Phật Giáo Và Cuộc Sống

2. Nguyên tắc của lý luận

Sự họp nhất của pháp và luật: Sự hưng thịnh tư tưởng Phật giáo Đại thừa, chịu ảnh hưởng tư tưởng trong 'Kinh Bổn Sanh'. Điểm đặc thù của Phật giáo Đại thừa là đặc biệt chú trọng tinh thần nhập thế, lấy sự lợi ích cho chúng sanh làm sự nghiệp, việc làm của Bồ tát là việc làm xuất phát từ lòng từ bi và trí tuệ, cho nên nó không dựa vào bất cứ nguyên tắc nào, hay được chỉ đạo bởii bất cứ hình thức tổ chức nào. Có lẽ, đây cũng chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự 170 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ suy thoái của Phật giáo Đại thừa vào thời hậu kỳ. Nhưng, trong kinh Đại thừa đức Phật thường đề cập, 'Bồ tát thường cùng với vô số Bồ tát tụ tập.

Theo ngài Long Thọ giải thích, chữ ' tụ tập' mang ý nghĩa có tổ chức. Lý do là vì Thế Tôn là người sáng lập giáo pháp căn bản. Với ý nghĩa này, nó bao gồm 2 ý nghĩa: 1. Pháp, 2. Luật. Pháp và luật này luôn luôn là sự hổ tương cho nhau, không thể tách rời nhau, cho nên mới có câu: 'đạo chi dĩ pháp, tề chi dĩ luật', có nghĩa là lấy giáo pháp để hoá độ chúng sanh, lấy giới luật làm khuôn phép cho chúng sanh sống. Pháp là thuyết minh tính đạo lý tính nguyên tắc vận hành của vũ trụ và nhân sanh, dạy cho chúng sanh biết như thế nào gọi là tu học, để thành tựu trí tuệ và hoàn thành mục đích tối thượng Phật quả. Pháp chú trọng mặt hiểu biết tu chứng; Luật gồm có hai nghĩa:

Một là ' chỉ trì', có nghĩa là ngăn cấm không được làm những hành vi không có đạo đức; hai là 'tác trì'là những công việc mà người xuất gia phải làm. Những vị Tỳ kheo xuất gia, đặc biệt là nhân gian Tỳ kheo là đời sống thuộc về đoàn thể tăng già. Những vấn đề như tu tập, cư trú, ẩm thực, mặc y, cho đến những việc liên quan đến tăng già, mọi người đều tụ họp lại một nơi nào đó, căn cứ vào tinh thần giới luật để 171 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ quyết định một vấn đề nào đó. Đời sống tăng già trong thời đức Phật còn tại thế, vẫn có hình thức tổ chức đoàn thể, do vậy mỗi hành vi cử chỉ của bất cứ thành viên nào đều phải dựa vào 2 nguyên tắc là có lợi ích cho bản thân và tập thể mới được gọi là họp pháp. Nhưng lúc bấy giờ người Phật tử tại gia, đức Phật chỉ đơn giản khuyên dạy họ làm thế nào để tin hiểu và tu tập Phật pháp, nhưng chưa hình thành tổ chức cho người Phật tử tại gia.

Hơn nữa, thể chế chính trị ở thời đại đó, không cho phép hình thành tổ chức cho người tại gia cư sĩ.

Như học trò của Khổng Tử không có hình thức tổ chức cố định,. Nhưng khi Phật pháp đã thịnh hành trong xã hội, được mọi người chú trọng pháp mà không trọng luật đó cũng là điều tất nhiên. Nếu như y cứ vào nguồn tư liệu của Tiểu thừa Thinh văn, chúng ta thấy số lượng Luật hiện còn chiếm bằng 1 phần 4 số lượng Kinh, nhưng nguồn tư liệu của Phật giáo Đại thừa thì không phải như vậy, những kinh điển Đại thừa được dịch sang tiếng Hoa có tới mấy ngàn quyển, nhưng Luật thì chẳng có quyển nào.

Dẫu rằng, luật do Phật chế, bất cứ ai cũng có thể y vào đó hành trì, nhưng Luật thuộc về loại 'Thế gian 172 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ tất đàn', tức là những giới điều mang tính thích ứng thời gian, không gian và con người.

Có một số người chỉ biết phát tâm, làm việc lợi ích cho loài hữu tình, nhưng không biết gì về đoàn thể Tăng già, không biết gì về giới luật cả, đây là hạng người thượng căn. Nhưng trên thật tế, phần lớn mọi người đều phải y cứ vào nếp sống khưôn khổ, có giới luật của tăng già, chịu sự huấn luyện giáo dục và khích lệ của tăng già làm cho hạt giống Bồ đề của người đó càng ngày càng sáng dần lên, đây là loại phương tiện cần thiết cho sự giáo dục trong đạo Phật.

Như khi đức phật còn tại thế, trong tăng đoàn không phải không có những hạng xuất gia với mục đích không tốt. Dẫu vậy, nhưng sau khi xuất gia, những người ấy sống dưới sự lãnh đạo của tăng đoàn, lấy giáo pháp cải thiện sửa đổi ý niệm bất chính của họ, lấy giới luật ngăn chận những hành vi xấu xa, làm trong sạch tâm linh, đây là điểm đặc sắc của giới luật.

Về sau, những người xuất gia học Phật chỉ biết sau giờ ngọ không được ăn, tay không được cầm nắm tiền bạc, vào nhà vệ sinh phải đổi dép, nhưng họ không biết tinh thần và mục đích của giới luật là gì. Ngược lại, những người tu thiền, hoặc những luận sư xem trọng mặt tư biện lại xem thường giới luật. 173 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Không nắm rõ nguyên tắc, khi Phật pháp lưu hành ở thế gian, vì để thích hợp với xã hội yêu cầu, do vậy, giới luật trong đạo Phật có mối quan hệ mật thiết với tập tục văn hoá của xã hội đó. Vì sự tồn tại của Phật pháp và sự lợi ích của con người, do vậy nhân gian Phật giáo cần phải y cứ vào tinh thần giáo dục và mục đích giáo dục của đức Phật, biết phối họp 'pháp' và 'luật' làm nền tảng cho việc tu học. Nếu như người xuất gia xem thường đời sống nề nếp của tăng già là nguyên nhân xuất hiện những hiện tượng bất chính, người đó cũng không thể nhờ đâu mà thân tâm được thanh tịnh.

Nhưng trên thực tế, nếu chúng ta đem 2 đời sống hiện tại va quá khứ so sanh, có khá nhiều điểm khác biệt, có những vấn đề chỉ có trong hiện tại mà không có trong quá khứ và ngược lại. Đó là lý do chính đáng cho phép chúng ta y cứ vào tinh thần của Phật pháp, một cách thích đáng thiết lập và tổ chức những hình thức sinh hoạt mới, như hiện giờ chúng ta đã thành lập đoàn thể cho người tại gia, nhưng có điều đáng tiếc là chúng ta không chú ý đến điểm đặc sắc của đoàn thể Phật giáo, chỉ biết mô phỏng theo những hình thức tổ chức của xã hội, như vậy sự lợi ích của nó bị giới hạn. Với quan niệm nhân gian Phật giáo, 174 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ nhất là xã hội ngày nay, không luận là hoằng dương phật pháp, hay tu học Phật pháp sự hình thành tổ chức rất là lợi ích.

Nhân gian Phật giáo lấy đời sống chơn chánh của con người làm cơ sở để thực thi Bồ tát hạnh, cần tôn trọng pháp và luật, làm sống dậy tinh thần giáo dục trong sáng và thực tế vốn có trong đạo Phật, không quá cố chấp vào truyền thống của quá khứ mà không giúp ích gì cho đến đời sống hiện tại, cũng không nên có thái độ quá khai phóng, bỏ qua nếp sống lành mạnh có giới luật, có đạo đức. Chúng ta là những người tu học Bồ tát hạnh cần phải nắm rõ tinh thần này, không nên có thái độ cực đoan. Sự kết hợp song hành pháp và luật chính là Phật pháp.

Sự thống nhất giữa học thuyết duyên khởi và tánh không: Nếu như thời kỳ Phật giáo nguyên thủy đề cao vai trò Pháp và luật, thì thời trung kỳ Đại thừa Phật giáo lại chủ trương duyên khởi và tánh không.

Tư tưởng duyên khởi và duyên khởi tánh không đã được đề cập trong 'Kinh A hàm', khái niệm này trở thành luận điểm cơ bản của Phật pháp, cũng là tính đặc sắc của tinh thần Bồ tát đạo. Nhưng vì để thích ứng căn cơ con người của xã hội đương thời đặc biệt chú trọng tinh thần cá nhân giải thoát, do đó đối với 175 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ học thuyết duyên khởi tánh không, mặc dù nguyên thủy Phật giáo có đề cập, nhưng chưa được đề cao và triển khai, mãi cho đến 4, 5 trăm năm sau khi đức Phật nhập diệt, từ trong Đại chúng bộ và phân biệt thuyết bộ hình thành Đại thừa phật giáo, đặc biệt xiển dương tư tưởng duyên khởi tánh không.

Tất cả các pháp trong vũ trụ, từ con người cho đến các loài côn trùng, núi sông đất nước cỏ cây…sự hình thành của tất cả các pháp ấy đều do nhân duyên hoà họp mà thành, điều đó biểu thị đặc tính của các pháp là sự diễn biến, luôn luôn đổi thay, không có tướng cố định. Việc sanh tử hay giải thoát của mỗi người, sự ổn định hay hổn loạn xã hội…không có một sự kiện nào mà không y cứ vào nhân duyên mà có.

Những người làm công tác tôn giáo hay các nhà triết học ở thế gian thật khó có thể hiểu được ý nghĩa trung đạo duyên khởi tánh không trong đạo Phật, cho nên họ mới truy tìm nguyên nhân đầu tiên hay vật thể cuối cùng của vũ trụ. Từ đó đưa ra bản thể luận hay là sự thần bí của những vấn đề siêu hình. Nhưng theo quan điểm của đức Phật thì không đồng ý những luận điểm này, lý do là tất cả các pháp là 'duyên sinh', do đó nó bao hàm ý nghĩa 'không tánh', tức không có tự tánh.

Câu 'tất cả pháp vốn không sanh không diệt, tịch tịnh 176 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Niết bàn'. Hiện tượng và bản chất của sự vật, nó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau như hình với bóng, có hình tức có ảnh. Cũng vậy, tất cả pháp không thể rời khỏi bản chất của nó. Nói như vậy, có nghĩa là không thể rời cái tướng mà có tánh, cũng không có nghĩa là tách rời thể tánh của nó mà có sự tướng. Đứng từ góc độ tánh không mà nói, tất cả pháp đều ở trong trạng thái nhứt như; từ duyên khởi mà nhìn, vì sự hình thành của các pháp là do duyên khởi tánh, cho nên bản chất của các pháp là 'không'. Như vậy, chúng ta gọi các pháp là không, vì nó là duyên khởi. Người học Phật đôi khi vì chấp trước vào sự sai biệt về hình tướng của các pháp, cho nên không tin hiểu không tánh, cho nên có thái độ xem thường người khác.

Cách nhận thức này không tương đồng cách lý giải trong Phật giáo, nhất là Đại thừa Phật pháp, người này cũng không thể thành tựu Bồ tát đạo; Lại có một số người lại cường điệu hóa cái lý của 'tánh không', thiên chấp trầm nịch trong pháp ' không', phủ nhận sự hiện hữu của các pháp, điều đó dẫn đến có thái độ cực đoan không thừa nhận, xem thường những hành vi đạo đức chơn chánh của Phật giáo nhân gian, đây được gọi là người có 'thiên kiến'. Chỉ có y cứ vào 'duyên khởi tánh không' kiến lập con đường trung đạo 177 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ là 'nhị đế vô ngại', đó mới đích thực gọi là Phật pháp. Pháp duyên khởi không làm chướng ngại không tánh, pháp không tánh cũng không làm chướng ngại duyên khởi, không những không làm chướng ngại cho nhau mà còn nương tựa vào nhau mà tồn tại. Nó là pháp dung nhiếp tất cả pháp thế và xuất thế gian, điều đó cũng có nghĩa là từ góc độ con người để trở thành bậc giác ngộ, ngoài ra không còn có pháp nào cả. Không cố chấp bên này cũng không cố chấp bên kia tánh và tướng của các pháp không thể tách rời nhau, nương nhau mà tồn tại, rời tướng không có tánh, rời tánh cũng chẳng có tướng, là pháp vô ngại trung đạo. Có thể nói, đây là pháp nói thì dễ, nhưng thực hành lại khó, kẻ sơ học khi tiếp xúc với sự vật thường thường nếu không chấp 'không' cũng chấp 'có', chúng ta có thể lấy tư tưởng duyên khởi tánh không này làm cơ sở cho sự suy tư, chỉ đạo cuộc sống của chúng ta khi hành sử 3 nghiệp, sửa sai những gì mà chúng ta đã vấp phải sai lầm, lấy con đường trung đạo làm phương pháp sống.

Ở đây, có nghĩa là người phát Bồ đề tâm, thực hành Bồ tát hạnh, nên lấy chánh kiến làm ngọn đuốc soi đường, nhất cử nhất động không trái với tinh Phật của đức Phật đã được đề cập trong kinh luật, biết khế 178 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ thời và khế cơ để thể hiện Phật pháp, làm sống dậy ý nghĩa chân chánh về Phật giáo ở nhân gian. Có thể nói, đây là tính siêu việt của tông phái, trở về cội nguồn của Phật pháp. Ở đây, chúng ta cũng cần chú ý vấn đề là, duyên khởi và tánh không là một thể thống nhất, điểm xuất phát của nó là duyên khởi, cái gì gọi là duyên khởi, cụ thể là chúng sanh duyên khởi, trong đó chủ yếu vấn đề thảo luận là con người duyên khởi, tức chỉ cho phiền não duyên khởi. Tuy rằng, pháp duyên khởi bao gồm ý nghĩa vũ trụ duyên khởi, nhưng pháp duyên khởi mà đức Phật đề cập, ý nghĩa đặc thù của nó chính là sự phân tích lý giải về sự sinh khởi và đoạn diệt phiền não của con người. Như vậy, trung tâm mà đạo Phật thảo luận là con người, điều đó cũng có nghĩa là 'nhân gian Phật giáo', do vậy tư tưởng 'Phật sanh ở nhân gian, từ con người mà thành Phật'. Tính thống nhất của tinh thần tự lợi và lợi tha:

Người thế gian không có chuyện thuần túy vì sự lợi ích của người khác mà làm, nói đúng hơn, vì sự lợi ích cho mình là chính. Chính vì lợi ích của riêng mình, cho nên kết quả của hành động không như ý.

Trong Phật pháp, Thinh văn thừa vì chú trọng việc đoạn trừ phiền não, liễu sanh thoát tử, cho nên họ đặc biệt chú trọng sự tu tập của thân tâm, chính vì vậy, 179 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ gọi Thinh văn thừa là 'tự lợi'. Đây là chúng ta đứng từ góc độ đoạn trừ phiền não, thành đạt giải thoát và giác ngộ mà nói. Tuy rằng, Thinh văn thừa chú trọng việc cá nhân điều phục những phiền não của thân tâm, nhưng đối với người khác, hành sử những việc mang tính chung không thể vì sự lợi ích cá nhân mà làm tổn thương đến người khác. Bậc Thinh văn thừa dẫu rằng, vì sự tự lợi giải thoát, cho nên cũng giữ giới, có lòng thương các loài động vật, giáo hoá chúng sanh giống nhau, nhưng không đồng nghĩa với lòng ái …của người phàm phu. Phật giáo Đại thừa chê bai Tiểu thừa là hạng thinh văn chỉ biết tự lợi, đồng thời phê bình quá chú trọng việc điều phục thân tâm, quên đi tinh thần vì sự lợi ích của người khác, sự phê bình này không mang ý nghĩa chê trách người Tiểu thừa vì tự lợi mà làm tổn thương đến người khác.Phật giáo Đại thừa không mấy chú trọng sự điều phục của thân tâm, tức tự lợi, nhưng đặc biệt chú trọng sự lợi ích của kẻ khác, lấy tự lợi làm lợi tha, có nghĩa là khi chúng ta vì sự lợi ích của người khác cũng có nghĩa là trong đó có mình. Như vậy, ý nghĩa tự lợi và lợi tha là một sự thống nhất.

Người phàm phu học pháp Đại thừa, lấy tâm đại bi làm động lực, lấy tinh thần từ bi phổ độ chúng sanh 180 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ làm đối tượng để tu tập. Như trong Kinh nói rằng, 'bồ đề sở duyên, duyên khổ chúng sanh'có nghĩa là 'đối tượng mà tâm bồ đề sanh khởi, vì chúng sanh có khổ'. Chúng sanh chịu khổ vô lượng, cho nên Bồ tát khởi tâm từ bi vô lượng, do đó, con đường Đại thừa là 'lấy tâm đại bi làm gốc'. Nhưng phát tâm vì lợi ích của chúng sanh, không có nghĩa là xả bỏ lợi ích của mình, tức là không cần điều phục thân tâm của chính mình, vì sự lợi ích của cá nhân chưa có thì làm gì có sự làm lợi ích cho người khác! Như tự mình vốn đã không biết thì làm thế nào gọi là dạy người khác, vốn mình không học không tu thì làm gì có chuyện hiểu và tu tập chính đáng trong Phật pháp, vốn mình là kẻ bất lực thì làm thế nào nói là làm lợi ích cho người khác. Do đó, việc hoá độ chúng sanh cần phải hoàn thành giới định tuệ, đầy đủ Ba la mật…Bất cứ hành vi nào xuất phát tử bi tâm, thì người đó dù ở trong rừng sâu tu tập thiền định….đều là năng lực để hoá độ chúng sanh. Do đó, đối với vấn đề tự lợi, sự tu học của Bồ tát cùng với Tiểu thừa không cùng điểm xuất phát, vì mọi hành vi của Bồ tát đều xuất phát từ lòng lợi tha, vì chúng sanh vì quần chúng mà phục vụ, làm tất cả mọi việc, nói tất cả tu tập pháp môn, không quản ngại sự lao khổ nhọc mệt, oán thù, quên mình vì tha nhân, 181 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ đó là sự trực tiếp lợi tha; tu tập thiền định, học tập Phật pháp là sự gián tiếp lợi tha. Tinh thần của Bồ tát là lợi tha, do đó đối với vấn đề tự thân và tha thân đều không chấp trước nó là mình hay người, tất cả việc làm đều có xuất phát từ lòng từ, mong muốn chúng sanh được quả báo an lạc. Đồng nghĩa với ý này, Khổng Tử có câu 'làm mà không mong đợi, thành công nhưng không chấp trước dừng lại ở đó', ý nghĩa này cùng với tinh thần của Phật giáo Đại thừa giống nhau. Sự hồi hướng công đức cho tất cả chúng sanh, tức là sự biểu hiện của tinh thần lợi tha của Phật giáo

Đại thừa.

Sự tự lợi của Bồ tát được xuất phát từ lợi tha mà có, nó có mối quan hệ mật thiết với lòng vị tha. Ví như việc trì giới của Bồ tát vì mục đích để tạo lòng tin cho chúng sanh, tu tập định tuệ của Bồ tát vì mục đích hiểu rõ căn cơ trình độ của chúng sanh mà hoá độ.

Tinh thần tự lợi của Phật giáo Đại thừa, không làm chướng ngại cho sự nghiệp lợi tha của Bồ tát, ngược lại nó từ việc lợi tha mà có. Khi đề cập đến tinh thần tự lợi và lợi tha của Phật giáo Đại thừa không nhất định phải là như thế này hay thế kia, mà tùy theo khả năng và sức lực của mọi người, miễn là hành vi đó mang tính thực tiễn, lấy tự lợi và lợi tha làm mục tiêu.

182 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Như chúng ta có một mảnh vườn nhỏ, cho rằng nó là mảnh đất riêng của mình, ta có toàn quyền xử dụng nó, ta chặt bỏ cây kiểng, trồng cây trồng cỏ hoặc làm gì là quyền của ta, đây là việc riêng tư của ta, không liên hệ gì đến người khác, nếu có một quan niệm như vậy, thì tự nhiên ta tách rời cộng đồng chung của xã hội, vì lợi ích của mình làm hại đến người khác; nhưng làm hại người khác cũng có nghĩa là làm hại chính mình. Quan điểm như vậy, nó không phù hợp với tinh thần của Phật giáo Đại thừa. Người thật hành Bồ tát đạo, xuất phát từ lòng lợi tha, khiến cho quan niệm và hành động lợi tha càng ngày càng mở rộng, không hạn cuộc vào tính cá nhân, tính gia đình, tính làng xóm… phàm làm việc gì có lợi ích cho chúng sanh cho nhân loại, nó không những có công đức to lớn trong tương lai mà nó còn có lợi ích thiết thực trong hiện tại. Qua đó, cho chúng ta thấy, những việc làm ích lợi nho nhỏ như vậy mà còn có ích lợi cho hiện tại và vị lai, huống gì là chúng ta nói đến sự lợi ích của Phật đạo, mở rộng tinh thần làm lợi tha, làm cho chúng sanh được giải thoát giác ngộ. Do đó, không nên vì lợi ích cá nhân mà nên vì lợi ích của kẻ khác, lấy lợi ích của chúng sanh làm lợi ích cho chính 183 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ mình, đó là tinh thần Bồ tát đạo, là xu hướng đến Phật quả. Tự lợi lợi tha đồng thời thành tựu.

3. Khuynh hướng của thời đại

Đặc tính của Phật pháp mang tính ứng cơ thuyết giáo, nhưng không mang ý nghĩa thích ứng với những vui thú thấp hèn. Nếu chúng ta nắm rõ được hướng đi của người Trung Quốc hiện nay, thì Phật pháp nên có sự điều hoà thích ứng với nó, để hướng dẫn nó vào con đường chân chính, vì Phật pháp lấy tinh thần cứu thế làm mục đích cho hành động. Hiện tại hướng đi của người Trung quốc hiện nay có 3 điểm mà chúng ta cần chú ý:

Là thời đại của giới thanh thiếu niên: Đây là thời đại của lứa tuổi thanh niên, dần dần nó diễn biến thành là lứa tuổi lãnh đạo xã hội. Trước đây 45 năm, lãnh đạo thành thị và thôn xóm đều là những người có tuổi khá cao, tuổi từ năm sáu chục tuổi trở lên, thật sự có uy quyền, nói năng có sức thuyết phục. Tuổi cao vì vậy mà kinh nghiệm phẩm đức cũng tốt hơn một tí.

Những người này làm quan, nếu như họ tin tưởng Phật pháp, mọi người cũng theo họ mà tín ngưỡng Phật pháp, Phật giáo cũng nhờ vậy mà được phát triển, 184 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Phật pháp cũng được nhiều người ủng hộ. Hiện nay hoàn cảnh xã hội đã thay đổi, người lớn tuổi không còn quyền quyết định bất cứ vấn đề gì trong xã hội, cái khả năng, cái sức mạnh đó dần dần đã chuyển thành giới thanh niên. Do đó, nếu như Phật pháp không tùy cơ ứng biến, làm thế nào đem Phật pháp hoá độ giới thanh niên thì Phật pháp không có cơ hội để phát triển, đồng thời bị chê bai hủy báng nữa là khác. Phật giáo Trung quốc thích thú nghe đạo lý cao siêu, xem trọng việc chứng ngộ, sau khi lâm chung muốn được vãng sanh về cõi Cực lạc, quan niệm này đặc biệt phù hợp với tuổi già, nhất là vào sau thời đại nhà Đường, Tống, tự viện tràn đầy phong thái này. Vì thích phục hoạt khí chất thời xưa, cho nên những người thanh niên lấy gia trưởng làm đối tượng tín ngưỡng. Nhưng đến thời cận đại, sự suy nghĩ của lứa tuổi thanh niên càng ngày càng đổi khác, cộng thêm sự ác ý phá hoại của những tôn giáo Tây phương, cộng thêm nền khoa học nghiêng về vật chất phát triển, Phật giáo chịu ảnh hưởng xấu không ít, truyền thống văn hóa của Trung quốc cũng bị phá hoại trầm trọng. Thời đại trước dần dần qua đi, kế đến là thời đại thanh thiếu niên, trong đó trừ một số ít người tin ngưỡng đạo Ky tô, đại đa số đều phê bình phản đối 185 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ tôn giáo, hoặc phản đối những người có chủ nghĩa duy vật trong tôn giáo. Ngược lại số người kiền thành tín ngưỡng Phật pháp thì càng ngày càng ít, đây là một vấn đề nguy cơ lớn cho Phật giáo Trung quốc. Trước đây, những người lãnh đạo trong chính phủ đều là những người Phật giáo rất thuần thành, nhưng sau đó chính phủ được thay thế cho một thế hệ trẻ, phần lớn những người này đối với Phật pháp không am hiểu, không tín ngưỡng Phật giáo, đây là một trong những yếu tố quan trọng đã dẫn đến Phật giáo Trung quốc càng ngày càng xa rời xã hội, Phật pháp cũng theo đó mà suy đồi. Trong dân gian có câu: 'Kẻ anh hùng đến tuổi già đều học Phật', câu nói này không phải tự nhiên mà có, mà nó xuất phát từ thật tế xã hội, bất cứ ai làm quan làm vua gì, cuối cùng đến tuổi già, chợt nghĩ lại, cuộc đời đi qua là một chứng minh cụ thể cho lời dạy của Phật, cho nên họ trở về nương tựa, tín ngưỡng Phật giáo, đây chính là tính hấp dẫn trong Phật giáo. Nhưng chúng ta đứng từ một góc độ khác mà nhìn vấn đề, lúc con người còn tuổi thanh xuân tráng kiện, còn năng lực học tập, suy tư và làm việc, tại sao chúng ta không giới thiệu Phật pháp cho họ, để họ đem tinh thần của Phật giáo làm lợi ích cho chính họ và xã hội ? tại sao phải đến tuổi già mới giới thiệu 186 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Phật pháp cho họ ? mới bắt đầu quy y Phật pháp, ăn năn sám hối quá khứ không tốt đẹp của mình. Nói một cách nghiêm chỉnh, đây không phải là điểm vinh quang trong Phật pháp, vì chúng ta đã vô tình hay cố ý bỏ qua lứa tuổi thanh thiếu niên. Đương nhiên, quan điểm này không mang ý nghĩa Phật pháp không cần người già học Phật, chỉ là sự nhấn mạnh vào tuổi thanh thiếu niên mà thôi, vì lứa tuổi này có khả năng suy tư tốt, học Phật nhanh nhẹn hơn, đồng thời làm việc cũng tốt hơn.

Câu: 'Liễu sanh thoát tử' đối với lứa tuổi thanh niên không mấy người hiểu được ý nghĩa trọn vẹn của nó. Bản chất của lứa tuổi thanh thiếu niên có tính khí manh bạo háo thắng, ý chí sắt đá, bôn ba kỳ vọng thành công một việc gì đó trên cuộc đời này, không muốn bàn luận đến vấn đề sanh tử. Do đó, nếu như chúng ta cứ khư khư đem những vấn đề sanh tử giới thiệu đến lứa tuổi thanh niên, thử hỏi họ có chấp nhận không ? Tại sao chúng ta không giới thiệu tinh thần Bồ tát đạo của Phật giáo Đại thừa, đặc biệt là pháp Lục độ, Tứ nhiếp pháp, Tứ vô lượng tâm đến cho họ, để họ phát tâm làm lợi ích cho xã hội, vì những pháp này rất phù họp với tánh khí của tuổi trẻ. Phật giáo Trung quốc trên danh nghĩa mệnh danh là Phật giáo 187 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Đại thừa, nhưng cách hành trì lại có khuynh hướng Tiểu thừa, Như quan niệm 'mau mau liễu sanh thoát tử', chính vì vậy mà ngài Thái Hư gọi là: 'tư tưởng thì Đại thừa, hành vi lại Tiểu thừa'. Kết quả của việc hoằng dương Phật pháp như thế này, Phật pháp càng ngày càng xa rời giới trẻ và xã hội.

Ngược lại, các nước Phật giáo Tích lan, Thái lan, Miến điện, tuy nói là Phật giáo Tiểu thừa, nhưng giới trẻ rất thích học Phật pháp. Quan điểm giáo dục Phật giáo của những nước này, đối với người mới học Phật không lấy tư tưởng 'liễu sanh thoát tử' giới thiệu, chủ yếu lấy giảng dạy cho người Phật tử mới vào đạo về ý nghĩa và lợi ích của sự quy y Tam bảo, tường tận giải thích mối quan hệ mật thiết giữa nhân và quả, lợi ích của việc lành, sự nguy hiểm của việc ác, nó là pháp không làm chướng ngại pháp nhân thừa. Do vậy, Phật giáo Trung quốc muốn được phát triển cần phải biết thích ứng với thời đại và nhu cầu của con người, không nên bắt chước rập khuôn theo truyền thống quá khứ một cách máy móc, nên tùy thời tùy căn cơ, thêm vào hay bớt đi một cách hợp lý và phù hợp với tinh thần giáo dục của đức Phật. Với một tinh thần giáo dục như vậy, điều mà Phật giáo cần được chú ý chính là 'giới trẻ'. Nếu như Phật giáo Trung quốc không giới 188 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ thiệu Phật pháp đến với tuổi trẻ, điều đó đồng nghĩa, Phật giáo tự chấp nhận đi vào con đường quên lãng. Nhiệm vụ hoằng dương Phật pháp của Phật giáo ngày nay cần hiểu rõ mặt tâm lý của con người và những phương thức hoạt động xã hội, để chúng ta dựa vào tinh thần Phật pháp, đưa ra hình thức giáo dục thực tế và thích hợp hơn, trong đó không thể quên đi giới trẻ, lấy giới trẻ làm đối tượng của Phật pháp. Vấn đề sống chết, đương nhiên là một trong những vấn đề trọng đại của Phật pháp, nhưng người tu học Phật giáo Đại thừa lấy tinh thần lợi tha làm gốc. Làm thế nào đem Phật pháp để giới thiệu rộng rãi đến mọi người nhất là giới trẻ, thiết nghĩ tinh thần Bồ tát đạo của Phật giáo Đại thừa là thích họp nhất. Trong 'Kinh Phật Tạng' đức Phật dạy rằng, những người già thường hay có tánh bảo thủ, chấp chặt những giáo điều, chú trọng phần tự lợi, khó có thể làm cho Phật pháp hưng thịnh, chỉ có giới trẻ mới có thể kế thừa Phật pháp, làm cho Phật pháp sáng chói ở thế gian, trong quá khứ cũng thế, ở vị lai cũng thế, nếu giới trẻ học được Phật pháp mới chính là nhân tố để xiển dương Đại thừa chánh pháp. Như ngài Văn Thù, Thiện Tài…đều là những người thanh niên, sau khi phát tâm bồ đề, tinh tấn dũng mãnh, học tập không biết mỏi mệt, độ sanh 189 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ không biết chán, họ là những người thanh niên, dẫn dắt những người thanh niên làm lợi ích cho xã hội, đây không phải là sự phân biệt mà chính là nói lên tính ưu việt của tuổi trẻ, họ đầy đủ yếu tố tu học Đại thừa Phật pháp.

Khuynh hướng của nhân gian Phật giáo, chủ yếu là bồi dưỡng sự tín tâm của giới trẻ, để họ có thể phát tâm tu tập Bồ tát hạnh, nếu như chúng ta không làm sống dậy tinh thần Bồ tát hạnh ở cuộc đời này, chúng ta chỉ chú ý thiểu số là giới già, không chú ý đa số là giới trẻ, hoặc chỉ nhắm đến đối tượng là những người tín ngưỡng mang tính tiêu cực, thế thì con đường sáng lạng và phát triển của Phật giáo Trung quốc trở thành khó thành tựu. Thế giới mà chúng ta đang sống chuyển biến thật nhanh, khoa học kỹ thuật phát triển thật lẹ, phương tiện giao thông rất tiện nghi, tại sao chúng ta không tham quan học tập kinh nghiệm ở những nước Phật giáo như Thái Lan, Tích Lan, Lào, Miến Điện, Nhật Bổn, để tìm hiểu họ làm thế nào đem Phật pháp giới thiệu đến giới trẻ, được giới trẻ chấp nhận và hoằng dương Phật pháp ở cuộc đời này.

Là thời đại mà con người phải đối mặt với cuộc sống. Trong Phật pháp, nhân thiên thừa có đặc tính là tham luyến thế gian, đam mê những cảnh giới dục lạc 190 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ của thế gian, không có khuynh hướng xuất thế. Pháp của Tiểu thừa và pháp nhân Thiên thừa không giống nhau, ví dụ như quan điểm 'xem tam giới như nhà lửa, việc sanh tử như là oan gia', cần phải gấp rút khởi tâm yếm ly, mong cầu được giải thoát. Khái niệm xuất thế không phải là ta đến một thế giới khác, ý nghĩa của nó chính là cần ra khỏi những phiền não của tam giới, không còn bị ràng buộc bởi những phiền não, để được giải thoát giác ngộ. Mục đích mà đức Phật nói pháp xuất thế của Tiểu thừa chính là để thích ứng với đời sống ẩn dật và khổ hạnh.Tinh thần xuất thế đương nhiên là tốt hơn sự tham luyến thế gian, vì nó có xu hướng khiến con người không tham đắm vào những vật dục và quyền lực của thế gian, tính không tham không sân và không si tạo thành cuộc sống thành thật đạm bạc. Tinh thần Bồ tát thừa thì không phải như vậy, Bồ tát là xuất thế nhưng lại là nhập thế, như gọi là 'lấy tinh thần xuất thế làm sự nghiệp nhập thế'. Một chứng minh cụ thể là, Bồ tát được đề cập trong kinh điển của Phật giáo Đại thừa phần lớn là những người tại gia cư sĩ, không phải là người xuất gia. Tại gia Bồ tát thường cư trú trong thành thị với mục đích làm lợi ích cho chúng sanh. Ví dụ như trong "Kinh Hoa Nghiêm"

191 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ 'Phẩm nhập pháp giới', "Kinh Duy Ma Cật", "Bổn sanh Đàm" tất cả những vị Bồ tát được đề cập trong những kinh này đều là những người tại gia Bồ tát ở trong lòng xã hội dùng vô lượng hình thức vì chúng sanh mà nói pháp. Đó chính là sự biểu hiện tinh thần nhập thế của Bồ tát thuộc Phật giáo Đại thừa. Động lực thúc đẩy Bồ tát làm lợi ích chúng sanh là lòng từ bi, chỉ có lòng từ bi của Bồ tát cho nên mới nhảy vào hầm lửa, vào trong địa ngục, để cứu độ chúng sanh. Tinh thần này cùng với sự luyến ái thế gian của nhân thiên không giống nhau, nó cũng không giống với quan điểm xuất thế của Tiểu thừa Thinh văn.

Nếu chúng ta đứng từ góc độ của một người bình thường để nhìn về tinh thần nhập thế của Bồ tát, chúng ta thấy nó là những hành vi rất gần gũi và thân thiết với con người. Những thập niên vừa qua, văn minh về vật chất không ngừng tiến bộ và phát triển.

Điều đó biểu thị tham luyến của con người về vật chất đặc biệt nặng nề, nó đã làm lu mờ tinh thần thiểu dục tri túc, đời sống đạm bạc của Phật giáo Tiểu thừa. Đứng trước một thời đại như vậy, lấy giáo pháp của nhân thiên thừa để đi giáo hoá, điều đó chẳng khác nào như lấy nước đi rửa nước, tất nhiên là khó, một cách miễn cưỡng lấy giáo pháp của Tiểu thừa để giáo 192 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ hoá họ, chẳng khác nào như chúng ta làm cho Phật giáo và con người càng ngày càng xa cách hơn. Thiết nghĩ, chỉ có pháp của Đại thừa, tức là căn cứ vào tinh thần, 'lấy tâm xuất thế làm việc nhập thế', đồng thời từ trong pháp nhập thế nhiếp hoá chúng sanh hướng đến xuất thế, cuối cùng dung hoà giữa pháp xuất thế và nhập thế, khiến chúng không còn ngăn ngại lẫn nhau. Bồ tát thể nhập các giai tầng xã hội, biểu thị tính đặc thù của tinh thần Bồ tát hạnh, từ xuất thế đến nhập thế mang ý nghĩa vừa cao thượng vùa bình thường. Đó là lý do để chúng ta nói rằng, bất cứ ai đều có thể học tập và thực hành con đường Bồ tát đạo, để mong được thành tựu giác ngộ. Đây là thời đại có khuynh hướng về tham luyến thế gian, chỉ có tinh thần nhập thế của Đại thừa mới có thể hoà nhập vào xã hội, tùy theo căn cơ của chúng sanh mà chuyển hoá, đồng thời mọi người trong xã hội cũng không cần phải sống lối sống ẩn cư đạm bạc.

Ở thời xưa, xã hội hỗn loạn chúng ta có thể từ bỏ xã hội, tìm nơi thâm sơn cùng cốc. Sống với đời sống đơn giản để duy trì mạng mạch của Phật pháp. Như cảnh Ngũ Đài sơn ở Sơn Tây là nơi khi xã hội loạn lạc, người xuất gia đến đây tu tập. Nhưng tình hình xã hội ngày nay thì không giống như vậy, không những con 193 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ người không đồng tình thái độ ẩn dật của chúng ta mà còn níu kéo chúng ta sống trong xã hội, đồng thời đời sống thành thị và sơn lâm cũng không cách xa nhau mấy, do vậy vấn đề sống ẩn đật cũng không có tác dụng gì.

Thật ra Phật giáo vốn sinh tồn trong đời sống xã hội, sự kiện đức Phật và đoàn thể tăng già thường du hành trong thành thị, đi từ thị trấn này đến thị trấn khác, đó là một điển hình cụ thể. Tinh thần của Phật giáo Đại thừa là nhằm thích nghi mọi tầng lớp người trong xã hội, do vậy bất cứ ở đâu có con người cư trú, không luận đó là thành thị hay thôn xóm, thì ở đó có Bồ tát, với mục đích làm lợi ích cho chúng sanh, tuyên dương giáo pháp Đại thừa, từ đó cho chúng ta thấy Phật pháp không rời đời sống của xã hội, không xa lìa đời sống cụ thể của mỗi loài chúng sanh, trong lúc cận kề xã hội nhưng không bị ô nhiễn bởi xã hội, tự mình tịnh hoá, tự mình giác ngộ. Như vậy, đời sống ẩn cư trong rừng núi với xã hội ngày hôm nay không còn thích họp, chúng ta cần nên thay đổi quan niệm này, lấy tinh thần Bồ tát hoà nhập với xã hội.

Phật giáo Trung quốc đề cao đời sống ẩn dật trong sơn lâm cùng cốc chịu ảnh hưởng phái du già của Phật giáo Ấn độ, sau khi Phật giáo được truyền sang 194 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Trung quốc, Phật giáo lại một lần nữa chịu ảnh hưởng tư tưởng ẩn dật của Lão Trang, kết hợp và hình thành cái gọi là Phật giáo Trung quốc, gần 2000 năm trôi qua giữa Phật giáo và nền văn hoá bản địa có mối quan hệ hòa quyện và khắn khít. Vào thời đại ngày nay, chính là lúc mà chúng ta cần phải làm rõ tính đặc thù của Phật giáo, khôi phục tinh thần nhập thế của

Phật giáo.

Là thời đại tập thể. Pháp và luật là tinh thần và nguyên tắc sinh hoạt của đoàn thể Phật giáo. Bản thân Phật giáo rất chú trọng đến vai trò tập thể, ở xã hội ngày nay cũng có khuynh hướng như vậy, không những chỉ giới hạn ở những tổ chức chính trị mà ngay cả các ban ngành trong xã hội cũng vậy, đều tổ chức thành tập thể, hổ trợ cho nhau, cùng nhau phát triển.

Phật pháp muốn được phát triển nên tuân thủ nguyên tắc này, do vậy Phật giáo nên tùy theo thời gian không gian và con người cụ thể, nhanh chóng thành lập đoàn thể, để thuận lợi cho việc hoằng dương phật pháp, đưa Phật pháp vào cuộc sống của mọi người.. Từ dân quốc trở lại đây, người xuất gia đã thành lập giáo hội, người tại gia đã hình thành tổ chức Chánh tín, Cư sĩ lâm…có thể nói đó là sự đòi hỏi của xã hội và tính thích nghi của Phật giáo. Bước đầu sự 195 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ thành lập tổ chức giáo hội với tính cách để đối ngoại, nếu như Phật giáo bị tổ chức chính trị xã hội ngược đãi, làm tổn thương đến Phật pháp, thì Phật giáo lấy danh nghĩa đoàn thể Phật giáo phản đối, yêu cầu tính bình đẳng và sự hợp pháp của xã hội. Nhưng tổ chức đoàn thể của Phật giáo, không chỉ hạn cuộc vào vấn đề đối ngoại mà chủ yếu là làm thế nào để từng thành viên trong tổ chức Phật giáo được sống trong tinh thần hoà họp và sự thăng tiến tâm linh, đó chính là ý nghĩa chân chính của tổ chức Phật giáo. Mục đích của việc học Phật là tự lợi và lợi tha. Căn cứ tinh thần giới luật đã được đức Phật chỉ dạy, mỗi người xuất gia cần phải sống trong đoàn thể tăng già, mới có thể thành đạt một cách trọn vẹn tinh thần tự lợi và lợi tha. Cái gọi là tự lợi có nghĩa là đoạn trừ phiền não, giải thoát sanh tử, nếu sống trong đoàn thể thì vấn đề tự lợi sẽ dễ dàng thành đạt hơn, bởi vì sống trong đoàn thể không thể tự tung tự tác, mà phải sống trong nguyên tắc của đoàn thể, tất cả các việc đi, đứng, nằm, ngồi, nói năng hay làm bất cứ điều gì không thể vượt qua nguyên tắc chung của tập thể qui định, lý do vì tính chất sinh hoạt đoàn thể trong Phật giáo có 3 điểm đặc sắc: 196 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Thứ nhất là cùng nhau trao đổi kiến thức, cùng nhau an ủi và cảnh tỉnh. Những người xuất gia sống chung với nhau có một ích lợi thứ nhất là trao đổi kiến thức cho nhau. Mỗi người lãnh hội Phật pháp khác nhau, cùng nhau trao đổi sự hiểu biết cho nhau, đồng thời những vị Thượng toạ tinh thông Phật pháp vì đại chúng giảng dạy, trao truyền kiến thức, nếu như có ý kiến bất đồng, hoặc nếu có sự ngộ nhận trong Phật pháp, có thể thông qua kiến thức của đại chúng quyết định việc tranh cải, đúng sai, cải chính những điều ngộ nhận.

Thứ hai là cùng nhau an ủi. Đối với người mới phát tâm sống trong Phật pháp, tâm thường khởi lên phiền não, đôi khi có thể thối thất đạo tâm. Trong trường hợp này, những người đồng phạm hạnh luôn luôn ở bên cạnh họ, lấy tâm từ bi và sự cảm thông vì họ phân tích vấn đề đúng sai, dùng lời lẽ diệu ngọt an ủi vỗ về, giúp cho người ấy tăng thêm niềm tin, tinh tấn dõng mãnh đủ sức tiếp tục tu học Phật pháp. Thứ ba là sự cảnh tỉnh, nếu như người có tánh tình phóng dật, không chuyên tâm tu học Phật pháp, nếu là phạm giới thì người đó phải tự thân trước đại chúng cầu xin sám hối. Ngược lại, đại chúng biết 197 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ được ai phạm tội tất nhiên có lời nhắc nhở cảnh tỉnh người ấy, khuyên dạy họ phải y pháp mà sám hối. Hình thức sinh hoạt tập thể này mang tính giáo dục rất cao. Do đó, khi Phật còn tại thế, tuy trong tăng chúng vẫn có người xuất gia với mục đích không trong sáng, nhưng trải qua một thời gian sống trong đại chúng, được đoàn thể huấn luyện tâm họ thay đổi, trở nên chân chánh.

Tinh thần sinh hoạt tập thể, vào thời xa xưa nếp sống và tính cách giáo dục của thiền tông cũng giống như nhau. Như khi tu tập trong thiền thất, nếu thiền sinh sanh khởi sự phóng dật hay hôn trầm liền bị cảnh tỉnh bằng mấy thước bản hay quì mấy cây hương.

Như không hiểu rõ về thiền cần nên thỉnh cầu thiền sư chỉ dạy. Bỡi nhờ tinh thần cùng nhau trao đổi kiến thức, an ủi và cảnh tỉnh, cho nên phật giáo thiền tông Trung quốc đã có một thời gian khá dài, hơn 1000 năm liên tục phát triển. Sinh hoạt tập thể của Phật giáo không mang ý nghĩa chỉ cùng nhau tụng kinh lạy Phật hay ăn quá đường, cũng không chỉ giới hạn ở việc trật tự mang tính hình thức, mà việc quan trọng là làm thế nào để tập thể đó sống có an lạc và thăng tiến trên con đường tu học phật pháp. Nếu như tập thể có 198 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ sự sinh hoạt như thế, nó là sức mạnh để đưa Phật giáo phát triển.

Tăng đoàn của phật giáo có thể nói là tinh thần tự giáo dục và mọi người giáo dục. Đặc tính giáo dục của tăng đoàn và trường học là hai hình thức giáo dục khác nhau, phương pháp giáo dục của nhà trường là thầy truyền cho trò, nhưng đặc tính giáo dục của tăng đoàn là củng nhau truyền trao kiến thức, và chỉ điểm cho nhau những điều sai lầm. Phật dạy, các bậc Thượng tọa mà không phát tâm giáo dục các bậc tân Tỷ kheo, tức không có từ tâm, thiếu trách nhiệm, sự truyền trao kiến thức, an ủi và cảnh tỉnh là ý nghĩa chân chính của Phật giáo tăng đoàn. Sự hổ tương giáo dục này, là điều kiện dẫn đến một tập thể có nếp sống lành mạnh. Tập thể lành mạnh có nghĩa là từng mỗi cá nhân có đời sống chân chính an lạc và tự do; sự an lạc va tự do chính là sự giải thoát trong phật giáo. Trong Luật tạng có ghi rằng, cuộc sống trong tăng đoàn là cuộc sống công khai, việc cá nhân cũng là việc tập thể, việc tập thể cũng là việc cá nhân, không có việc gì phải là việc riêng tư, đại chúng đều được biết cả. Nếu như cá nhân có vấp phải một việc gì đó sai lầm, đương nhiên được đại chúng nhắc bảo, sau khi được đại chúng chỉ dạy, vị ấy phải y như pháp mà 199 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ sám hối. Một tập thể như vậy, là một tập thể hướng thượng, sống trong sự hoà vui, đầy đủ đạo hạnh, tạo thành tấm gương tốt cho đời. Sự tịnh hoá tự thân, kiện toàn Phật pháp, hoằng dương chánh pháp cũng đều tự nếp sống tập thể này mà thành.

Gần đây, tổ chức của giáo hội Phật giáo, đối với vấn đề làm thế nào để giáo dục phẩm chất của tăng già được tốt hơn, công việc hoằng dương Phật pháp cũng tốt hơn, vẫn chưa làm được điều đó. Nếu như đó là điều cần thiết cho xã hội, nó cũng là sự sống còn của bản thân Phật giáo, thì công việc hình thành tổ chức Phật giáo mang ý nghĩa rất quan trọng, nó không những chỉ làm cho đời sống phẩm chất của tăng già càng tốt đẹp hơn, mà còn giúp cho Phật giáo càng ngày càng phát triển. Bởi vì sự hoà vui của đại chúng, phẩm chất thanh tịnh của đại chúng chỉ có trong tổ chức của đoàn thể, không thể vì một sự kiện mâu thuẩn xung đột nào đó của cá nhân làm rạn nứt, phá vỡ sức mạnh của tăng già. Trong lúc mà chúng ta sống trong sự hài hoà lòng tin và sự nhiệt lòng đối với chánh pháp càng tăng cao, mọi người nổ lực và họp tác, tạo thành một sức mạnh vô biên. Trong quá khứ, vì đời sống ẩn cư và tư tưởng cá nhân quá đề cao, nên tinh thần đoàn thể của Phật giáo không phát huy được.

200 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Ở xã hội ngày nay, là một xã hội mang tính tổ chức, do vậy chúng ta cần nhanh chóng khôi phục và phát huy tinh thần đoàn thể vốn đã có từ thời đức Phật, có làm được như thế chúng ta mới làm sống dậy tinh thần Phật giáo ở trong lòng xã hội.

4. Những điều kiện cơ bản cho việc tu tập

Mục đích của việc học Phật pháp là tu trì. Chữ 'trì' là thọ trì, có nghĩa là chọn lựa những pháp lành mà hành trì; Còn chữ 'tu' là sự thu thập và tu tập, có nghĩa là y cứ vào Phật pháp mà tu tập. Từ này theo tiếng Hoa giải thích là tu thân, sửa đổi, sửa chửa…, như vậy, chữ 'tu' có nghĩa là sự cải chính. Căn cứ vào Phật pháp mà giải thích, thì chữ này mang ý nghĩa huân tập và phát triển; Do vì có sự tu tập, cho nên nó mới tạo thành sự huân tập và phát triển thiện căn trong hiện tại và tương lai. Có người giải thích, tu trì có nghĩa là từ bỏ tất cả, ngay cả những việc làm chinh đáng của mình, quan điểm này mang ý nghĩa không đồng với sự tu tập trong Đại thừa Phật giáo. Những pháp môn tu tập trong Đại thừa như Bố thí, trì giới, ái ngữ lợi hành, đồng sự, tập định, tu tuệ,, niệm Phật, cúng dường, sám hối… nói tóm lại, bất cứ làm việc gì 201 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ mang tính tự lợi và lợi tha, làm tăng trưởng phước đức trí tuệ đều gọi là tu hành, nó không mang ý nghĩa từ bỏ những việc làm ích lợi của thế gian. Y cứ vào những thiện pháp trong nhân gian mà tu tập Bồ tát hạnh. Y cứ trong kinh luận, chữ tu trì trong Phật pháp được giải thích như dưới đây.

Tín — nguyện. Tinh tấn Trí — định. Phương tiện Bi — thí. Giới. Nhẫn

Trong quá trình tu học Phật pháp 'lòng tin' là giai đoạn đầu tiên và cơ bản nhật, nếu không có lòng tin thì Phật pháp không từ đâu mà sanh khởi, như cây cối từ gốc rễ mà được trưởng thành, nếu cây mà không có gốc thì nhành lá không từ đâu mà có; Trí tuệ là cái cơ bản để chặt đứt phiền não, cũng là cái đưa đến giác ngộ chân lý, giải thoát sanh tử, nếu như không có trí tuệ thì sự giải thoát giác ngộ cũng không từ đâu mà có.

Phật giáo Tiểu thừa đặc biệt chú trọng lòng tin và trí tuệ, nhưng ngược lại Phật giáo đại thừa thì chú trọng 'từ bi', bỡi vì mục đích của Bồ tát hạnh lấy lợi tha cứu giúp chúng sanh làm sự nghiệp, nếu như lòng 202 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ từ bi chưa đầy đủ, thì tinh thần Bồ tát hạnh không thể thành tựu, phải bị trở lui lại pháp môn Tiểu thừa mà tu tập.

Như trong kinh nói rằng, 'lòng tin là nơi nương tựa của lòng mong muốn, sự mong muốn là động lực của sự tinh cần'. Nếu như chúng ta có lòng tin kiên cố thì chúng ta sẽ có sự ước muốn rất mạnh mẽ, tất nhiên nó sẽ là sự nổ lực hành trì thiện pháp. Như vậy, lòng tin sự mong muốn và sự nổ lực có mối quan hệ rất chặt chẽ, trong đó điều căn bản là lòng tin. Như có người nói rằng, pháp môn tu tập này rất tốt, ngoài pháp môn này không thể liễu sanh thoát tử, nhưng trên thật tế người ấy không y cứ vào pháp môn tu tập, điều đó chứng minh rằng, người đó không có lòng tin, vì người đó không có sự mong cầu, cho nên không có lòng tinh tấn hành trì. Ví dụ như người có bịnh nặng, nghe nói có loại thuốc nào đó có thể trị lành bịnh, nếu như người bịnh có lòng tin tưởng với lời nói ấy, chắc chắn người ấy bằng khả năng của minh, nổ lực tìm cầu loại thuốc ấy; nếu như người ấy không nổ lực tìm cầu, điều đó có nghĩa là không tin tưởng loại thuốc này có thể trị lành bịnh. Do đó, nguyện và tinh tấn lấy lòng tin làm cơ sở, có thể nói rằng, có lòng tin tức có sự mong cầu và tinh tấn, không có lòng tin không có 203 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ mong cầu và tinh tấn. Trí tuệ từ định mà có, nếu không có thiền định thì không thể có trí tuệ, như vậy thiền định làm cơ sở cho trí tuệ sinh khởi. Sự hiện diện của trí tuệ mới có thể hình thành những phương tiện thiện xảo. Từ bi là động lực để thực hành hạnh lợi tha, ví như dẫu có hại mình nhưng vì lợi ích người khác mà bố thí, kiềm chế mình mà vì đại chúng mà trì giới, sự nhẫn nại trong việc khắc chế mình khi sanh tâm nóng giận người khác, tất cả những hành vi đó đều xuất phát từ lòng từ bi. Y cứ vào hạnh của nhân thừa mà học tu Bồ tát thừa. Như vậy 3 pháp này bao gồm tất cả pháp môn trong đó có cả lục độ và Tứ nhiếp pháp, nó là điều kiện làm sống dậy tín tâm và sanh khởi trí tuệ, cũng là pháp nuôi dưỡng từ bi tâm, chính là pháp môn căn bản của Đại thừa Bồ tát đạo.

Tin là tin Tam bảo, tin pháp tứ đế, những pháp nào mà làm tăng trưởng lòng tin chúng ta cần học tập những pháp ấy. Trong Đại thừa Phật pháp nói rằng, người bắt đầu học pháp Đại thừa, trước hết phải khởi lòng tin. Những pháp môn như niệm Phật, lễ Phật, tán Phật, tuỳ hỷ, cúng dường, sám hối …. Đều thuộc về pháp của những người sơ học, nó là phương tiện làm tăng trưởng lòng tín tâm. Mục đích của người học Phật là muốn được thành Phật thành Tổ, như vậy thời 204 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ thời khắc khắc cần phải lễ Phật niệm Phật, niệm pháp và niệm tăng, nếu chúng ta có thành tâm tín tâm như vậy mới có thể thành Phật. Người Phật tử lúc nằm mộng hay trong lúc ngồi thiền thường thấy chư Phật và Bồ tát, điều đó biểu thị người đó có lòng tin kiên cố, sau khi đã có tín tâm rồi, chúng ta cần bước lên một bước thứ hai là học tập Phật pháp và hiểu rõ Phật pháp. Sự hiểu rõ Phật pháp đó, nó có công năng cho chúng ta biết rằng, không phải là Phật pháp thì không thể có tư lợi và lợi tha. Sự xuất hiện lòng từ bi là từ lòng tin, nếu như lòng tin đó mà được trợ giúp của bi và trí thì lòng tin đó càng kiên cố, từ đó nó phát sinh một sức mạnh tức là phát nguyện, bất luận sự việc gian nan như thế nào đi nữa nhất định học tập và hộ trì Phật pháp. Cùng nói về ý này, Khổng tử có câu, ' Nếu như dân không có lòng tin thì (nhà vua) khó có thể thành tựu'. Việc của thế sự mà còn dựa vào chữ 'tín' để được thành tựu, huống gì chúng ta là người học tập pháp xuất thế gian ? Nhưng vì để đạt được mục đích tự mình giác ngộ và giác ngộ người khác thì không thể thiếu vai trò của trí tuệ, tuy rằng ý nghĩa của lời Phật dạy rất sâu xa khó hiểu, nhưng khi chúng ta tụng đọc kinh điển có sự trợ giúp của trí tuệ, thì chánh tri chánh kiến phát sanh, nhờ vậy mà hiểu được 205 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ ý nghĩa sâu xa của Phật pháp. Nói đến lòng từ bi, mỗi tôn giáo lớn đều có dùng đến khái niệm này, như nhà Nho gọi là lòng 'Nhân", đạo Ky Tô gọi là 'ái', khái niệm nhân và ái không giống như khái niệm từ bi trong đạo Phật. Pháp Bốn vô lượng tâm là từ bi hỷ và xả là nói đến cái tâm vô lượng vô biên, không có giới hạn. Ví như người phát Bồ đề tâm, tâm họ thường nghĩ nhớ thương mến đến mọi loài chúng sanh đang sống trong khổ đau, lòng thương không giới hạn đó gọi là lòng từ bi. Ý nghĩa này cũng được nhà Nho miêu tả 'Kiến ký sanh bất kiến kỳ tử, văn kỳ thinh bất nhẫn kiến kỳ nhục'. Khái niệm 'bất nhẫn' là nói lên lòng trắc ẩn mà hình thành. Trong Đại thừa cấm không được ăn thịt của chúng sanh, đây chính là biểu hiện lòng từ bi trong Phật giáo Đại thừa. Tóm lại, nếu chúng ta có lòng tin kiên cố là điều kiện cơ bản để phát sanh trí tuệ, cũng là yếu tố duy nhất để nuôi dưỡng lòng từ bi, Phật pháp cũng nhờ vậy mà dần dần được hưng thịnh.

Tín là trang nghiêm cõi tịnh độ Trí là thanh tịnh thân tâm Bi là tịnh hoá loài hữu tình. 206 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Nếu như chúng ta thành tựu 3 pháp tín, trí và bi là, có nghĩa chúng ta đã thành tựu yếu tố cơ bản của Bồ tát, vì tín có năng lực để trang nghiêm cõi Tịnh độ, hay vãng sanh vào cõi tha phương Tịnh độ, những sự thành tựu này đều do công đức thâm tín chư Phật và phát nguyện mà thành; Trí là điều kiện cơ bản để thân tâm được thanh tịnh, là công năng để giác ngộ chân lý, đoạn trừ tất cả phiền não. Thành đạt được chánh trí tuệ 3 nghiệp thân khẩu ý liền được thanh tịnh; Từ bi là pháp để cứu giúp loài hữu tình, thực thi Bồ tát hạnh. Bồ tát cứu độ chúng sanh bằng nhiều hình thức khác nhau, có thể lấy vật chất để giúp đỡ sự nghèo đói, có thể dùng chính trị, đưa ra những chính sach đúng đắng tiến bộ, để kinh tế phồn vinh, xã hội an định…điểm này chúng ta thấy trong kinh điển Đại thừa có rất nhiều nơi ghi chép. Nhưng vai trò chính của Bồ tát cứu độ các loài hữu tình chính là thúc đẩy khuyến khích loài hữu tình phát tâm bồ đề, làm các việc lành, theo con đường chánh mà hướng đến quả báo an lạc. Do đó, nếu như chúng sanh có hạnh lành của nhân thiên thì Bồ tát dùng pháp lành của nhân thiên mà hoá độ họ; nếu như người nào ưa thích pháp của hàng nhị thừa thì dùng pháp nhị thừa độ họ, nếu như 207 Khái quát về Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ người nào thích pháp nhất thừa thì lấy giáo pháp nhất thừa giáo hoá cho họ, nếu như có người ưa thích Phật thừa thì dùng Phật thừa pháp môn giới thiệu cho họ, khiến cho họ học tập hạnh Bồ tát, hướng đến Phật quả. Những việc vừa liệt kê đều xuất phát từ lòng từ bi của Bồ tát. Như vậy 3 việc của Bồ tát đạo là khởi lòng tin, sanh trí tuệ và trưởng dưỡng lòng từ bi. Từ đó cho chúng ta thấy rằng từ vị trí con người phát tâm thực hành Bồ tát hạnh, lấy lòng tin, trí tuệ và lòng từ bi làm phương tiện tu tập, 3 phương diện này cùng nhau phát triển, không bỏ một pháp nào trong 3 pháp này, cũng không nên xem thiên về một pháp nào. Đây là pháp chân chánh của Bồ tát đạo. 208 Con đường thành Phật của con người ___________________________________________