp: "Phật dạy Tâm kia phải chế ngự nó một chỗ thì việc gì cũng xong!" Có người hỏi rằng: "Há chẳng giống như việc Cáo Tử cưỡng chế tâm mình mà chẳng động ư?" "Đây chẳng phải thế!" Chủ trương của Cáo Tử chẳng động tâm, nếu niệm khởi lên thì chặn lại, chặn nén nó xuống khiến nó tĩnh. Còn nay chế tâm, là chế ngự nó khiến nó trở về một chỗ chẳng dụng tạp tâm thế thì đằng kia là tâm nguội lạnh chẳng khởi lên, đằng này là dụng tâm chuyên nhất bất nhị. Đằng kia là khoát đạt không, đằng này là tư duy tu; đó là hai đường khác nhau, không thể đặt ngang hàng với nhau mà bàn được. Một chốn công thành thì tùy theo sự tu tập mà trăm ngàn Tam muội thảy đều đầy đủ, cho nên nói là việc gì cũng xong. Đằng kia cưỡng chế chỉ làm được một vị ngoan định (ngu định), làm sao có thể có được công đức này? Tuy vậy, đây vẫn là người học mới bắt đầu hành công phu phương tiện, chẳng phải là cứu cánh.

Vốn không có một vật, bụi bặm bám chốn nào? Thế thì còn có cái gì mà chế ngự nữa? Hơn nữa còn tìm đâu ra cái gọi là chốn nữa? Có người nói: "Vốn không có một vật, bụi bặm bám chốn nào? Thế thì toàn là cảnh cõi không tịch và lại giống hệt như thuyết chẳng động tâm của Cáo Tử rồi!" Đáp: "Cáo Tử chặn nén bản tâm, khiến nó chẳng động; Tào Khê không có tâm gì có thể động được, chẳng cần phải chặn nén, thế thì sao mà giống nhau được!"

Thiền Tông Tịnh Độ Chậm Nhanh

Một Tăng chuyên tu pháp môn niệm Phật. Một Tăng tự phụ về thiền bảo Tăng niệm Phật rằng: "Người niệm Phật ắt phải đợi tới khi vãng sinh tới Tây Phương, được gặp Phật A Di Đà rồi sau mới đắc ngộ. Ta tham thiền thì ngay kiếp này đã đắc ngộ rồi. So sánh hai đàng, đàng nào nhanh đàng nào chậm đã rõ ràng. Ngươi có thể bỏ niệm Phật mà tham thiền được đấy!" Tăng niệm Phật không thể quyết định được, bèn đem hỏi ta. Ta nói: "Căn có lợi có độn, lực có siêng có nhác, tồn tại trong con người đó thế thì so sánh sự nhanh chậm giữa đàng này với đàng kia chưa thể cho đàng này là đúng và cho đàng kia là sai được. Ví như hai người cùng rảo bước tới nơi có kho báu một người cưỡi ngựa, một người đi thuyền, khởi hành cùng ngày nhưng ai tới nhanh ai tới chậm chưa thể định được.

Nhanh hay chậm là do lợi hay độn, siêng hay nhác quyết định. Tham thiền niệm Phật cũng lại như thế. Nói đến chậm thì người niệm Phật có phải qua bao nhiêu kiếp hoa sen mới nở; người tham thiền cũng có khi qua nhiều đời siêng năng gian khổ mà vẫn chẳng thể kiến tánh! Nói đến nhanh thì người tham thiền có người lập tức liễu ngộ ngay, chẳng phải trải qua A tăng kỳ kiếp mà đã được Pháp thân; người niệm Phật cũng có người ngay đời này đã triệt để giác ngộ, lúc lâm chung được vãng sinh

Tịnh độ Thượng Thượng phẩm. Xưa có câu rằng: "Như người đi xa cốt sao tới đích. Chẳng cần cố tách bạch giữa đường khó hay dễ".

Lục Tổ Đàn Kinh

Lục Tổ thị hiện chẳng biết chữ, suốt đời chẳng đùng bút nghiên, Đàn Kinh đều do người khác ghi lại, cho nên có nhiều chỗ sai lầm. Các thuyết mười vạn tám ngàn, Đông phương v.v... trong đó từ lâu đã được biện minh. Trong đó còn nói: "Chỉ tu Thập thiện, cần gì phải nguyện vãng sinh?" Xét ra Thập thiện là nhân để được sinh ở cõi trời. Khi không có Phật xuất thế, Luân vương mới dùng Thập thiện để hóa độ chúng sinh. Lục Tổ chẳng dạy người ta vãng sinh Tây phương gặp Phật mà lại chỉ khiến họ cầu sinh ở cõi trời, thế mà được ư? Điều đó rõ ràng là chẳng đáng tin rồi. Cho nên biết rằng những kẻ chấp vào Đàn Kinh mà chê Tịnh độ là những kẻ rất sai lầm!

Ở Núi

Xưa có câu: "Đại ẩn ở chợ, tiểu ẩn ở núi". Thế là có kẻ can tâm chìm đắm ở cõi trần tục. Chẳng biết rằng người ở chợ sống lẫn lộn với thế tục, trong cảnh huyên náo vẫn được yên tĩnh, kẻ sĩ có đạo thì thế, nhưng đó chẳng phải là cảnh mà hạng sơ tâm (mới phát tâm tu) có thể thích nghi.

Có người nói rằng: "Vĩnh Gia bảo rằng chưa đắc đạo mà đã ở núi trước, thì sẽ chỉ thấy núi mà ắt quên mất đạo. Thế là chẳng cho ở núi". Đây đều có cách giải thích cả. Ta tán thành ở núi là cốt để răn dạy hạng chìm đắm trong vòng trần tục. Còn câu nói của Vĩnh Gia đương nhiên là chính lý. Con nhà xuất gia việc lớn chưa tỏ, ngàn dặm vạn dặm tìm thày hỏi đạo, thân cận tri thức, sớm thăm tối thỉnh, há toan mông muội vô tri làm quỷ giữ núi?

Cho nên biết rằng: trước tiên hành cước, rồi sau ở núi, như thế mới được. Như thế thì cũng chẳng trái với lời của Vĩnh Gia.

Phật Tánh

Kinh nói: Các loài động đậy khôn ngoan đều có PHẬT TÁNH. Mạnh Tử phê phán Cáo Tử, nói: "Thế thì tánh của chó, tánh của trâu cũng giống như tánh của người ư?" Có người chấp lời kinh mà cho Mạnh Tử là sai. Ta cho rằng thế là chẳng đúng. Đều có PHẬT TÁNH, đó là lời xuất thế tận lý. Người và súc vật chẳng giống nhau, đó là lời bàn về thế gian hiện tại, hai thuyết đó chẳng gây trở ngại gì cho nhau.

Cho nên, nếu xét đến cùng về nguồn gốc thì từ con kiến con mối trở xuống và chư Phật ba đời đều bình đẳng như nhau. Nhưng nếu căn cứ vào hiện tại ngày nay thì người thông hiểu muôn sự biến hóa, còn súc sinh thì chỉ có một tri giác; làm sao mà coi ngang nhau được! Há phải chỉ có người và súc sinh khác nhau. Ngay loài chó kia dùng để canh giữ ban đêm, hễ có động là nó sủa. Còn loài trâu nọ thì dù mở then đào ngạch, vượt tường phá cổng nó vẫn thản nhiên như chẳng nghe thấy, chẳng nhìn thấy.

Tánh chó tánh trâu quả thực khác nhau, huống hồ con người. Muôn thứ gỗ đều cùng có một điểm giống nhau, vì đều là gỗ cả, nhưng [gỗ] Ngô Giả, Hỉ Cức lại chẳng giống nhau. Trăm sông đều cùng có một điểm giống nhau, vì đều là nước cả, nhưng sông hồ mương máng mỗi thứ mỗi khác. Đó là giống mà chưa hề không khác, khác mà chưa hề không giống vậy.

Nếu cứ chấp trước mà chẳng thông thì khi Thế tôn thành Chánh giác thì sẽ nhìn thấy khắp hết thảy chúng sinh đều thành Chánh giác, như vậy ngày nay vì sao mà vẫn còn có chúng sinh.

Tăng Nuôi Đày Tớ

Tăng có kẻ nuôi đày tớ để sai khiến. Xét ra người xuất gia có đệ tử có thể phục dịch, vậy thì nuôi đày tớ để làm gì? Có người nói: "Đệ tử vì cầu đạo mà đến, chẳng phải là người chấp dịch". Ôi! Khi Khổng tử đi sang nước khác thì một là Nhiễm Hữu làm đày tớ, hai là Phàn Từ làm người đánh xe; khi Nhan Uyên được bạn mời đi thì một là môn sinh, hai là con cái khiêng kiệu. Đời sau đã vẽ lại các cảnh đó, cho là cao thượng.

Nay xuất gia làm Tăng mà lại cưng chiều đệ tử, bỏ tiền ra mua đày tớ riêng để lo các việc nấu nướng, vác củi, cầm lọng, cầm thiếp, cái tệ của thời mạt pháp tới mức như vậy đó!

Văn Văn Sơn (Tức Văn Thiên Tường)

Lục ca của Văn Sơn có câu: "Kiếp sau nghiệp duyên còn, cốt nhục sẽ như cũ", thế là tin rằng có ba đời. Chỉ chẳng biết rằng nhân duyên túc nghiệp tới thì sum họp làm một nhà, nhân duyên túc nghiệp hết thì ly tán mỗi người một ngả, như chim ngủ đỗ trong rừng, sáng ra thì thành ra chim ở bốn phương Đông Tây Nam Bắc, làm sao mà bảo đảm như cũ được. Văn Sơn tiết nghĩa tài học làm gương cho trăm đời thế mà lời đó lại giống như lời [vở kịch] Trường sinh điện ngày 7 tháng 7. Đó là do ông chưa hề lưu tâm nội điển (chỉ kinh Phật).

Tiếc thay!

Bốn Cách Cân Nhắc Lựa Chọn (Tứ Liệu Giản) Đối Với Việc Xuất Gia

Có người tại gia mà xuất gia, có người xuất gia mà tại gia, có người tại gia trong tại gia, có người xuất gia trong xuất gia.

Người ở nhà cùng họ hàng, có đủ cha mẹ vợ con, nhưng tâm luôn luôn tại đạo, chẳng nhiễm thế trần, đó là hạng tại gia mà xuất gia. Người ở chốn Già lam, không có cái lụy cha mẹ vợ con, nhưng mưu cầu danh lợi chẳng khác gì người thế tục, đó là hạng xuất gia mà tại gia.

Người ở nhà thế tục, suốt đời bị trói buộc, không hề có một niệm giải thoát; đó là hạng tại gia trong tại gia.

Người ở chốn Già lam, suốt đời tinh tiến, không hề có một niệm thoái đọa; đó là hạng xuất gia trong xuất gia.

Cho nên, người xưa có bốn câu Thân Tâm xuất gia, ý chính là như thế.

Tuy vậy, không kể hạng xuất gia trong xuất gia là bậc thượng sĩ, còn là hạng xuất gia mà tại gia thì chẳng thà làm hạng tại gia trong tại gia.

Vì sao vậy? Vì dưới áo ca sa mà đánh mất thân người thì là hạng thấp kém trong các thứ thấp kém vậy.

Thời Gian Chẳng Thể Lãng Phí I

Người thế gian ham mê đắm đuối thứ gì là chẳng kể ngày đêm. Những rằng: "Ngày ngắn khổ nỗi đêm dài. Sao không cầm nến rong chơi lu bù!" Đó là ham thưởng ngoạn "Trăm năm ba vạn sáu ngàn ngày. Một ngày phải nốc ba trăm chén"; đó là ham ma men. "Khách quê ngâm tàn đèn nửa đêm", đó là ham thơ phú. "Hè dài tiêu khiển một cuộc cờ", đó là ham cờ bài. Xưa đã có lời giáo huấn rõ ràng: "Ngày nay đã qua, mệnh cũng giảm theo, nên siêng tinh tiến, như chữa cháy đầu".

Nay con nhà xuất gia vốn không ít kẻ ham ma men rượu chè, mà ba thứ ham hố trước sau đó có khi cũng chưa tránh được.

Bỗng dưng lãng phí thời gian tốt đẹp, há chẳng rất đáng tiếc ư?

Thời Gian Chẳng Thể Lãng Phí

Tiên đức khai thị cho đại chúng, nói: "Các ngươi xuất gia, chưa đứng vững chân, bỗng chốc đã qua ba bốn mươi năm rồi!" Chúng ta nghe lời nói chân thành thống thiết này lẽ ra nên run sợ đến dựng tóc gáy. Ấy thế mà lại có những người đem tất cả tuổi thanh xuân tráng kiện của mình chăm chỉ làm sự nghiệp hữu vi: hoặc xuôi Nam ngược Bắc, bảo đó là tôi đi thăm lễ danh sơn; hoặc tô tượng làm chùa, bảo đó là tôi hưng sùng Tam Bảo; hoặc họp chúng mở hội, bảo đó là tôi giúp cho việc hoằng dương pháp hóa. Đây tuy danh sắc cũng đều là việc tốt, chẳng thể ví với các việc thưởng ngoạn, ma men v.v... nói trên, nhưng về lãng phí thời gian thì cũng đều là một.

Một mai bừng tỉnh ngộ nhận ra điều sai trái trước kia thì bỗng đã già nua lụ khụ rồi, hối không kịp nữa.

Cho nên nói rằng:

"Trẻ trung chẳng gắng sức

Già nua buồn, ích chi!"

Than ôi! Còn có kẻ suốt đời nhởn nhơ mà chẳng buồn nữa kia!

Cơm Rau Đãi Thượng Khách

Một quý nhân tuổi cao, tước vị cũng cao, có vị thượng khách tới, mời ở lại xơi cơm. Khách chắc mẩm là phải thịnh soạn, nhưng té ra chỉ là cơm soàng với một bát canh rau mà thôi, không thêm món nào khác. Khách rất thán phục. Nay nhà giầu đãi khách thì nấu nướng xào xáo chim muông cá mú v.v..! nhiều loại chúng sinh. Đó là sai lớn! Có người hỏi vặn rằng: "Kinh Dịch nói: Giết thịt nấu nướng linh đình để phụng dưỡng bậc Thánh hiền. Thế thì sao nào?" Ôi! Há chẳng nghe nói: hai món cơm canh là có thể dùng cúng được, đó cũng lời chỉ bảo rõ ràng của Kinh Dịch?

Còn Tăng gia tuy chẳng giết mổ, nhưng cơm chay nhiều món thì cũng không nên. Có kẻ lại hỏi vặn rằng: "Vu Lan Bồn dùng đủ mọi thứ ngon lành của thế gian để cúng các vị Hiền thánh tăng thì đã sao?" Ôi! Há chẳng nghe chuyện người mẹ nghèo dùng nước canh thừa cúng Bích Chi Phật thế mà cảm ứng được phúc báo vãng sinh lên cõi trời, đó cũng lại là lời chỉ bảo rõ ràng của nội điển?

Thế là cốt ở tâm, chứ không phải tại vật.

Lý Trác Ngô

Có người hỏi: "Lý Trác Ngô bỏ vinh hoa cắt tóc đi tu, trước tác lưu truyền trong nước, Ngài cho rằng ông ta là người thế nào?" Đáp: Tài siêu dật, khí hào hùng của Trác Ngô, ta rất quý trọng. Song, điều đáng trọng là ở đó, mà điều đáng tiếc cũng ở đó. Xét ra người có đầy đủ tài khí như vậy mà chẳng lấy lời Thánh nhân làm liều lượng, lấy đạo thường làm bằng cứ, trấn lại bằng đức đôn hậu, giữ gìn bằng tâm thận trọng thì ắt sẽ thích đưa ra lý luận răn đời sửa tục để tự mua vui. Thử nêu một vài điều. Trác Ngô cho rằng thế giới vạn vật đều bắt đầu từ Âm Dương, còn lập luận cho rằng Thái cực sinh ra Âm Dương, đó là vọng ngữ. Đây đại để là căn cứ vào Dịch truyện, nói rằng có trời đất rồi sau mới có vạn vật, mà cho rằng trời âm đất dương, nam âm nữ dương đó là nguyên bản tối sơ, ngoài ra trước đó không còn có gì nữa.

Ông ta chẳng nghĩ rằng: Dịch còn có thuyết Thái cực sinh ra Lưỡng nghi (tức Âm dương). Cả hai thuyết này đều cùng có xuất xứ từ lời Khổng Tử trong Dịch truyện, vậy mà một thuyết là chí luận, một thuyết là vọng ngữ, thế là thế nào? Thậm chí ông ta còn cho Tần Thủy Hoàng bạo ngược là vua chúa bậc nhất; cho Phùng Đạo thất tiết là đạo hào kiệt; cho Kinh Kha, Nhiếp Chính sát thân là chết đúng chỗ nhất, còn các bậc hiền nhân quân tử được thời xưa khen ngợi thì ông ta thường thường bới móc chỉ trích tỳ vết của họ, thậm chí khi bàn về tuồng kịch sân khấu ông cũng lại cho rằng các chuyện giữ gìn tiết nghĩa trong các vở Tỳ bà ký, Kinh thoa ký chỉ là gượng gạo, còn chuyện vái trăng trong Tây sương ký mới là thuận theo thường tình của tính trời.

Ôi, thiên Đại Học nói rằng: "ưa cái gì mà người ta ghét, ghét cái mà người ta ưa thì tai họa ắt sẽ giáng xuống bản thân mình". Đó là nói về Trác Ngô vậy.

Tiếc thay!

Lý Trác Ngô

Có người nói: "Ngài căn cứ vào thành bại mà bình luận nhân vật ư?" Đáp: "Chẳng phải thế! Khổng Tử tiên đoán Tử Lộ sẽ chết bất đắc kỳ tử, chẳng phải chẳng coi Tử Lộ là hiền tài, chẳng phải chẳng yêu Tử Lộ.

Mọi việc đều lấn át người khác đó là con đường tự chuốc lấy cái chết. Trác Ngô tự phụ có dũng khí của Tử Lộ, hơn nữa chẳng giữ trai giới mà lại làm chuyện chém giết, chẳng ở núi rừng mà lại rong chơi nơi triều đình thành thị, chẳng để tâm vào nội điển mà lại trước thuật ngoại thư, thì dù có quay đầu về núi, ta cũng cứ cho là may lắm mới tránh khỏi chết được!"

Tuy vậy, di ước do ông đặt ra để dạy bảo đồ đệ, đều dạy họ khổ hạnh thanh tu, ở sau mà ít ra ngoài, đó là những điều mà người làm Tăng nên học.

Tô Tử Chiêm phê bình Phạm Tăng, nhưng vẫn coi Phạm Tăng là bậc nhân kiệt. Ta đối với Trác Ngô cũng giống như vậy".

Nghĩa Của Tánh Đạo Giáo Trong Trung Dung

Diệu Hỉ đem Tánh, Đạo, Giáo trong thiên Trung Dung gán ghép với Thanh tịnh Pháp thân, Viên mãn Báo thân và Thiên bách ức Hóa thân, sát sao hòa hợp, có thể nói là rất khéo léo. Nhưng nghiên cứu kỹ thì đó chỉ là lời lẽ quyền nghi để so sánh ví von nhất thời, chứ chẳng phải là định luận muôn đời bất di bất dịch, nếu dùng làm pháp hội thật sự thì chẳng được! Sao vậy? Đó lấy Nhân Nghĩa Lễ Trí làm Tánh, há chẳng thanh tịnh; song chẳng phải là sự thanh tịnh của Pháp thân mảy may không còn bụi bặm. Đó coi cái lý đương nhiên của sự vật là Đạo, há chẳng viên mãn; song đó chẳng phải là sự viên mãn của Báo thân giầu có muôn đức. Đó coi việc sáng chế, lập pháp, hóa dân thành đạo là Giáo, há không có trăm ngàn ức diệu dụng; song diệu dụng của một thân chẳng phải là diệu dụng của phân thân trăm ngàn ức. [Thế là] Đại đồng mà tiểu dị, không thể không xét. Có người nói: "Nhân Nghĩa Lễ Trí, đó là lời Mạnh Tử. Trung Dung chỉ nói về thiên mệnh mà thôi!"

Ta bảo rằng: "Chí thành để trọn tánh ấy" tiếp sau đó là "khoan dụ ôn nhu" mười sáu chữ chẳng phải Nhân Nghĩa Lễ thì là gì? Cho nên mới nói rằng: Mạnh Kha (tức Mạnh Tử) là môn nhân đã thụ nghiệp từ Tử Tư (tương truyền là tác giả của thiên Trung Dung). Điều này không thể không xét.

Triệu Thanh Hiến

Ông đã từng tự nói: ban ngày làm việc gì, đêm đến ắt phải thắp hương kính cáo với trời. Điều gì chẳng dám báo cáo thì chẳng làm. Ta cho rằng người như vậy mới có thể học đạo được. Sau đắc pháp ở Tưởng Sơn Tuyền thiền sư, có câu "Một tiếng sét mở toang đầu óc, đánh thức nếp nhà tự ngày xưa!", dùng tâm địa tinh thành như vậy để mà rèn luyện tự tâm, cho nên việc ông đắc ngộ chẳng phải là ngẫu nhiên. Còn như thân tuy quy Phật mà tâm chẳng hợp với trời thì đó chỉ là chơi đùa ở chốn cửa Pháp mà thôi!

Nợ Kinh

Chùa Lợi Tế ở Ô Trấn có hai thày trò một vị Tăng đều nổi tiếng là cẩn thận, đôn hậu. Người đến nhờ kinh sám càng ngày càng đông, vì vậy mà trở nên giàu có, nhưng lại rất keo kiệt, chẳng tự hưởng dụng cũng chẳng bố thí. Sau bị ốm, người trong họ đón về điều trị, được ít lâu thì tạ thế, những thứ bình sinh tích trữ được hết thảy đều thuộc về họ hàng. Mười năm sau, hiện lên báo mộng cho thân thích rằng: "Vì kinh sám chưa xong, bị âm phủ tra khảo rất gấp, khổ không thể nói được! Điều mà thế gian phao đồn rằng trong ánh chớp sấm sét có đọc thấy chữ „Trả nợ‟, quả thật chẳng sai!"

Ta ghi lại chuyện này để răn những ai ứng duyên!

Tịnh Độ Thọ Chung

Có người hỏi rằng: "Nguyện thứ hai nói rằng: „Trời người trong nước [sau khi] thọ chung, không còn sinh vào ba đường ác nữa!‟ Thế thì vẫn có sinh có tử, chỉ chẳng đọa lạc mà thôi! Sao lại bảo rằng ai sinh ở nước đó (chỉ Tịnh độ) đều được vô lượng thọ?" Đáp: [phía] sau chẳng [có] nói rằng: "Tuổi thọ của trời và người ở trong nước đều vô lượng, trừ bản nguyện ra còn nguyện xuất sinh để cứu độ chúng sinh" đó sao? Thập nghi luận cũng nói: "Sinh ở nước đó, được Vô sinh nhẫn rồi, trở về cõi thế gian này để cứu khổ cho chúng sinh". Thế thì đó là bi nguyện hành hóa, chứ chẳng thể ví với sự sinh tử ở cõi nước này (chỉ cõi Tịnh độ)".

Long Thư Vãng Sinh

Có người hỏi: "Cư sĩ (chỉ Long Thư) lúc lâm chung đã đứng mà hóa, điềm lành chỉ rõ ông đã được vãng sinh rành rành như vậy, nhưng Đại Di Đà kinh do ông sưu tập không khỏi có những chỗ sau đưa lên trước, trước đưa xuống sau, đó là một lỗi. Thêm nữa, Tống Cảnh Liên bảo rằng: đối với Kim Cương kinh, cư sĩ chẳng dùng 32 phần của Chiêu Minh, điều này không kể; nhưng cũng chẳng theo những điều quy định của Thiên Thân Vô Trước mà lại sắp xếp thứ tự các phẩm theo cách khác, đó là hai lỗi. Như vậy thì dường như chưa phù hợp với chính nhân vãng sinh của người đọc tụng đại thừa như đã nói trong Quán kinh, thế mà lại đứng mà hóa là nghĩa làm sao?" Đáp: "Đây tuy có lỗi, song ông ta hàng ngày đã niệm Phật cầu sinh vô cùng tha thiết, vô cùng thành khẩn, tự lợi lợi tha, công đức không nhỏ, lỗi nhỏ chẳng đủ để che lấp điều thiện lớn của ông ta. Còn có người mang theo cả nghiệp mà vẫn được vãng sinh, vậy đối với Long Thư, còn có gì mà phải nghi ngờ nữa?"

Có khi phẩm vị của ông ta chẳng thể dự bậc Thượng thượng phẩm, thế thì cũng chưa thể biết được!

Thụ Thẳng Bồ Tát Giới

Trong sách Giới Sớ Phát Ẩn do ta trước tác, ta có nói rằng phải thụ năm giới, mười giới, hai trăm năm mươi giới rồi sau mới thụ 10 giới trọng 48 giới khinh của Bồ tát. Có vị giảng sư bực tức bất bình nói: "Sao chẳng dạy người ta thụ ngay Bồ tát giới mà lại vòng vèo lằng nhằng như vậy? Phật đã tiên đoán là trong thời mạt pháp sẽ có Ma vương trà trộn vào Phật pháp của chúng ta để mà phá hoại, nay chính là người đó đấy!" Ta chẳng đáp. Vị giảng sư đó mất, đồ đệ của ông, chỉnh lý những lời nói trên, định triệu tập chư Tăng, các tể quan cùng các cư sĩ v.v... họp đại hội để mà tranh luận chất vấn ta. Ta cũng chẳng đáp. Có người thay ta đáp rằng: "Đừng có làm thế! Há chẳng xem những điều mà ông ta đã dẫn ra từ kinh Bồ tát thiện giới ư? Kinh nói: „Ví như lầu cao bốn tầng, từ dưới lên trên thứ tự rõ ràng, chẳng thể vượt cấp‟. Thụ giới cũng thế! Đó là lời kinh, đừng có làm thế!" Người đó mới thôi!

Hình Giới

Có vị đại trưởng giả là Lã Thúc Giản làm sách Hình giới, Trâu Nam Cao tiên sinh đem khắc ván in, ta viết hộ lời bạt. Nay nghe đồn có một chuyện rất lạ: Có viên quan nọ rất tàn bạo, hơi một tý là phạt người ta mấy chục roi, tiếng kêu la thảm thiết dậy đất. Có vị đạo nhân đạp cửa xông vào, đứng sừng sững ở công đường, trợn mắt mà chỉ vào viên quan đó. Viên quan đó cả giận, hô tả hữu dùng roi quất thật lực. Bỗng sau công đường có tiếng la lớn. Công tử bị quỷ đánh gần chết. Viên quan nọ liền vội vàng thoái đường vào trong thì thấy con ông tự nói: "Dường như có quỷ thần dùng roi to tướng đánh con, rách da nát thịt, máu đẫm hai đùi, đau chẳng chịu nổi!" Vội sai người tới công đường thì thấy người bị đánh roi lúc nãy đã biến mất rồi. Bấy giờ viên quan đó mới gào rống

khóc lóc, quăng quật mình mảy, đầu mặt đều xây xát thương tổn.

Ôi! Ôi! vị đạo nhân kia có lẽ là thiên thần chăng! Con người ta ai cũng đều có cha mẹ cả! Cớ sao con mình thì quý như châu báu, con người thì coi rẻ như cỏ rác, như vậy đối với lương tâm liệu có ổn không?

Lại có một vị quan to cưng đứa con nhỏ của mình, ngày nào cũng bắt đồ tể dâng một cái dạ dày lớn, nếu dạ dày gầy thì cả giận, đánh roi đồ tể, khiến bị thương nặng, phải điều trị hai tháng mới khỏi.

Có người ở nhà thường dùng hình phạt hà khắc đối với đày tớ nam nữ, cũng lại như vậy. Ta cho rằng sách Hình giới này có thể đem ban bố ra bốn phương, lưu truyền đến trăm đời.

Chẳng Muốn Sinh Ở Tây Phương

Có người hỏi một Tăng rằng: "Ông có muốn sinh ở Tây Phương không?" Đáp: "Ta chẳng muốn! Điều mà ta muốn chính là kiếp sau mặc lục bào, có một vợ cả một vợ lẽ ở chung một buồng. Đó chính là nước Cực Lạc của ta!" Người hỏi lặng im, rồi kể lại với ta. Ta bảo rằng: Ai có chí nấy. Chí muốn giàu sang thì đến Tây Phương mà làm gì? Tuy vậy, giàu sang dẫu chẳng phải việc tốt đẹp đối với đạo nhân, nhưng cũng cần phải tu ngoan phúc thì mới được. Nếu chẳng tu phúc thì chưa hẳn sẽ được làm lục bào lang mà có khi phải làm lục y nhân (chỉ hạng tôi tớ hèn mọn); chưa hẳn đã được lấy thục nữ con nhà danh giá, mà có khi phải nộp sáu lễ cho người Tề.

Vẫn chưa hết! Nếu có nghiệp thì ngay lục y nhân cũng chẳng được làm, mà có khi phải làm loài kim y công tử (tức chim hoàng oanh), cũng chưa biết chừng. Hơn nữa chẳng được nộp lễ cho người Tề, mà có khi phải nương tựa vào bọn quản mã, bọn cắt cỏ cho ngựa, bọn đầu bếp cũng chưa biết chừng. Vẫn chưa hết! Nếu nghiệp nặng thì kim y công tử có khi phải biến thành xích điệp cũng chưa biết chừng; quản mã, người cắt cỏ ngựa, đầu bếp có khi phải biến thành A bàng (quỷ đầu trâu, canh địa ngục) cũng chưa biết chừng! Buồn thay!

Chẳng Muốn Sinh Ở Tây Phương

Lại hỏi một Tăng: "Ông có muốn sinh ở Tây Phương không?" Đáp: "Tôi không muốn, cũng không không muốn. Đông Phương có Phật tôi vãng sinh tới Đông Phương, Tây Phương có Phật tôi vãng sinh ở Tây Phương, nam bắc trên dưới cũng lại như thế. Tôi việc gì cứ phải nhất định ở Tây Phương!" Lại hỏi một Tăng nữa: "Ông có muốn sinh ở Tây Phương không?" Đáp: "Tám Kim Cương khiêng tôi qua Đông Phương tôi cũng chẳng đến. Bốn Thiên vương khiêng tôi qua Tây Phương tôi cũng chẳng đi. Tôi đâu biết những thứ được gọi là Đông với Tây!" Gộp lại mà xét thì một người trước là kẻ chìm đắm trong ngũ trọc, còn hai người này thì một người là Tùy sinh, một người là vô sinh.

Tuy vậy, nói là tùy sinh, nhưng chưa hẳn người đó đã thật sự có thể làm chủ mà chẳng bị nghiệp lôi cuốn; nói là vô sinh, nhưng chưa hẳn

người đó đã thực sự được Vô sinh pháp nhẫn mà thường trụ Tịch quang.

Nếu chưa thể thì đó chỉ là hí luận mà thôi! Hơn nữa, nếu chưa thể thì chỉ là nói khoác chẳng biết xấu hổ mà thôi. Khó vậy thay!

Bình Thị Giả

Bình thị giả hầu hạ Thái Dương đã lâu, được khen là có sự ngộ nhập. Vậy mà sau này chính ông là người đầu tiên nêu ra những lời dị nghị và làm những việc độc ác: dời tháp của Thái Dương, đưa hài cốt của Thái Dương ra mà bổ sọ, đến nỗi lúc sống thì bị quả báo rơi vào miệng hùm, lúc chết thì bị đày vào địa ngục Nê-lê. Thế thì biết rằng: sự ngộ nhập của ông ta chẳng qua chỉ là kiến giải loáng thoáng, mới được một chút đã cho là đủ mà thôi. Đâu có người thực sự liễu ngộ triệt để mà lại làm chuyện đại nghịch bất đạo đó?

Mới hiểu nông đã cho là giác ngộ, tai họa tới mức cùng cực đó. Thật đáng để làm răn!

Tứ Quả

Tử Dương Chân Nhân bảo rằng: Người Tứ quả cướp nhà đầu thai, thân dù có bại hoại, vẫn không khỏi dời nhà này lại vào nhà khác. Cho nên ông ta nói rằng: "Nếu biết hàng long và phục hổ, vàng thật dựng nhà mấy lúc khô!"

Xét ra Sơ quả còn bảy lần trở đi trở lại trong vòng sinh tử; Nhị quả thì gọi là Nhất vãng lai, vẫn còn có thể nói đến chuyện đầu thai; Tam quả đã gọi là Bất lai. Và Tứ quả thì Kiến tư hoặc đã hết, chẳng thụ hậu hữu (tức là chẳng đầu thai nữa), Tam minh Lục thông, hiệu là A-la-hán thì còn cần gì phải cướp nhà nữa. Tử Dương tiên học siêu việt hơn người, các sách Ngộ chân của ông phần nhiều bàn về Lý tánh, vậy mà lại nói lời đó thế thì dường như là do ông ta chưa thật nghiên cứu kỹ nội điển mà thôi!

Vàng thật dựng nhà chỉ không khô mà thôi ư? Lẽ nào lại nghĩ rằng:

Vàng chẳng chịu được lửa ư?

DI Giáo Kinh

Người thế gian lúc lâm chung nói lời để dạy bảo con cháu, đó gọi là di chúc, còn con cháu giữ lấy lời ấy để làm bằng cứ, đời đời tuân thủ mà chẳng thay đổi, huống hồ là di chúc cuối cùng của bậc Thầy trong ba cõi, cha lành của tứ sinh thuyết pháp 49 năm! Đó là thứ mà người làm Tăng phải nên sớm tụng tối tập, thày trò truyền thụ cho nhau, suốt đời phụng hành và chẳng thể bỏ quên một ngày nào.

Vậy mà coi Kinh đó ngang với loại sách vỡ lòng, đem bỏ vào xó, chẳng luận bàn nghiên cứu nữa, thế thì há chẳng phải là nghịch tử của

Như Lai, ngu dân của Phật pháp ư?