Phật Pháp Cùng Khoa Học

VI. Ứng Dụng Phật Giáo Vào Đời.

Trong Phật giáo có hai danh từ, một là “Xuất thế”, một là “Liễu sanh tử”, thường thường có người hiểu sai lầm và căn cứ nơi đó gắn cho Phật giáo là chủ nghĩa yếm thế. Để làm sáng tỏ về thể không biện giải chân chánh. Chỗ gọi là “Thế”, tức là thời gian, cho nên nói ba đời là quá khứ, hiện tại, vị lai. Chỗ gọi là “Xuất Thế”, tức là vượt ra khỏi sự trói buộc của thời gian. Thời gian từ đâu mà có?

Đáp rằng, thời gian từ niệm niệm sanh diệt mà có. Niệm đầu chuyển biến được nhiều thì biết được thời gian dài, nếu niệm đầu chuyển biến được ít thì biết được thời gian ngắn, thí dụ như những người khi chờ đợi ai, niệm niệm không dứt hy vọng trông chờ người đó đến, nhưng họ không đến đã trải qua mười phân đồng hồ, liền biết được dường như thời gian quá ngắn đã đi qua được phân nửa. Lại nữa như lúc nhàn rỗi thanh thản, khi tịnh tọa mặc niệm, thời gian chính biết được quả quyết đã thuộc về quá khứ. Niệm đầu nếu không sanh diệt tức là không có thời gian dài ngắn. Vì thế có thể lìa khỏi giả tướng sanh diệt tức là không chịu thời gian trói buộc, cho nên “Xuất Thế”, đều không phải gọi là yếm thế lánh đời. Cho nên kinh Phật có nói: “Bất ly thế gian pháp, thường hành xuất thế đạo” (Chẳng lìa pháp thế gian, thường thật hành đạo xuất thế). Lại nói: “Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian giác, ly thế gian mích bồ đề, kháp như cầu thố giác” (Phật pháp chính ở nơi thế gian, không thể lìa khỏi thế gian để được giác ngộ, nếu lìa khỏi thế gian đi tìm bồ đề, đúng là đi tìm cầu sừng thỏ). Phật pháp căn bản chính là không lìa khỏi thế gian, nay nói vào đời đây đúng là không phải chỉ bảo tham gia sự nghiệp xã hội, không phải thật có vấn đề ra đời (xuất thế) hay vào đời (nhập thế) vậy. Lại nữa chỗ gọi”Sanh tử” đây, tức là nghĩa của sanh diệt, “Liễu sanh tử” đây, chính là chỉ cho đã thoát khỏi vọng niệm của sanh diệt, thoát khỏi giả tướng của sanh diệt. Có kẻ mượn vấn đề đây để mỉa mai Phật giáo sợ chết trốn sống, đều là nguyên nhân không thấu đạt được nghĩa này, liền phát sanh ra đoạn giải thích đây. Phật giáo vốn là môn học thực dụng cần thiết rất thích hợp với nhơn sanh, có lý luận, có ứng dụng, cùng khoa học giống nhau, không giống như một nhóm Tông giáo có ít thực dụng mà không lý luận, cũng chẳng giống như triết học có lý luận mà không thực dụng. Nay xin nói nhập thế ứng dụng của Phật giáo, nhằm tạo làm kết thúc cho bản văn này.

1. Giải thích chân thật về phục vụ. Hai chữ phục vụ ở trong Phật giáo gọi là độ chúng sanh, xem nơi điều thứ nhất của bốn hoằng thệ nguyện là, “Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ” (Chúng sanh không có ranh giới thệ nguyện đều độ hết), và câu “Hằng thuận chúng sanh nguyện” (Phát nguyện thường độ chúng sanh) của Bồ Tát Phổ Hiền, cũng đủ chứng minh Phật giáo chính là Tông giáo phục vụ nhơn loại tích cực không điều kiện. Phật giáo dạy người phục vụ tích cực như thế bằng cách nào, chính là nguyên nhân chọn lấy tất cả chúng sanh xưa nay đều một thể bình đẳng để độ người mà cũng tức là độ mình, cứu người cũng tức là cứu mình, tuyệt đối không phân biệt, cho nên kinh Kim Cang nói rằng: “Như thị diệt độ vô lượng vô số vô biên chúng sanh, thật vô chúng sanh đắc diệt độ giả. Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề, nhược Bồ Tát hữu ngã tướng, nhơn tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, tức phi Bồ Tát”. (Nghĩa là độ thoát vô lượng vô số vô biên chúng sanh như thế, thật ra không có chúng sanh nào được độ thoát cả. Tại sao thế? Này Tu Bồ Đề, nếu Bồ Tát còn có tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tức không phải là Bồ Tát). Nguyên vì nhơn và ngã là một thể, mặc dù là người phục vụ, nhưng tư tưởng phục vụ không còn tồn tại. Phật giáo không phải không thực hiện tư tưỏng phục vụ mà lại còn thực hiện cả tư tưởng báo ân, chấp nhận tất cả chúng sanh đều là ngưòi ân. Hoặc nói: Cho cha mẹ sư trưởng là người ân thì còn có lý, nếu cho tất cả chúng sanh đều người ân thì chưa khỏi thái quá hay sao. Tôi thì đáp: đây là sự thật, đều không phải nói làm cho người đời sợ hãi ngạc nhiên. Chúng ta chỉ cần đem mỗi người về ăn mặc ở, việc làm chỗ nhu cầu cần yếu như tiền của vật chất vân vân đem ra để thí nghiệm thì bỗng nhiên cũng đủ để chứng minh lời nói này không sai lầm. Thí dụ như chúng ta rõ biết có vãi, có lụa, có hàng len, có các thứ y phục, thì biết rằng phải nhờ có thợ may cắt xén chấp vá kết thành y phục để mang mặc; những vật liệu vãi lụa hàng len phải nhờ các cửa tiệm bày bán; nguồn gốc những vãi lụa hàng len được bày bán trong cửa tiệm đây đều phát xuất từ nơi xưởng dệt vãi lụa, xưởng dệt tơ tầm, xưởng phân biệt định giá; những nguyên liệu bày bố đây chính là từ nơi xưởng chỉ sợi cung cấp; tơ tầm là do người nuôi tầm cung cấp; món ăn của con tầm là lá dâu do người trồng cây dâu cung cấp; nguyên liệu sản phẩm hàng len chính là nhờ người chăn nuôi bầy trừu cắt lông cung cấp. Đây là nói từ hệ thống trực tiếp, đã hiểu rõ chỉ một người mà hoàn toàn quan hệ phần lớn các giới nông công thương; nếu đem một người được thành quả nhờ trợ giúp gián thiếp để nói, thí dụ như, sản phẩm nông nghiệp được chuyên chở cung cấp nhu cầu từ nơi xe hơi, xe lửa, ghe thuyền, hàng không, cho đến quan hệ các công cụ giao thông như xe thuyền xe ngựa, vân vân, phần nhiều những công cụ đây nhất định phải có người quản lý dệt đan, còn bổ xung công cụ lại cần có các công xưởng hợp tác. Tóm lại, những sản phẩm nông nghiệp cung cấp cho các xưỡng xe chỉ sợi tơ tầm, xưỡng dệt đan, xưởng cắt may; lại nữa, nhu yếu chế tạo phải qua các cơ khí, mà các cơ khí đây phải do công trình các kỷ sư thiết kế chế tạo và sử dụng. Nhu yếu công trình của kỷ sư là bộ phận cắt rọc trong đại học sản xuấ ra, học thức của họ là các thứ khoa học nơi giáo sư giáo dục. Có thể nói, tất cả công nghiệp thương nghiệp và cơ quan giáo dục đều là nhu yếu, chánh trị phù trợ và quân đội bảo hộ. Đơn cử thứ nhất nói, không biết con người ít nhiều đều là hạng lao động. Trong con người đây đa số bao quát gồm có các giới nào là, nông, công, thương, trường học quân chánh, thật là chỗ không có phân biệt, đông, tây, nam, bắc; người thì không có phân biệt nam nữ già trẻ, đều hoàn toàn là một cá nhân tôi nương tựa và xem họ là những người hợp tác lao động. Nương nơi đây đã thấy một khoảng là như thế, vấn đề ăn, ở và sinh hoạt ba điều kiện trên tinh thần là vật nhu yếu, lại cũng là nhiều cho đến không có gì thắng hơn. Cần yếu là triệt đễ trình bày, có thể nói trên thế giới không có một cá nhơn nào không trực tiếp hoặc gián tiếp không trợ giúp tôi và tôi có thể không cảm tạ ân đức của họ hay sao? Tuy nhiên tôi đã đưa ra giá đại biểu tương tương, nhưng có nhiều vật cho phép là vô giá, thí dụ như tôi thay đổi kỷ nguyên tiền tệ giá bằng một quyển sách, trong quyển sách đây giá trị trí thức đối với tôi chính là không phải kim tiền có thể thay thế đại biểu. Hơn nữa tôi kiếm tiền với một bộ phận là bằng tác phẩm nhưng không có định giá nhiều ít, cũng không phải bổn phận, không phải ân nghĩa, cũng không dùng phương pháp lừa bịp để thủ lợi. Dù rằng tôi lấy được cũng là tiền chánh đáng, còn đổi lấy vật chất đại biểu trị giá cũng rất chính xác, nhưng đây phần nhiều vạn người chỉ có một người không cùng tôi hợp tác. Như vậy tôi lại đem đến những thứ gì? Chúng nó chỉ cùng tôi. hợp tác, chính là chúng nó ân nghĩa đối với tôi. Ân nghĩa đây có tiền cũng không mua được nó, thứ đây không hợp tác kinh nghiệm thống khổ, nghĩa là nỗi thống khỗ đây mỗi cá nhân chúng ta đều đã chịu qua. Do đó chúng ta biết được đạo lý, và đạo lý đó chúng ta hưởng thụ, không phải do chủ tạo vật hoặc thiên thần ban cho, chúng ta không đăng ký cảm tạ chủ tạo vật hoặc thiên thần, chúng ta phải nên cảm tạ mỗi cá nhơn của toàn thể thế giới. Cho nên chúng ta cần phải học tinh thần 141 lời phát nguyện trong Phẩm Tịnh Hạnh, nơi trong sinh hoạt hàng ngày, mỗi việc cần phải làm là cầu phước cho toàn thể nhơn loại, tuyệt đối không nên hướng về một cá nhơn không bình đẳng hoặc hướng về chủ tạo vật hay thiên thần chỉ cầu phước báo cho riêng cá nhân mình. Chúng ta cần nổ lực đi làm chức nghiệp chính đáng, và sự nghiệp có lợi cho nhơn quần, để báo đáp công ân của toàn thể nhơn loại, đây mới là chúng ta hoàn toàn phục vụ xã hội.

2. Tâm trách nhiệm chân thật. Các đại gia đều biết đạo, phục vụ xã hội trọng yếu thứ nhất là tâm có trách nhiệm, nhưng làm gì gọi là tâm có trách nhiệm? Đây là nói, một cá nhơn đối với một người nào, hoặc một tập đoàn nào xây dựng một sự kiện gì, đảm nhiệm một thứ nhiệm vụ gì, cần yếu phải tận tâm tận lực làm việc, giả sử làm việc không được tốt, chính cần yếu là phải chịu đối phương trách phạt, muốn khỏi bị trách phạt thì không được làm việc không hoàn hảo, dụng tâm như thế mới gọi là tâm làm việc có trách nhiệm. Chúng ta phân tích sau đó, chính biết đạo lý động cơ tâm có trách nhiệm là như thế, còn kẻ làm trâu ngựa thì tâm lý họ sợ bị chủ nhơn đánh đập cho nên mới nổ lực, phần lớn làm việc không có nhận thức phân biệt. Có người nói: “Không phải, đây là sợ trách phạt của lương tâm chính mình, mà không phải là sợ người nhà trách phạt.” Tôi nói: “Lương tâm nhà ngươi chính là kẻ lường gạt nhà ngươi, lời đây tôi đã nói qua, cũng cho phép tôi trách phạt nhà ngươi là không cho nhà ngươi đi làm việc ác. Giả sử lương tâm nhà ngươi trực tiếp bị trách phạt, thì nhà ngươi lại trở thành thứ gì? Con đường khó cho nhà ngươi là trong bao tử có hai cái tâm, một là tâm lương thiện, một là tâm đen tối cả hai hòa hợp có thành không?” Hiện tại trên xã hội có một cá nhơn nào đó không thể tự nói mình có lương tâm, có tâm trách nhiệm. Có thể là đại đa số trong xã hội không có lương tâm, không chịu gánh vác trách nhiệm, chuyên chọn lựa những điều ác để đi làm, đây là đạo lý gì? Phật giáo chính căn bản không nói đến trách nhiệm điều đó, trong Kinh Phật cũng không có danh từ nào hoàn toàn thiện theo kiểu đó. Chỉ có thể căn cứ theo giáo nghĩa của Phật giáo để làm việc thì vẫn thật sự khả năng phụ trách tuyệt đối. Nay vì tùy thuận thế tục, tạm thời gọi là tâm trách nhiệm chân thật. Tâm trách nhiệm chân thật đây chính là từ nơi tâm bình đẳng, tâm từ bi, tâm báo ân, và tâm nhân quả sáng tỏ hoà hợp sanh ra. Cho nên nếu như thời gian nương theo Phật giáo để làm việc thì đối với cấp trên có khả năng làm việc không bị trách phạt, còn đối với thuộc hạ cấp dưới xem họ làm việc không để họ bị trách phạt, vì tâm họ không bị sợ hãi, tâm họ không sanh kêu ngạo, đó chính là tâm bình đẳng. Thuộc cấp có chỗ nhu cầu thì cấp trên tất nhiên giúp đỡ họ cho được mãn ý, có chỗ khốn nạn thì tất nhiên phải giải trừ cho họ được thoát khỏi, đây chính là tâm từ bi. Cấp trên chỉ thị tôi phương châm công tác, còn thuộc hạ giúp đỡ tôi trình bày mọi việc, tất cả họ đều là ân nhân của tôi, đã là ân nhân đây tất nhiên phải báo đáp, đó chính là tâm báo ân. Làm thiện thì được thiện báo, làm ác thì được ác báo, nhân quả rõ ràng, như ảnh theo hình, tôi nếu tham ô thì phạm giới trộm cắp, tôi nếu cẩu thả làm biếng thì phạm giới buông lung, tôi nếu nóng nảy thì phạm giới sân, tôi nếu thất lễ thì phạm giới ngạo mạn, đã phạm giới thì phải chịu thọ báo, một hào ly cũng không thoát khỏi, đây chính là tâm bị nhân quả rõ ràng ràng buộc. Nếu hiệp bốn thứ tâm này lại để làm việc, thì không có thể gánh vác được trách nhiệm hay sao? Đây gọi là tâm trách nhiệm chân thật. Nếu không rõ lý Phật, đối với cấp trên thì tất nhiên nịnh bợ, đối với cấp dưới thì trở nên kiêu mạng; cấp trên khi kiêu mạng thì từ chối trách nhiệm đối với cấp dưới, cấp dưới khi có chỗ thỉnh cầu thì cấp trên lại từ chối; nơi tôi có lợi thì cung nghinh đón rước long trọng vì sợ không đủ lễ; còn tôi lại sợ hãi đền đáp vì xét thấy không đủ sức, những kẻ không biết phân biệt lợi hại thì không biết báo ân. Ở đời danh lợi uy quyền địa vị trước mắt lại cho là chân thật, còn nhân quả báo ứng lại cho là hoàn toàn dối gạt người. Những hạng người như thế thì đáng coi thường, giả sử họ không biết nếu trách phạt thì còn có thể khéo léo ngăn ngừa, nguyên vì luật nhân quả không thể phá hoại, nếu kết quả không được như thế không phải là hại người mà chính hoàn toàn ngược lại là hại mình mà thôi.

3. Năng lực phán đoán chính xác. Người thế gian có thể phân biệt sự việc, tất nhiên phải có đủ hai điều kiện là tài và đức thì mới có thể thành tựu sự nghiệp vĩ đại. Ở trên chỉ có giảng một chữ đức, cho đến chữ tài thì bao quát cả tài nghệ học vấn và tài năng trí tuệ. Trí tuệ tức là bình thường chỗ gọi năng lực phán đoán. Học vấn không đủ kỷ năng bảo vệ, còn có thể mượn người trợ giúp, chỉ có năng lực phán đoán thì làm người chủ sự rất xứng đáng. Năng lực phán đoán đây muốn nuôi dưỡng được thành tựu tất nhiên trươc hết phải minh bạch sự lý, phải hiểu rõ nhơn tình của cuộc đời thì mới có thể phán đoán được chính xác. Nhưng chỗ gọi là minh bạch sự lý, thảo luận như thế nào cho được dễ dàng, trên thế tục nói về sự lý, nơi nhãn quang của Phật giáo xem thấy, thường thường không phải là sự lý chân thật. Như thế chỉ có giáo lý của Phật giáo mới hoàn toàn minh bạch, trở lại xem sự việc thì mới có thể đạt được chân lý của nó. Nhân vì Phật giáo tôn sùng khách quan, bất kỳ sự việc nào đều không phải từ lập trường của tự kỷ để xem, thường thường chọn lấy tâm chúng sanh để làm tâm của mình, khiến thâm nhập đến tâm lý của cá nhân mỗi người, cho nên đối với bất kỳ sự việc gì cho đến nhơn tình của cuộc đời không thể không nhìn thấu nếu xem nó là lửa. Vấn đề minh bạch hoàn toàn đối tượng để về sau mới thảo luận. Giờ đây trở lại bàn đến phán đoán, tự nhiên hoàn toàn không thể gặp không chính xác. Người đời sở dĩ không được thông suốt rõ ràng sự lý là do chấp trước thâm sâu ngã chấp, không biết bị phiền não, hoặc nghiệp lực ngăn che không cho giác ngộ, tâm có ngăn ngại, liền phát khởi hoảng sợ điên đảo, đem thứ tâm này đi phân biệt sự vật, đương nhiên không thể đạt đến chân tướng của nó. Thí dụ như quân quan lâm trận, trong quân phát khởi tin đồn, họ liền lo ngại thân mạng của mình và tài sản vợ con của họ, tự nhiên họ phát khởi nhát gan đối với tin đồn đây liền nói, thà tin là nó có thật hơn là không tin nó không thật; nhà ngươi nói người quân nhơn đây như thế nào có thể phá không? Hiện tại con mắt của quân nhơn đó phần nhiều bị giới hạn ngăn che bởi tham sân si mạn, khiến hoàn toàn tan mất năng lực phán đoán, hướng về họ để xem họ chạy đến con đường tự sát. Cho nên tôi can đảm nói, chỉ người học giáo lý của Phật giáo mới có minh bạch chân chánh, mới có năng lực phán đoán chính xác. Có năng lực phán đoán chính xác thì mới có thể thành tựu sự nghiệp vĩ đại.

4. Nghị lực kiên nhẫn. Làm tất cả sự nghiệp trong thế gian, điều cần yếu là nghị lực, mới có thể vượt qua các thứ quan hệ khó khăn, không bẻ gãy không khất phục thì triệt đễ không thành công. Nếu như một khi gặp trắc trở, ông liền bị tinh thần chán nản ý chí buồn khổ, mặc dù việc nhỏ mà còn thất bại, huống hồ đại sự. Thứ nghị lực đây đã đạt được từ trong tu dưỡng học thức, có học thức thì mới có tinh thần can đảm, có tu dưỡng thì mới có nhẫn nại, hợp lại hai thứ này thì mới có nghị lựïc kiên nhẫn, đủ để trách nhiệm trọng đại đạt đến chỗ xa. Nguyên nhân nghị lực được phát xuất từ nơi học dưỡng, cho nên không giống nơi ngoan cố, ngoan cố là tự ý làm càn thì tất nhiên nó học dưỡng có chỗ không đủ tiêu chuẩn, học không đủ thì thấy lý không rõ ràng, dưỡng không đủ thì cứng đầu cứng cổ (ngang bướng). Thế gian có sai lầm để cứng rắn là nghị lực, rõ ràng không hợp lý sự, sai trái nếu đi làm, làm sai lầm thì một sai lầm, cho đến chết cũng vẫn sai lầm không giác ngộ. Kỳ thật đúng ra có nghị lực thì quyết định không như thế.

Phật giáo không gọi là nghị lực mà gọi là nhẫn. Ý nghĩa nhẫn thì hoàn mỹ. Không chỉ gặp phải nghịch cảnh thì mới nhẫn nại, khiến cho ý chí bị giao động; còn như gặp được thuận cảnh, khác nào người được ca ngợi tán dương cung kính vân vân, cũng cần đứng yên kiên nhẫn, không phát khởi tâm háo danh, hãy xem đến hiện tượng cung kính người đặc biệt giống nhau, trực tiếp đến bát phong như, lợi (lợi dưỡng), suy (thương thảm), hủy (nói xấu), dư (khen) ï, xưng (xưng tặng), cơ (chê trách), vân vân là những cảnh giới không thể động đến, đây là chỗ tuyệt đối phải đến xí nghiệp để công phu tu dưỡng. Trong Phật giáo đối với chữ nhẫn phân tích rất tinh tế, có các thứ nhẫn như, giới nhẫn, định nhẫn, vô tưởng nhẫn, vô sanh nhẫn vân vân, danh tướng rất phức tạp, như thế không tường thuật tỉ mỉ được. Bồ Tát tu Lục Ba La Mật, đem chữ nhẫn thuộc Ba La Mật thứ ba dùng đối trị ngã mạn. Có thể thấy Phật giáo đối với công phu chữ nhẫn xem rất trọng yếu cực đoan. Chúng ta đã là phàm phu, ngã chấp chưa trừ, tự nhiên có ngã mạn, thường thường mới học vượt qua điều tốt, thong thả thấy chữ nhẫn càng sâu. Không tin, xin lưu tâm bất kỳ trên bàn hội nghị, tài liệu đây khi phát sanh tranh luận, người biện tài thành công tốt đẹp, người biện tài thành công mà không được phục vụ biếu tặng thì như thế nào, đối phương nếu như cũng chẳng chịu lép vế, thường thường biến động nẩy lửa, đem đề mục tranh luận dời đến nhà tư nhơn. Người có Phật giáo tu dưỡng lại quyết định không như thế, mặc dù dẫn đến tình trạng vì pháp vong thân cũng cần quán chiếu nơi mình, vẫn không thấy kiêu mạn tăng trưởng, lại không thể phát khởi tâm sân, đi công kích cá nhân người được nâng lên. Hoàn toàn có nhẫn lực, mới có thể vượt qua các thứ quan hệ khó khăn, vượt qua quan hệ danh lợi, không bị dục niệm dẫn dắt, rồi sau đó biện luận sự nghiệp mới có thể phát triển thuận lợi.

5. Thái độ thành khẩn. Từ thái độ nghi lễ niệm hương lễ Phật năm vóc gieo mình sát xuống đất của tín đồ Phật giáo, có thể xem thấy tâm chí thành khẩn thiết của họ. Lại xem đến các tăng chúng niệm Phật tụng kinh trên điện trong các tự viện, nghe đến âm nhạc của chuông trống mõ khánh khiến người không do dự cảm đến được không khí trang nghiêm tôn kính. Lại xem đến quy củ trong trai đường, và trật tự trên pháp hội giảng kinh, có thể nói so với trong hoàn cảnh của một đoàn thể mục nát trong quốc gia xã hội, kiếm không được nguyên tắc thứ hai ở bên ngoài. Người trong nước không tuân theo pháp luật, không tuân theo trật tự, nơi bất kỳ tập hợp, bất kỳ công cộng trường sở, đều biểu diễn bao quát xem thấy, đã không thể che giấu được sự thật. Chỉ có nghi lễ của giới Phật giáo có thể mời người nước ngoài tham quan mà không xấu hổ. Người trong nước thì giống nhau nhưng trên hành động có chỗ sai biệt khác nhau, thật không thể không thán phục sự giáo dục cảm hoá có hiệu quả vĩ đại của Phật giáo. Cho nên hai trình độ phu tử đại nho của Tống triều khi tham quan quy cũ nghi lễ của tự viện trở về sau, phát ra lời than rằng: “Ba đời lễ nhạc, cuối cùng không hơn đây!” Tôi đã được ở kế bên bàn hội nghị nọ, nghe một vị chủ quan phụ trách nói: “Mặc dù đoàn thể khi ăn chung luôn luôn tranh biện là không tốt, nguyên vì trên phòng ăn luôn luôn có vấn đề, chỉ có các hoà thượng trong tự viện, từ xưa đến nay không có nghe nói lỗi đấu tranh trong phòng ăn.” Cần yếu ở đây trở lại vấn đề công trình giới luật của Phật giáo. Căn cứ theo giới luật, không chỉ nói, nhất cử nhất động đều có quy củ, chính là khởi tâm động niệm cũng không thể dần dần liên quan đến gian tà riêng tư, một khi có lỗi lầm, chính cần yếu là ở trước Phật chí thành sám hối. Nho giáo giảng thành kính, quân trận giảng kỷ luật, cả hai đều không có tượng Phật để dạy họ mẫu mực chu đáo và nghiêm cách. Nhà nho giảng ngũ thường thì trừu tượng, khiến người không thể thật hành; Phật giáo dạy ngũ giới thì cụ thể hơn, ngăn cấm nói rất rõ ràng, dạy người làm dễ dàng. Nhưng luận sự thật vẫn là giống nhau không hai, không sát sanh là nhơn, không trộm cắp là nghĩa, không tà dâm là lễ, không vọng ngữ là tín, không uống rượu là trí. Phật giáo thì trọng sự thật, cũng trọng lý luận, khiến người làm hiểu rõ được gì cần phải làm như thế. Cho nên trong Phật giáo nhất cử nhất động, nhất sự nhất vật, đều lý luận có căn cứ, đều ra thi hành, nhưng phía bên trong dường như có thành phần mê tín?

Phật giáo đồ có thái độ chí thành khẩn thiết, nếu tinh tế phân tích, thật tế do bốn thứ thành phần Phật lý hoà hợp kết thành: (1) tín tâm, (2) chân tâm, (3) nhu hoà tâm, (4) cung kính tâm.

(1)- Chỗ gọi là tín tâm, chính là tin tất cả chúng sanh đều bình đẳng, tất cả pháp giới đều bình đẳng, cho nên có thể đối với mọi người không yêu không ghét, không ham muốn không hiềm khích, không ganh tị không ghen tương, không nịnh bợ không kiêu hãnh.

(2)- Chỗ gọi là chân tâm, nghĩa là cùng với người bàn luận công việc hoàn toàn sự thật và công bằng, không lừa dối, không có lý lẽ, không thiên kiến (chấp thiên lệch), không tà kiến, không tư kiến (chấp riêng tư).

(3)- Chỗ gọi là nhu hòa tâm, thường quan sát đối phương có chỗ nhu cầu gì, có chỗ nghi ngờ gì, có chỗ hoảng sợ, ta phải trợ giúp họ nếu không đầy đủ, nên giải bày cho họ khỏi lo âu, giúp thân tâm họ được an lạc, nói ra bằng lời lẽ nhu hoà, khiến họ được hoan hỷ

(4)- Chỗ gọi là cung kính tâm, xem đối phương đều là ân nhân, là thiện tri thức, là cha mẹ anh em, cho nên phải cung kính, không phải vì lợi ích riêng tư cho mình.

Do vì có bốn thứ này, phát triển ra ngoài gọi là thái độ thành khẩn. Con người nhờ thái độ thành khẩn đây liền được phát sanh ra bốn thứ hiệu quả: (1) Được người tín nhiệm, (2) Khiến người thích thân cận, (3) Khiến người hoan hỷ, (4) Chịu người lễ kính. Người có thể nhờ thái độ đây nếu theo chánh trị, thì có thói quen không suy tính, không từ chối, không lôi kéo, không trì hoãn, trên thì nịnh hót, dưới thì hiếp đáp; chọn thái độ đây làm kinh tế thương nghiệp thì không lừa bịp, không thủ đoạn, xảo quyệt, không cướp giựt, không hủ bại độc quyền, bóc lột; chọn thái độ đây quản lý gia đình thì hoà khí đưa đến tốt đẹp; chọn thái độ đây giao tiếp bạn bè thì nước sữa thân thiện thuận hòa. Nói hợp lại, chọn thái độ đây xử thế tiếp vật thì tự nhiên mưu sự gì tất nhiên đều thành công, chỗ cầu gì tất nhiên được kết quả. Bất kỳ tập đoàn cơ quan nào như có số người bảo trì thái độ này thì tự nhiên có trật tự, pháp luật kỷ cương nghiêm minh, tất nhiên thành một bộ máy cấu tạo có khả năng kiên cường.

Như Khổng Tử nói: “Thành đây là đạo của trời vậy, kẻ thành đây là đạo của người vậy.” Người đạo Nho đối với công phu thành ý này rất chú trọng nghiêm túc, nhìn nhận cho là “Chí thành có thể cảm đến trời đất”, “Tinh thành cho đến đá vàng cũng phải nở hoa” lời nói đây công dụng hữu hiệu như thế. Phật giáo thì tu trì các thứ pháp môn, trước hết đều dùng chí thành, tức là người thuyết pháp cũng tất nhiên thành khẩn, nếu không thì thuyết pháp đều trở thành hý luận, kẻ nói kẻ nghe đều không thật sự lợi ích.

Kết Luận

Phật pháp rất cao thâm mầu nhiệm, người đời đối với đây giải thích bóp méo xuyên tạc, hiểu biết sai lầm. Có một hạng người cho thời đại đây là thời đại khoa học xương minh, không nên trở lại đề xướng mê tín. Lại có một hạng người cho Phật giáo là thiết lập giáo lý thần đạo, ý của họ ở nơi cần người làm lành, nhưng chưa có thể làm cho người được an ổn trên tinh thần. Hạng người thứ nhất là nhận trắng làm đen, hạng người thứ hai tợ hồ là không phải như thế. Tác giả đã xem xét qua cho nên từ lập trường khoa học quán sát Phật giáo giải thích xu hướng của nghĩa lý, nhận thấy người thứ nhất hiểu biết đạo lý Phật giáo không phải là mê tín, mà lại là học lý phá trừ mê tín rất triệt đễ, lại còn khiến hạng người thứ hai hiểu biết đạo lý Phật giáo không phải thiết lập giáo lý thần đạo, lại không phải là loại thuốc ma túy để trị liệu khi tinh thần thống khổ, mà chính là chân lý của vũ trụ nhơn sanh, là học thuyết xử thế tiếp vật thực dụng, cho đến thời đại cơ giới thời đại thực dụng đối với Phật giáo không dừng ở nơi đây, xin các đọc giả còn nên tìm cầu sâu xa hơn. Tóm lại ở trên các tiết mục chỗ luận giải đủ chứng tỏ Phật giáo là lý trí, là bình đẳng, là tự do, là khách quan, là triệt đễ, là cụ thể, là viên mãn, là tích cực, là nhập thế, là tôn giáo thực dụng. Nay kính cẩn cho đến thành tâm, chính đã thấy nghe và chỗ đạt được, điều khoản được liệt kê như trên, kính xin cống hiến nơi đọc giả, để báo thâm ân, nguyện thấy đó và nghe đó, phát tâm hoan hỷ, sanh tin tưởng và phát nguyện, nương nơi lời dạy đây tu hành.

Dịch xong ngày 16 tháng 4 năm 2020

Dịch giả: Thích Thắng Hoan

Chùa Phật Quang

Trung Tâm Phiên Dịch và Sáng Tác