Trúc Song Tùy Bút

Đệ Tử Để Tang Thày

Về việc này có ba thuyết: Một thuyết của Lục Tổ Đàn Kinh, một thuyết của Thích Thị Yếu Lãm, một thuyết của Bách Trượng thanh qui, ba thuyết mỗi thuyết mỗi khác. Nay biện luận như sau:

Đàn kinh nói rằng: "Sau khi ta diệt độ, chớ làm theo thói thế gian; khóc lóc thảm thiết, nước mắt như mưa, nhận các thứ điếu phúng của người, bản thân mặc điếu phục. Thế thì chẳng phải đệ tử của ta, cũng chẳng phải là Chánh pháp.

Yếu lãm nói rằng: "Khảo cứu các kinh Niết bàn v.v... đều không có chế độ tang phục, chỉ riêng sách Tăng huy ký dẫn lễ tam phục, trong đó loại thứ ba là Giáng phục, sách Bạch hổ thông nói rằng: "Ơn thày như cha mẹ, phải nên giáng phục". Sách Thích thị tang nghi nói: "Ơn thày như cha mẹ nên để tang ba năm". Sách Ngũ sam nói: "Quần áo để tang thày đều theo pháp phục, chỉ khác là vải hơi thô hơn và áo cộc thuần nhuộm màu vàng". Tăng Huy Ký nói: "Chỉ là sơ nhuộm màu xanh hơi khác với thường phục mà thôi!"

Thanh qui nói rằng: "Tiểu [sư] mặc áo ngắn vải gai, hai bên mặc áo ngắn bằng đay, người chủ tang v.v... mặc áo ngắn bằng sồi, mọi người cử ai ba tiếng, tiểu [sư] khóc thảm thiết ở dưới màn".

Như trên đã nói, theo Đàn kinh thì không để tang cũng không khóc; theo Tăng huy thì có để tang nhưng không khóc; và tang phục chẳng dùng vải gai chỉ dùng màu vàng màu xanh mà thôi; theo Thanh qui thì tang phục và khóc lóc cả hai đều thi hành, giống hệt như thế tục.

Xét ra người làm Tăng tuy nên theo phép của Lục tổ, nhưng đệ tử ngày nay chẳng nỡ thấy thày mất nên phần nhiều để tang thày, đó chính là trên thì vâng lời dạy của Tổ, dưới thì thuận theo tình người, linh động châm chước theo các trung dung, cứ làm áo tang màu xanh màu vàng theo như sách Tăng huy ký cũng được.

Xưa có câu: Lễ có thể vì nghĩa mà khởi xướng. Xin đợi các bậc cao minh phủ chính!

Bách Trượng Thanh Qui

Nhân nói về tang chế ở trên, mới biết sách Thanh Qui do người sau thêm thắt nhiều, chẳng phải [toàn] là sáng tác của Bách Trượng. Bách Trượng là cháu đích tôn bốn đời của Tào Khê, tang chế của ông sao chẳng tuân theo qui định của Tổ mà lại thay đổi thành pháp của Tổ? Đại để là trong việc xây dựng Tùng lâm, bắt đầu từ Bách Trượng mới đặt ra thanh qui để khiến tất cả một chúng đều có sự ước thúc mà thôi. Nhưng tới mức chế độ phồn nhũng, tiết văn tủn mủn, khiến người ta phiền nhiễu, vất vả, tất bật suốt ngày, thì làm sao còn có thể bớt duyên bớt sự để mà toàn tâm nghiên cứu đến cùng đạo này được nữa?

Cho nên nói rằng: Đó là do người sau hiển sự đặt ra, chứ chẳng phải là ý của Tổ Bách Trượng.

Quả Báo Phải Làm Giống Lợn

Tăng mỗ vốn chất phác thật thà, nhưng ngu mà lại tự mãn, hễ thấy khen ai tốt là nhất định lại cười mỉa, tỏ ý chẳng đáng khen. Lâu ngày, bỏ đạo hoàn tục, sống chung với một bà già. Lúc chết báo mộng cho mụ đó rằng: "Ngày mai, tôi sẽ về am bên cạnh!" Bấy giờ có người đem một con lợn tới phóng sinh ở am đó. Mụ biết đó là Mỗ, nhiều lần tới thăm hỏi, thế là tiếng đồn đến tai mọi người xa gần đều cho là sự lạ, người đến xem đông nườm nượp. Mụ xấu hổ, chuyển lợn tới Vân Thê. Bấy giờ chỗ phóng sinh của Vân Thê hẹp, một chùa núi xin đem về nuôi. Ít lâu sau đồ đệ đem bán cho đồ tể giết ở giữa ruộng. Ôi! Đã phải thụ sinh làm súc sinh rồi mà vẫn chẳng tránh khỏi hình phạt là bị giết mổ, sao mà tới mức cùng cực như vậy! Bọn ta nên đau lòng mà ghi xương khắc cốt chuyện này!

Nói Thêm Về Thiên Thuyết

Trước đây ít lâu, tôi đã trình bầy Thiên thuyết rồi nhưng có người khách vẫn còn có chất vấn rằng: "Bói về việc lấy vợ, nếu chẳng phải là cha mẹ mình thì đã có thể lấy được, sao chẳng nói: Bói về việc sát sinh, nếu chẳng phải là cha mẹ mình thì cũng có thể giết được? Chẳng lấy vợ để mà sinh con thì loài người sẽ tuyệt diệt, sao chẳng nói: Nếu bỏ việc sát sinh thì điều lễ tế tự sẽ bị phế bỏ?" Người bị chất vấn lặng im rồi mách lại với tôi. Tôi nói: "Người xưa có nói: Bói để giải quyết mối nghi ngờ. Chẳng nghi ngờ thì việc gì phải bói? Cùng họ chẳng lấy nhau đó là đại kinh đại pháp xưa nay trong thiên hạ, cho nên nghi thì phải bói. Sát sinh là lỗi lớn, ác lớn xưa nay trong thiên hạ, dứt khoát không được làm, thế thì còn nghi ngờ gì nữa mà phải bói?

Chẳng lấy vợ thì loài người tuyệt diệt, về lý thì đúng thế đấy! Nhưng vì không sát sinh mà điều lễ tế tự bị phế bỏ thì há chẳng nghe nói hai lẵng lễ vật cũng có thể cúng tế, giết trâu mổ bò chẳng bằng dược-tế ư?

Thế thì điều lễ tế tự vốn vẫn giữ nguyên chẳng bị phế bỏ. Nếu có phế bỏ thì phế bỏ những thứ đáng bỏ, như bỏ nhục hình, cấm tuẫn táng.

Đó là chính sự tốt đẹp.

Than ôi! Gọi là bói có nghĩa là mượn sự trước mắt tạm làm ví dụ mà thuyết minh, đại để là dựa vào cái đã sáng tỏ để đả thông điều còn bị che lấp mà thôi. Nếu ông liền cho đó là thực pháp thì quả thật có thể gọi là câu chuyện tầm phào mượn chén rượu để giúp vui, câu nói pha trò mượn sân khấu để đùa cợt. Song nếu để những câu chuyện đó lọt vào tai, ghi vào lòng đám nam nữ ngu muội thì tác hại chẳng phải là nhỏ. Vì vậy, lời nói không thể không thận trọng."

Khách còn hỏi vặn rằng: Sát sinh chỉ đoạn sắc thân, hành dâm mới đoạn cả huệ mạng. Ý nói sát sinh tội còn nhẹ. Chẳng biết rằng những kẻ bị giết tuy là sắc thân của kẻ đó, nhưng kẻ làm chuyện sát sinh chỉ cần một niệm tâm tàn ác độc địa là huệ mạng của bản thân mình đã đoạn diệt rồi.

Há có thể chẳng buồn ư?