Phật Giáo Và Cuộc Sống

2. Ý nghĩa Tam bảo trong nhân gian

Tam bảo ở nhân gian: Khái niệm Phật pháp vô biên thật ra không ngoài ý nghĩa của khái niệm Tam bảo. Chúng ta là người học Phật trước tiên cần quy y 36 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Tam bảo. Ở đây lấy người xuất gia mà nói, quy y Tam bảo, có nghĩa là gia nhập tăng đoàn mà học Phật pháp, nhờ học Phật pháp mà chứng đắc thánh quả. Người quy y Tam bảo cũng học, được tu và được chứng cũng không ngoài ý nghĩa Tam bảo này. Nếu như không hiểu ý nghĩa Tam bảo một cách chính xác, thì cùng với sự hiểu biết của ngoại đạo giống nhau, tuy gọi là quy y Tam bảo, nhưng người này đối với Phật pháp thật không biết gì cả.

Trong tam thế và mười phương có rất nhiều Phật.

Các ngài đã giác ngộ chân lý của vũ trụ và nhân sanh;

từ bi và trí tuệ của các ngài đã đạt đến cảnh giới viên mãn, cho nên gọi ngài là Phật. Một cách đơn giản mà nói, Phật ở đây không nhất định chỉ riêng một vị Phật nào, mà chỉ cho tất cả Phật ở trong mười phương ba đời. Nhưng chúng ta làm thế nào để biết có Phật? Có mười phương tam thế Phật? Thế giới mà chúng ta đang sống đã từng có Phật ra đời, đức Phật Bổn sư thích ca mâu ni đã đản sanh tại nước Ấn độ, ngài vốn thuộc giòng tộc Thích ca, nước Ca-ty-la vệ, phụ thân là vua Tịnh Phạn và mẹ là phu nhân Ma-ya, Ngài cũng có vợ và con. Sau khi xuất gia trải qua sự học tập, tu hành và cuối cùng thành Phật. Ngài thường lưu trú tại thành Vương Xá thuộc nước Ma kiệt đà, thành 37 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Xá Vệ thuộc nước Kiều tát la.v.v.. để hoằng dương chánh pháp. Ngài nhập diệt vào năm 80 tuổi tại địa phương Câu thi na. Đây là sự kiện lịch sử tương đối chính xác và có sự thật. Đức Phật Thích ca mâu ni không phải là Thiên thần, không phải là quỷ quái, cũng không phải là vị Thần thánh được hóa thân hay mặc khải. Trong “Kinh Tăng Nhứt A hàm” Ngài nói: “Chư Phật Thế tôn đều sinh ra tại nhân gian, không phải đến từ cõi Thiên.” Câu nói này, gợi ý cho chúng ta hiểu rằng, không chỉ có Phật Thích Ca Mâu Ni, mà tất cả chư Phật đều sanh ra từ cõi nhân gian và thành Phật cũng từ nhân gian, không phải trên Thiên thượng. Ngài lại xác định: Ta cũng là một trong những người khác. Phật là con người, từ con người thành Phật, chẳng qua Ngài là người đã đoạn trừ mê hoặc, chứng ngộ chân lý, cứu cánh giải thoát và đã đạt được cảnh giới giác ngộ và giải thoát, ngài cũng mặc áo quần, ăn cơm, uống nước đi đứng.v.v…ngài là vị thầy khả kính của thế gian, những người đệ tử của Phật là những người theo Phật xuất gia, theo Phật học pháp. Trong kinh Pháp cú, đức Phật nói: “Cụ nhãn lưỡng túc tôn”. Ở đây nhãn tức là tri kiến, là người đáng được tôn quý kính trọng. Phật xuất sanh ở tại nhân gian, nhân gian mới có chánh pháp. Do đó có 38 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ Phật Thích Ca ra đời, chúng ta mới biết trong mười phương Tam thế có chư Phật.

Từ góc độ pháp bảo mà nói, pháp mà chư Phật chứng ngộ là các pháp thật tướng, phương pháp tu tập cũng gọi là pháp. Con đường tu tập và pháp tịch diệt mà được Ngài chứng ngộ, vốn không có cái gọi là nhân gian hay phi nhân gian, xuất thế hoặc phi xuất thế, tất cả đều giống nhau. Đức Phật thường dạy, Pháp mà ta chứng ngộ không phải là pháp do ta tự sáng tạo, cũng không phải người khác tạo ra. Thế thì vấn đề Phật pháp tại thế gian có ý nghĩa gì ? Đối tượng mà đức Phật nói pháp tức là con người, không phải là Thiên hay Thần, cũng không phải là súc sanh.. Trong hoàn cảnh của xã hội Ấn độ lúc bấy giờ, xã hội Ấn là một xã hội mang nặng sắc thái tín ngưỡng quỷ thần, cho nên đôi lúc đức Phật cũng vì Thiên Long nói pháp, nhưng trọng tâm vẫn là con người. Như giáo lý Thập nhị nhân duyên là giáo lý căn bản của Phật giáo, trong đó 3 chi: Thức, danh sắc, sáu xứ, 3 từ này do thức sơ thức đầu thai mà có danh sắc, do danh sắc mà có sáu xứ (nhãn nhỉ tỹ thiện thân ý), những danh từ này chỉ phù hợp với cõi dục giới - nhân gian mới có quá trình sinh trưởng này, vì những cõi khác như thiên hay địa ngục đều là hóa thân, chỉ trong khoảnh khắc liền hoàn 39 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ thành sáu xứ, thế thì ở đâu mà có giai đoạn này? Ở vô sắc giới đã không có sắc pháp, thế thì có danh mà không có sắc, trong xứ cũng chỉ có xứ mà không có 5 xứ khác. Phật tuần tự thuyết minh quá trình hình thành thân tâm, tức căn cứ thế gian mà nói. Lại nữa, như từ sanh mà duyên lão bệnh tử (trong A tỳ đạt ma không có "bịnh", nhưng không kinh có đề cập); lão và bệnh là trạng thái cũng chỉ có ở cõi dục giới nhân gian mà thôi, thế thì địa ngục và Thiên thần khôn có những trạng thái này. Như vậy đối tượng mà Phật nói giáo lý thập nhị nhân duyên là con người. Sự thật Phật không vì chư thiên và quỷ thần nói pháp, dĩ nhiên là vì con người. Giáo lý ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới.v.v… cũng đều mang ý nghĩa này. Như do sáu căn tiếp xúc sáu cảnh mà sanh sáu thức, đây cũng là tình trạng của nhân loại, không có trong các cõi vật khác, súc sanh không có tai mũi, đương nhiên không thể có 12 xứ, 18 giới một cách đầy đủ. Chúng sanh trong cõi sắc giới không có tỷ thức và thiệt thức, cho đến nhị thiền trở lên 5 thức trước không hoạt động. Như vậy, sự phân loại ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới là căn cứ nhân loại mà phân loại. Nói đến vấn đề tu tập ở cõi Thiên và cõi súc sanh không có quy luật nghi giới. Do vậy chúng ta có thể đi đến khẳng định;

40 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ đối tượng mà Phật nói pháp là con người, tất cả chỉ phù hợp với thực trạng của con người. Phật đã không vì đối tượng địa ngục thiên đường mà thiết lập giáo pháp, nếu như có pháp địa ngục và thiên đàng, thì đó cũng chỉ có thích hợp các chúng sanh ở cõi đó mà thôi, cũng không phải là pháp cho nhân loại có thể phụng hành.

Đề vập đến Tăng bảo, chúng ta không cần thảo luận là Tăng của nhân gian hay không phải Nhân gian. Trong 5 chúng xuất gia: Sa di, sa di ni, thức xoa ma na, Tỳ kheo, tỳ kheo ni. 5 chúng này chỉ có ở trong thế gian, ngoài ra các cõi không có Tăng. Do đó giới luật của người xuất gia, đối tượng mà Phật chế giới cũng là con người, và cũng chỉ có con người mới có thể tín thọ và phụng hành. Vì khi thọ giới, người đại diện cho Tăng hỏi: Ông có phải là người không? (Nhữ phi nhân da?) Nếu như chẳng phải là con người, tức không thể thọ giới. Y giới mà nhiếp Tăng, y tăng già mà gìn giữ Phật pháp, tất cả đều mang ý nghĩa do con người mà thực hiện.

Phật sinh ra ở nhân gian, vì con người mà nói pháp, pháp đó chắc chắn con người có thể hiểu và thực hành, nhân loại cũng nhờ đó mà tiến bộ giải thoát, người tu học Phật pháp cũng là hiền thánh tăng 41 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ ở nhân gian. Tam bảo thường trụ tại nhân gian, nhân gian mới có Tam bảo đúng như pháp một cách hoàn mỹ. Phật tại nhân gian, như thế pháp và tăng cũng không thể là cái ngoài nhân gian. Như vậy Tam bảo vốn ở nhân gian, đây là nơi để cho chúng sanh đến nương tựa (quy y), nếu như chúng ta bỏ đi Tam bảo ở nhân gian, mà đề cao Tam bảo ở cõi nào khác, thiên quốc hay long cung, chắc chắn người ấy sẽ rơi vào tà kiến, làm mai một lu mờ ý nghĩa chân chính của Phật pháp.

Nhân gian và thiên thượng: Nếu chúng ta đứng từ góc độ Tam bảo ở nhân gian mà nói, đức Phật là người sáng lập con đường giác ngộ. Khi đức Phật còn tại thế, sinh hoạt của Ngài cùng với mọi người giống nhau, ngài không phải là thần linh, cũng không phải là sứ giả hay con của thần, chỉ là vị Đạo sư của con người. Những nhu cầu sống của con người gồm có:

thức ăn và uống, quần áo để mặc, nhà cửa để ở, những thứ này không phải lúc nào cũng được vừa ý, mong muốn mà được toại nguyện cho nên con người không được vui, ngược lại sinh khổ. Thế thì cuộc sống của cõi Thiên như thế nào? Ở đó ăn những thức ăn thuộc loại cao lương mỹ vị, mặc những loại áo quần sang và đẹp, nhà cửa mà chư thiên trú là những cung điện 42 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ bằng bảy thứ báu, cuộc sống ở đây rất sung sướng. Thọ mạng của con người rất ngắn, nhưng thọ mạng của chư thiên thì rất dài, người ở nhân gian thân thể lùn, còn chư thiên thì rất cao đẹp. Có người cho rằng thân tướng của Phật cùng với con người giống nhau, không bằng chư thiên vừa cao vừa đẹp. Do vậy chúng ta không nên quan niệm "nhân gian Phật giáo" biến thành tư tưởng Thiên thượng thành Phật. Như nói: Cõi trời Cứu cánh thiên của Sắc giới, chư thiên ở đây ly dục tức có thể thành chánh giác (Sắc giới cứu cánh thiên, ly dục thành Bồ đề). Quan điểm cho là Thiên thượng thành Phật là đức Phật chân thật, còn nhân gian thành Phật là ‘Thị hiện’, đây chỉ là vấn đề cường điệu cõi Thiên mà thôi. Đức Phật thành Phật ở cõi trời Sắc cứu cánh, tức là Đại tự tại thiên thành Phật, đây là sự dung hợp giữa Phật và Phạm Thiên. Tín đồ Bà la môn giáo ở Ấn độ cho rằng, đức Phật Thích Ca ở nhân gian chỉ là sự hóa thân của Đại Tự Tại Thiên mà thôi. Quan điểm này đã làm cho giữa Thần và Phật giống nhau, không phân biệt cái nào là Phật là Thần, khiến cho Phật giáo ở Ấn độ mang nhiều sắc thái thần bí, mê vọng, đo đó chúng ta cần phải kiên trì hộ trì Phật pháp, khẳng định lập trường "Phật ở nhân gian".

Có như vậy Phật giáo mới không bị biến chất, không 43 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ trở thành tôn giáo chú trọng tử vong và quỷ thần. Nếu chúng ta cho rằng, Phật ở nhân gian, pháp mà ngài nói cũng vì con người ở trong thế gian, như thế thì Phật và pháp đều ở thế gian. Đức Phật dùng ba nghiệp biểu hiện, dùng ngữ ngôn để chỉ dạy cho đệ tử, những hành vi cử chỉ hay nói cách khác là tất cả những hoạt động của ngài đều là những hình thức thân giáo; Nhất là lòng đại từ đại bi và trí tuệ của ngài, là ý nghiệp có thể chiêu cảm nhân loại. Sự biểu thị ba nghiệp của Phật là căn bản Phật pháp ở nhân gian. Làm thế nào Pháp bảo được tồn tại và lưu hành ở thế gian? Đương nhiên là có những đệ tử xuất gia và tại gia y nơi giáo pháp hành trì, được biểu hiện qua thân và tâm, có kinh, tượng, chùa, tháp lưu truyền ở đời, biểu hiện nội dung và tinh thần Phật pháp. Như Kinh điển, là kinh được dùng ngôn ngữ Ấn độ viết ra, sau đó kinh điển được truyền đến Trung quốc được những vị cao tăng như ngài La Thập, Huyền Trang….dịch sang tiếng Trung quốc. Nếu chúng ta vì Phật pháp tồn tại ở nhân gian, do đó chúng ta cần phải biên tập phiên dịch và lưu thông (Chúng ta là người Việt nam thì cần chuyển dịch kinh điển này sang tiếng Việt). Theo tôi, việc làm này phải được chính xác, tôn trọng tính lịch sử. Không giống như kinh sách của 44 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ ngoại đạo biên chép một cách tùy tiện và chứa đầy sắc thái thần thoại. Do đó chúng ta cần phải làm sống dậy tinh thần Phật pháp ở nhân gian, vì con người ở nhân gian thành Phật mà nói pháp. Nếu như Phật vì các loài súc sanh, quỷ thần, hay chư thiên nói pháp thế thì dùng ngôn ngữ gì biên tập? Ai là người phiên dịch thành ngôn ngữ của con người ? Từ góc độ nhân gian Phật giáo để thảo luận, thế thì có vấn đề được đặt ra là. Như câu chuyện Bồ tát Long Thọ thừa truyền kinh điển Đại thừa từ vị Tỳ kheo già ở núi Tuyết sơn, đây là một sự kiện rất thông thường và có thật. Như nói do Dạ xoa, thiên long truyền đến, thế thì vấn đề ngôn ngữ viết kinh là loại ngôn ngữ nào? Tự nhiên vấn đề biên tập, phiên dịch thành nghi vấn. Sự biên tập kinh điển Phật giáo đều có ghi chép một cách rõ ràng về thời gian, địa phương, thính chúng, đây là vấn đề Phật giáo rất chú trọng. Có làm được như vậy, tín chúng mới tin tưởng Phật pháp, do đó mà nói: Đề cập rõ ràng về thời gian, địa phương và nhân vật, tạo niềm tin cho con người. Nếu như đức Phật thành Phật ở thiên thượng, đối tượng nói pháp là chư thiên, thì Phật pháp không phải là vấn để mà tôi cùng quí vị phải quan tâm bàn luận, vì nó chỉ phù hợp với cõi Thiên, chắc chắn không phải là những vấn đề liên hệ với con 45 Lời tự tình Phật giáo ở nhân gian ___________________________________________ người. Chúng ta là con người, cái mà chúng ta cần là Phật giáo của con người. Do vậy chúng ta nên căn cứ lập trường này mà suy tư về lời dạy của Phật, để cho Phật giáo khôi phục bản chất trong sáng của Phật được lưu hành tại nhân gian.

(Nhân Tuấn ghi)

46 __________________________________________

Lấy tinh thần

ỨNG CƠ THUYẾT GIÁO thuyết minh về Phật giáo ở nhân gian

47 __________________________________________ 48 __________________________________________

1. Vì sự thích ứng thời đại và căn cơ chúng sinh mà thiết lập giáo pháp

Mục đích thành lập giáo pháp. Sự hình thành giáo lý của Phật giáo nhằm đáp ứng nhu cầu của chúng sanh, có nghĩa là chúng sinh cần gì thì đạo Phật đáp ứng cái ấy. Trong “Luận Đại Trí Độ” đề cập ‘Tứ tất đàn’, tức là đức Phật đựa vào 4 nguyên tắc (Tôn chỉ) để thi thiết giáo pháp. Nguyên tắc nói pháp tuy nhiều nhưng không ngoài 4 nguyên tắc cơ bản này.

Thứ nhất, ‘Thế gian tất đàn’, với mục đích bằng mọi cách làm cho chúng sinh phát khởi niềm vui, vì với những người sơ cơ mới vào đạo chưa có niềm vui trong việc học tập Phật pháp, đối với những người này, việc hóa độ rất khó khăn, do vậy trước tiên làm cho họ có niềm vui. Tùy theo sự ước muốn không giống nhau của chúng sanh, Phật pháp cũng theo đó được thiết lập, do vậy giáo pháp cũng có sự khác nhau. Ví như gặp người nông dân, những lời đầu tiên sẽ thảo luận là vấn đề cày cấy ruộng vườn của nông phu, 49 __________________________________________

Thứ hai, ‘Vị nhân tất đàn’, là mục đích làm cho đối tượng sanh khởi thiện tâm. Như người vì lòng keo kiệt không thích bố thí, đức Phật vì họ trình bày công đức của sự bố thí; người không biết trì giới, nhẫn nhục....Phật vì họ nói công đức trì giới, nhẫn nhục...Tóm lại, việc ứng cơ thuyết pháp là mục đích vì sự lợi ích trồng thiện căn của chúng sanh. Điều này cùng với Thế gian tất đàn không giống nhau, bởi vì Vị 50 __________________________________________

Thứ ba,.’Đối trị tất đàn’, nhằm mục đích khống chế hành vi bất thiện của nhân loại. Như người có lòng tham dục nặng nề, khuyên họ nên tu tập quán bất tịnh; người nặng lòng sân hận, khuyên tu tập từ bi quán; người ngu si khuyên tu tập quán duyên khởi; người có tâm tán loạn dạy họ tu tập quán sổ tức; người có ngã chấp nặng nề khuyên tu tập giới phân biệt. Đôi khi có người làm khá nhiều việc từ thiện, nhưng không thể khắc chế việc ác của bản thân; cũng có người không làm việc ác, nhưng không thể tích cực hành thiện. Do đó, việc làm cho sanh khởi thiện tâm và chấm dứt ác nghiệp, đối với việc ứng cơ thuyết giáo biến thành hai mục đích. Thứ nhất, Chỉ ác, không phải là chế ngự những ác hành của thân thể và lời nói, là sự tịnh hóa phiền não từ nội tâm. Như người không muốn bố thí, không thích trì giới. Nên biết, sự hủy phạm giới luật là nguồn gốc phát sinh tất cả tội ác, do vậy, việc giảng giải công đức bố thí trì giới, để được phước báo là 51 __________________________________________

Thứ tư,. ‘Đệ nhất nghĩa tất đàn’, là pháp với mục đích làm hiển bày chân lý, tức là chỉ rõ thật tướng của các pháp mà đức Phật đã chứng ngộ. Người tu tập không hiểu rõ pháp này, người ấy chắc chắn không thể giải thoát, thành tựu Phật quả. Do vậy, đệ nhất nghĩa tất đàn là pháp chân thật, là cốt lõi của Phật pháp.

Ngài Long Thọ nói: 52 __________________________________________ Ba tất đàn đầu có thể bỏ qua, không cần thực hiện, nhưng đê nhất nghĩa tất đàn không thể bỏ.

Như Thế gian tất đàn, yêu cầu người hoằng pháp phải hiểu một cách tường tận những nhu cầu của thời đại là gì, tập tục của mỗi khu vực như thế nào, căn tánh của con người ra sao. Từ đó người hoằng pháp phải khéo léo thiết lập giáo pháp phù họp với chúng sanh để giáo hóa. Như vậy, phương tiện là cái luôn luôn biến đổi, không cố định ở bất cứ hình thức nào, khi thời đại, xã hội, căn cơ không còn phù hợp nữa, ắt hẳn dẫn đến phương tiện thay đổi. Đôi lúc, đối với người A dùng phương tiện Thế gian tất đàn là đúng, nhưng đối với người B phương tiện này trở nên chướng ngại, phải sử dụng phương pháp khác. Do đó, việc hoằng pháp luôn luôn thay đổi phương pháp, nhằm để thích ứng con người và hoàn cảnh, không nên cố chấp. Thế gian tất đàn, tuy là pháp biến đổi, nhưng khi thời gian, không gian và con người thích hợp với nó,́ thì thế gian tất đàn là phương tiện rất tốt cho việc độ sanh. Nói đến việc tăng trưởng thiện căn, là pháp để đối trị những hành vi bất thiện của con người, nó là pháp rất phổ biến và nhất trí từ xưa cho đến nay, cho nên Phật gọi là con đường giác ngộ của bậc Thánh ngày xưa (Cổ tiên nhân chi đạo). Ngoài ra, câu nói này còn mang ý 53 __________________________________________

Ở thời kỳ cổ đại quan niệm về đạo đức so với thời nay chắc chắn có nhiều điểm bất đồng. Nhưng căn cứ nguyên tắc: Không làm các hạnh ác, phụng hành các hạnh lành (chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành), thì không thể thay đổi. Căn cứ đệ nhất nghĩa tất đàn, đức Phật nói là pháp thường thường cải biến, vì y cứ vào đó tu tập, mới có thể rời khỏi sự mê hoặc của thế gian, chứng ngộ chân lý một cách viên mãn và triệt để.

Đức Phật cũng giống như vị Bác sĩ, sau khi xem mạch chẩn đoán, tùy theo bịnh tình của mỗi người, mà Phật cho thuốc khác nhau. Do vậy, căn cứ thời đại, hoàn cảnh, căn cơ không giống nhau, mà Phật vì họ nói pháp cũng không giống nhau. Như Phật giáo ở Ấn độ, Phật pháp cần đáp ứng những nhu cầu thật tế của xã hội Ấn độ; nhưng khi Phật giáo truyền đến các nước Trung quốc, Nhật Bản, Nam Dương....phương pháp hoằng pháp lợi sinh cũng phải thay đổi. Tóm lại, Phật pháp vì mục đích đáp ứng những nhu cầu khác nhau của từng quốc gia, xã hội mà hình thức sinh họat Phật giáo cũng mang tính đa dạng. Tôn chỉ 54 __________________________________________

Sự khác nhau giữa Giáo và Thừa:

Tùy theo sự sai khác về căn cơ của chúng sanh, cho nên giáo pháp mà Phật nói ra cũng theo đó mà có sự khác biệt. Thừa, mang ý nghĩa là chuyên chở. Nhân loại y theo giáo pháp tu hành, nhờ đó mà được đến bờ giác ngộ, như nương nhờ vào phương tiện xe cộ, mà chúng ta đến chỗ này chỗ kia, cho nên gọi là “thừa”. Cũng vậy, con người có thể y cứ vào giáo pháp tu hành, tức có thể từ nhân mà đến Thiên, từ phàm phu đến bậc thánh. Thừa được phân thành Ngũ thừa, Tam thừa và Nhất thừa. Ngũ thừa: Bao gồm Nhân thừa, Thiên thừa, Thinh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ tát thừa. Thừa, có 3 việc: 1. Phát tâm, 2. Mục đích, 3. Phương pháp. Ngũ thừa có thể phân thành 3 loại: 55 __________________________________________ 1. Nhân thiên thừa. Thừa này phát tâm như thế nào ? Phát tâm tinh tấn, trong 6 đạo người này chịu khổ luân hồi sanh tử không dừng, nhưng so sánh với các thừa khác, cuộc sống của nhân thiên đỡ hơn các đạo khác. Do đó, trong số những người học Phật, có những người mong muốn sau đời sống này sanh lại làm nhân thiên để có cuộc sống tốt. Cho rằng thân thể hiện tại không như ý, trí tuệ không đủ sáng suốt, sanh họat không giàu có, cho nên họ học Phật pháp với mục đích, mong cầu đời sống ở tương lai, thân thể sẽ đẹp đẽ, trí thức đầy đủ, trong sinh hoạt đầy đủ và hạnh phúc hơn. Với tâm lý học Phật này, là điều thông thường ở thế gian cùng chung mục đích. Do phát nguyện như thế mà học Phật, đây chẳng qua là sự phát nguyện của nhân thiên thừa.

2 .Mục đích, hiện nay ở nhân gian, mong cầu cuộc sống hiện nay được an lạc, đời sau sanh làm trời người cũng được an lạc. Đây là mục đích của nhân thiên.

3. Phương pháp, lấy những việc làm chân chánh ở nhân gian như Bố thí, trì giới....làm phương pháp.

Ngược lại, không được làm tổn hại con đường chân chánh của nhân gian, như sát sanh, trộm cắp, tà dâm, vọng ngữ là những hành vi đọa lạc. Nếu như những 56 __________________________________________

Bồ tát thừa:

57 __________________________________________ Bồ tát phát tâm cùng hàng nhị thừa không giống nhau, những người này cũng thấy sự sanh tử của 3 cõi là khổ. Đồng thời, Bồ tát cũng thấy rằng, tự thân và chúng sanh trong 3 cõi đều chịu sự đau khổ giống nhau, do đó Bồ tát phát lòng đại bi, thương xót chúng sanh, gọi là Bồ đề tâm. Thấy loài hữu tình phải chịu những khổ ách mà sanh khởi sự̣ cảm thông, và lòng thương vô hạn, do đó Bồ tát tu tập pháp tự lợi và lợi tha với mục đích độ tất cả chúng sanh được thành Phật. Phật pháp tuy vô lượng vô biên nhưng chung quy không ra ngoài Ngũ thừa giáo pháp. Người học Phật pháp cũng không ngoài học tập 5 thừa này.

Trong 5 thừa này, Bồ tát thừa là thừa cao nhất. Người học Phật nếu như tách rời 5 thừa này mà phát tâm và tu tập, cái ấy chắc chắn không phải là Phật pháp, không thể tránh khỏi sự khổ đau của ác đạo.

Tiếp đến, chúng ta thảo luận Tam thừa và Nhứt thừa. Nhân thừa và Thiên thừa vốn không phải là tông yếu của Phật pháp. Trọng tâm của Phật pháp là pháp xuất ly thế gian. Pháp của Nhân và Thiên thừa, cũng không phải chỉ có trong Phật pháp. Ví như quan niệm về Nhân, Thiên của Đạo gia và Nho gia của người Trung quốc, hoặc Ky tô giáo ở những nước Tây phương, hay Hồi giáo ở Trung đông đều mang ý nghĩa giống nhau. 58 __________________________________________ 59 __________________________________________

Thinh văn thừa Tiểu thừa Duyên giác thừa Bồ tát thừa

Đại thừa Nhứt (Phật)thừa

Theo biểu đồ trên đây, cho ta thấy Thinh văn và Duyên giác thừa thuộc Tiểu thừa, còn Bồ tát thừa hay Nhứt thừa thuộc Đại thừa. Trong kinh cũng có đề cập, khi hàng Nhị thừa đạt đến chỗ cứu cánh, thì Bồ tát thừa và Nhị thừa giống nhau, đều gọi là Đại thừa.

Nhưng cuối cùng hàng Nhị thừa phải chuyển hướng Đại thừa mới có thể thành Phật. Phật thừa chỉ có Đại không có Tiểu, do đó Đại thừa cũng là Nhứt thừa. Nói cho cùng đề cập Tam thừa chỉ là hình thức phương tiện, trong sự chứng ngộ pháp tánh chỉ có Nhứt thừa (Do vậy, trong “kinh Bát nhã” có nói: Các bậc A la hán nhất định phải tín thọ kinh Đại thừa Bát nhã;

“Kinh Pháp Hoa” cũng nói: Các bậc Thinh văn 60 __________________________________________

Đứng từ góc độ Tam thừa mà nói, Nhị thừa là pháp xuất thế gian, Bồ tát thừa cũng là pháp xuất thế gian, nhưng đặc biệt xưng tán pháp tối thượng của xuất thế gian, vì Bồ tát thừa không những chính mình cầu thành Phật, đồng thời mong muốn cho tất cả loài hữu tình thành tựu đại bi, đại trí, đại nguyện và thành Phật. Đối với nhân thiên thừa mà nói, Đại thừa là pháp xuất thế gian, cũng là pháp nhập thế, là tính thống nhất của thế gian và xuất thế gian pháp, là pháp hoàn thành tối thượng Bồ đề.

Từ góc độ diễn biến lịch sử mà xem xét Ngũ thừa và Tam thừa. Trong Phật pháp đều quy nạp Nhất thừa.

Từ góc độ lịch sử diễn biến của Phật giáo Ấn độ, trên thật tế có phân loại thành 3 thừa này. Đối với sự phân loại này, trong tác phẩm “Làm thế nào để ta thâu nhiếp tất cả pháp” của ngài Thái Hư, Ngài cũng đã thuyết minh một cách đơn giản về vấn đề này. Quan điểm của Đại sư cho rằng, chỉ có chủ trương của Phật giáo Đại thừa, cho rằng tất cả loài hữu tình đều có thể thành Phật. Căn cứ quan điểm này, chúng ta có mấy vấn đề cần thảo luận dưới đây:

61 __________________________________________ 1. Sau khi Phật nhập diệt trong thời gian khoảng 500 năm đầu tiên, là thời kỳ chánh pháp. Ở thời kỳ này lấy Thinh văn thừa làm trung tâm, tức là lấy hành quả của Thinh văn để tiến nhập Đại thừa. Lúc bấy giờ, những người học Phật, phần nhiều học giáo pháp của Thinh văn thừa, tu tập chứng đắc thánh quả, sau đó tiến nhập Đại thừa. Như trong “kinh Pháp hoa” đề cập, ngài Xá lợi Phất, tứ đại Thinh văn, các vị Tỳ khoe, Tỳ kheo ni đều hướng vào Đại thừa, phát đại nguyện sau khi thành Phật sẽ hóa độ chúng sanh. Tình hình này 500 năm sau vẫn còn tiếp tục. Lịch sử Phật giáo ở Ấn độ, đã được ghi chép một cách rõ ràng về sự kiện này, như ngài Long Thọ, Đề Bà, Vô Trước, Thế Thân....., những vị này không nhất định trước phải chứng đắc quả vị Thinh văn, nhưng trước tiên phải xuất gia trong Thinh văn, thọ giới pháp của Thinh văn; hoặc trước thọ giới Tiểu thừa, sau thọ giới Đại thừa, hoặc nội tâm tu hạnh Bồ tát, bên ngoài biểu hiện hình tướng Thinh Văn. Ở lúc đó, có thể nói hình thức xuất gia này khá phổ biến hành quả của hàng nhị thừa mà hướng nhập Đại thừa Bồ tát hạnh đều chú trọng trí tuệ. Hàng nhị thừa tuy chú trọng trí tuệ, nhưng lòng đại bi vẫn chưa đủ, phải tinh tấn tu tập thiền quán, mong cầu chứng ngộ, người ấy trước hết phải đoạn trừ phiền não, 62 __________________________________________

2. Sau Phật nhập diệt 1000 năm, Thái Hư cho rằng, đây là thời gian tượng pháp. Lúc bấy giờ, tại Ấn độ người học Phật pháp, phần nhiều đều y nơi hành quả của Thiên thừa mà tiến nhập vào Đại thừa, đây gọi là Thiên Bồ tát, vì những người này không giống như hàng Nhị thừa, trước chứng quả Thinh văn, nhưng họ có trình độ cơ bản về giáo pháp của chư Thiên của Bà la môn giáo, do vì họ quen với giáo pháp của chư thiên, cho nên lấy Thiên pháp làm phương tiện để dung nhiếp Phật pháp. Do đó quan niệm về Phật Bồ tát, gần với ý nghĩa về chữ ‘Thiên’, hoặc gọi là “ tứ thiên”. Đồng thời đức Phật cũng bị Thiên hóa, cõi Phật cũng bị lý tưởng hóa. Ví như, trong mật tông đức Phật đều xuất hiện dưới hình tướng của Ḍa xoa, La sát hay Phạm Thiên, điều đó biểu thị tư thái của Thiên thần. Bấy giờ, địa vị hàng nhị thừa trong Phật pháp rất thấp. 63 __________________________________________ 3. Y cứ Thái Hư nói: Sau khi Phật nhập diệt 1500 năm là thời kỳ mạt pháp, chỉ có hàng nhân thừa thực hành Bồ tát hạnh, hạng người chứng quả Thinh văn cũng không còn nữa, thậm chí những bậc Thinh văn ở những nước Nam truyền Phật giáo cũng chú trọng giáo dục, làm việc từ thiện. Những bậc Thinh văn ở trong núi sâu tu hành cũng bị thời đại làm cho họ cải biến. Những bậc tu Thiên thừa Bồ tát hạnh cũng thiên về vấn đề ẩm thực nam nữ, nhất là vấn đề mê tín dị đoan. Sự tồn tại Phật pháp trong tình trạng như thế, chỉ có cách duy nhất là y nhân thừa mà thật hành Bồ tát hạnh, tức là lấý quan niệm đạo đức của nhân loại làm nền tảng, để hành giả phát tâm hướng đến Đại thừa, mới có thể ứng cơ thuyết giáo, đồng thời mới có thể hoằng dương Phật pháp, cứu giúp nhân loại. Điều mà Đại sư Thái Hư phân tích. Từ con người hành Bồ tát đến chư Thiên hành Bồ tát; Từ chư Thiên hành Bồ tát đến hành nhị thừa Bồ tát, là sự phân tích rất có ý nghĩa.

Hàng nhị thừa Bồ tát chú trọng trí tuệ; chư Thiên hành Bồ tát chú trọng niềm tin (như Tịnh độ tông, mật tông đều thuộc về chư Thiên hành Bồ tát hạnh); Riêng con người hành Bồ tát chú trọng lòng từ bi, đối nhân loại sanh khởi lòng thương, được biểu hiện qua những 64 __________________________________________

Lịch sử Phật giáo Ấn độ trải qua 1500 năm, qua sự diễn biến của nó, có thể phân làm 3 giai đoạn khác nhau. Chúng ta có thể dùng biểu đồ hình tròn dưới đây để minh họa sự sai khác của nó:

65 __________________________________________

Quỉ thần ủng hộ

Tại gia

Xuất gia giải thoát

Phật giáo ở giai đoạn sơ kỳ, chủ yếu là những hàng Thinh văn xuất gia. Tự thân đức Phật Thích Ca, cùng các vị Xá lợi Phất, Mục Kiền Liên, Đại Ca Diếp đều mang hình tướng người xuất gia. Người xuất gia có gì đặc biệt ? Có thể nói điểm đặc biệt ấy là “tự tại giải thoát”, như vấn đề áo quần, ăn uống, cư trú đều rất đơn giản, tùy duyên độ nhật, sống trong rừng núi, với tâm không bận rộn, ít phiền não, biểu hiện tinh thần 66 __________________________________________

Ngoài đời sống của người xuất gia, còn có chúng tại gia, như trưởng giả Cấp Cô Độc ở nước Xá Vệ, vua Tần Bà Sa La của nước Ma kiệt Đà, vua Ba Tư Nặc thuộc nước Kiều Tát La, cho đến các vị quan chức, tri thức, nông phu, thương nhân và cho đến những người nam nữ có cuộc sống bình thường trong xã hội. Những người này là những người sống ở gia đình, không phải xuất gia, nhưng phải hoàn thiện bổn phận của một Phật tử tại gia, như bố thí, trì giới, không những chỉ có thế mà còn phải có trách nhiệm đối với quốc gia và xã hội. Những người này cũng cần phải tu tập thiền định, nhưng chú trọng thực hành pháp quán từ bi, cần nhận thức việc sanh tử luân hồi, nhưng không phải xuất gia. Ngoài ra còn có những loài ngạ quỷ, súc sanh. Như trong “Kinh A-hàm” hoặc trong “Tỳ ni” có đề cập, trong pháp hội đôi khi cũng có các loài thiên, nhân, A tu la, Càn thát bà, Dạ xoa... tham dự. Trong đó cũng có số ít quỷ thần là những vị hộ trì Phật pháp, nhưng cũng không sao tránh khỏi có những quỷ thần mang ác tâm phá hoại Phật pháp, nhưng dù sao đi nữa vị trí của họ đối với Phật giáo không mấy chú trọng. Thật 67 __________________________________________

Xuất gia giải thoát Tại gia từ bi Tình hình Phật giáo sau khi đức Phật nhập diệt vào khoảng 500 năm, có thể nói là thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo Đại thừa, kéo dài khoảng 500 năm. Sự hưng 68 __________________________________________ 69 __________________________________________

Phật giáo ở thời kỳ này, từ hình thức xuất gia thay đổi thành tại gia, từ góc độ sinh hoạt của con người, nó trở thành phục vụ cho Thiên thượng, sự đáp ứng cho giới cao cấp thuộc chư thiên và người tại gia, đó cũng chính là nhằm thích ứng cho giới Bà la môn sùng tín thiên thần. Tinh thần nhập thế lợi sanh của 70 __________________________________________ 71 __________________________________________

Xuất gia giải thoát Tại gia Thiên thần giận Phật giáo ở giai đọan thứ ba, nếu chúng ta đem so sánh sinh hoạt Phật giáo ở thời kỳ thứ ba này cùng thời kỳ thứ nhất, thì nội dung của hai thời kỳ này qủa là sự khác biệt rõ rệt. Phần lớn hình tượng Phật và Bồ tát, được miêu tả dưới hình ảnh của Dạ xoa, La sát, khiến người trông thấy lòng cảm thấy kinh hãi sợ sệt. Có tượng được điêu khắc nhiều đầu, nhiều tay, cầm vũ khí, cổ mang xâu đầu lâu, đôi chân vạm vỡ tỏ vẻ hung ác. Nếu ta xem toàn diện bức tượng, nó cho chúng ta cảm giác như người ấy đang phẩn nộ cực độ.

72 __________________________________________ Lại có những hình tượng Bồ tát được diễn đạt dưới cặp nam nữ đang ôm quyện tròn lấy nhau, gọi là ‘cụ tham tướng’. Những hình tượng này đã thay thế hình ảnh của vị tại gia Bồ tát từ hoà, và ngay cả hình ảnh của vị xuất gia biểu lộ tướng giải thoát, cũng không được chú trọng. Nói đúng hơn, hình ảnh này không có giá trị gì Phật giáo đương thời, Mật giáo – Mạn đà la được tôn vinh tột đỉnh. Do đó, Thiên thần rất được tôn sùng trong Phật giáo. Cũng do vậy những nghi thức, phương pháp tu tập của thần giáo, dần dần biến thành những phương tiện truyền giáo giống như Phật giáo. Qua đó cho chúng ta thấy rằng, sơ kỳ Phật giáo lấy Thinh văn thừa làm trung tâm, Trung kỳ Phật giáo lấy nhân thiên thừa làm trung tâm, và hậu kỳ Phật giáo lấy Thiên thừa làm trung tâm. Phật giáo Đại thừa ở thời đại trung kỳ, một mặt thiên về Thiên thừa, mặt khác lại có khuynh hướng thiên về nhân thừa Bồ tát. Trong giáo pháp nhân thừa Bồ tát, Phật giáo Ấn độ ở giai đoạn trung kỳ, vì để thích ứng hoàn cảnh mang nhiều sắc thái thần thánh hóa của xã hội Ấn đô, Phật giáo phương tiện phải vay mượn hình thức tín ngưỡng của Bà la môn giáo, dần dần phát triển thành Thiên Bồ tát. 73 __________________________________________ Ở đây, tôi đề cao vai trò nhân gian Phật giáo, vì chúng ta là con người, nên lấy con người làm trung tâm để thảo luận mọi vấn đề, đồng thời chúng ta cũng nên lấy tinh thần từ bi và trí tuệ của nhân thừa, Bồ tát của Phật giáo sơ và trung kỳ làm phương tiện độ sanh, nhưng không lấy giáo pháp của Thiên thừa Bồ tát của Phật giáo hậu kỳ.

Phật pháp được truyền đến Trung quốc, đến đời nhà Đường Phật giáo Trung quốc mới bắt đầu truyền nhập giáo lý Phật giáo hậu kỳ của Ấn độ, không giống như Phật giáo truyền đến Tây tạng hoàn toàn mang tính Thiên hóa. Phật giáo được người Trung quốc lưu truyền không mang nặng tính Thiên thần hóa, có lẽ có khuynh hướng thiên về Thinh văn thừa. Đề xướng giáo pháp thuộc nhân thừa Bồ tát, có nghĩa là từ góc độ con người mà phát tâm hành Bồ tát hạnh, lấy lòng từ bi và trí tuệ hóa độ tất cả hữu tình, để thành đạt chánh đẳng chánh giác, đồng thời cũng chú trọng Phật giáo ở giai đoạn trung kỳ, nhằm tránh khỏi khuynh hướng Thiên hóa.

2. Phân tích về tinh thần ứng cơ thuyết giáo của các thừa

74 __________________________________________ Điểm cơ bản của nhân thừa là Thiên thừa trong nhân thừa: Phật pháp vì thích ứng căn cơ của chúng sanh mà thuyết giáo, có nghĩa là trình độ của chúng sanh ở mức độ nào, thì Phật pháp cũng căn cứ theo trình độ của họ mà nói pháp. Điều này cho chúng ta thấy một cách rõ ràng rằng, đây là điểm đặc trưng của nhị thừa, nhân thừa, thiên thừa và Bồ tát thừa. Phật pháp lưu truyền tại Ấn độ đương nhiên cần phải thích ứng văn hoá Ấn độ của xã hội đương thời, ngay cả cách suy nghĩ của người dân Ấn. Phật pháp vì đáp ứng những nhu cầu của từng thời đại khác nhau, từng khu vực khác nhau, do đó trong Phật pháp cũng mang tính thời đại và khu vực.

Phật pháp cùng với văn hóa cổ Ấn độ có mối quan hệ mật thiết, chúng ta cần hiểu rõ vấn đề này, mới có thể tránh khỏi những ngộ nhận trong Phật pháp, không bị trói buộc cố chấp bởi những quan điểm mang tính thời đại, đồng thời nó cũng không phải là chân lý vĩnh viễn tồn tại và phù hợp trong mười phương tam thế.

Sự ước muốn của con người, ở đời sau cũng được sinh làm người, đây là tư tưởng của nhân thừa, vì cho rằng làm được thân người là điều đáng quý, cho nên phải nổ lực hoàn thành bổn phận con người, cần thực thi những việc chánh hạnh mà nhân loại cần làm; 75 __________________________________________ 76 __________________________________________

Sự mong cầu hạnh phúc ở hiện tại và ngay ở cõi nhân gian này, và mong cầu hạnh phúc cho kiếp sau ở cõi nhân thiên, hai loại tư tưởng mang tính tôn giáo này, gần với tư tưởng nhân thiên thừa trong Phật giáo. Điều này không mang ý nghĩa, con người nên tu như thế này, chư thiên nên tu như thế kia, mà nên nói rằng, con người nên làm như thế này sẽ được nhân thân và thiên thân. Vì hai loại này, nếu xuất phát từ góc độ con người mà nói, có nghĩa là do cuộc sống chánh hạnh mà dẫn đến sanh thiên. Về sau, tôn giáo Ấn độ lại nảy sanh tư tưởng về cuộc sống vĩnh cửu không bị chết, giống như tư tưởng của đạo Cơ đốc cho rằng Thiên quốc là cuộc sống vĩnh hằng. Vì lúc bấy giờ, người Ấn độ cho rằng, chúng sanh ở cõi thiên vẫn còn bị sanh tử, do đó họ mong cầu có một cõi nào đó có cuộc sống bất tử. Họ cho rằng, chỉ có bậc tối cao - 77 __________________________________________

Tư tưởng Phật giáo vượt qua tư tưởng´ “hiện pháp lạc” (là pháp an vui hạnh phúc trong thời hiện tại) và “hậu pháp lạc”(là pháp an lạc hạnh phúc ở mai sau), chủ yếu mong cầu sự cứu cánh giải thoát. Nhưng hầu hết các tôn giáo của Ấn độ đều cho rằng sanh Phạm Thiên, hoặc ”Phạm ngã hợp nhất” là sự an lạc cứu cánh. Ba quan điểm này, nói cho cùng là ước mơ chung của nhân loại. Khi đức Thế Tôn xuất hiện ở đời, tư tuởng cứu cánh giải thoát đã hình thành và phổ biến khắp Ấn độ. Trong hai cõi nhân và Thiên, người Ấn độ cho rằng, cõi Thiên sung sướng hơn cõi nhân, bởi vì cõi Thiên là nơi "hậu pháp lạc", họ tin rằng sanh cõi Phạm thiên là nơi cứu cánh giải thoát. Phương pháp tu tập để được hưởng phước lạc của cõi nhân gian và đời sau được sanh vào cõi nhân thiên của các tôn giáo ở Ấn 78 __________________________________________

1. Tế tự: Người Trung quốc rất chú trọng việc cúng tế tổ tiên, cúng bái thổ địa chư thần.v.v. ý nghĩa sâu xa của việc tế lễ của các tôn giáo cổ đại, thật khó có thể hiểu một cách tường tận. Nhưng việc tế tự đối với các tôn giáo cổ đại rất được chú trọng, mỗi ngày mỗi tháng mỗi năm đều có quy định thời gian tế tự. Như đạo Do thái của dân tộc Hebrews, đạo Bà la môn của Ấn độ, Thần giáo (Nho gia và đạo giáo) của Trung quốc, đều rất chú trọng việc tế tự này, cho đến việc hôn lễ, canh tác thâu hoạch ruộng vườn của nhà nông đều cử hành việc cúng tế long trọng. Tối cao của việc tế tự là tế Trời đất (Thượng đế), nhưng việc tế lễ này, đối với người Trung quốc do nhà vua đảm trách, do vậy nó dần dần bị xao lãng, không giống như đạo Do

Thái. Phương pháp tế tự vào thời cổ đại của nước Ấn độ (đạo Do thái, đạo Ba tư cũng giống như Ấn độ giáo), vào những ngày đầu của mỗi năm, mỗi nhà đốt một đám lửa cùng nhau cúng tế, phẩm vật cúng tế là hoa quả, gạo, đường, sữa, bò, trâu.v.v. là những phẩm vật mà nhân loại cần để sống, tất cả quăng vào đám lửa ấy làm lễ phẩm, biểu tượng lòng thành kính của mình 79 __________________________________________

2. Chú thuật: Người dân Ấn độ ở thời cổ đại rất tin tưởng pháp tu này, nó không những chỉ có ở Ấn độ mà ngay cả Đạo giáo của người Trung quốc cũng có pháp tu chú thuật này. Khi làm chú thuật người thực hiện, biểu hiện một số động tác và phẩm vật biểu trưng, ý nghĩa của những bài chú chúng ta không thể nào hiểu, nhưng cũng có những câu chú có thể hiểu được ý nghĩa của nó. Người xưa rất tin tưởng chú thuật, có lực lượng vô hình, làm gạch nối giữa con người trần thế với thế giới chư thiên quỷ thần, có thể cảm thông nhau được. Ở Ấn độ, mục đích của chú thuật là ngôn ngữ dùng để tế tự, ngoài mục đích chân chính này, chú thuật còn sử dụng vào việc bất chính, 80 __________________________________________

3. Đức hạnh: Như người tuân giữ truyền thống đạo đức của tổ tông, có bổn phận và trách nhiệm của gia đình, thi hành nghĩa vụ của quốc gia… Tóm lại, làm những việc có ích lợi cho con người và xã hội đều là những nguyên nhân sinh vào cõi nhân thiên. Đồng thời, người tế lễ đối với tế sư cần có tâm cung kính cúng dường, ngược lại tế sư đối với tín đồ cần khuyên răng nhắc nhở họ cần có lòng thật thà, thực hành những giới cấm, như không được sát sinh, không được trộm cắp, không được tà hạnh, không được nói gian dối…nếu không làm như vậy, thì việc trì chú và sự cúng tế không có ích lợi gì. Qua đó, chúng ta thấy, việc tế lễ mang ý nghĩa đạo đức, đó là những điều mà người dân Ấn độ rất chú trọng. Ba phương diện vừa nêu trên, là những phương pháp làm cho cuộc sống này và đời sống kế tiếp được hạnh phúc.

4. Khổ hạnh: Có ý nghĩa là ngăn cấm dục vọng, như không được hưởng thọ những vật dục, cần sự tiết chế tối đa. 3 điều ban đầu, phần lớn ai cũng có thể làm được, nhưng việc tu tập khổ hạnh rất ít người làm được, chỉ có những người xuất gia mới có thể thực hiện được. Khổ hạnh là sự biểu hiện tinh thần chiến 81 __________________________________________

5. Ẩn dật: Những người tu ẩn dật cho rằng, việc tế tự, chú thuật… là những hình thức, vẫn bị gia đình và xã hội ràng buộc. Người chân chánh tu hành cần phải từ bỏ những hình thức tôn giáo, vào rừng sâu chuyên tâm tu tập. Thời gian mà Thế Tôn chưa xuất gia, phong trào tu khổ hạnh rất thịnh hành, những người này cũng được gọi là sa môn, có người 5,60 tuổi, sau khi hoàn thành trách nhiệm gia đình, từ bỏ gia đình, sống đời ẩn dật, nhưng cũng có những người xuất gia từ thuở nhỏ.

6. Du già: cũng là người sống cuộc đời ẩn dật, có đời sống khổ hạnh, với pháp tu tập là Du già (yoga). Pháp tu tập Du già giống như pháp tu tập thiền định trong 82 __________________________________________

Vừa trình bày 6 phương pháp ở trên, trong đó tế tự và chú thuật là phương pháp dành cho mọi người cầu sanh nhơn thiên; đức hạnh là phương pháp sống làm người, nhằm nâng cao đời sống đạo đức; khổ hạnh, ẩn dật và du già là phương pháp tu tập để sanh thiên hay cầu mong giải thoát. Đức Thế tôn sinh ra ở trong xã hội Ấn độ, việc y cứ vào căn cơ và trình độ của mọi người mà nói pháp là điều cần thiết. Đối với phong tục tập quán tín ngưỡng khác nhau cùng tồn tại trong một xã hội, bằng phương pháp nào đức Phật tiếp thu và loại trừ những tập tục tín ngưỡng ấy ?

Theo Kinh điển còn để lại cho thấy, Đức Phật tiếp thu pháp nhân thừa và thiên thừa, nhưng không thừa nhận việc tế tự. Bà la môn rất xem trọng việc tế tự, nhưng Phật giáo thì ngược lại. Cũng giống như Do thái giáo rất xem trọng việc tế tự, nhưng Ky tô giáo lại bài xích.

Vấn đề chú thuật đức Phật lại càng phản bác. Việc tế tự thiên thần của dân tộc Ấn độ cần phải giết hại sinh vật, như bò dê để tế lễ, tốn hao tài của, làm mệt mỏi 83 __________________________________________

Qua đó, chúng ta có thể thấy tinh thần khoang dung của Phật giáo, không giống như Cơ đốc giáo hay Hồi giáo, họ luôn bài trừ những gì khác mình. Đặc tính của người đông phương là tinh thần khoang dung, nhưng Phật pháp vì sự khoang dung mà mang lại những điều tệ hại, đó những tín đồ Phật giáo không tìm hiểu học tập tính trong sáng của đức Phật, lại còn mang hình thức tế tự tổ tông một cách rườm rà, đây là tập quán của người Trung quốc và Ấn độ.

Có người hỏi Phật, tế tự tổ tiên có lợi ích gì ? Phật trả lời, nếu như cha mẹ chết, đọa vào đường ngạ quỉ, đem đồ cúng tế, để mong cha mẹ khỏi đói khổ. Nhưng nếu họ đã sanh vào cõi nhân thiên, súc sanh hoặc trong địa ngục, thì họ không thể thọ dụng được đồ cúng tế này, vì cõi người và cõi súc sanh đều không dựa vào việc tế tự mà sinh hoạt.

Nhưng nếu như cha mẹ không bị đọa vào con đường ngạ quỉ, có nghĩa là không cần cúng tế sao? Phật lại 84 __________________________________________

Đức hạnh của cõi nhân và thiên, gồm có ba loại: Bố thí, trì giới và tu tập thiền định, được gọi là 3 phước nghiệp của thế gian. Bố thí là đức tính hy sinh, đem những vật mà mình có giúp đỡ cho người khác, không tham lam keo kiết. Trì giới là sự chế ngự phiền não, quan hệ với mọi người bằng tâm chính đáng, giữ gìn hành vi của mình không làm thương hại đến người khác. Định là sự điều phục tâm, diệt trừ phiền não. Ở đây rất chú trọng lòng từ bi, vì lợi ích cho người.

Phương pháp của nhân thừa có hai, đó là bố thí và trì giới. Phương pháp của Thiên thừa là tu tập thiền định. Muốn được sanh thiên phải tu thiền định, như tu tập tứ thiền, ở vị lai sẽ được sanh vào cảnh giới tứ thiền của cõi trời sắc giới. Ẩn dật là pháp tu tập của thiên 85 __________________________________________

Tóm lại, Tôn giáo của Ấn độ cho rằng, phương pháp để được sanh thiên và giải thoát là phải sống cuộc sống ẩn dật tu tập khổ hạnh và du già. Quan điểm của đức Phật có những điểm không giống nhau, cho rằng tu tập như vậy kết quả chỉ được sanh thiên, không thể đạt được chơn chánh giải thoát. Bố thí và trì giới chỉ là đức hạnh của nhân thừa, có thể được sanh vào cõi trời dục giới. Muốn được sanh vào cõi trời vô sắc giới không thể không tu tập thiền định. Do đó, trọng tâm pháp tu tập của nhân thừa là trì giới, không nghiêm trì giới luật sẽ bị đoạ vào cõi ngạ quỉ và súc sanh. Trọng tâm pháp tu tập của nhân thừa là tu tập thiền định. Vì để thích ứng với căn cơ và trình độ của người dân Ấn độ lúc bấy giờ. Đức Phật cũng thừa nhận đức hạnh là nền tảng xây dựng gia đình của pháp nhân thừa. Đứng từ góc độ Phật pháp mà nói, đây là nhu cầu cần thiết để thích ứng con người sống trong xã hội đó. Đây chỉ 86 __________________________________________

Đức Phật vì để thích ứng căn cơ và dân tình của xã hội Ấn độ đương thời, mà thành lập pháp nhân thừa và thiên thừa, căn cứ vào đây mà hình thành pháp Thinh văn. Thật ra, từ Thinh văn vốn là từ mà đức Phật gọi những đệ tử của ngài, là những người được nghe Phật nói pháp, dựa vào chánh pháp tu tập mà được giải thoát, tất cả đều được gọi là Thinh văn. Thế nhưng dần dần về sau, từ này trở thành từ chuyên gọi dành cho một bộ phận trong hàng đệ tử của đức Phật. Ở đây điều muốn nói rõ là, trên căn bản pháp của Thinh văn thừa ở Nhân Thiên vẫn như 6 điều mà mà trước đây đã trình bày.

Đức hạnh Khổ hạnh - - - - - - - Giới Ẩn dật - - - - - - - - Du già Định Tuệ 87 __________________________________________ Ở Ấn độ, Pháp Nhân Thiên của người tại gia cùng với pháp giải thoát cứu cánh. Đức Thế Tôn cho rằng, trong pháp nhân thiên cũng có nhiều vấn đề sai lầm. Nhất là pháp giải thoát của ngoại đạo, có thể nói đều là pháp hư ngụy, chứa đựng cơ bản của sự sai lầm. Phương pháp tu tập để đạt đến sự giải thoát giác ngộ là tam vô lậu học, tức là giới định và tuệ; chỉ có tam vô học này, mới có thể giúp hành giả đoạn tận phiền não, rõ được sự sanh tử, được giải thoát giác ngộ. Ngòai ra, không có phương pháp nào khác, có thể giúp cho hành giả đạt được mục đích giải thoát.

Phương pháp sanh Thiên hay cứu cánh của những Tôn giáo khác ở Ấn độ rất chú trọng đến việc cúng tế, đối với pháp Thinh văn việc tu tập tế tự là sự uổng công vô ích không thể thành đạt được gì. Người có chánh kiến mong cầu sự giải thoát giác ngộ ắt hẳn không thể căn cứ từ sự tu tập cúng bái mà thành đạt giải thoát. Đức Phật vì tránh đi sự tranh chấp vô ý nghĩa, do đó khi Ngài đứng từ góc độ thế gian mà có sự chấp nhận việc cúng thiên, bái quỷ, nhưng đứng từ góc độ xuất thế mà nói, Ngài không cho rằng việc cúng tế có ích lợi cho việc giải thoát. Vấn đề chú thuật, tuy những tôn giáo của Ấn độ cho rằng khi nhân ngã giải thoát, 88 __________________________________________

Đức hạnh của người Thanh Văn chú trọng việc tu tập hành trì giới luật, đây là con đường chân chánh để thành đạt giải thoát. Từ góc độ giải thoát mà nói, sự Bố thí của thế gian cùng với việc tu tập giải thoát không mấy quan hệ. Lý do vì, tâm niệm của người bố thí, mong cầu phước báo, tránh xa điều xấu ác…tất cả đều là tâm niệm của người thế tục, cùng với sự giải thoát trong phật pháp không có chút gí can hệ. Tuy rằng, Phật pháp tán thán hạnh Bố thí, chỉ mang ý nghĩa là đơn thuần là xả bỏ tài vật, tức sự ái luyến vật chất, nếu như chúng ta dùng tâm của người thế tục để 89 __________________________________________

Tu tập theo pháp xuất thế chú trọng giới luật, trong ý nghĩa của việc giữ giới bao hàm ý nghĩa của sự tu tập khổ hạnh. Những nhu cầu cần thiết cho cuộc sống như: y phục, vật thực, dụng cụ ngủ nghỉ…nên sống cuộc sống đạm bạc, trong tâm bao giờ cũng mang tâm niệm 'Thiểu dục tri túc'. Nhưng không nên quá cực đoan như những người ngoại đạo tu tập khổ hạnh vô ích, ví dụ như việc phơi nắng dưới nắng giửa mùa hè, không mặc quần áo vào mùa đông…,con đường giải thoát của Thanh Văn tuyệt đối tránh xa phương pháp tu tập này. Đương thời, Tôn giáo của Ấn độ tu tập pháp Du già có thể đạt được giải thoát, tức như trong phật giáo gọi là tu tập thiền định, như tu tập bốn Niệm xứ, bốn vô lượng tâm, bốn Vô sắc định, đều thuộc về thiền định.. Những loại định này cũng không thể thành đạt Niết bàn. Giả sử tu tập thiền định mà có thể liễu sanh thoát tử, thì không cần Phật pháp.

Nếu như các Tôn giáo Ấn độ chú trọng Thiền định thì Phật pháp đặc biệt chú trọng vai trò Trí tuệ, vì muốn liễu tri được vấn đề sanh tử, tất nhiên cần phải diệt trừ vọng tưởng, đoạn tận phiền não, trừ tâm niệm chấp ngã. Có một số người ngoại đạo cho rằng, tu tập 90 __________________________________________

Thế nhưng quan niệm này, theo Phật pháp mà nói, nội tâm sanh khởi những vọng niệm, do bởi tâm không có chánh kiến để có thể thấy được chân tướng của tất cả pháp, nếu như chúng ta không dùng chánh kiến để sửa đổi sự nhận thức sai lầm này, lại dùng sức thiền định của tâm đè nén vọng tưởng, căn bản phiền não vẫn tiềm ẩn trong tâm.

Trong Phật pháp phương pháp để được giải thoát, cần phải đoạn trừ cội gốc của sanh tử. Cội nguồn của sanh tử là gì ? Ngoại đạo cho rằng, là tự thể của ngã, cùng với Phạm Thiên là bản thể vũ trụ thường trụ bất biến, an lạc tự tại, cũng là Tiểu ngã , Đại ngã thường trụ bất biến, đều xuất phát từ căn bản sanh tử. Chúng ta cần phải lấy trí tuệ quan sát bản chất của ngã là vô thường khổ và vô ngã, phương pháp này mới có thể đem căn bản phiền não của sanh tử đoạn trừ. Do vậy, Phật pháp không giống như ngoại đạo chủ trương, như chúng ta vừa trình bày như trên.

Việc đoạn trừ căn bản phiền não cũng giống như trừ diệt cỏ cú vậy. Phương pháp của ngoại đạo chỉ bứt lá 91 __________________________________________

Thanh Văn và Nhân Thiên thừa: Thinh Văn Nhân gian Tỳ kheo Đệ tử tại gia Đệ tử xuất gia Tỳ kheo vô sự

Các đệ tử Thinh văn cũng có mấy loại: Thứ nhất là, Phần lớn có một số người ngộ nhận ý nghĩa chân chính của Phật pháp, cho rằng muốn học Phật cần phải xuất gia, không biết Bồ tát thừa không phải như vậy, ngay cả Thanh văn thừa cũng không phải như vậy. Do bởi ngộ nhận ý nghĩa chân chánh của Phật pháp?do vậy mà mô phỏng theo đời sống của người xuất gia, cho phương pháp duy nhất để học Phật pháp. Phật pháp mà đức Thế Tôn sáng lập, chính là pháp dành cho hàng Thinh Văn, bao gồm những người tại 92 __________________________________________

Lần đầu tiên đức Phật chuyển pháp luân tại vườn Lộc giả uyển, lời đầu tiên ngài dạy như thế này: Trong Thế gian có hai hạng người, một là hạng người buông lung trong dục lạc, tận hưởng ngũ dục, đây không phải là nguyên nhân để dẫn đến giải thoát; Thứ hai là tu tập khổ hạnh, hành hạ thân xác, đây cũng không phải là nhân tố đưa đến giải thoát.

Theo Phật pháp, nên thực hành theo con đường trung đạo, có nghĩa là không nên cực đoan tu tập khổ hạnh, cũng không nên phóng túng theo dục vọng. Người Phật tử tại gia, làm nông hay làm công nhân viên chức, hay thương gia hay làm nhà chính trị…tất cả đều phải sống đời sống tại gia, nhưng là người Phật tử cùng với người tại gia khác không giống nhau, tức là có lòng tín Tam bảo, do vậy không bị mê muội trong việc 93 __________________________________________

2. Tỷ kheo có 2 loại: Thứ nhất gọi là Vô sự tỷ kheo, hay còn gọi là A lan nhã Tỷ kheo. Những vị Tỷ kheo 94 __________________________________________ 95 __________________________________________

Thứ hai là, Tỷ kheo sống trong xã hội (nhân gian), cùng với 2 hạng Thinh văn vừa trình bày ở trên, cách sinh hoạt không giống nhau. Thông thường những người xuất gia, như Xá lợi phất, Mãn từ tử, Ca Chiên Diên, A nan v.v… những người này đều tu tập tam học, thiểu dục tri túc, tất cả đều tùy duyên, không tham cầu điều gì, nhưng khi gặp phẩm vật bố thí tốt, cũng không từ chối. Ngược lại, khi gặp phẩm vật bố thí không tốt, thức ăn không ngon, nơi ở đơn giản, thậm chí không nhận được sự cúng dường, không có nơi nghỉ ngơi, tâm của các vị ấy vẫn sống trong an lạc, không vì vậy mà lo buồn. Đây gọi là phương thức sinh hoạt của các Tỷ kheo sống trong xã hội (nhân gian).

Người xuất gia sống bằng phương thức khất thực, cùng với cách sinh hoạt của người tại gia hoàn toàn 96 __________________________________________

Tăng đoàn sống trong nguyên tắc hòa hợp, với mục đích tu tập và giải thoát, cách sống này cùng với cách sống của Tỷ kheo ưa sống trong rừng núi cũng không giống nhau. Công việc của Tỷ kheo sống trong xã hội, trừ việc tu học giới định tuệ, Tỷ kheo còn phải vào thôn xóm để hoá duyên khất thực, tùy thời tùy cơ, vì tín chúng nói pháp. Việc du hoá hoằng dương Phật pháp như thế, khiến cho Phật pháp ngày càng phổ biến trong xã hội, dùng Phật pháp làm phương tiện để trong sạch hoá những tệ đoan xã hội. Tỷ kheo sống trong xã hội, nên thân cận với xã hội, giữ trách nhiệm giáo hoá, hướng dẫn cho xã hội, đây cũng là cách sinh hoạt của đức Phật.

Cách sinh hoạt của Thế tôn, tất cả đều tùy duyên, Ngài thường thọ dụng những vật thực ngon ngọt, nhưng đôi lúc hoá duyên không có, mang bát không trở về, cũng không vì thế mà sanh lòng vui buồn, đôi 97 __________________________________________ 98 __________________________________________

Đứng trên lập trường thiên thừa và Bồ tát thừa: Pháp của Bồ tát Đại thừa cũng là sự thích nghi với căn tánh và đời sống của xã hội Ấn độ mà thiết lập giáo pháp Bồ tát thừa. Dẫu biết rằng chân lý biến khắp mười phương tam thế, nhưng dựa vào thời gian không gian tính mà nói, Phật pháp hay Bồ tát pháp cũng không thể vượt ra ngoài căn tánh và xã hội Ấn độ mà thiết lập giáo pháp. Phật nói pháp Đại thừa, để dung nhiếp với những người bình thường sống trong xã hội, đồng thời vì để thích ứng với những người ẩn sĩ tu tập pháp du già mà đức Phật thiết lập pháp xuất thế của hàng Thinh văn. Pháp của Bồ tát là sự tổng họp của các pháp thế và xuất thế gian, thành pháp cao thượng và viên mãn. Sự hưng thịnh của pháp đại thừa, vào thời kỳ sau khi đức Phật nhập diệt khoảng 500 năm. Vào thời sơ kỳ của Phật giáo, Thinh văn là tên gọi chung của các thừa, không phân biệt Đại thừa hay Tiểu thừa.

99 __________________________________________ __________________________________________

Bồ tát muốn thành Phật, cần trải qua tu tập ba a tăng kỳ kiếp? Những câu chuyện tu tập trong quá khứ, gọi là "Bổn Sanh Đàm". Kinh này cho rằng, Bồ tát có 2 loại: Thứ nhất là Bồ tát ở trong nhân đạo, Bồ tát được mẹ sanh ra vào thời không có phật pháp, hoặc làm quốc vương, Đại thần, trưởng giả, ngoại đạo, hoặc làm thương gia, công nhân, thợ săn, hoặc làm thuyền trưởng, nghệ thuật gia.v.v… đại khái làm thân người tại gia, làm việc thế tục, tức là con người trong xã hội, để cho chúng sanh nhờ đó mà được lợi ích. Liên quan đến việc mẫu chuyện quan trọng của việc thực thi Bồ tát hạnh, ước chừng có đến 500 mẫu chuyện. Thực hành Bồ tát hạnh là đem tất cả những gì mà mình có, ngay cả thân thể, vợ con, quốc gia .v.v…tùy theo chỗ yêu cầu của chúng sanh mà bố thí. Ví như, có người 101 __________________________________________

Bồ tát vì thực hành hạnh cứu độ chúng sanh, tất cả những gì có trên thân mình, không có cái gì là không bố thí cho người khác. Tấm lòng mà Bồ tát cầu đạo cũng rất tinh tấn dũng mãnh, như cắt da làm giấy, lấy máu làm mực, lấy xương làm viết, rất vui sướng được làm những việc như thế vì đạo giải thoát. Vì sự cầu đạo mà ngài xả thân làm người nô tỳ, cũng không vì vậy mà cảm thấy gian khổ. Trong kinh Phật có câu: ' sớm nghe được đạo, chiều chết cũng cam' là đề cao tinh thần Bồ tát hạnh. Trì giới, xem việc hành trì giới luật quan trọng hơn là thân thể. Đôi lúc, thà bỏ thân mạng còn hơn là phá giới. Nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, Trí tuệ đều cần phải tu tập. Sáu Ba la mật hay mười Ba la mật của Phật giáo Đại thừa là pháp tu tập của Bồ Tát xuất phát từ 'Bổn sanh'. Những việc khó làm mà làm được, khó nhẫn mà nhẫn được, biểu thị phương tiện khéo léo độ sanh của Phật giáo Đại thừa.

102 __________________________________________ __________________________________________

Tinh thần Bồ tát đạo mà trong “kinh Bổn Sanh” trình bày, lấy tinh thần của Bồ tát biểu hiện ở chúng sanh nơi Phật pháp, Thiên Thai tông gọi là 'Tạng giáo Bồ tát'. Tinh thần Bồ tát hạnh mà trong kinh Bổn sanh tường thuật, hàng Thinh văn nên tin tưởng. Có thể nói, Bồ tát rất ít thị hiện ở thân xuất gia mà thường là bằng thân người tại gia. Con người cùng các loài bàng sanh như voi, nai… là những loài động vật rất thân thiết với con người, trong suy nghĩ của người xưa cũng giống như vậy. Sự sai khác giữa Bồ tát và những loài chúng sanh chính là sự biểu hiện tinh thần và hành động. Trước khi chúng chưa thành Phật, trong cuộc sống của quá khứ là như thế, hiện tại và vị lai cũng như thế, việc khó làm có thể làm, việc khó nhẫn có thể nhẫn, Đức Phật tu tập công đức như vậy mà thành Phật. Tinh thần Bồ tát trong Bổn sanh ở thời cổ xưa 104 __________________________________________

Sau khi Phật nhập diệt vào khoảng 4, 500 năm, Phật giáo Đại thừa hưng khởi. Như nói rằng,'Hoa nghiêm tối sơ tam thất nhật', ' Pháp hoa Niết bàn cộng bát niên'. (Có nghĩa là đức Phật nói Kinh Hoa Nghiêm 37 ngày trong thời gian đầu, Pháp Hoa và Niết bàn đức 105 __________________________________________

Trong Kinh điển Đại thừa thường ghi chép: Sau khi Phật nhập diệt 400 năm, hoặc 500 năm, Kinh điển đại thừa mói bắt đầu lưu hành ở nhân gian, đây có thể nói là bằng chứng niên đại kinh điển Đại thừa xuất hiện. “Kinh Hoa Nghiêm", "Bát nhã", "Đại tập".v.v…dần dần xuất hiện kinh điển Đại thừa, tính chất cũng có nhiều sự khác nhau. Nhưng đại khái mà nói, Đại thừa Phật pháp không phải dựa vào người xuất gia phát triển. Hạng người Thinh Văn như trên đã trình bày, gồm có 3 loại, nhưng sự hưng thạnh của Phật giáo Đại thừa, cùng với đời sống của người tại gia có mối quan hệ mật thiết, có thể chứng minh. Ví như, trong kinh Đại thừa nói: Đức Phật Thích Ca hiện tướng người xuất gia là sự Thị hiện, vì để thích nghi với sa môn đoàn của ngoại đạo lúc bấy giờ. Chân tướng của Phật vốn là người tại gia, có tóc, đội mũ, đeo chuỗi anh lạc, như bậc Tỳ Lô Giá Na vậy.

106 __________________________________________ Nói đến Bồ tát, như Văn Thù Phổ Hiền, Quan Âm, Thiện Tài, Duy Ma v.v…phần lớn là thân hình tại gia, Bồ tát với hình tướng người xuất gia rất ít thấy. Kinh điển Đại thừa không nhất định phải do Phật Thích Ca nói, phần lớn đều do chư Bồ tát nói. Ngài Văn Thù đối với Đại thừa thật tướng, nói rất nhiều kinh. "Kinh Hoa Nghiêm" hầu như toàn bộ kinh này do Bồ tát Kim Cang tạng và Công Đức Lâm nói. "Kinh Duy Ma", "Kinh Bát Nhã" phần nhiều do đệ tử của Phật nói. Trong kinh điển Đại thừa, Phật ở vị trí là người ấn chứng, điều đó biểu thị pháp Đại thừa, dùng thân phận của người Phật tử tại gia mà hoằng dương phật pháp. Bởi vì, người Phật tử tại gia, sùng bái tín ngưỡng pháp xuất thế của Phật, do vậy đứng trên lập trường thế gian. Phật pháp được truyền bá ở nhân gian, từ thành thị đến thôn quê, từ vùng thôn quê đến nơi hoang dã, khiến cho mọi người được thấm nhuần Phật pháp, hiển nhiên lấy người Phật tử tại gia làm đối tượng chính, chú trọng đức hạnh của con người (nhân gian), tán dương pháp xuất thế, tích cực nhập thế mà độ sanh, hoằng dương chánh pháp đại thừa.

Ví như, thứ nhất là Phẩm nhập pháp giới trong "Kinh Hoa nghiêm" Bồ tát Thiện tài đồng tử là hình bóng mẫu mực cho sự tinh tấn cầu học Phật pháp, điều mà 107 __________________________________________

Thứ hai là, Phẩm Phương tiện trong kinh Duy ma, Ngài Duy Ma Cật hoằng dương đại thừa chánh pháp, kinh này cũng đối tượng chính cũng là người tại gia. Như là Bà la môn, Sát đế lợi, hoặc là những người của các giai cấp khác, căn cứ căn tánh trình độ của đối tượng như thế nào mà nói pháp như thế ấy. Duy Ma đến quốc vương tức bàn luận đến một chế độ chính trị hợp lý, vào nơi giáo dục tức nói những vấn đề giáo dục Phật giáo, thậm chí ngài đến nơi trà đình tửu điếm, là nơi bán thân của giới nữ khuyên răn, truyền trao chánh pháp. Hai vị Bồ tát mang hình thức của người tại gia này, một người là vì sự tu học, hai là vì giáo hoá chúng sanh, đều mang một tâm tu chân chánh của nhân loại, đồng thời lấy Phật pháp kim chỉ nam chỉ đạo hành động, khiến cho việc làm càng thêm hợp lý.

Đây chính là chánh hạnh của nhân gian, cũng chính là đại bi đại hạnh của Bồ tát. Tinh thần này không giống như các hàng xuất gia Thinh văn sống ẩn dật, tu tập 108 __________________________________________

Từ nội dung của pháp môn tu tập của Phật giáo Đại thừa mà nói, cho chúng ta có một cái nhìn rõ ràng là, Pháp xuất thế của hàng Thinh văn, không chú trọng việc bố thí, còn pháp của Nhân thừa và Thiên thừa thì không để ý đến trí tuệ; Riêng về pháp của Bồ tát thì lấy sáu Ba la mật làm pháp căn bản cho việc tu học, tức là sự tổng họp của 2 pháp thế và xuất thế gian, để đạt đến cảnh giới tối cao viên mãn. Chú trọng tinh thần cứu thế, do vậy đề cao giá trị của việc bố thí và được xếp vào con đường của Bồ tát hạnh. Điều mà 'Bổn Sanh đàm' muốn nói, bố thí đều xuất phát từ lòng từ bi, ý nghĩa chân chính của việc bố thí là hy sinh vật chất, thời gian và tinh thần, cứu giúp người khác hay giải quyết một vấn đề nan giải cho người.

Tinh thần nhập thế của Bồ tát, mà ý nghĩa của từ nhập thế không thể không rộng mở lòng từ bi để bố thí, đồng thời Bồ tát không thể quên đi tinh thần xuất thế, do đó chú trọng lãnh vực trí tuệ. Lấy trí tuệ chỉ đạo cho hành động, lấy tinh thần từ bi trợ lực cho trí tuệ.

109 __________________________________________

Tinh thần nhẫn nhục và tinh tấn, ở hàng Thinh văn cũng có, nhưng sự khác biệt của Đại thừa là, Đại thừa vì tinh thần lợi tha mà cần có nhẫn nhục và tinh tấn để hổ trợ. Từ bi và phương tiện là đặc tính của Đại thừa Bồ tát, Bồ tát độ sanh lấy từ bi và phương tiện làm công cụ. Không luận ở thời gian nào hay không gian nào Bồ tát luôn luôn lấy đó làm nhiệm vụ quan trọng. Đại bi là điều đã được thông qua trí tuệ, nó cùng với từ nhân ái của thế gian không giống nhau. Mục đích của phương tiện là thích nghi, từ từ bi mà dẫn đến diệu dụng của trí tuệ, tức là phương tiện khéo léo của việc hoá độ. Xuất phát từ sự phân tích này mà chúng ta thấy rõ pháp của Bồ tát lấy chánh hạnh của nhân thừa làm cơ sở để thống nhất tinh thần nhập thế và xuất thế, từ thế gian mà đạt đến sự cứu cánh của xuất thế. Sau khi Phật pháp ở tại Ấn độ hưng thịnh, tinh thần học Phật ở đây cũng trở nên dồi dào sinh lực, tất nhiên tinh thần Bồ tát cũng mạnh mẽ hưng thịnh.

Nhưng, sự lớn mạnh của pháp Bồ tát, nó hàm chứa một phần nào đó của tư tưởng 'Thiên hạnh' (hạnh nguyện của chư Thiên). Người dân gian của xã hội Ấn độ rất chú trọng điểm tích cực của tinh thần lợi tha ở 110 __________________________________________

Do vậy, một khi Phật pháp phổ biến đến dân gian, vì để tránh khỏi sự xung đột với Thần giáo vốn có, cho nên Phật giáo lấy nhân gian làm nền tảng để xây dựng Phật pháp Đại thừa, nhưng trải qua quá trình phát triển không ít thì nhiều cũng chịu ảnh hưởng tư tưởng của thần giáo, do đó tư tưởng Thiên hạnh dần dần phát triển. Tôi cũng đã từng phát biểu rằng, hàng Thinh văn lấy việc xuất gia làm căn bản, mục đích là để thích nghi với truyền thống người sa môn khổ hạnh của xã hội Ấn độ, như Tam Ca Diếp, Đại Ca Diếp v.v…, tất cả họ đều là những người theo ngoại đạo, sau đó được chuyển hoá mà trở về với Phật pháp.

Do vậy, pháp của Bồ tát lấy đời sống tại gia làm cơ sở cũng là để thích nghi với đời sống và căn tánh của người tại gia trong xã hội Ấn độ, như là người Bà la môn…..Bồ tát lấy việc thích nghi với đời sống tại gia có hai việc cần chú ý: 1. Quá chú trọng về công việc xã hội (nhân sự); 2. Có khuynh hướng về Thiên sự, tức là sự thần thánh hoá. Tinh thần Bồ tát trong kinh điển Đại thừa, như Duy Ma Cật, Thiện Tài, Hiền Hộ Bồ tát v.v…; trong 16 vị đại Bồ tát, tất cả đều là 111 __________________________________________

Nói tóm lại, Bồ tát ở cõi này hay đến từ phương khác, thân tướng mà những vị ấy xuất hiện dưới hình tướng là thân người, cao lớn và trang nghiêm.

Thần giáo xuất phát từ Bà la môn của Ấn độ chú trọng việc tế tự, chú thuật và tu tập khổ hạnh. Sự hưng thịnh của Đại thừa Phật giáo, không sao tránh khỏi chịu ảnh hưởng của Thiên thừa. Do vậy trong Phật pháp cũng có hình thức giống như tế tự, tức là cúng dường. Thật ra cúng dường và tế tự không giống nhau, khi đức Phật còn tại thế, sự cúng dường của những người tại gia, như trong thời gian an cư, dùng y phục hay thức ăn đem bố thí kết duyên, hoặc bình thường lấy y phục, đồ ăn, thuốc men…cúng dường chư tăng, hay là tu phước sửa sang chùa tháp cúng dường Phật và tăng. Người Phật tử tại gia đối với Phật và Tăng cung kinh thừa sự, y giáo pháp mà tu tập, đều được gọi là cúng dường.

Ý nghĩa của cúng dường rất thật tế, không giống ý nghĩa tế tự của Bà la môn. Nhưng sau khi Phật nhập diệt ý nghĩa này dần dần có sự cải biến, người tại gia đem vật phẩm cúng dường Phật, nhưng Phật không 112 __________________________________________

Người hiểu biết Phật pháp, nên hiểu rằng, cúng dường như vậy là không đúng ý nghĩa trong Phật pháp, nhưng chẳng qua đó là việc biểu hiện lòng cung kính đối với Tam bảo.

Truyền thuyết cho rằng, Phật không còn nữa, cho nên người Phật tử thương tưởng nghĩ nhớ đến ngài, cho nên mới có vua Ưu Điền dùng gỗ chiên đàng khắc tượng Phật. Hơn 100 năm sau khi Phật nhập diệt, vua A Dục kiến tạo tám muôn bốn ngàn ngôi tháp, thờ xá lợi của Phật. Tánh chất của việc thờ cúng xá lợi này cùng với việc thờ tượng Phật giống nhau, có thể nói vào thời bấy giờ tượng Phật vẫn chưa phổ biến, nhưng từ đó trở về sau, tượng Phật càng ngày càng thịnh hành, người Phật tử thờ phụng tượng Phật ở nơi chùa tháp. Những việc thờ cúng này, trong pháp của Thinh Văn dần dần cũng được tiếp thu, cho đến Phật giáo Đại thừa hưng thịnh lại càng thêm chú trọng, trong tự viện thờ cúng tượng Phật rất trang nghiêm, trừ những việc cúng dường những vật phẩm như trên đã liệt kê 113 __________________________________________

Trong kinh điển Đại thừa đề xuất một vấn đề khá mới mẻ là 'dị phương tiện'- phương tiện khác, tức là tu sửa chùa tháp, cúng dường những vật dụng tốt đẹp, lạy Phật niệm Phật, tán thán Phật. Như trong kinh dạy rằng: 'Nếu người nào có tâm tán loạn, vào trong tháp miếu, chỉ xưng nam mô Phật, đều có thể thành Phật'. 114 __________________________________________

Phật giáo Đại thừa chú trọng sự tích cực cứu tế xã hội, vì để đáp ứng mục đích này, Phật giáo cần sự phù họp với nhu cầu đời sống xã hội, do đó Phật giáo dần dần phát triển thành 1 loại tình cảm tôn giáo, lâu ngày chày tháng huân tập tạo thành một loại tín ngưỡng nhiệt thành, từ đó dẫn đến phát tâm đại bi, tu tập theo hạnh Bồ tát. Việc tu tập hạnh Bồ tát, trước nhất là phải biết sử dụng phương tiện một cách khéo léo, cần có đạo đức, niềm tin kiên cố, và tràn đầy niềm vui, không giống như hàng Thinh văn chú trọng trí tuệ, sống đạm bạc khắc khổ. Mục đích giáo dục của Phật giáo vốn là: mong cầu sanh Thiên giải thoát, mọi thành quả đó đều do tự mình ( tự lực.), không phải do ai giúp đỡ (tha lực). Nhưng Phật giáo phát triển đến giai đoạn Phật giáo Đại thừa, tư tưởng trợ lực của chư Phật đã bắt đầu xuất hiện và phát triển một cách mạnh mẽ.

Chú thuật, là pháp mà người Bà la môn rất chú trọng.

Như ngài Long Thọ nói rằng: Sự khác biệt của giáo pháp Đại thừa và Tiểu thừa Thinh văn chính là 'Đà ra 115 __________________________________________ __________________________________________

Đây chính là Quan Âm nghe sắc tướng mà thể nhập pháp tánh, dẫu rằng trong kinh không đề cập đến những việc khác nhưng tinh thần trì chú này có sự liên hệ đến Bà la môn. Về sau, Đế Thích, La sát, Dạ Xoa v.v…đều đọc chú để hộ trì Phật pháp, từ đó dần dần trong Phật giáo Đại thừa nhứt cử nhất động cũng đều niệm chú bắt ấn cả, dần dần phát triển thành phương pháp tu tập của Mật giáo. Phật giáo Đại thừa lấy 'phương tiện' dung nhiếp vấn đề 'Chú thuật', lấy Phật pháp để giáo hoá, cải biến người Bà la môn, nhưng do vì xuất hiện sự kiện này quá lâu xa, người Phật tử đã quên mất ý nghĩa chân chánh của nó, ngược lại, thành ra Phật pháp bị Bà la môn thần thánh hoá.

Tóm lại, ở thời kỳ Thinh văn, Phật pháp rất đơn giản, thuần chất, còn Phật giáo Đại thừa chú trọng việc cứu giúp người khác, do vậy, Phật pháp bị thần thánh hoá.

Sự thần thánh hoá này có 2 nguyên nhân: Thứ nhất là, vào thời đại lúc bấy giờ, người phát tâm học pháp Đại thừa phần lớn là người bình dân, vốn đã chịu ảnh hưởng sâu đậm của nền giáo dục của Ấn độ giáo; Thứ 117 __________________________________________

Tư tưởng khổ hạnh trong giáo pháp của Thinh văn, trong đó mang theo ý nghĩa ẩn dật, như tu tập hạnh 12 loại đầu đà.v.v…, dẫu rằng như vậy, nhưng không mất đi chánh đạo. Trong giáo pháp của Đại thừa, dẫu rằng không mang ý nghĩa khổ hạnh, nhưng ít hay nhiều gì cũng bị pha trộn tư tưởng của ngoại đạo. Thần giáo Ấn độ có 3 đặc điểm là: Tế tự, chú thuật, khổ hạnh, 3 điều đó trong giáo pháp của Đại thừa đều dung nhiếp trong đó. Thời kỳ mà Phật giáo Đại thừa hưng thịnh, dù vẫn có hàng Thinh văn xuất gia, nhưng Trong kinh điển Đại thừa, không phải là đối tượng chủ yếu mà kinh điển Đại thừa giáo hoá. Ngược lại phản bác hàng Thinh Văn xuất gia. Như trong "Kinh Duy Ma Cật" là một ví dụ điển hình. Khi thiên nữ rải hoa, hoa rơi trên thân Bồ tát thì tự nhiên rơi xuống đất, nhưng rơi trên thân ngài Xá lợi Phất thì bị dính trên đó. Trưởng giả Duy Ma Cật giải thích rằng, hoa dính trên thân, do vì 118 __________________________________________

Tóm lại, Phật giáo Đại thừa cho rằng, trong Phật pháp bậc Thinh văn không phải là hạng người chủ yếu, ngược lại Thinh văn phải y theo hàng Bồ tát. Đợi đến Phật giáo Đại thừa hưng thịnh mới hướng về Phật giáo Đại thừa, căn cứ vào hành quả của người Thinh văn mà hướng về Phật quả.

Căn cứ từ quan điểm và lập trường, Phật từ con người mà thành, là ý nghĩa chân chánh trong Phật giáo, do đó đức Phật hình thành phương tiện 'Ứng cơ thuyết giáo' nghĩa là tùy theo căn cơ mà đức Phật nói pháp. Từ ý nghĩa này, chúng ta có thể hiểu được lý do tại sao đức Thế Tôn hình thành giáo pháp Nhân thừa, Thiên thừa, Thinh văn thừa và Bồ tát thừa.

119 __________________________________________ Cũng vậy, sự xuất hiện giáo pháp của Phật giáo Đại thừà nhằm mục đích y cứ vào hạnh ẩn dật của Thiên thừa chuyển hướng thành tinh thần nhập thế của Bồ tát. Tuy nhiên, sự phát triển tư tưởng Bồ tát, không ngoài mục đích để thích nghi và gần gũi với đời sống bình thường của người dân trong xã hội, do đó Phật giáo Đại thừa không thể không tiếp thu nghi thức tế tự, chú thuật, khổ hạnh, du già… là những phương tiện tu tập của các tôn giáo đương thời. Sự tiếp thu này mang ý nghĩa chỉ là những phương tiện giáo hoá, hướng họ trở về với con đường chân chính là Phật đạo.

Từ ý nghĩa này, nó gợi ý cho chúng ta hiểu rằng, ý nghĩa chân chánh của Phật giáo Đại thừa là thích nghi hoà nhập vào xã hội, đặc biệt chú trọng vào 'con người', để hình thành và xây dựng 'đạo giải thoát' mà nó không làm chướng ngại việc làm chân chánh của con người. Như thế nào gọi là chú trọng con người ở nhân gian ? Đối với quan niệm về Chư Thiên, bằng cách nào đức Phật giáo hoá họ ? Ở đây, điểm đặc thù của Phật pháp là Thinh Văn và Bồ tát, trong đó bao gồm cả nhân thừa và Thiên thừa. Nhưng ở đây, giáo pháp về Nhân thừa và Thiên thừa của Phật giáo không giống như thần giáo. Ý nghĩa của từ bố thí, trì giới, thiền định, trí tuệ của Phật giáo không ngoài ý giá trị 120 __________________________________________

Đức Phật sanh ra từ con người (nhân gian) mang 2 ý nghĩa. Một là đề cao vai trò của con người, hai là nói lên giá trị con đường giải thoát của đạo Phật, chính đây là ý nghĩa 'nhân gian Phật giáo', không phải là thần giáo, tức là y cứ vào sự chánh hạnh của nhân gian mà hành Bồ tát đạo. Hành Bồ tát đạo mà nó không làm chướng ngại ý nghĩa chân chánh của con người.

Những điều mà tôi vừa trình bày mang ý nghĩa là: Tuy nói những điều thế gian, nhưng mang ý ngĩa xuất thế gian, tuy nói những việc xuất thế mà nó không làm chướng ngại con người ở thế gian. Đây chính là ý nghĩa 'Phật từ con người mà thành, thành Phật mà không làm chướng ngại con người'. Thành Phật nghĩa là làm trong sạch những ô trược trong tâm của con người, cũng tức là sự hoàn thiện nhân cách cao nhất của con người. Qua đó chúng ta nên hiểu một điều rằng, ý nghĩa về 'nhân gian Phật giáo' không đồng nghĩa với những việc làm từ thiện trong xã hội, mà nên căn cứ từ ý nghĩa cứu cánh giải thoát trong Phật giáo, để có một cái nhìn tổng quan về nhân loại, và 121 __________________________________________

(Nhân Tuấn ghi)

122 Tính tình của con người ________________________________________________________