Kinh Niệm Phật Ba La Mật Giảng Giải Tập 1

3. Thế Nào Gọi Là Hồi Hướng Phát Nguyện Tâm?

Kinh Văn:

Nầy Diệu Nguyệt, Hồi Hướng Phát Nguyện Tâm nghĩa là dấy động cái tâm chí như thế nầy: không riêng vì bản thân mà cầu xuất ly Ta bà loạn trược, khổ não. Trái lại, phải nguyện vì hết thảy chúng sinh khắp ba cõi sáu đường mà cầu vãng sinh Cực lạc, chóng thành tựu Phật đạo để tế độ quần mê.

Giảng giải:

Người niệm Phật không phải chỉ riêng cầu cho mình được vãng sanh về Cực lạc không thôi, mà ở đây, Phật dạy chúng ta cần phải phát nguyện hồi hướng cho hết thảy chúng sinh trong ba cõi sáu đường đều được vãng sanh về Cực lạc cả. Bởi hồi hướng có nghĩa là hồi tự hướng tha. Hồi tự là xoay về mình. Hướng tha là hướng đến những kẻ khác. Đó là xứng theo tâm hạnh từ bi của Bồ tát. Mình được lợi ích cũng muốn cho mọi người đều được lợi ích như mình. Lòng từ bi không phải chỉ giới hạn trong phạm vi loài người không thôi, mà còn lan rộng chan hòa đến tất cả muôn loài. Nên nói là hết thảy chúng sinh khắp ba cõi (dục giới, sắc giới và vô sắc giới ) sáu đường ( trời, người, A tu la, địa ngục, ngạ quỉ, súc sinh ) nguyện cho họ thảy đều vãng sanh về Cực lạc. Khi về Cực lạc rồi, chúng ta sẽ được cái nhân duyên thù thắng là bất thối chuyển chỉ có một bề tiến tu thẳng đến thành Phật mà thôi. Sau khi thành tựu Phật quả rồi, chừng đó sẽ dùng các thứ phương tiện mà tế độ quần sanh.

Kinh Văn:

Tại sao vậy? Vì muốn có cái quả đức siêu việt tối thượng thì phải phát khởi cái tâm chí quảng đại, dũng mãnh. Người niệm Phật nếu đem cái tâm thái hời hợt hẹp hòi, yếu hèn, chỉ riêng vì giải thoát bản thân, thì chẳng bao lâu sẽ chiêu cảm cái quả báo nhỏ bé, nông cạn, tầm thường, không xứng hợp Bản hoài chư Phật, chẳng tương ưng cùng Bản nguyện vĩ đại Bi Trí Viên Mãn của Phật A Di Đà. Cho nên khó được tiếp dẫn về nơi cõi nước Tây phương.

Giảng giải:

Như chúng ta đã biết, pháp môn niệm Phật thuộc về Đại thừa. Người niệm Phật là người đang hướng đời mình mong cầu thành Phật. Dù đã được vãng sanh về Cực lạc, chúng ta cũng phải tiếp tục nỗ lực tu hành cho đến khi viên mãn Phật quả. Vì đó là cái tiêu đích tối hậu mà hành giả niệm Phật nhắm tới. Thành Phật là quả, niệm Phật là nhân. Muốn có cái quả siêu việt tối thượng, thì phải xứng với cái nhân tâm chí quảng đại. Ngược lại, nếu như tâm ta ích kỷ hẹp hòi, chỉ nghĩ lợi ích cho riêng mình, tất nhiên là ta chỉ hưởng được cái quả báo cũng hẹp hòi nông cạn. Nhân thế nào thì quả như thế đó. Nhân và quả khác nào như tiếng dội lại giữa không gian. Ta la nhỏ tiếng mà muốn cho âm thanh dội lại lớn tiếng thì điều đó không bao giờ có được. Vì nhân và quả không tương đồng. Người niệm Phật mà chỉ phát tâm chí nhỏ hẹp ích kỷ, thì Phật nói đó là không xứng hợp Bản hoài của chư Phật. Và cũng không tương ưng cùng bản nguyện Bi Trí viên mãn của đức Phật A Di Đà. Bản nguyện của đức Phật A Di Đà là rộng độ khắp cả chúng sanh. Không nguyện nào mà Ngài không nghĩ đến cứu độ tiếp dẫn chúng sanh về cõi nước của Ngài. Do đó, nếu hành giả niệm Phật với cái tâm ích kỷ hẹp hòi, thì Phật nói khó được tiếp dẫn về cõi nước Tây Phương. Thế thì, nếu hành giả muốn vãng sanh về cõi nước Cực lạc, thì Phật bảo chúng ta phải phát tâm Bi Trí rộng lớn vậy.

Kinh Văn:

Lại nữa, người niệm Phật còn phải đem tất cả công đức thực hành sáu pháp Ba la mật, bốn nhiếp pháp, bốn vô lượng tâm hoặc Ba mươi bảy phẩm trợ đạo… mà hồi hướng khắp anh em, cha mẹ, bằng hữu, chư thiên, chư tiên, bốn loại chúng sinh kẻ oán người thân đều được an trụ trong hồng danh Nam Mô A Di Đà Phật.

Giảng giải:

Người niệm Phật ngoài việc lợi ích cho bản thân mình ra, chúng ta còn phải nghĩ đến muôn loài chúng sinh trong pháp giới. Gần nhứt là những thân thuộc huyết thống của mình. Phật bảo chúng ta nên cố gắng thật hành các hạnh tu của một vị Bồ tát như Sáu pháp ba la mật: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí huệ. Bốn nhiếp pháp: Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Bốn vô lượng tâm: Từ, bi, hỷ, xả. Ba mươi bảy phẩm trợ đạo: Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất Bồ đề phần, Bát chánh đạo phần.

Có bao nhiêu công đức nguyện hồi hướng cho tất cả chúng sinh không phân biệt kẻ oán người thân, khiến cho họ đều an trụ trong hồng danh Nam Mô A Di Đà Phật. Tức thể nhập vào nguồn ánh sáng vô biên và thọ mạng không lường. Chỉ một câu Phật hiệu là gồm thâu tất cả mọi công đức lành. Nếu hành giả nào thiết thiệt hành trì niệm Phật một cách miên mật già dặn, thì sẽ được thành Phật ngay hiện tiền. Đó là hiệu năng vô cùng rộng lớn thù thắng vượt thời gian và không gian của hồng danh Phật hiệu Nam Mô A Di Đà Phật vậy.

4. Thế Nào Gọi Là Hỷ Xả Tâm?

Kinh Văn:

Này Diệu Nguyệt, người niệm Phật trong khi xưng niệm danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật, phải phát khởi cái tâm thái lìa bỏ tất cả.

Giảng giải:

Đọc qua đoạn kinh văn nầy, chúng ta nên chú ý lời Phật dạy ở đây. Phật bảo người niệm Phật phải phát khởi cái tâm lìa bỏ tất cả. Lìa bỏ có nghĩa là không dính mắc trụ tướng vào bất cứ thứ gì. Phàm còn dính mắc, thì làm sao an định được? Bởi thế, Phật sợ chúng ta không hiểu ý đó, nên tiếp theo Phật đặt lại vấn đề và rồi Phật giải thích.

Kinh Văn:

Sao gọi là lìa bỏ? Lìa bỏ nghĩa là không trụ tướng mà niệm Phật, không nắm giữ mà niệm Phật, không đối đãi mà niệm Phật, không chống trái mà niệm Phật, không cầu mong mà niệm Phật, không nhiễm duyên mà niệm Phật như thế gọi là lìa bỏ.

Giảng giải:

Đoạn nầy Phật nêu ra lìa bỏ một cách tổng quát. Trong lúc niệm Phật, hành giả không nên để tâm vào bất cứ thứ gì. Ngoài việc chú tâm vào câu hiệu Phật. Còn phóng tâm khởi nghĩ, là còn rơi vào đối đãi, thủ xả, mâu thuẫn, chấp trước. Như thế, tất nhiên là tâm ta sẽ bị loạn động bất an. Mà mục đích của việc niệm Phật là chúng ta muốn đạt được nhất tâm bất loạn. Tâm loạn là đầu mối của việc tạo nghiệp thọ khổ. Muốn hết khổ, thì chúng ta chỉ chuyên chú vào một câu hiệu Phật mà thôi. Để giải thích làm sáng tỏ cho chúng ta hiểu rõ thêm về vấn đề nầy, dưới đây là Phật chỉ bày tường tận về việc xả ly chi tiết.

Kinh Văn:

Người niệm Phật chỉ buộc tâm và ý vào danh hiệu Phật, chăm chú lắng nghe, mỗi câu rõ ràng, mỗi niệm phân minh. Quên cả thân, quên cả cảnh, quên cả cái ý thức tự biết. Ta đang niệm Phật. Như thế mới gọi là lìa bỏ.

Giảng giải:

Đây là Phật chỉ rõ về phương cách áp dụng hành trì trong khi niệm Phật. Niệm Phật muốn được tiến dần đến chỗ nhất tâm bất loạn, thì không có cách nào khác hơn là như lời Phật dạy: “Chỉ buộc tâm và ý vào danh hiệu Phật, chăm chú lắng nghe, mỗi câu rõ ràng, mỗi niệm phân minh “. Việc buộc tâm ý nầy, trong Kinh Di Giáo Phật cũng có dạy: “Chế tâm nhứt xứ, vô sự bất biện “. Nghĩa là hành giả chỉ để tâm chuyên chú vào một chỗ, thì không việc gì là không xong. Niệm Phật tối kỵ nhứt là tán loạn và hôn mê. Đây là hai chứng bệnh nặng nhất của người niệm Phật.

Tâm loạn là vì thiếu sự chuyên nhất. Tập khí nầy thật không phải dễ trừ, dễ đoạn. Vì hằng ngày, chúng ta tiếp xúc với duyên trần quá nhiều, nên khi ngồi lại niệm Phật thì cái ý thức ( thức thứ sáu ) duyên với pháp trần ( những cảnh duyên đã trải qua ), làm cho tâm ta không lúc nào yên cả. Mặc dù đã có câu niệm Phật để chúng ta duyên vào, nhưng vì lũ tập khí pháp trần nầy nổi lên quá mạnh. Do đó, nên ít khi nào mà tâm ta thật sự chuyên chú thiết tha vào danh hiệu Phật. Niệm Phật như thế, thì bảo sao có kết quả tốt đẹp an định cho được? Có người niệm Phật thời gian rất lâu, nhưng tâm vẫn không an. Lý do tại sao? Tại vì chúng ta không áp dụng đúng theo lời Phật Tổ chỉ dạy. Rồi cứ đổ trút cho nghiệp nặng mà buông trôi cho qua. Đó là thiếu sự thiết tha thành kính và hết lòng chuyên chú vậy.

Phật dạy rất rõ, khi niệm ta phải chăm chú lắng nghe âm thanh của ta hoặc âm thanh của đại chúng. Khi lắng nghe, ta phải có cái tâm tha thiết và sáng suốt nhận diện mỗi câu mỗi niệm rõ ràng không được lộn xộn. Trong lúc đó, ta quên cả thân, tâm và ngoại cảnh. Điều nầy, thiết nghĩ, hành giả niệm Phật chắc chắn ít nhiều gì cũng đã có chứng nghiệm qua. Chỉ trừ phi, khi niệm mà tâm phóng nghĩ nên không thể quên đó mà thôi. Bởi còn nghĩ, tất nhiên còn có đối tượng để khởi nghĩ, hoặc người, hoặc cảnh hoặc ở nơi thân tâm ta v.v… Đó là một sự thật không ai có thể phủ nhận được. Khi khởi nghĩ đó là đầu mối của sự bất an. Từ đó, mới có ra những phiền não mừng, giận, thương, sợ, buồn, ghét, muốn v.v… Và như thế, niệm Phật mà tại sao tâm ta không được an ổn, vẫn còn khổ hoài là như thế. Niệm Phật chỉ có miệng niệm mà tâm không thiết thiệt niệm. Nếu tâm thiết thiệt niệm, thì ngay đó là đã có buông xả rồi. Cho nên tiếp theo Phật mới nói phải lìa bỏ mọi thứ.

Kinh Văn:

Lìa bỏ khổ, tập, diệt, đạo mà niệm Phật. Lìa bỏ sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp mà niệm Phật. Lìa bỏ bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ mà niệm Phật. Lìa bỏ tín giải, hành chứng mà niệm Phật. Lìa bỏ từ bi, hỷ xả mà niệm Phật. Lìa bỏ không, vô thường, vô ngã mà niệm Phật. Lìa bỏ Bồ đề, Niết bàn, giải thoát, giải thoát tri kiến, mà niệm Phật. Lìa bỏ tất cả các pháp hữu vi, tất cả các pháp vô vi mà niệm Phật. Lìa bỏ ngã và ngã sở. Lìa bỏ luôn cả ý tưởng cầu mong vãng sinh, ý hướng thành Phật mà niệm Phật. Niệm Phật với tâm xả ly như thế, mới được gọi là chân chính niệm Phật.

Giảng giải:

Đoạn kinh văn nầy rất là quan trọng. Ta cần phải đọc và suy nghiệm cho thật kỹ. Ta nên nhớ rằng, hiện quyển kinh mà ta đang học ở đây, là đức Phật thuyết minh về Niệm Phật Ba la mật. Nghĩa là niệm Phật đến chỗ viên mãn cứu cánh hoàn toàn. Nói cách khác là niệm Phật thành Phật. Chỉ có niệm Phật như thế mới là rốt ráo. Do đó, nên ở đây, Phật đặt nặng chú trọng về phần lý tánh nhiều hơn là phần sự tướng. Tuy nhiên, sự không ngoài lý và lý không ngoài sự. Người niệm Phật phải khéo dung hợp giữa sự và lý cho được viên dung vô ngại. Có thế, thì mới không bị trở ngại ở nơi danh ngôn sắc tướng. Nếu không, thì ta sẽ không hiểu đoạn kinh văn nầy.

Như trên đã nói, khi chúng ta chú tâm tha thiết vào câu hiệu Phật, thì ngay lúc đó chúng ta không còn thấy có thân tâm và ngoại cảnh. Vì tâm ta không thể nghĩ hai việc cùng một lúc. Như bàn tay ta đã nắm chắc trong tay một vật nào đó, thì ta không thể nắm thêm một vật gì khác. Cho nên, khi đã thiết thiệt nhớ Phật thì ta không thể nhớ vật gì khác. Vì muốn cho chúng ta hiểu rõ hơn trong lúc niệm Phật cần phải buông xả tất cả, nên ở đây, Phật mới nêu bày ra là lìa bỏ hết thảy các pháp. Đây là những giáo pháp sở tri mà ta đã học qua. Như Tứ đế, Lục trần, Lục độ, Hạnh giải, Tứ vô lượng tâm, Tứ pháp ấn v.v…

Nói gọn cho dễ hiểu hơn, là hành giả niệm Phật phải xa lìa chủ thể nhận thức và đối tượng nhận thức. Vì còn năng tất nhiên phải còn có sở. Bao giờ “Năng “ và “Sở “ cả hai đều biến mất, thi tâm thể mới hiện bày. Đến đó, chỉ còn có một tâm thể thanh tịnh sáng suốt hiện tiền mà thôi.

Trong Kinh Viên Giác Phật dạy, muốn cho tánh viên giác được hiện bày, thì hành giả phải xa lìa tất cả huyễn tướng, tức những thứ vọng tưởng phiền não. Kinh Lăng Nghiêm Phật cũng dạy: “Ly nhứt thiết tướng, tức nhứt thiết pháp “. Nghĩa là rời lìa tất cả tướng, chính đó là tất cả pháp. Đến đây, là ly khai bặt dứt tất cả. Vì còn thấy có hai là chúng ta còn rơi vào đối đãi nhị nguyên. Đó là đầu mối của sanh tử luân hồi. Cho nên phải vượt ra ngoài các pháp đối đãi, thì chơn tâm mới hiển hiện. Đó cũng là pháp môn “Bất Nhị “ mà trong Kinh Duy Ma Cật đã đề cập đến. Chính vì thế, nên câu kết đức Phật đã khẳng quyết rõ ràng: “Niệm Phật với tâm xả ly như thế, mới được gọi là chân chính niệm Phật “. Nói ngược lại, nếu chúng ta niệm Phật mà không xả ly như thế, thì không gọi là chân chánh niệm Phật. Không chân chánh tức là tà niệm. Thế nên, chúng ta chỉ cần tu một chữ “Xả “, đó chính là con đường đưa hành giả tiến đến thành Phật không còn xa xôi diệu vợi nữa. Chúng ta hãy quyết tâm cố gắng thực tập buông bỏ từ từ. Buông bỏ từ vật ngoài và lần đến buông bỏ cả thân tâm. Mà cội gốc chính yếu vẫn là phải buông bỏ mọi vọng niệm mê lầm. Hãy mạnh dạn dùng cây chỗi trí tuệ mà quét sạch tất cả những rác rến dơ bẩn tà niệm phiền não trong tâm ta. Muốn thế, thì bước đầu ta phải thực tập bằng cách theo tinh thần bài thơ dưới đây:

Tôi lo quét lá sân lòng

Tôi không quét lá bao đồng thế gian

Lá lòng còn quá ngổn ngang

Ngày đêm lo quét mới an tấm lòng

Bao giờ hết lá thong dong

Chỉ còn “sân trống “ mới hòng thảnh thơi

Bấy giờ mới thật vui chơi

Bấy giờ mới thật thảnh thơi an nhàn.

5. Thế Nào Gọi Là An Ổn Tâm?

Kinh Văn:

Này Diệu Nguyệt, người niệm Phật trong khi xưng niệm danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật phải phát khởi tâm chí bất động, kiên cố, không thoái chuyển. Do đó, gọi là an ổn tâm.

Giảng giải:

Tâm an ổn là tâm không bị dao động bởi ngoại cảnh chi phối. Dù cho có 8 ngọn gió: “lợi, suy, hủy, dự, xưng, cơ, khổ, lạc “ hay ngũ dục lục trần có thổi đến ở cấp độ nào, thì đối với người đã được tâm an ổn rồi, tất nhiên là không hề hấn gì cả. Được thế, mới gọi là an ổn. Muốn thế, thì Phật dạy trong khi niệm danh hiệu Phật, tâm chí của hành giả phải luôn luôn bất động, kiên cố. Muốn bất động kiên cố, tất nhiên hành giả niệm Phật phải không còn phiền não. Vì hễ còn phiền não dù thô hay tế, thì tâm tư vẫn còn xáo trộn loạn động bất an. Thế nên, phải xa rời vọng tưởng điên đảo, và giữ vững tâm kiên định không thối chuyển. Đó mới thực sự gọi là tâm an ổn. Dưới đây đức Phật giải thích rõ thêm về tâm an ổn nầy.

Kinh Văn:

Mình an trụ nơi Bồ đề tâm, cũng phải giúp người khác an trụ Bồ đề tâm, nên tâm được an ổn. Mình rốt ráo, xa rời giận hờn tranh cãi, cũng phải khiến người khác nhẫn nhục nhu hòa nên tâm được an ổn. Mình buông bỏ pháp phàm ngu điên đảo, cũng phải đưa người khác tới địa vị Thánh quả siêu việt nên tâm được an ổn. Mình siêng tu thiện căn vô lậu thú hướng Niết bàn, cũng phải khiến người khác hủy diệt hết mạng lưới hữu lậu trói buộc, nên tâm được an ổn.

Giảng giải:

Bồ đề tâm là tâm giác ngộ thanh tịnh sáng suốt. Phật bảo khi mình được an trụ nơi Bồ đề tâm rồi, thì mình cũng phải nghĩ đến người khác và giúp cho họ cũng được an trụ nơi tâm Bồ đề an ổn lợi ích như mình. Nhờ công phu nỗ lực gắng chí bền bỉ già dặn niệm Phật tu hành, nên mình mới dứt trừ được những phiền não lậu hoặc điên đảo. Do đó, nên mình không còn những thứ độc tố tham, sân si, dứt trừ được sự tranh chấp hơn thua với nhau. Vì còn vô minh phiền não là còn có sự tranh cãi chiến đấu sát hại lẫn nhau.

Thế giới loài người của chúng ta hiện nay, đang trên đà băng hoại thê thảm về mặt giá trị đạo đức tâm linh. Chính con người gây khổ đau tang tóc cho nhau. Tất cả, cũng chỉ vì con người còn làm nô lệ cho những thứ dục vọng thấp hèn sai khiến. Chiến tranh không bao giờ chấm dứt, khi mà lòng hận thù tranh chấp trong mỗi con người vẫn còn. Lòng người không an ổn thì đừng mong thế giới có hòa bình. Cho nên, hòa bình hay chiến tranh, hạnh phúc hay đau khổ, chúng ta không cần phải tìm kiếm đâu xa, mà mỗi người nên tự quán chiếu tra vấn kỹ lại lòng mình. Xem mình có thực sự hòa bình an ổn chưa? Hay vẫn còn mâu thuẫn xung đột gây nên chiến tranh rối loạn trong tâm thức ta?

Thế thì, muốn có được một nền hòa bình hạnh phúc thực sự, thì Phật dạy mỗi người nên phải khéo biết nhẫn nhục nhu hòa. Cao hơn, là chúng ta phải buông bỏ tâm địa phàm phu điên đảo tranh chấp. Có thế, thì mới đưa mình và người tiến lên địa vị Thánh quả.

Nói tóm lại, đoạn nầy Phật dạy, muốn có được tâm an ổn, thì mỗi người chúng ta nên xa rời tâm tranh cãi, phải thật hành hạnh nhẫn nhục nhu hòa, phải buông bỏ tâm địa phàm phu vọng chấp, và phải nên siêng tu thiện căn vô lậu, hướng đến Niết bàn. Đến đó, thì không còn bị mạng lưới phiền não hữu lậu trói buộc, nên tâm chúng ta mới được thực sự an ổn vậy.

Kinh Văn:

Mình đang sinh ra tại nhà Phật, cũng phải dẫn dắt người khác vượt thoát hố hầm dục lạc trở về bảo sở, nên tâm được an ổn. Mình thâm nhập pháp chân thật không tự tính, cũng nên giúp người khác chê chán huyễn tướng lầm mê, nên tâm được an ổn. Mình cảm ứng Trí Tạng vô tận của chư Như Lai, cũng khiến người khác thâm nhập Pháp Giới Bình Đẳng, nên tâm được an ổn.

Niệm Phật với tâm thái an ổn như vậy, mới gọi là chân chính niệm Phật.

Giảng giải

Đoạn văn kinh nầy, Phật nhằm thức nhắc chúng ta nên lúc nào cũng phải nhớ đến công hạnh tự lợi và lợi tha. Mình tu hành niệm Phật được lợi ích, thì cũng phải giúp cho người khác cũng được hưởng sự lợi lạc như mình. Đây là tâm hạnh của Bồ Tát. Phật nói, mình được đầy đủ phúc duyên sanh ra đời gặp được Phật pháp, tắm mình bơi lội trong ánh sáng bao la của Phật pháp, tất nhiên, mình cũng phải nghĩ đến dẫn dắt những người khác ra khỏi sự đau khổ của hầm hố dục vọng. Tất cả đều hướng lòng về bảo sở, vì nơi đó chính là cái mục đích tối hậu mà mình nhắm tới. Nhờ hướng tâm rộng lớn như thế, nên chúng ta mới dẹp được cái tâm ích kỷ hẹp hòi chỉ nghĩ hưởng lợi cho riêng mình. Đó là con đường dẫn chúng ta đến thành trì an ổn. Khi mình nhận rõ tánh không, hay thật tướng bình đẳng của vạn pháp, thì không còn tham nhiễm vào những hiện tướng đó nữa. Bởi vì tất cả mọi hiện tượng trên thế gian nầy đều là huyễn tướng giả dối không thật, khác nào như bóng trong gương, như trăng dưới nước. Khi nhận hiểu thực chứng như thế, thì cũng nên hướng dẫn giúp người khác nhận rõ như mình. Mục đích là để cho họ không còn mê lầm tham đắm nơi trần cảnh.

Tóm lại, muốn niệm Phật tâm thái được an ổn, chỉ có một cách duy nhứt, là hành giả phải buông bỏ hết mọi vọng tướng. Có thế mới thâm nhập pháp giới bình đẳng và hằng an trụ ở nơi thể tánh chơn thường. Chính đó mới thực sự là tâm thái an ổn và mới thật là chân chính niệm Phật vậy.

Thế nào gọi là Đà ra ni tâm?

Kinh Văn:

Này Diệu Nguyệt, người niệm Phật phải phát khởi tâm chí nắm giữ tất cả các thiện pháp, đồng thời che lấp tất cả các ác pháp. Đó gọi là Đà ra ni tâm. Như là:

Tín tâm đà ra ni, vì đặt trọn lòng tin thuần phát, trong suốt, nơi bản nguyện của Đức Phật A Di Đà cùng sự hộ niệm của chư Phật ở mười phương.

Giảng Giải:

Đoạn văn Kinh nầy Phật dạy chúng ta khi niệm Phật cần phải tu tập gìn giữ các pháp lành. Như bố thí, cúng dường, tụng kinh, trì chú v.v… Bởi người niệm Phật là người đang hướng đời mình về cảnh giới an vui. Muốn được an vui, tất nhiên, ngoài việc chuyên tâm niệm Phật ra, hành giả còn phải tu các pháp lành. Đó là hành thiện tích cực. Hiện tại, nhơn loại đang sống trong một thế giới bất ổn, từ nội tại đến ngoại tại, nhất là những hiện tượng chiến tranh, thiên tai, bệnh dịch, nghèo đói, tàn tật v.v… đang cần những bàn tay của những con người có trái tim Bồ tát để cứu giúp đem lại nguồn an ủi xoa dịu cho họ bớt đi phần nào đau khổ. Một thiện tâm dấy lên chúng ta nên nuôi dưỡng và phát triển thiện tâm đó. Có thế, thì ác tâm sẽ không còn có cơ hội bộc phát để gây nên cảnh tang thương đau khổ cho đồng loại. Càng phát khởi hạt giống thiện tâm nhiều chừng nào, thì những hạt giống ác tâm sẽ lần lần bị che lấp đi. Phật gọi đó là tâm đà ra ni. Đà ra ni có nghĩa là gìn giữ tất cả pháp lành ngăn chận các pháp ác. Đó là công năng của tâm đà ra ni. Sau đây Phật lần lượt nêu ra từng tâm đà ra ni một.

Tín tâm đà ra ni. Tín tâm là lòng tin kiên định không bao giờ lay động thối chuyển ở nơi ngoại cảnh. Muốn thế, thì Phật bảo chúng ta phải đặt trọn lòng tin ở nơi bản nguyện của Đức Phật A Di Đà. Vì Đức Phật A Di Đà có phát ra 48 điều đại nguyện. Nguyện nào cũng nhằm dẫn dắt chúng sanh về nơi cảnh giới của Ngài. Đó là thế giới Cực Lạc. Phải có lòng tin thuần phát, trong suốt, nghĩa là không có một niệm nghi ngờ nào cả. Còn có một niệm nghi ngờ ở nơi bản nguyện độ sanh của Đức Phật A Di Đà, tất nhiên là chúng ta vẫn còn bị chướng ngại, làm cản trở tín tâm và sự vãng sanh của chúng ta. Đó là phần tự lực tín tâm niệm Phật của mỗi hành giả. Kế tiếp, Phật lại nêu ra thêm phần tha lực. Vì Phật sợ chúng sanh không đủ niềm tin ở nơi bản nguyện của Phật Di Đà, nên Ngài nhắc lại cho chúng ta nhớ là có sự hộ niệm của chư Phật ở mười phương nữa. Đọc tụng Kinh Di Đà chúng ta nhớ rõ điều nầy. Trong Kinh Di Đà Phật có nêu rõ là sau khi Phật giảng kinh xong, thì chư Phật ở mười phương đồng tán dương và hứa khả sẽ hộ niệm cho người xưng niệm danh hiệu Phật A Di Đà. Vì pháp môn niệm Phật thành Phật là một pháp môn khó tin ( nan tín chi pháp ) nên phải có sự hộ niệm của chư Phật ở mười phương. Điều nầy cũng có nghĩa là có sự chứng minh của chư Phật khắp cả mười phương chớ không riêng gì chỉ có một mình đức Phật Thích Ca nói. Cho nên để mọi người có đủ niềm tin mà niệm Phật. Hai chữ hộ niệm hiểu theo nghĩa sâu hơn ở nơi nội tâm, thì nó có công năng hộ trì gìn giữ ngăn chận các ác pháp không cho xâm nhập vào trong lúc hành giả niệm Phật.

Kinh Văn:

Chánh kiến đà ra ni, vì đúng như thật quán sát khéo léo tất cả các pháp đang diễn biến trong tâm và ngoài thân.

Giảng Giải:

Chánh kiến là thấy đúng như thật của các pháp. Thế nào gọi là thấy đúng như thật của các pháp? Như các pháp là sinh diệt vô thường, nếu thấy là thường thì đó là tà kiến. Chánh kiến là nhận định đúng theo chân lý. Các pháp là vô thường nhận biết rõ là vô thường, đó là chánh kiến. Nhận định thân nầy là do nhân duyên giả hợp, nên nó không thật, đó là chánh kiến. Nhận diện từng vọng niệm dấy khởi trong tâm không thật, đó là chánh kiến. Cao hơn nữa chánh kiến là cái thấy vượt ngoài đối đãi nhị nguyên. Vì thế, chánh kiến đối với người tu học Phật rất là quan trọng, nhất là đối với những người sơ cơ học Phật như chúng ta. Nếu mình phát khởi nhận định đúng với chân lý ( lẽ thật ), thì tà kiến sẽ không thể dẫn dắt mình được. Có nhiều khi chúng ta tu theo Phật, nhưng mình vẫn rơi vào tà kiến. Tà kiến là nhận định sai lệch một bên. Thế nào là nhận định sai lệch một bên? Như thân nầy giả huyễn mình thấy là thật. Vạn vật vô thường mình cho là thường. Các pháp vô ngã mình cho là có ngã v.v... Nói chung, cái thấy không đúng với lẽ chơn thật, thì gọi đó là tà kiến.

Kinh Văn:

Tư duy đà ra ni, vì thường xuyên thấu triệt thể tánh của tất cả các pháp sinh khởi trong từng sát na hoại diệt.

Giảng Giải:

Mọi hiện tượng đều do duyên sinh. Đã do duyên sinh nên tự tánh của nó là không. Như cái áo ta mặc, không phải tự nhiên mà có. Nó phải hội đủ nhiều yếu tố, mà những yếu tố đó không phải là cái áo để tạo thành cái áo. Như mảnh vải, thợ dệt, thợ may, cây kim, sợi chỉ, khuy, nút v.v... những thứ nầy không phải là cái áo. Nhưng ngoài những thứ nầy ra, thì không có cái áo. Như vậy, cái áo chỉ là một giả danh không thật. Do đó, mọi hiện tượng đều nằm trong phạm trù sinh diệt. Vì sinh diệt, cho nên tự tánh của nó là không. Ta nên nhớ cái không nói ở đây, không phải là cái không đối với cái có. Cái không đối với có là cái không đối đãi. Có đối đãi là có sinh diệt. Có sinh diệt là có đau khổ. Vì nó thay đổi hoại diệt trong từng sát na. Chỉ có cái “Không “, không sanh, không diệt, đó mới là cái không chân thật. Có tư duy như thế, thì mới hợp với chân lý. Từ đó, chúng ta không còn cố chấp vào các pháp để tạo nghiệp bất thiện phải chịu trầm luân đau khổ.

Kinh Văn:

Cảm ứng đà ra ni, vì luôn luôn thâm nhập tất cả bản nguyện chư Phật.

Giảng Giải:

Cảm ứng nói ở đây, xin chớ vội lầm hiểu theo sự cảm ứng hời hợt bên ngoài. Mà cảm ứng phải có sự cộng thông giữa tâm ta và tâm Phật. Trong bài kệ tán Phật có câu: “Năng lễ sở lễ tánh không tịch, cảm ứng đạo giao nan tư nghì “. Thông thường khi nhận thức một vật tượng nào đó, thì phải có chủ thể nhận thức và khách thể bị nhận thức. Chủ thể, tức là năng hay kiến phần; khách thể là sở hay tướng phần. Khi có kiến phần thì đòi hỏi phải có tướng phần. Như thấy cái bàn, thấy là kiến phần ( phần nhận thức ) cái bàn là tướng phần (đối tượng của nhận thức ). Đó là những nhận thức nằm trong bình diện đối đãi thông thường. Vượt ngoài đối đãi, tất không còn thấy có năng và sở hay chủ thể và khách thể nữa. Vì sao? vì cái thấy không còn có khái niệm phân biệt, mà nó đã hòa nhập vào tánh thể, tức thể tánh vắng lặng rỗng suốt (không tịch). Đến đây thì không còn suy nghĩ hay luận bàn gì được nữa. Mọi danh ngôn sắc tướng chỉ là sinh diệt chướng ngại giới hạn, còn có thể luận bàn đến được. Còn cái thể tánh thì không hình, không tướng, không sinh, không diệt, thì làm sao có thể suy nghĩ luận bàn được? Cho nên mới nói là: “cảm ứng đạo giao nan tư nghì “. Vì tâm Phật thênh thang rộng lớn không có giới hạn, nên bản nguyện của chư Phật cũng rộng lớn vô lượng vô biên. Do đó, người niệm Phật thể nhập với tâm Phật hay thâm nhập bản nguyện chư Phật, đến đó mới thực sự là cảm ứng đạo giao vậy.

Kinh Văn:

Hỷ lạc đà ra ni, vì an trụ nơi lực tiếp dẫn chư Phật và Thánh chúng.

Giảng Giải:

Hỷ là vui mà lạc cũng là vui. Hỷ lạc là niềm vui vi tế và rất rộng lớn. Niềm vui không có giới hạn. Niềm vui vượt ngoài đối đãi thường tình. Không phải cái vui hưởng thụ của thế gian. Cái vui của thế gian là do động cơ của lòng tham dục mà có. Được thì vui, mất thì buồn. Đó là buồn vui trong sự so đo tính toán hơn thua. Vui đó rồi khổ đó. Vui trong chốc lát mà khổ sầu ngàn năm. Nói rõ hơn, cái vui của thế gian. chỉ là cái vui mở đường cho đau khổ. Như mới vào ăn uống tiệc tùng chén tạc chén thù thì vui, nhưng không bao lâu thì lại say xỉn cãi vã sanh sự, đôi khi còn đánh đập đâm chém với nhau nữa. Kết quả, kẻ thì bị thương tích, người thì bị vào tù chịu khổ. Có phải vui đó rồi khổ đó không? Vui thì chẳng có bao lâu, mà khổ thì kéo dài. Người đời thì chỉ thích cái vui trong tương đối đó. Khi nhận ra được bản chất của cái vui, thì người ta mới thấy đó chỉ là cái vui trá hình và đau khổ. Thực sự không phải là cái vui mang đến hạnh phúc. Ngược lại cái vui nói ở đây, là cái vui vượt hơn thường tình. Cái vui được tiếp cận với các bậc hiền thánh. Vì nhờ thiết thiệt niệm Phật mà chúng ta mới có được cái tâm hỷ lạc. Chính cái tâm hỷ lạc nầy, mới tương ưng với chư Phật và Thánh chúng. Và vì thế nên được chư Phật và Thánh chúng hộ niệm tiếp dẫn. Nhưng với điều kiện là chúng ta phải hằng an trụ ở nơi cái tâm hỷ lạc nầy. Cái tâm hỷ lạc là cái tâm buông xả không vọng chấp. Nhờ buông xả nên chúng ta mới an trụ nơi lực tiếp dẫn của chư Phật và Thánh chúng vậy.

Kinh Văn:

Tam thế đà ra ni, vì tự tại an nhiên giữa cảnh tượng của nhân quả tương tục trong ba đời, cũng như thông suốt nghĩa lý Phật pháp của Tam thế chư Phật.

Giảng Giải:

Tam thế là ba đời, nói rõ ra là ba thời gian: quá khứ, hiện tại và vị lai. Người chân thiết niệm Phật với cái tâm buông xả, tất nhiên là không còn bị dính mắc vào không gian và thời gian. Vì còn dính mắc là còn vọng chấp nhân ngã bỉ thử. Còn vọng chấp là còn rơi vào đối đãi nhị nguyên. Tức là còn dính kẹt vào hai đầu quá khứ và vị lai. Như thế, thì chưa phải là người chân thiết niệm Phật.

Niệm Phật với cái tâm vượt ngoài đối đãi vọng chấp. Có thế thì hành giả mới hành hoạt an nhiên tự tại giữa cảnh tượng của nhân quả tương tục trong ba đời. Đồng thời nhờ thông suốt giáo nghĩa tánh, tướng Phật pháp, nên hành giả mới dung thông không còn bị sở tri làm chướng ngại. Được thế, thì còn lo chi mà không được tự tại giải thoát.

Kinh Văn:

Tam muội đà ra ni, vì an trụ trong danh hiệu bất tư nghì nên nghe thấy điều phi pháp mà tâm chẳng loạn, sống nơi cảnh loạn trược mà không trôi lăn.

Niệm Phật với Đà ra ni như vậy, mới được gọi là chân chính niệm Phật.

Giảng Giải:

Tam muội là chánh định hay chánh thọ. Tuy thọ tất cả pháp mà không bị dính mắc vào pháp nào cả. Đó gọi là xả thọ, hay hành xả. Như người mang máy nhiếp ảnh hay máy quay phim, tuy có mang máy và nhìn vào ống kiếng thấy rõ mọi cảnh tượng trước mắt, nhưng họ không có bấm nút để chụp hay để quay phim. Như thế, thì làm gì có lưu lại những hình ảnh trong phim? Cũng thế, chư Phật và Bồ tát các Ngài cũng có đầy đủ sáu căn như chúng ta, (dụ như mang máy nhiếp ảnh, quay phim) các Ngài thấy rõ mọi cảnh vật trước mắt, nhưng trong tâm của các Ngài không bị dính mắc hay lưu lại bất cứ cảnh vật nào. Bởi vậy, trong nhà thiền có những câu nói thật là ngộ nghĩnh khó hiểu: “Thấy mọi cảnh vật như mù, nghe tất cả âm thanh như điếc... “ Nhưng có phải các ngài thật điếc thật mù không? Thấy sắc, nghe tiếng v.v... mà không dính mắc vào sắc thinh, thì thấy cũng như không thấy, nghe cũng như không nghe. Kinh Kim Cang Phật nói: “Bất ưng trụ sắc, thinh, hương v.v... ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm “ Nghĩa là, nên sanh cái tâm không bị dính mắc vào bất cứ một hiện tượng nào. Dù đó là hiện tượng rất vi tế trong tâm thức của chúng ta. Bởi còn dính mắc là còn bị rơi vào tứ tướng.

Nếu niệm Phật mà còn trụ tướng, nói rõ hơn là còn có “Năng “ và “Sở “, tức là còn thấy có tâm niệm và đối tượng để niệm, như vậy, thì Phật nói chưa phải là chân chính niệm Phật. Đã thế, thì làm sao tương ưng với niệm Phật tam muội cho được? Quả đây là yếu nghĩa rốt ráo của sự niệm Phật vậy.

7. Thế nào gọi là Hộ giới tâm?

Kinh Văn:

Nầy Diệu Nguyệt, người niệm Phật phải luôn luôn an trụ nơi giới luật, va hằng phát tâm hộ trì giới luật. Ấy là:

Giới chẳng bỏ Bồ Đề Tâm, chẳng quên Bồ Đề Nguyện.

Giới tự nhiên xa lìa các phép học của Thanh Văn, Duyên Giác không tham đắm niết bàn vắng lặng mà bỏ rơi chúng sanh.

Giới hân ngưỡng đại thừa, vui thích tu hành theo tất cả pháp học Bồ Tát đạo.

Giới đem hết thảy thiện căn hồi hướng quả vị Chính Đẳng Giác, mong cầu Phật trí, Vô Sư Trí.

Giới nơi tất cả Phật pháp vô sở đắc.

Giới chẳng dính mắc tất cả thiện sự hữu vi.

Giới khiến cho diệu pháp được tồn tại lâu dài, làm cho hết thảy chúng sinh an trụ nơi chánh kiến.

Giới khéo léo tư duy tất cả hành nghiệp chúng sinh và khiến chúng sinh trưởng dưỡng ý hướng giải thoát.

Giới trang nghiêm tự tâm đồng thời trang nghiêm mười phương quốc độ của chư Phật.

Giới chư căn luật nghi, như Tỳ kheo giới, Bồ tát giới, Ngũ giới tại gia v.v...

Niệm Phật với tâm hộ trì các giới luật kể trên, mới được gọi là chân chính niệm Phật.

Giảng Giải:

Đoạn kinh văn trên, nói chung, Phật đặt nặng về việc giữ gìn giới luật. Bởi giới luật là nền tảng căn bản của đạo giải thoát. Dù hành giả tu bất cứ pháp môn nào, nếu không hành trì giới luật, thì không thể nào đạt được mục đích nhắm tới. Do đó, việc hành trì giới luật thật hết sức quan trọng. Ở đây, Phật không chú trọng về phần giới tướng, mà Phật nhắm thẳng đặt nặng về phần giới tánh.

Trọng tâm của hành giả niệm Phật là muốn thành Phật. Vì vậy, nên Phật nói: “Giới chẳng bỏ Bồ Đề Tâm “. Bồ đề tâm là tâm giác ngộ, là tâm tỉnh thức, nói cách khác là tâm Phật. Niệm Phật là niệm tâm, mà tâm cũng chính là Phật. Kinh nói: “Tâm, Phật, chúng sanh, tam vô sai biệt “. Có sai biệt chăng là do chúng ta khởi niệm phân biệt. Còn phân biệt là còn dính mắc, tức rơi vào hai đầu: quá khứ và vị lai. Nên người niệm Phật là muốn thành Phật, do đó, thử hỏi làm sao mà bỏ Bồ đề tâm được? Bồ đề tâm là tâm thể rỗng rang thanh tịnh sáng suốt hiện tiền. Niệm Phật mà xa lìa tâm Bồ đề, thì đó là niệm ma, không phải là niệm Phật.

Như đã nói, sở dĩ chúng ta niệm Phật là vì chúng ta muốn thành Phật. Chính vì vậy, nên chúng ta không thể rời Bồ đề nguyện. Bồ đề nguyện là nguyện thành Phật. Nguyện có nghĩa là thiết tha mong muốn. Cổ Đức thường nói: “Tu hành vô dục, đạo quả nan thành “. Chữ dục ở đây đồng nghĩa với chữ nguyện. Như vậy, muốn thành Phật quả, tất nhiên, chúng ta phải y cứ vào Phật nhân mà phát nguyện. Có thế thì mới tương ưng với Bồ đề nguyện. Nói cách khác là phải tương ưng với tánh giác. Chính vì đặt trọng tâm chí nguyện cao thâm như thế, nên kế tiếp Phật bảo chúng ta là phải “xa lìa các phép học của Thanh Văn, Duyên Giác, không tham đắm Niết bàn vắng lặng mà bỏ rơi chúng sinh “.

Giới của hàng Thanh Văn, Duyên Giác, phần lớn là nghiêng nặng về phần tự lợi hơn là phần lợi tha. Hàng Thanh Văn khi đạt quả vị Niết bàn rồi, thì các ngài chỉ muốn an trụ nơi cảnh giới an tịnh đó. Các Ngài không muốn ra độ sanh. Chính vì vậy, nên các Ngài thường bị Phật quở là: “Tiêu nha bại chủng hay khôi thân diệt trí v.v... “ Ngược lại, đối với những vị Bồ tát, các Ngài, không đặt nặng về phần tự lợi nhiều. Bởi tâm nguyện của các Ngài rất rộng lớn chỉ nghĩ đến việc lợi tha hơn là nghĩ đến tự lợi. Giới của Đại thừa, không ngoài Tam tụ tịnh giới. Tất cả các thứ luật nghi giới, được quy kết lại làm ba khối hay ba nhóm. Ba khối gồm có:

1. Nhiếp luật nghi giới.

2. Nhiếp thiện pháp giới.

3. Nhiêu ích hữu tình giới.

Tất cả những giới luật Phật chế nhằm để ngăn ngừa những hành vi xấu ác tội lỗi đều quy kết về một khối. Khối lớn nầy gọi là: Nhiếp luật nghi (giới luật và oai nghi ).

Gìn giữ những giới luật không phạm là điều rất quý báu rồi, nhưng là Bồ tát thì phải thật hành những điều lành. Tất cả những thiện pháp nầy bắt buộc Bồ tát phải làm. Tất cả đều được quy về một khối lớn là: Nhiếp thiện pháp giới.

Khi thật hành những điều lành, Bồ tát chỉ với một mục đích duy nhất là nhằm vào làm lợi ích cho hết thảy chúng sanh. Việc làm lợi ích cho hết thảy chúng sanh không phân biệt thân sơ, chủng loại, giai cấp v.v... tất cả đều được quy kết về một khối lớn là: Nhiêu ích hữu tình giới.

Bồ tát do tự mình có hỷ lạc hạnh phúc, nên các Ngài mang niềm hỷ lạc hạnh phúc đến cho mọi người, mọi loài. Đó là niềm vui thích lớn lao của các Ngài.

Nhờ giữ giới phát khởi thiện căn và những thiện căn nầy hồi hướng về quả vị Phật để chóng đạt được Vô Sư Trí. Vô sư trí là cái trí xuất phát từ bản tâm thanh tịnh, chớ không phải cái trí do tích tụ kinh nghiệm học hỏi từ nơi sách vở hoặc thầy bạn mà có ra. Cái trí tuệ do tích tụ kinh nghiệm học hỏi từ bên ngoài mà có, thì cái trí đó nhà Phật gọi là Trí hữu sư. Vì thế nên Phật nói: “Giới đem hết thảy thiện căn hồi hướng quả vị Chánh Đẳng Giác, mong cầu Phật trí, Vô sư trí “. Nói mong cầu là một cách nói, thật ra thì cũng không có gì phải mong cầu. Bởi vì:

Đoạn trừ phiền não trùng tăng bệnh

Thú hướng chơn như tổng thị tà

( Tú Tài Trương Chuyết )

Cho nên câu kế Phật nói: “Giới nơi tất cả Phật pháp vô sở đắc “. Vì còn có mong cầu là còn có sở đắc. Phật trí hay Vô sư trí không phải mong cầu mà được. Chỉ cần niệm Phật miên mật chí thành, khi những vọng tưởng vô minh phiền não không còn, thì tánh giác sẽ hiện bày. Như mây tan, thì ánh trăng hiện. Sở dĩ ánh trăng chưa hiện ra là vì bị mây che. Trăng Phật tánh là cái chân thật sẵn có, còn mây mù vô minh chỉ là thứ hư ảo không thật. Bản chất của chúng là sinh diệt, diệt sinh, khi có, khi không. Đủ duyên thì có, duyên tan thì không. Còn ánh trăng thì lúc nào cũng sẵn có. Cho nên không phải vì cầu mới có ánh trăng. Tu hành mà còn thấy có chứng, có đắc, đó là ma chớ không phải Phật. Tâm Kinh Bát Nhã cho chúng ta thấy quá rõ điều nầy. Vì sợ người ta bị kẹt vào ngôn từ hoặc bị dính mắc vào các pháp hữu vi, tức những hiện tượng giới, nên câu kế tiếp Phật nói: “Giới chẳng dính mắc tất cả thiện sự hữu vi “.

Mạng mạch của Phật giáo được tồn tại lâu dài trên thế gian là nhờ năng lực của giới luật mà ra. Vì thế, trong “Ba môn học giải thoát “ thì giới là đứng đầu. Hành giả nhờ nghiêm trì giới luật mới có định và vì có định nên mới phát sanh trí huệ. Giới, Định, Huệ là ba môn học căn bản của Phật giáo. Dù hành giả tu bất cứ pháp môn nào cũng phải đi ngang qua con đường ba môn vô lậu học nầy. Người tu nếu không giữ giới thì sự nghiệp tu hành sẽ trở thành con số không. Giới như hạt minh châu ( dụ cho diệu pháp ), luôn luôn chiếu sáng khắp thế gian. Giới như gương soi sáng phản chiếu kiểm nhận lại những lỗi lầm của mình. Nếu không có giới thì làm sao có định và không định thì làm sao có huệ? Không huệ thì không có chánh kiến. Người tu hành mà thiếu chánh kiến, tức nhận định đúng theo chân lý, thì dễ rơi vào con đường tà ngoại. Nhờ giữ giới nên xứng hợp với tánh thể ( diệu pháp ) mà tánh thể thì vượt ngoài thời gian và không gian. Do đó nên Phật nói: “Giới khiến cho diệu pháp được tồn tại lâu dài, làm cho chúng sanh an trụ nơi chánh kiến “

Tư duy cần phải có sáng suốt. Mà muốn có sáng suốt tất nhiên cần phải giữ giới. Sáng suốt là chánh kiến. Có chánh kiến mới phân biệt được chánh tà chân ngụy. Cho nên từ chánh kiến thấy đúng lẽ thật của các pháp thì mới phát khởi chánh tư duy. Nhờ có chánh tư duy mới phát sanh ra ở nơi hành động và lời nói xứng hợp với chân lý mới làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Từ đó, khiến cho chúng sinh nuôi dưỡng làm tăng trưởng ý hướng giải thoát. Vì thế nên Phật nói: “Giới khéo léo tư duy tất cả hành nghiệp chúng sinh và khiến chúng sinh trưởng dưỡng ý hướng giải thoát “.

Tâm hành giả được an định là nhờ giữ giới. Đó là hành giả tự trang nghiêm ở nơi thân tâm mình. Nếu không giữ giới thì tâm hành giả luôn luôn loạn động bất an. Mà bất an thì khởi sanh phiền não tạo nghiệp thọ khổ. Nhân bất an như thế, thì làm sao thọ quả báo tốt đẹp an lành cho được? Mình không tự trang nghiêm ở nơi chính mình, thì sự đau khổ không sao tránh khỏi. Một người sát nhơn, hoặc trộm cướp hay cờ bạc, hút chích, rượu chè say sưa v.v… thì thử hỏi bản thân người đó như thế nào? Họ có được an ổn không? Từ bản thân sa đọa kéo theo làm khổ lụy cho gia đình và gây ra rối loạn an ninh xã hội. Đó là một hệ quả khởi đầu là do không biết gìn giữ giới luật, nghĩa là không biết tự trang nghiêm ở nơi tâm mình. Nhân tốt thì quả tốt. Ngược lại, nhân xấu thì quả xấu. Giữ giới tâm hành giả được an lạc đó là nhân tố chính để hành giả trang nghiêm, không những được lợi lạc cho đời sống hiện tại mà còn trang nghiêm ở mười phương quốc độ của chư Phật sau nầy. Vì vậy, nên Phật nói: “Giới trang nghiêm tự tâm đồng thời trang nghiêm mười phương quốc độ của chư Phật “.

Giới luật của Phật chế ra, tùy theo căn cơ chủng loại trình độ của mỗi chúng sinh, mà có ra nhiều đẳng cấp sai biệt của giới luật. Bởi vậy nên mới có Tỳ kheo giới bên chư Tăng là 250 giới; bên chư Ni là 348 giới. Ngoài ra, còn có Bồ tát giới cho tại gia và xuất gia, rồi ngũ giới, Bát quan trai giới, thập thiện giới …Tùy theo giới luật mà hành giả đã lãnh thọ nên giữ gìn đúng theo lời Phật dạy. Có thế, thì hành giả mới chóng được giải thoát vậy.

Sau khi nêu bày về công năng và sự lợi ích siêu xuất của giới luật, đức Phật kết luận: “Niệm Phật với tâm hộ trì các giới luật kể trên, mới được gọi là chân chính niệm Phật “. Nếu nói ngược lại theo lời Phật dạy đây thì, nếu người nào niệm Phật mà không gìn giữ giới luật, thậm chí còn coi thường giới luật, thì người đó sẽ không được gọi là chân chính niệm Phật. Không chân chính tức là tà niệm Phật vậy.

8. Thế nào gọi là Ba la mật tâm?

Kinh Văn:

Nầy Diệu Nguyệt, người niệm Phật phải phát động tâm chí tu trì những thứ Ba la mật sau đây:

- Thí ba la mật, vì xả bỏ tất cả sở hữu trong thân cũng như ngoài thân, không lẫn tiếc.

- Giới Ba la mật, vì thanh tịnh các cõi Phật.

- Nhẫn Ba la mật, vì an trụ nơi lực dụng của bản nguyện.

- Tinh tấn Ba la mật, vì tất cả chướng duyên chẳng có thể làm thối chuyển tín tâm.

- Thiền định Ba la mật, vì chuyên nhất nhớ tưởng một cõi Phật, một danh hiệu Phật.

- Bát nhã Ba la mật, vì đúng như thật mà quán sát tất cả tướng trạng và thể tánh của các pháp không rời nhau.

- Tín Ba la mật, vì thường xuyên an trụ nơi Phật lực bất tư nghị.

- Nguyện Ba la mật, vì đầy đủ những hạnh nguyện của Phổ Hiền.

- Lực Ba la mật, vì hân hoan thể hiện tất cả năng lực tự tại của danh hiệu Nam mô A Di Đà Phật.

- Pháp Ba la mật, vì sẵn sàng xả thân cho chánh pháp, cho Bồ Tát đạo.

- Niệm Phật với những thứ Ba la mật ấy, mới được gọi là chân chính niệm Phật.

Giảng Giải:

Ở đây ta thấy Phật nêu ra mười thứ Ba la mật. Mười Ba la mật nầy cũng từ một tâm thể mà ra, nên nói là Ba la mật tâm.

Thứ nhứt, nói về Thí Ba la mật. Thí Ba la mật tiếng Phạn là Dana Paramita. Phật dạy khi thật hành bố thí là phải: “xả bỏ tất cả sở hữu trong thân cũng như ngoài thân, không lẫn tiếc “. Bố thí là một nghĩa cử cao đẹp của một người tập tu theo Bồ tát hạnh. Bố là cùng khắp; thí là cho, là trao tặng. Bố thí là cho cùng khắp, cho tất cả mọi người mọi vật, mọi nơi. Người bố thí Ba la mật là người không dính mắc vào việc làm của mình. Bố thí gồm có ba thứ: Tài thí, pháp thí và vô úy thí:

a. Tài thí: tài thí tức đem tiền bạc, của cải, vật thực của mình ra cho. Tài thí có hai loại: nội tài và ngoại tài. Nội tài là hiến tặng những vật quý giá của tự thân. Thí dụ như hiến máu hoặc thận v.v… Ngoại tài là hiến tặng những vật dụng cần thiết như tiền bạc, của cải, tài sản, nói chung là phần vật chất.

b. Pháp thí: Dùng tất cả những lời lẽ phù hợp với chân lý mà khuyên giải mọi người để cho họ giác ngộ tu hành thoát khổ.

c. Vô úy thí: Đem cái không sợ cho người. Như người sợ chết, ta giải thích cho họ biết, chết không phải là hết… Tóm lại, ta đem những điều gì phù hợp với chân lý để trấn an lòng sợ hãi của họ, đó là bố thí vô úy.

Trên đây là nêu ra một cách khái quát về những loại bố thí, để chúng ta có khái niệm biết sơ qua mà hành trì. Điều quan trọng trong cách bố thí, theo như lời Phật dạy trên là khi bố thí ta không nên sanh tâm lẫn tiếc. Bởi còn lẫn tiếc là còn mắc kẹt ở nơi bốn tướng: ngã, nhơn, chúng sanh và thọ giả. Nói gọn là còn chấp pháp và chấp ngã. Như thế, thì không tương ưng với bố thí Ba la mật vậy.

Thứ hai, Phật nói: “Giới Ba la mật, vì thanh tịnh các cõi Phật “. Cõi Phật nói ở đây ta có thể hiểu qua hai phương diện: Sự và Lý. Về Sự là trang nghiêm cõi Phật bên ngoài. Bởi cõi Phật là cõi hoàn toàn thanh tịnh, là một thế giới y báo và chánh báo trang nghiêm thanh tịnh. Như cõi Tịnh độ của đức Phật A Di Đà chẳng hạn. Về Lý thì bản tâm của mỗi chúng sanh xưa nay vốn thanh tịnh sáng suốt. Sở dĩ nó không hiển lộ được, bởi do vô minh phiền não che ngăn làm mờ tánh giác. Muốn cho tánh giác ( hay cõi Phật tự tâm ) hiển lộ, tất nhiên, trước tiên hành giả phải nghiêm trì giới luật. Giới tiếng Phạn gọi là Sila, có nghĩa là phòng phi chỉ ác. Nếu không có giới thì không có định và huệ. Vì vậy, giới luật là nền tảng cơ bản của đạo giải thoát. Thế nên, Phật dạy hành giả phải giữ gìn giới luật nghiêm minh. Khi giữ giới, hành giả không nên thấy mình là người giữ giới và có giới để giữ, vì như thế sẽ còn chấp trước khởi sanh phiền não không thể đạt đến cứu cánh Ba la mật.

Thứ ba, Phật nói: “Nhẫn Ba la mật, vì an trụ nơi lực dụng của bản nguyện “.

Bản nguyện của người tu, dù tu bất cứ pháp môn nào, mục đích chính nhắm tới cũng là muốn thành Phật. Muốn thế thì hành giả cần phải tu hạnh nhẫn nhục. Nhẫn nhục nói ở đây không phải là thứ nhẫn nhục thông thường. mà phải đạt cho được “Vô sanh pháp nhẫn “. Tuy nhiên muốn thế, thì trước hết ta cũng nên biết qua hành tướng của tâm hành sân hận như thế nào để từ đó ta mới biết mà thật hành hạnh nhẫn nhục. Đồng thời phải nhẫn nhục như thế nào mới tương hợp với tâm Ba la mật. Đó là những vấn đề mà ta cũng cần nên biết qua.

Trong Kinh Hoa Nghiêm Phật dạy: “Nhất niệm sân tâm khởi, bách vạn chướng môn khai “. Nghĩa là, một niệm sân nổi lên, thì trăm ngàn muôn ức cửa nghiệp chướng đều mở ra. Sân hận là nguyên nhân gây ra biết bao hậu quả tai hại khốc liệt. Điều nầy đã và đang xảy ra hằng ngày trong xã hội. Có biết bao cảnh thương tâm ly tán, vì một phút giây sân hận, không kềm chế được, gây ra bao cảnh thương tâm, vợ chồng xa cách, cha mẹ phân ly, anh em thù hận, bạn bè sát hại lẫn nhau v.v… Muốn cho những cảnh tượng trên không xảy ra, thì mỗi người chúng ta cần phải tu hạnh nhẫn nhục. Vậy nhẫn nhục là gì? Nhẫn tiếng Phạn Ksanti, có nghĩa là chịu đựng những cảnh trái tai gai mắt nghịch lòng. Nhục là điều sỉ nhục, điều xấu hổ, làm tổn thương đến danh dự và lòng tự ái của mình. Người tu hạnh nhẫn nhục, luôn phải kèm theo lòng từ bi, thì việc thực hiện nhẫn nhục mới có kết quả. Nhẫn nhục là một sức mạnh mãnh liệt, đối với những ai có một đời sống nội tâm phong phú. Đó là sức mạnh của những bậc hiền nhân quân tử. Ngược lại, sức mạnh của kẻ thất phu thường sử dụng bằng võ lực. Tiến cao hơn, nhẫn nhục Phật dạy ở đây là nhẫn nhục của người thực hiện hạnh Bồ tát. Tức nhẫn nhục Ba la mật.

Tu hành học đạo phải bến tâm

Lập chí kiên gan nhẫn nhục thầm

Mặc thế cười chê ai nhạo báng

Vui mùi kinh kệ nín như câm

Cho hay chữ “Nhẫn “ là cao thượng

Giận tức làm chi phải khổ tâm

Này hởi ai ơi! mau lượng xét

Tu hành học đạo phải bền tâm.

Người tu hạnh nhẫn nhục cần phải biết rõ động cơ xuất phát sân hận. Có ba chỗ xuất phát: Thân, khẩu, ý. Muốn chế ngự khắc phục sự sân hận đó, chúng ta cũng phải từ ba chỗ mà khắc phục:

a. Về thân nhẫn, phải khắc phục, những nghịch cảnh như: đói khát, nắng mưa, nóng lạnh bất thường, do sự thay đổi của thời tiết. Ngoài ra, còn phải chịu đựng khi cơ thể bị đau nhức, bệnh hoạn v.v…

b. Về khẩu nhẫn, phải giữ cái miệng, khi gặp nghịch cảnh. Người xưa nói: “Phải thủ khẩu như bình “. Hoặc: “Luận người ở đời như búa ở trong miệng, sở dĩ chém mình là do lời nói ác “ ( Phù xỉ xử thế phủ tại khẩu trung, sở dĩ trảm thân do kỳ ác ngôn ). Vì vậy cho nên ta phải cẩn thận ở nơi lời nói. Vì “lời nói không mất tiền mua lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau “. Cổ Đức nói: “Nhẫn nhứt thời chi khí, miễn bá nhựt chi ưu “. Nghĩa là, chỉ nhẫn nhịn trong một hơi thở, thì khỏi phải lo sợ cả trăm ngày. Có lắm người tạo nhiều phước đức, nhưng bị cái lỗ miệng bất cẩn nó thiêu đốt hết. Thế nên muốn cho mọi việc chẳng lành đừng xảy ra, thì ta nên cố gắng gìn giữ ở nơi cái miệng, gọi là khẩu nhẫn.

c. Thân nhẫn và khẩu nhẫn, tuy cũng quan trọng, nhưng nó không quan trọng bằng ý nhẫn. Vì xét qua ba thành phần nầy, thì ý nhẫn mới là quan trọng nhứt. Nếu như gặp nghịch cảnh mà ta dằn được ở trong tâm, thì làm gì có chuyện bất tường xảy ra. Đó là ta đã khéo diệt trừ ở nơi cái gốc rồi. Thế nên, ý nhẫn thật hết sức quan trọng đối với những ai tập tu theo hạnh nhẫn nhục của Bồ tát. Ở đây ta cần phải lưu ý, là phải nhẫn nhục Ba la mật, tức là phải buông xả tất cả không ôm ấp chất chứa trong lòng một điều gì.

Thứ tư, Phật nói: “Tinh tấn Ba la mật, vì tất cả chướng duyên chẳng có thể làm thối chuyển tín tâm “.

Tinh tấn, tiếng Phạn là Virya, có nghĩa là tinh chuyên ròng rặt, một mặt tiến tới. Tinh tấn theo chiều hướng thiện, thì chính nó là một động lực thúc đẩy con người tiến đến thành công tốt đẹp. Dù ở bất cứ lĩnh vực địa hạt nào, ngoài đời hay trong đạo cũng thế. Một người có siêng năng tinh cần thì mới chịu khó làm việc. Muốn đạt được kết quả tốt đẹp, mà không chịu nỗ lực siêng năng bền chí làm việc hoặc học hỏi, thì chắc chắn người đó sẽ không bao giờ có được. Ở đây, Phật dạy người thật hành tinh tấn theo công hạnh của Bồ tát, thì phải vượt qua mọi chướng duyên thử thách. Muốn thế, thì chúng ta phải có lòng tin vững chắc ở nơi tâm mình. Tin tâm mình là Phật và tinh tấn niệm Phật để thành Phật. Chỉ một mặt tin như thế, không tin gì khác, đến khi niềm tin đã thuần thục thì hành giả sẽ không còn thối chuyển.

Theo Kinh Hoa Nghiêm, tinh tấn là tiêu biểu cho hạnh Bồ tát Phổ Hiền. Vì thế, người thật hành hạnh tinh tấn, tức là tu theo công hạnh của Bồ tát Phổ Hiền. Mà hạnh Bồ tát Phổ Hiền là làm mọi điều lành rộng độ khắp cả chúng sinh. Ở chính mình phải siêng năng diệt trừ phiền não, ở những kẻ khác phải khắp độ cho họ thoát ly triền phược. Nhờ vậy, tâm đồng thể đại bi muốn độ thoát chúng sinh ngày một tăng tiến. Ấy mới là thắng hạnh của Đức Phổ Hiền.

Người Phật tử tập tu theo công hạnh nầy, trước tiên mỗi người chúng ta cần phải trang bị cho mình một chiếc áo giáp sắt tinh tấn. Khi mặc vào chiếc áo giáp sắt tinh tấn nầy, chúng ta mới có đủ năng lực chiến đấu với bọn ma quân phiền não: nội ma và ngoại ma. Trong khi nỗ lực tiến tu như thế, hành giả không nên chấp tướng trong việc tinh tấn tu hành của mình. Còn chấp vào tướng tinh tấn thì không thể tương ưng với tinh tiến Ba la mật Phật nói ở đây.

Thứ năm, Phật nói: “Thiền Định Ba la mật, vì chuyên nhất nhớ tưởng một cõi Phật, một danh hiệu Phật “.

Thiền định là gì? Thiền phiên âm theo tiếng Phạn là Thiền na, xưa dịch là tư duy, nay dịch là Tĩnh lự. Tu Tư duy có nghĩa là tu tập bằng phương pháp suy nghiệm, nghiên tầm và suy cứu về những đối tượng của tâm thức. Tĩnh lự đồng nghĩa như định, là giữ tâm thể vắng lặng thẩm sát các vấn đề đạo pháp. Còn chữ Định phiên âm theo tiếng Phạn là Tam ma địa hay Tam ma đề. Tam muội ( Samadhi ) dịch nghĩa là chánh định, có nghĩa là tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất không để cho tâm ý tán loạn. Hợp hai chữ “Thiền “ và “Định “ lại, ta có một định nghĩa chung: Tập trung tâm ý vào một đối tượng duy nhất không cho tán loạn, để tâm thể được vắng lặng và cho tâm dụng được mạnh mẽ, hầu quán sát suy nghiệm chân lý.

Qua định nghĩa trên cho chúng ta thấy sự tập trung tư tưởng không cho tán loạn, suy nghĩ vớ vẩn lung tung, thật hết sức quan yếu trong đời sống của chúng ta. Nhìn quanh trong xã hội hiện tại, đã có biết bao người mang nhiều chứng bệnh rối loạn tâm thần. Chính vì tính chất quan trọng đó, nên ở trong Phật pháp dù hành giả tu theo Tiểu Thừa hay Đại Thừa đều phải lấy việc tu Thiền Định làm chỗ chí yếu. Bao nhiêu pháp môn, bao nhiêu cách thức phương pháp tu hành đều có thể là tu Tam muội như: Do niệm Phật mà được định thì gọi là “Niệm Phật Tam Muội “, do tụng kinh Pháp Hoa hay Kim Cang mà được định, thì gọi là “Pháp Hoa Tam Muội “ hay “Kim Cang Tam Muội “ v.v...

Về Thiền định có nhiều loại, nhưng đại khái có hai loại: Chánh định và Tà định.

Tà định: Tà định cũng do tịnh tọa chuyên chú vào một cảnh. Thường là chuyên chú vào đan điền ( dưới rún 3 tấc ), chót mũi v.v... và cho đó là “Tánh đạo “, nên vừa được phát minh đôi chút liền tưởng là đã được “Đạo thể “. Từ đó, lại khởi ra tà kiến phân biệt và mong cầu các thứ thần thông. Khi được định nầy, người ta cũng biết được quá khứ, vị lai và ý nghĩ của kẻ khác ( Tha tâm thông ) v.v... Trong Kinh, Luận đã có nói thần thông và tà định một cách rõ ràng, nhưng chỉ vì người thường không am hiểu Phật pháp, nên chẳng thể phân biệt được tà chánh, nhận lầm Tà định là đạo.

Người đời trọn ngày chìm đắm trong biển lợi danh, ân ái, may mắn được phát tâm theo Phật, thường bị lạc vào ngoại đạo tà định, thật hết sức đáng thương! Người mới tu hành, trước phải phân biệt thế nào là tà, thế nào là chánh, để khỏi phải phí uổng công phu và hối hận sau nầy. Vì tu theo tà định rồi, thì mắc phải bệnh thiên kiến rất khó dẫn dụ hơn là những người chưa được định lực. Ấy là điều vô cùng tai hại.

Những người không có đạo đức chân thật, chỉ có tài xảo trá họ cũng đánh lừa được một số rất đông quần chúng để làm điều bất chánh, cái kết quả đó chẳng qua sẽ làm hại mình và hại người mà thôi. Nên khi chưa dẹp trừ được căn bản vô minh phiền não, thì những thứ Thiền định đã được cũng chỉ là Tà định mà thôi. Vì thế người tu Thiền định, tất nhiên trước phải thành tựu chánh kiến, nghĩa là bình thường tham thiền chẳng chú trọng đến chỗ được định mà chỉ cần làm sao đầy đủ chánh kiến mới là điều quan trọng. Nếu không như thế, thì chẳng khác nào như những người mù đi trên con đường đầy sự nguy hiểm.

Chánh Định: Chánh định có chia làm hai: Phàm phu định và Thánh nhơn định.

Phàm phu định: Tức là định không do tà kiến. Các tà định nếu ly khai tà kiến cũng đồng với chánh định. Phàm phu định thông cả Tứ thiền và Tứ không, nhưng chưa được phù hợp với thánh huệ, nên chẳng phải là Thánh định. Thứ chánh định nầy cũng do trì thập thiện giới, chẳng còn tà kiến, từ nơi nghiệp quả chánh tín, tu được Thiền định. Ở đây không có tà kiến mà chỉ có thiện hạnh nên được gọi là chánh định, định nầy còn được gọi là Đạo quả của Tiều thừa.

Thánh nhơn định: Về thánh nhơn định thì người ta phải quán từ Sơ thiền, Nhị thiền v.v... cho đến phi phi tưởng định đều là khổ. chẳng tham trước, chẳng si mê, vì nhờ quán như vậy mà được thiền định, hiện ra bao nhiêu cảnh giới thắng diệu, nhưng chưa đoạn được nghiệp phiền não hữu lậu, bây giờ mới dùng trí huệ giản trạch mà đoạn nó, ấy chính là thắng định của Phật giáo vậy.

Thiền Định Ba la mật Phật nói ở đây, là Phật bảo chúng ta phải chuyên nhất nhớ tưởng một cõi Phật, một danh hiệu Phật. Điều quan trọng là phải “chuyên nhất “. Niệm Phật mà tâm không chuyên nhất, thì làm sao được định? Cho nên, niệm Phật cần phải nhớ đến hai yếu tố: chuyên nhất và tương tục. Được thế, thì hành giả chắc chắn là sẽ được an định. Bởi chuyên nhất thuần tịnh thì không có loạn tưởng và tương tục không gián đoạn thì tạp niệm không xen vào. Nhờ niệm Phật như thế lâu ngày thuần thục thì hành giả sẽ đạt được “Niệm Phật Tam Muội “ vậy.

Thứ sáu, Phật nói: “Bát nhã Ba la mật, vì đúng như thật mà quán sát tất cả tướng trạng và thể tánh của các pháp không rời nhau “.

Bát nhã phiên âm từ tiếng Phạn Prajna, Trung Hoa dịch là trí huệ, hay chơn trí diệu huệ, hoặc diệu trí huệ. Đây là thứ trí huệ có khả năng soi sáng sự vật một cách thấu triệt, không thể sai lầm được. Khi nói đến Bát nhã trong nhà Phật có chia ra ba loại bát nhã: 1. Văn tự bát nhã, cũng gọi là Phương tiện bát nhã. 2. Quán chiếu bát nhã: dùng tâm trí huệ chiếu rõ lý thật tướng, vì trí tỏ lý bày, phá trừ mê hoặc, hiển bày diệu thể, nên gọi là quán chiếu. 3. Thật tướng bát nhã: không có các tướng, tướng không cũng không, gọi là Thật tướng. Nghĩa là không có tướng sanh tử, Niết bàn và những tướng của các pháp đến cái không tướng cũng không. Trong Tâm Kinh Bát Nhã có câu: “Thị chư pháp không tướng, bất sanh, bất diệt, bất cấu, bất tịnh, bất tăng, bất giảm, thị cố không trung vô sắc, vô thọ tưởng hành thức v.v... “ Nghĩa là tướng không của các pháp, không sanh, không diệt... dụ như hư không, hư không làm gì có sanh, có diệt? Tuy không sanh, không diệt, nhưng hư không vẫn có, chớ hư không, không có hoại diệt. Cũng thế, tuy thể tánh không sanh không diệt... nhưng không phải vì thế mà thể tánh của muôn pháp không có. Nhưng cái “Có “ nầy cũng không nằm trong phạm trù đối đãi là cái có đối với cái không. Thật tướng là tướng “Không “ của muôn pháp ly khai tất cả tướng. Kinh Lăng nghiêm nói: “Ly nhứt thiết tướng, tức nhứt thiết pháp “. Nghĩa là rời tất cả tướng chính đó là tất cả pháp. Về điểm nầy cũng tương đồng với ý nghĩa trong Khởi Tín Luận đã nói: “Như thật không và như thật bất không “. Đứng về mặt thể tánh, bản thể, hay Bản môn, thì nơi đó bặt dứt hết mọi dấu vết, nói năng không đúng, luận bàn chẳng nhằm. Đến đây không còn gì để diễn tả, nên nói ngôn ngữ đầu hàng trước chân lý là thế. Tuy nhiên, đứng về mặt hiện tượng hay Tích môn thì vạn pháp không ngoài bản thể mà có. Đây gọi là chân không mà diệu hữu. Thí như sóng không rời nước và nước cũng không rời sóng. Sóng và nước nói một là sai mà nói hai thì không đúng. Thế nên Phật nói tánh và tướng không rời nhau. Quán sát như thế, thì tâm chấp trước sẽ không còn. Bởi vì tất cả không gì ngoài tâm mà có. Chấp pháp cũng chính là chấp tâm mình. Vượt trên hai phạm trù ngã và pháp chấp, thì hành giả sẽ chứng nhập được Thật tướng. Từ đó, có vô số phương tiện diệu dụng để độ sanh. Nói dễ hiểu hơn, hành giả nhờ dùng trí huệ Bát nhã quán sát thật tướng của các pháp mà chứng được thật tướng, tức thể nhập căn bản trí và từ đó có ra hậu đắc trí hay phương tiện trí mà hóa độ chúng sinh. Dùng Trí chứng Lý một cách rốt ráo viên mãn thì gọi là Bát nhã Ba la mật vậy.

Thứ bảy, Phật nói: “Tín Ba la mật, vì thường xuyên an trụ nơi Phật lực bất tư nghì “.

Hành giả Tịnh độ trước tiên phải có lòng tin sâu sắc và vững chắc. Bởi pháp môn Tịnh độ là một pháp môn Phật nói rất khó tin ( nan tín chi pháp ). Đại khái chúng ta phải đặt định niềm tin ở nơi ba điều: Tin tâm mình, tin cõi Phật và tin pháp môn. Tin tâm mình là tin mình có tự tánh Di Đà hay Duy Tâm Tịnh độ. Tin mình có khả năng thành Phật, vì mình sẵn có chủng nhân Phật tánh. Tất cả chư Phật, Bồ Tát, chư vị Tổ sư cũng đều y cứ chánh nhân Phật tánh mà tu, khi hết vô minh phiền não thì các Ngài thành tựu đạo quả. Mà chánh nhân Phật tánh cũng chính là bản tâm sẵn có của mỗi người. Ta phải tin chắc như thế. Vì Phật nói: “Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành “. Nói đã thành là vì đức Phật trong lúc tu nhân Ngài cũng phải y cứ vào bản tâm, tức chánh nhân Phật tánh mà tu nên mới thành tựu đạo quả. Thí như trong cây sẵn có lửa, nhưng phải cọ xát hai thanh cây mới phát lửa. Nếu trong cây không sẵn có lửa thì dù cho có cọ xát hai thanh cây muôn đời cũng không có lửa. Một vị Thiền sư thời nhà Đinh là Ngài Khuông Việt Thái Sư đã từng nói:

Một trung nguyên hữu hỏa

Hữu hỏa hỏa hoàn sanh

Nhược vị mộc vô hỏa

Toản toại hà do manh.

Nghĩa là:

Trong cây vốn có lửa

Có lửa, nên lửa sanh ra

Nếu như không có lửa

Thì sao lửa sanh ra?

Qua bài kệ nầy, chứng minh cho chúng ta thấy rõ điều đó. Tin tâm mình vốn là Phật, nhưng cần phải gia công nỗ lực miên mật hành trì, như dùng hai thanh cây cọ xát mãi thì mới có lửa. Cọ xát là dụ cho sự tu hành của chúng ta. Đó là “duyên nhân Phật tánh “ và khi phát lửa, thì đó là “liễu nhân Phật tánh “, tức thành tựu Phật quả.

Người tu theo pháp môn niệm Phật, ngoài tin tâm mình ra, còn phải tin có cõi Phật. Cõi Phật ở đây là cõi Cực lạc của đức Phật A Di Đà, do đức Phật Thích Ca Mâu Ni giới thiệu cho chúng ta biết. Đây là một thế giới thuần vui không có khổ. Từ Y báo đến Chánh báo, tất cả đều trang nghiêm thù thắng vi diệu. Mọi thứ đều kết thành bằng bảy thứ báu tạo thành. Thân người do liên hoa hóa sanh và được thân kim cang bất hoại. Đó là một thế giới cực kỳ thắng diệu, cực kỳ trang nghiêm mà chúng ta phát nguyện cầu sanh vể cõi đó. Chúng ta tin chắc vào lời đức Phật giới thiệu không một chút nghi ngờ. Nhờ tin chắc như thế, nên khi nhắm mắt chúng ta niệm Phật và được đức Phật A Di Đà cùng các Thánh chúng phóng quang tiếp dẫn. Tuy nhiên, với điều kiện là chúng ta phải tín thành niệm Phật. Vì thể theo lời nguyện của đức Phật Di Đà mà đức Phật Thích Ca khuyên bảo chúng ta như thế. Niệm Phật xứng theo lời nguyện và đúng theo lời chỉ dạy của chư Phật Tổ, thì chắc chắn là chúng ta sẽ được vãng sanh về cõi đó. Điều nầy, không có gì phải nghi ngờ cả, Vì còn nghi là còn chướng ngại cho việc vãng sanh của chúng ta.

Muốn thế, thì chúng ta phải tin chắc vào pháp môn niệm Phật mà chúng ta đang thật hành. Vì đây là pháp tu thẳng tắt và duy nhứt để chúng ta mau tiến đến thành Phật. Một pháp môn theo lời Phật dạy thì, dễ hành trì và kết quả cao. Nó xứng hợp cho mọi căn cơ và mọi thời đại. Kinh nói: pháp môn niệm Phật là trùm khắp cả ba căn: thượng, trung và hạ. Căn nào cũng có thể ứng dụng hành trì được cả. Chính vì thế, nên mới nói pháp môn niệm Phật là một pháp môn thù thắng vi diệu đệ nhất, không có pháp môn nào có thể sánh kịp.

Thứ tám, Phật nói: “Nguyện Ba la mật, vì đầy đủ hạnh nguyện của Phổ Hiền “.

Hành giả Tịnh độ, trong ba món tư lương: Tín, Hành, Nguyện, thì nguyện rất là quan trọng. Có lòng tin sâu vững chắc, có thật hành niệm Phật tương tục, già dặn, miên mật, nhưng nếu thiếu nguyện lực tha thiết, thì cũng khó đảm bảo được vãng sanh. Thí như một người có đủ điều kiện phương tiện để đi du lịch, nhưng lòng họ không có ý muốn đi, như vậy, thì cũng không bao giờ đi được. Dù rằng, trong Tín và Hành đều có Nguyện trong đó, tuy nhiên, nếu hành giả không phát nguyện mạnh thì cũng khó tựu thành ý nguyện. Vì vậy, muốn vãng sanh về Cực lạc, hành giả phải chí thành phát nguyện cầu sanh. Bởi khi đã phát nguyện mạnh mẽ, thì hành giả mới có thể vượt qua những chướng ngại thử thách. Như người có ý chí cương quyết muốn đi du lịch, thì không có gì làm trở ngại họ được. Chỉ cần hội đủ điều kiện cần thiết là họ có thể đi được. Nguyện là một động lực thúc đẩy người ta quyết đạt cho kỳ được mục đích nhắm tới. Vì thế, nên mới có câu nói: “Tu hành vô dục đạo quả nan thành “.

Nguyện Ba la mật là chí nguyện rốt ráo không có lưng chừng, nửa muốn, nửa không. Người có tâm trạng như thế thì không đi đến đâu. Khi gặp chút trở ngại là họ chùn bước ngay. Phật khuyên chúng ta nên noi gương hạnh nguyện của Bồ Tát Phổ Hiền. Người tu muốn được thành tựu bản nguyện công đức, thì cần phải phát đại thệ nguyện. Bởi phát nguyện càng rộng lớn thì chóng mau thành Phật. Bồ tát Phổ Hiền phát mười đại nguyện, từ nguyện thứ nhứt là: “Lễ kỉnh chư Phật “ cho đến nguyện thứ mười là: “Phổ giai hồi hướng “, nguyện nào cũng sâu rộng, cũng hướng về Tam bảo trang nghiêm cõi Phật cả. Bài kệ ở phẩm Phổ Hiền Tam Muội của Kinh Hoa Nghiêm có đoạn:

Phổ Hiền an trụ các đại nguyện

Vô lượng thần thông sức tự tại

Tất cả Phật thân các quốc độ

Đều hiện hình kia mà đến đó.

Đó là một đại nguyện rộng lớn phổ độ chúng sanh mà người tu hành nên noi tấm gương hạnh nguyện rộng lớn đó mà phát nguyện.

Thứ chín, Phật nói: “Lực Ba la mật, vì hân hoan thể hiện tất cả năng lực tự tại của danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật “.

Trong Phẩm Thứ Sáu của Kinh nầy, nói về “Năng lực bất tư nghị của danh hiệu Phật, “ Bồ tát Quan Thế Âm vì bà Vi Đề Hy mà tuyên dương tất cả năng lực bất tư nghì của danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật “.

Tại sao chỉ có sáu chữ Nam Mô A Di Đà Phật mà có năng lực diệu dụng không thể luận bàn như thế? Bởi danh hiệu Phật A Di Đà tuy có nhiều nghĩa, nhưng có hai nghĩa căn bản: “Vô lượng thọ và Vô lượng quang “. Vô lượng thọ là mạng sống không lường, siêu xuất thời gian. Vô lượng quang là ánh sáng không lường, siêu xuất không gian. A Di Đà nói về lý cũng ngầm chỉ cho tự tánh của mỗi người. Là một thực thể bất sanh bất diệt vượt ngoài không gian và thời gian. Đã thế, khi hành giả niệm Phật đến chỗ rốt ráo không còn thấy có thân tâm, hoặc người năng niệm Phật sở niệm, nghĩa là vượt ngoài phạm trù đối đãi nhị nguyên, thì quả là một năng lực siêu xuất thế gian. Thể nhập tự tánh Di Đà thì còn gì mà luận bàn được nữa, nên nói là bất khả tư nghì.

Thứ mười, Phật nói: “Pháp Ba la mật, vì sẵn sàng xả thân cho chánh pháp, cho Bồ Tát đạo “.

Con đường hành Bồ tát đạo là con đường thẳng tiến đến Phật quả. Đó là con đường lý tưởng mà hành giả cần phải đạt đến. Đối với giáo pháp của Phật ta cần phải lưu tâm tôn kính học hỏi. Pháp của Phật dạy tuy có chia ra nhiều thừa hay nhiều pháp môn, đó là vì tùy theo căn cơ trình độ của chúng sinh mà Phật nói có sai khác. Tuy nhiên, mục đích chính cũng nhằm đưa chúng sanh đến chỗ cứu cánh viên mãn giải thoát mà thôi. Thế nên, đối với người tu học Phật, thiết nghĩ, chúng ta cũng nên nỗ lực tinh tấn nghiên tầm học rộng nghe nhiều để tăng trưởng trí huệ. Dù có trở ngại đến đâu, chúng ta cũng phải tìm cầu học hỏi. Trong pháp hội Hoa Nghiêm, Thiện Tài Đồng Tử vì cầu pháp mà phải chịu vất vả lặn lội ngày đêm để tìm cầu Minh Sư học đạo. Đó là hình ảnh của một con người vì pháp quên mình.

Đọc tụng Kinh Pháp Hoa hẳn chúng ta cũng còn nhớ ở Phẩm Đề Bà Đạt Đa thứ mười hai, đức Phật kể lại tiền thân của Ngài vô lượng kiếp về quá khứ, vì cầu pháp đại thừa mà chẳng tiếc thân mạng. Đang ở ngôi vua, nhưng vì mến pháp nên bỏ ngôi vua giao việc trị nước lại cho Thái Tử. Ngài đánh trống ra lệnh cầu pháp, nếu có người nào vì Ngài mà nói pháp đại thừa, thì Ngài sẽ trọn đời cung cấp hầu hạ. Bấy giờ có vị tiên nhân hứa sẽ tuyên nói pháp mầu đại thừa cho nhà vua, nhưng với điều kiện là nhà vua phải phục vụ phụng thờ hầu hạ vị tiên nhân làm tất cả mọi việc nặng nhọc như: hái trái, gánh nước, lượm củi, nấu ăn, thậm chí dùng thân mình làm giường ghế cho vị tiên nhân đó ngồi suốt đời không biết mệt mỏi. Chỉ vì trọng pháp và mong cầu thành Phật mà nhà vua phải hy sinh bất kể địa vị và thân mạng của mình như thế.

Người xưa vì cầu đạo giải thoát mà ngày đêm chịu cực chịu khổ làm lụng vất vả để cầu Minh Sư chỉ giáo. Đức Lục Tổ Huệ Năng khi còn là một cư sĩ, Ngài đã khăn gói lặn lội đến pháp hội Huỳnh Mai để cầu đức Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn khai đạo. Khi đến, được Ngũ Tổ cho làm việc ở nhà trù giả gạo suốt tám tháng trời. Dù đã tỏ ngộ đạo lý, nhưng Tổ phải ẩn nhẫn chờ đợi cho đến khi được Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn truyền trao tâm ấn và y bát. Về sau, Ngài kế vị làm Tổ thứ sáu của Thiền tông. Từ đó, dòng suối Thiền Tào Khê luân lưu chảy mãi bất tuyệt.

Nêu ra mhững hình ảnh biểu trưng đó đủ để làm tấm gương cho chúng ta soi chung noi theo. Đó là hạnh nguyện cao cả vì pháp vong thân của các Ngài. Còn và còn rất nhiều những tấm gương sáng chói vì cầu pháp mà hy sinh thân mạng như thế.

Sau khi nêu bày qua mười tâm Ba la mật, đức Phật kết thúc bằng một câu ngắn gọn: “Niệm Phật với những thứ Ba la mật ấy, mới được gọi là chân chính niệm Phật “.