Kinh Niệm Phật Ba La Mật Giảng Giải Tập 1

1. Thế nào gọi là tín tâm?

Này Diệu Nguyệt, tín tâm nghĩa là lòng tin chân thật, tha thiết bền vững. Là nhân tố quyết định thành Phật, là nhân tố quyết định thâm nhập cảnh giới đại thừa. Bởi vì sao? Vì lòng tin là mẹ đẻ của tất cả công đức vô lậu, lòng tin là cửa ngõ nhiệm mầu đưa chúng sinh về nơi kho báu Phật Pháp. Cho nên, việc trưởng dưỡng Tín Căn vẫn là điều thiết yếu nhất trong hết thảy mọi môn tu.

Giảng giải:

Khi nêu ra mười tâm, Phật lại nói tín tâm trước tiên. Tiếp theo, Phật giải thích cho chúng ta rõ về ý nghĩa của hai chữ Tín Tâm. “Tín tâm nghĩa là lòng tin chân thật, tha thiết, bền vững. Là nhân tố quyết định thành Phật, là nhân tố quyết định thâm nhập cảnh giới đại thừa “. Sự tu hành, nếu thiếu lòng tin ở nơi tâm mình, thì không thể nào có kết quả tốt đẹp. Bởi tâm là cội gốc của muôn pháp. Tất cả những pháp lành dữ, đều xuất phát từ bản tâm mà ra. Nhưng lòng tin phải “chân thật “, phải “tha thiết “ và “bền vững “. Thiếu ba yếu tố này, thì lòng tin của chúng ta, rất là hời hợt và không có cơ sở vững chắc. Phật minh định lòng tin phải có lập trường một cách sâu sắc và quyết liệt: “Tín tâm là nhân tố quyết định thành Phật “. Thành Phật là tròn giác viên mãn ở nơi bản tâm. Muốn thế, thì chúng ta phải đặt định lòng tin cơ bản ở nơi tâm mình. Vì bản tâm của mỗi người chúng ta đều sẵn có chánh nhân thành Phật. Nếu không có chánh nhân này, thì sự tu hành của chúng ta làm sao thành Phật được. Như trong cây vốn có lửa, chỉ cần cọ xát đúng mức, thì sẽ có lửa phát sanh. Sự cọ xát của hai thanh cây, là dụ như sự tu hành hay niệm Phật của chúng ta. Đây còn gọi là duyên nhân Phật tánh. Duyên nhân là điều kiện giúp cho chúng ta đạt được cái kết quả mà chúng ta mong muốn. Nhờ khéo biết ứng dụng duyên nhân Phật tánh ( điều kiện tu hành đúng hướng chân lý ) nầy, mà chúng ta chóng đạt được liễu nhân Phật tánh. Liễu nhân đó là cái kết quả của sự thành Phật. Và đó cũng là nhân tố: “Thâm nhập cảnh giới đại thừa “. Phật giải thích thêm lý do tại sao: Bởi vì sao? Vì lòng tin là mẹ đẻ của tất cả công đức vô lậu, lòng tin là cửa ngõ nhiệm mầu đưa chúng sanh về nơi kho báu Phật Pháp. Cho nên việc trưởng dưỡng tín căn vẫn là điều thiết yếu nhất trong hết thảy mọi môn tu.

Phật dạy lòng tin là mẹ đẻ của tất cả công đức vô lậu. Công đức vô lậu nghĩa là dứt sạch hết phiền não. Vô lậu nghĩa là không còn rơi rớt trong ba cõi để thọ khổ. Đó là nhờ dứt sạch hết vô minh phiền não mới được kết quả như thế. Nhưng hành giả muốn dứt sạch hết phiền não, thì trước tiên là phải có lòng tin kiên định thâm hậu vào tự tâm. Tin ở đây có nghĩa là phải nhận rõ bản tâm mình, chớ không phải tin suông trên ngôn ngữ văn tự. Như đã nói, tâm là cội nguồn của muôn pháp, nên chúng ta phải tin sâu vào bản tâm. Tin như thế, chính đó là mẹ đẻ của tất cả công đức lành. Điều nầy, Phật cho chúng ta thấy rõ bản chất của lòng tin thật hết sức quan trọng. Hơn nữa, muốn nhận kho báu Phật Pháp ( bảo sở ) thì ngoài lòng tin nầy ra, tất không thể nào có được. Nên Phật nói: lòng tin là cửa ngõ nhiệm mầu đưa chúng sanh về nơi kho báu Phật Pháp. Tuy nhiên, lòng tin tuy sẵn có, nhưng nếu chúng ta không biết cách chăm sóc nuôi lớn, thì lòng tin hay tín căn của chúng ta cũng không thể nào phát triển lớn mạnh được. Vì thế, việc chăm sóc nuôi lớn tín căn là điều tối hệ trọng của người tu. Cho nên, Phật dạy: Việc trưởng dưỡng tín căn vẫn là điều thiết yếu nhất trong hết thảy mọi môn tu. Đây là điều mà Phật đã khẳng quyết một cách mãnh liệt về việc đức tin căn bản của người Phật tử.

Kinh Văn:

Trước hết là phải đặt trọn lòng tin chân thật vào Lý Nhân Quả một cách sâu chắc, kiên cố, và không hề nảy sinh một ý tưởng hoặc một hành vi trái ngược với Lý Nhân Quả. Phải thấy hoạt dụng của Lý Nhân quả dung thông ba đời, đó là quá khứ, hiện tại, vị lai, rõ ràng như những đường chỉ, dọc ngang trên lòng bàn tay.

Giảng Giải:

Đoạn văn kinh trên, Phật nhấn mạnh về lòng tin ở nơi tâm mình. Tiếp theo đây, Phật nêu rõ phải tin sâu chắc, kiên cố vào Lý Nhân Quả. Vì nhân quả là một chân lý phổ biến. Đó là một lẽ thật tiềm tàng chi phối trùm khắp hết thảy mọi vật thể. Không một vật nào vượt ngoài định lý nhân quả.

Qua đoạn văn kinh nầy, chúng ta thấy rõ, Phật chú trọng nhấn mạnh đến việc hành xử ở nơi ba nghiệp: “Thân, Ngữ, Ý “. Trong ba nghiệp, Ý tưởng là đầu mối hay nguyên nhân tạo ra nghiệp lành dữ. Một ý tưởng xấu ác, thúc đẩy lời nói hoặc hành động xấu ác, tất nhiên. là sẽ dẫn đến nghiệp quả thọ khổ. Ngược lại, một ý tưởng tốt lành, thì phát ra lời nói và hành động tốt lành. Từ đó, sẽ dẫn đến quả báo an vui. Cho nên, người biết tu hành tất phải chú ý đến ở nơi ba nghiệp, khi suy nghĩ, nói năng và hành động, phải thể hiện điều lành. Tuy nhiên, trong ba nghiệp nói trên, thì ý nghiệp rất là quan trọng mà chúng ta cần phải chú ý.

Nhân quả đã là một định luật, thì một mảy may không bao giờ sai chạy. Nhân và quả như hình với bóng. Hình cong thì bóng vạy, hình thẳng thì bóng ngay. Nhưng lý nhân quả rất phức tạp chớ không phải đơn thuần như chúng ta tưởng. Vì từ nhân tới quả, nó còn đòi hỏi phải có nhiều trợ duyên và thời gian. Bởi thế, nên yếu tố thời gian cũng rất quan trọng đối với luật nhân quả. Do đó, muốn hiểu rõ nhân quả, Phật dạy chúng ta phải thấu triệt nhân quả dung thông trong ba đời: quá khứ, hiện tại, và vị lai.

Nếu không hiểu rõ nhân quả qua ba thời kỳ, đôi khi chúng ta sẽ dễ nhận lầm hiểu sai lý nhân quả. Từ đó, sẽ dẫn đến niềm tin về lý nhân quả của chúng ta ắt không được vững chắc. Thiết nghĩ, đó cũng là một tai hại rất lớn. Muốn hiểu rõ thông suốt lý nhân quả, người Phật tử cần phải gia tâm nghiên tầm học hỏi và phải có chứng nghiệm nơi bản thân mình. Có thế, thì lòng tin nhân quả của chúng ta mới được kiên cố và bền vững.

Kinh Văn:

Tin rằng kiếp sống thế gian là vô thường, mạng người ngắn ngủi như hơi thở ra vào, tất cả các pháp hữu vi đều là huyễn hóa, không có chủ tể, niệm niệm sanh diệt không ngừng, từng sát na biến hoại chẳng nghỉ, tất cả đều đưa tới khổ não, vô minh và trói buộc.

Giảng Giải:

Lời Phật dạy tuy ngắn gọn, nhưng nghĩa lý thì rất súc tích thâm trầm sâu sắc. Đây là lời cảnh tỉnh của Đức Phật. Đức Phật thường thức nhắc chúng ta phải hằng để tâm quán chiếu thật sâu về lý vô thường. Nhìn vào mọi hiện tượng ở thế gian, không có một hiện tượng nào mà không bị định luật vô thường chi phối. Vô thường nghĩa là không thường còn. Từ vật nhỏ như cây kim hạt cải, cho đến vật to lớn như quả địa cầu, không có một thứ gì trường tồn ở thế gian nầy. Nói thế gian là bao gồm cả hai: thời gian và không gian. Thời gian thì không dừng, không gian thì luôn dời đổi. Tất cả mọi vật đều luôn luôn đổi thay. Con người thì phải chịu luật định: “sanh, già, bệnh, chết “. Các loài động vật thì phải trải qua bốn chu kỳ: “sanh, trụ, dị, diệt “. Các loài khoáng vật thì phải chịu: “thành, trụ, hoại, không “.

Đối với mạng sống của con người nó ngắn ngủi chỉ tích tắc trong hơi thở. Thở ra mà không hít vào, thì than ôi! Con người sẽ tan rã hoại diệt. Thế gian gọi là chết. Nhưng theo Phật giáo, chết không phải là hết, mà chết chỉ là thay hình đổi dạng từ hình thái nầy biến đổi qua hình thái khác. Như mây tan biến thành mưa. Mưa chỉ là sự tiếp nối của mây. Cứ thế mà liên tục tiếp nối tùy nghiệp biểu hiện. Trên đời không có vật gì từ có biến thành không, hay ngược lại cũng thế.

Nói về đời người ngắn ngủi chỉ trong hơi thở, chúng ta nhớ lại bài kệ của Sơ Tổ Trúc Lâm Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tôn, khi Ngài dừng chân ngụ ở chùa làng Cổ Châu, Ngài viết:

Thế số nhất tức mặc

Thời tình lưỡng hải ngân

Ma cung hồn quản thậm

Phật quốc bất thắng xuân

Tạm dịch:

Số đời một hơi thở

Lòng người hai biển vàng

Cung ma dồn quá lắm

Cõi Phật vui nào hơn.

( HT Thích Thanh Từ )

Đối với người tu hành đạt đạo, các ngài thấy rõ mạng sống của con người thật là ngắn ngủi phù du chỉ trong hơi thở. Cái thân nầy là giả dối tạm bợ vô thường. Do đó, nên cái chết xảy đến với chúng ta bất cứ lúc nào, không ai có thể lường trước được sự vô thường. Vì nhận thấy như thế, nên các ngài đối với sự sống, cứ thản nhiên tùy duyên mà sống, không có gì phải bận tâm lo âu sợ hãi. Được thế, là vì các ngài đã không còn phiền não tham chấp đắm nhiễm như chúng ta. Ngược lại, chúng ta vì không thấy rõ được mạng sống ngắn ngủi, giả dối, cứ chấp chặt cho thân nầy là lâu dài bền bỉ, nên cam tâm làm nô lệ cho các thứ phiền não tham, sân, si… sai khiến.

Từ đó, chúng ta tạo ra không biết bao nhiêu nghiệp ác. Hiện đời phải chịu nhiều đau khổ bức bách bất an, rồi sau khi chết lại bị sa vào cõi ác, cõi ma, thọ khổ thật đau đớn vô ngần! Chỉ có khi nào, chúng ta thức tỉnh nhận rõ thân tâm vô thường, niệm niệm sinh diệt, vạn cảnh chỉ là ảo ảnh phù du, không có gì tồn tại. Biết rõ các pháp hữu vi là huyễn hóa hư dối, nên chúng ta cố gắng tiến tu, quyết một lòng niệm Phật cầu vãng sanh Cực Lạc. Được thế, thì đó là chúng ta đã khéo biết chọn về cõi Phật, mà cõi Phật thì có vui nào hơn. Đến đó, thì mọi khổ đau sẽ chấm dứt và chúng ta sẽ có được đời sống an vui tự tại theo ý muốn.

Kinh Văn:

Tin rằng sáu nẻo luân hồi thật là nguy hiểm chướng nạn, sơ sẩy chỉ trong ý niệm cũng đủ đưa chúng sinh trầm luân cả nghìn muôn ức kiếp. Một lần sa lạc vào ba đường dữ thì không biết đến lúc nào mới thoát khỏi.

Giảng Giải:

Phật chỉ rõ con đường đau khổ cho chúng ta thấy mà kíp mau thức tỉnh tu hành. Sáu nẻo luân hồi: trời, người, A tu la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Trong sáu con đường nầy, khổ vui tương đối có khác nhau. Nếu chúng ta biết tu có phước chút ít, thì được sanh vào ba con đường: Trời, người và A tu la. Trong ba con đường nầy, sự hưởng phước cũng có khác nhau, tùy theo nghiệp nhân lành mà chúng ta đã gây tạo nhiều ít. Tuy nhiên, nếu so với cái vui miên viễn giải thoát khổ đau, thì đối với ba con đường nầy, cũng vẫn còn trong vòng luân hồi đau khổ. Nhưng dù sao cũng vẫn còn đỡ hơn ba con đường ác: địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Đây là ba con đường do không biết tu hành tạo nhiều ác nghiệp, nên phải chiêu cảm thọ sanh vào ba cảnh giới đau khổ ngút ngàn nầy. Cho nên, Phật nói nó là nguy hiểm chướng nạn. Chướng nạn là vì khi sa đọa vào ba cảnh nầy, thì chúng ta không dễ gì gặp được Phật pháp để tu hành. Trong sáu cảnh giới nầy, thì chỉ có loài người tương đối dễ tu hơn. Tuy cũng có nhiều chướng nạn nguy hiểm, nhưng cũng có được thiện duyên dễ gặp được Phật Pháp hơn đối với các loài khác. Nếu không khéo tu, để đọa lạc vào ba cảnh giới: địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, thì than ôi! thật không biết bao giờ chúng ta mới được hết khổ! Và cũng không biết bao giờ mới gặp được Chánh Pháp tu hành! Do nghĩ thế mà chúng ta nên cố gắng tinh tấn tu hành.

Phật nói: “sơ sẩy chỉ trong ý niệm cũng đủ đưa chúng sinh trầm luân nghìn muôn ức kiếp “. Đọc qua lời Phật dạy đây, thật chúng ta không khỏi giựt mình khiếp sợ. Thử kiểm điểm kỹ lại, trong đời sống hằng ngày, chúng ta có giữ gìn cho tâm ý mình được trong sạch hay không? Hay là có không biết bao nhiêu ý niệm xấu ác. Chỉ cần không giữ được một ý niệm xấu ác khởi lên, thì cũng đủ đưa chúng ta vào con đường thọ khổ. Điều nầy là một chứng cứ hiện thực. Khi chúng ta khởi một niệm, như khởi ý nghĩ giết người, liền đó chúng ta hành động ngay, tất nhiên, sau đó là một hậu quả rất thê thảm. Tất nhiên, luật pháp sẽ không dung tha ta. Ta phải bị tù tội giam cầm, cả đời phải thọ khổ. Như vậy, ban đầu chỉ là một ý niệm rất nhỏ nhiệm, mà kết quả đưa đến thọ khổ thật lớn lao. Đó là chưa nói đến quả báo oán thù vay trả về sau.

Tất cả mọi khổ đau, phải chăng khởi đầu cũng bởi do chúng ta không cẩn trọng gìn giữ ở nơi ý niệm. Chúng ta coi thường ý niệm, không chịu quan tâm chăm sóc nhận diện và chuyển hóa chúng. Nếu chúng ta kịp thời nhận diện và chuyển hóa ngay, thì chắc chắn mọi hậu quả xấu ác sẽ không có thể xảy ra. Thế nên, trong ba nghiệp: thân, ngữ, ý, thì Phật dạy chúng ta phải cố gắng gìn giữ ở nơi ý nghiệp thật cẩn thận. Đừng để ý nghiệp tự ý tung hoành, buông lung phóng túng, thì thật là nguy hiểm vô cùng. Muốn tránh nỗi khổ đau hiện đời và đời sau, Phật dạy chúng ta không tu ở đâu xa, mà chỉ cần tu ở nơi ba nghiệp, quan trọng nhứt là ý nghiệp. Dừng được ý nghiệp, tất nhiên là chúng ta sẽ thoát khỏi luân hồi đau khổ vậy. Ngược lại, thì chúng ta đời đời phải chịu trầm luân đau khổ.

Kinh Văn:

Tin rằng Phật Pháp chính là đạo giải thoát an vui, đạo của Trí Tuệ, đạo của Từ Bi, đạo diệt khổ, đạo cứu vớt chúng sanh chẳng chừa một hạng loại nào cả, đạo của Phật Tri Kiến, có đủ phương thuốc nhiệm mầu trừ diệt tất cả các thứ bệnh tật của chúng sinh. Tin rằng Tam Bảo là chỗ về nương của muôn loài. Là ngọn đèn phá tan mọi hắc ám, là con thuyền đưa chúng sinh qua thấu bờ bên kia.

Giảng Giải:

Người tu theo đạo Phật phải tin chắc rằng, giáo lý Phật dạy là chân lý có khả năng cứu khổ làm cho mọi chúng sanh đều được an vui, hết khổ, nhưng với điều kiện là chúng sanh phải thật hành đúng hướng chân lý. Giáo lý Phật dạy tùy theo căn cơ trình độ sâu cạn của mỗi chúng sanh mà Phật nói có cao thấp, đốn tiệm, hiển mật, tánh tướng v.v… khác nhau. Nhưng chung quy cũng đều nhằm hướng dẫn chúng sanh đến tiêu đích giác ngộ giải thoát hoàn toàn. Khác nào như nước biển, tuy rộng lớn bao la, nhưng chỉ có một vị, đó là vị mặn. Cũng thế, giáo pháp Phật dạy tuy nhiều, nhưng chỉ có thuần một vị, đó là vị giải thoát. Người tu theo đạo Phật, mà lệch hướng giác ngộ giải thoát, thì đó là tu sai, cần phải chỉnh đốn sửa lại. Nhưng muốn được giác ngộ giải thoát, thì không thể chỉ có niềm tin đơn thuần mà được. Chúng ta cần phải có trí tuệ chỉ đạo. Trí tuệ là một năng lực rất lớn trong việc chiếu phá vô minh. Thiếu trí tuệ chiếu sáng, thì hành giả không thể nào phá tan vô minh phiền não hết được. Do đó, nên Phật nói: “Phật pháp là đạo của Trí Tuệ “. Nhưng nếu chỉ có trí tuệ không thôi, thì cũng chưa đủ năng lực độ sanh. Muốn độ sanh cho có kết quả tốt đẹp viên mãn, thì cần phải có hạnh Từ Bi.

Từ Bi là lòng thương rộng lớn, không có giới hạn bờ mé. Thật hành hạnh từ bi là không đòi hỏi có điều kiện đáp trả. Còn có điều kiện, thì từ bi đó còn có giới hạn và vẫn còn có cái tâm ích kỷ nhỏ hẹp. Hạnh từ bi là hạnh cứu khổ ban vui. Đây là hạnh từ bi rộng lớn của Đại Bồ tát. Bồ tát khi ứng dụng tu hay ra độ sanh, Bi và Trí phải luôn song vận, nghĩa là phải luôn song hành đi đôi với nhau. Nếu chỉ có Trí mà không có Bi, thì đó là Trí khô, kinh gọi là Càn Huệ Địa. Ngược lại, nếu chỉ có Bi mà không Trí, thì đó là Bi mù quáng. Như vậy, người tu hạnh Bồ tát phải luôn nhớ thật hành cả hai. Có thế, thì mới hợp với đạo lý giác ngộ giải thoát. Nên Phật nói: “Phật pháp là đạo của Từ Bi “.

Sự có mặt của đạo Phật ở thế gian, hay nói cách khác, là Đức Phật ra đời chỉ có một mục đích duy nhất là nhằm mở bày Tri Kiến Phật cho hết thảy chúng sanh. Chúng sanh có giác ngộ, tu hành, thì mới mong thoát khổ. Muốn diệt khổ, thì mỗi chúng sanh cần phải tỉnh thức và phải vận dụng trí tuệ thật hành đúng theo lời Phật dạy. Giáo pháp Phật dạy trùm khắp hết mọi căn cơ. Chúng sanh đa bệnh, thì Phật đa dược hay đa môn. Nghĩa là Phật nói có nhiều pháp môn để cho phù hợp với mọi căn cơ trình độ của chúng sanh. Không phân biệt hạng loại nào cả. Pháp Phật Giống như một trận mưa lớn, nước mưa tuy một, nhưng tùy loại cỏ cây mà hấp thụ nước mưa có khác nhau. Tuy nhiên, dù cỏ cây lớn nhỏ không đồng, nhưng tất cả cũng đều được thấm nhuần. Tất nhiên, tất cả đều được lợi lạc. Bởi thế nên Phật nói: “Phật pháp chính là đạo diệt khổ, đạo cứu vớt chúng sinh chẳng chừa một hạng loại nào cả, đạo của Phật Tri Kiến, có đủ phương thuốc nhiệm mầu trừ diệt tất cả các thứ bịnh tật của chúng sinh “.

Giữa biển đời tối tăm mù mịt, chúng sanh muốn quay thuyền về đúng hướng đã định, tất phải nhờ đến ngọn hải đăng chiếu sáng. Tam Bảo là là điểm tựa, là ngọn hải đăng luôn chiếu sáng để cho hết thảy muôn loài quay về nương tựa. Chỉ có Tam bảo mới có đủ năng lực cứu khổ chúng sanh. Nhờ nương tựa Tam bảo bên ngoài, chúng ta mới có thể nhận rõ lại Tam bảo tự tâm. Nếu không có Tam bảo bên ngoài, thì chúng ta cũng không thể nào nhận lại Tam bảo của chính mình. Do đó, bước đầu trong cuộc hành trình tiến về ngôi nhà Bảo Sở, tất nhiên, chúng ta cần phải nương tựa Tam bảo bên ngoài để học hỏi.

Nhờ đó, chúng ta mới có cơ duyên quay về tìm lại Tam bảo thật sự của chính ta. Nếu chỉ biết một bề nương tựa Tam bảo bên ngoài không thôi, mà không một chút đoái hoài quy hướng đến Tam bảo tự tâm, thì việc tu hành của chúng ta, tất nhiên là đã bị lệch hướng quỹ đạo rồi. Và nếu không khéo, thì chúng ta sẽ trở thành là kẻ mê tín Tam bảo. Lý do, là vì chúng ta chỉ biết chạy theo Tam bảo sự tướng bên ngoài cầu lạy van xin, mà quên mất đi tánh thể Tam bảo tự tâm của ta. Đó là một điều rất tai hại lớn lao trên bước đường tu học. Xin nhắc lại, chữ “Tin “ Phật nói ở đây, không có nghĩa là chỉ tin suông ngoài da hay chỉ tin qua loa thông thường, mà hành giả phải tin sâu và phải tin vững chắc bền bỉ ở nơi chính bản tâm mình. Tin tâm mình chính là Phật là Pháp là Tăng. Tin như thế, là chúng ta tin đúng hướng chân lý và chúng ta sẽ bắt gặp “Tín Tâm Minh “ của Tổ Tăng Xán, là vị Tổ thứ tư ở Trung Hoa. Do đó nên Phật nói: “Tin rằng Tam Bảo là chỗ về nương của muôn loài, là ngọn đèn phá tan mọi hắc ám, là con thuyền đưa chúng sinh qua thấu bờ bên kia “.

Kinh Văn:

Tin rằng tất cả các pháp đều do tâm thể của mình tạo ra. Từ ba đời mười phương chư Phật nhẫn đến tứ thánh, lục phàm, đều do cái Tâm thể lưu xuất và biến hiện. Tin rằng cõi Cực Lạc cũng chỉ do Tâm thể thanh tịnh của chúng sinh tạo ra, cùng tương ứng với Bản Nguyện Vĩ Đại của Phật, Bồ Tát, Thánh Chúng. Và tin rằng Đức A Di Đà chỉ là do sự niệm tưởng danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật phát khởi lên.

Giảng Giải:

Tin rằng tất cả các pháp đều do Tâm thể của mình tạo ra. Câu nầy mới đọc sơ qua thì thật là khó hiểu. Tại sao các pháp đều do tâm mình tạo ra? Như vậy, tâm mình có thể tạo ra các thứ núi sông, biển cả, đất đá v.v… có thể được không? Như nói tâm mình có thể tạo ra cái nhà, chiếc xe, tàu bay, các loại máy móc vật dụng, thì chúng ta còn có thể tin hiểu được. Còn các loại sông núi, biển cả, đất đá… làm sao tâm mình tạo ra được, vì các vật thể đó là những vật tượng thiên nhiên, không do ai tạo ra nó cả. Như thế, tại sao Phật nói các pháp đều do tâm tạo? Chúng ta nên chú ý chữ “Tạo “ nói ở đây, không có nghĩa là chế tạo ra cái nầy cái kia. Mà chữ tạo nó có nghĩa là muôn vật đều do tâm ta đặt định an bày ra cả. Thử xét kỹ, trên thế gian nầy không có một vật thể nào mà không có tên gọi. Chúng ta tự hỏi tên gọi nầy từ đâu mà có? Có phải là do tư tưởng của con người đặt định ra không? Vạn vật tự nó không có tên. Sở dĩ nó có tên là do con người đặt định cho nó. Như vậy, các pháp đều do tư tưởng con người đặt định an bày ra. Đã do tâm đặt định thì tất cả chỉ là giả danh không có gì là thật cả. Vì sao? Vì tư tưởng bản chất của nó không thật, thì làm sao danh từ đặt ra mà có thật cho được? Cái gốc đã không thật, thì cái ngọn làm gì có thật?

Như thế, nếu chúng ta chấp chặt vào các pháp, thì có khác nào là chúng ta tự chấp ở nơi tâm mình. Từ đó chúng ta có thể suy luận thêm, vậy thì tư tưởng nầy do đâu mà phát khởi? Tư tưởng chỉ là hiện tượng, chớ không phải là bản thể. Vậy bản thể của tư tưởng là gì? Phăng tìm như thế, thì chúng ta mới có thể nhận ra được bản tâm chân thật của chính mình. Cũng như nhờ có sóng mà ta mới có thể nhận ra được nước. Sóng và nước cả hai không thể ly khai. Sóng và nước là một tổng thể bất khả phân ly. Nhưng nếu nói sóng và nước là một cũng không đúng. Rời nước không có sóng, rời sóng cũng không có nước. Đó là pháp môn bất nhị. Thấu đạt pháp môn Bất Nhị nầy, ta mới thấy vạn vật không ngoài tâm ta mà có. Do đó, nên Phật nói “tất cả các pháp đều do tâm thể của mình tạo ra “.

Hiểu thế, thì ta mới có thể hiểu được bài kệ trong Kinh Hoa Nghiêm Phật nói:

Nhược nhơn dục liễu tri

Tam thế nhứt thiết Phật

Ưng quán pháp giới tánh

Nhứt thiết duy tâm tạo.

Tạm dịch:

Nếu ai muốn biết rõ

Ba đời tất cả Phật

Nên quán sát tánh pháp giới

Tất cả đều do tâm tạo.

Trong bài kệ nói tánh pháp giới, đó là tên khác của nhứt tâm. Vì mười pháp giới: “Phật, Bồ Tát, Thanh Văn, Duyên Giác, trời, người, A tu la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh “, nói chung, tất cả đều do tâm ta tạo ra cả. Nói tâm tạo, tất nhiên phải hiểu đó là tâm vọng. Còn tâm chơn vốn là bất sanh, bất diệt, không động, không tịnh, lấy đâu mà tạo tác. Thể của nó thường sáng suốt vắng lặng. Đó là bài kệ khai thị rõ về cái lý duy tâm sở hiện.

Đức Lục Tổ Huệ Năng, vị Tổ thứ sáu ở Trung Hoa, sau khi nghe đức Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn giảng Kinh Kim Cang Bát Nhã đến câu: “Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm “. Ngay câu nói đó, Ngài bèn đại ngộ và rồi trình lên Ngũ Tổ bài kệ:

Đâu ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh

Đâu ngờ tự tánh vốn không sanh diệt

Đâu ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ

Đâu ngờ tự tánh vốn không dao động

Đâu ngờ tự tánh hay sanh muôn pháp.

Trình bày qua 5 cái “đâu ngờ “ nầy và đã được Đức Ngũ Tổ ấn chứng, đến đây Đức Lục Tổ mới thực sự đại ngộ. Vì cái ngộ lần đầu chưa thực sự thấy tánh rốt ráo. Ngộ ở trước là mới thấy được Bản lai vô nhứt vật, nghĩa là mới thấy được cái tánh không của muôn pháp. Ngộ đó mới chỉ là người vào cửa, chớ chưa phải thực sự là vào được trong nhà. Đến đây, Ngài mới thực sự vào nhà, mới thấy rõ tự tánh hay sanh ra muôn pháp.

Bởi thế, nên Phật nói: “từ ba đời mười phương chư Phật nhẫn đến tứ thánh, lục phàm, đều do cái Tâm thể lưu xuất và biến hiện “.

Tiếp theo Phật nói: “Tin rằng cõi Cực lạc cũng chỉ do Tâm thể thanh tịnh của chúng sinh tạo ra, cùng tương ưng với Bản Nguyện Vĩ Đại của Phật, Bồ Tát, Thánh Chúng “.

Đã tin tất cả đều do tâm tạo, thì tâm có thể tạo ra tứ thánh, lục phàm, thì tại sao tâm ta không có thể tạo ra cảnh giới Cực lạc? Nếu tâm ta thanh tịnh, thì cảnh giới Cực lạc hiện tiền. Đó là tương ưng với Bản Nguyện của Phật A Di Đà. Lý do tại sao? Vì khi tâm ta niệm Phật đến chỗ nhứt tâm bất loạn, đó chính là tâm thể được hoàn toàn thanh tịnh, tất nhiên, lúc đó tâm ta và tâm Phật Di Đà sẽ gặp nhau. Đó là yếu lý của câu: “tự tánh Di Đà và duy tâm tịnh độ “. Khi niệm Phật tâm thể được thanh tịnh, thì chúng ta chắc chắn sẽ được vãng sanh rồi. Ngược lại, nếu như niệm Phật mà tâm ta còn lăng xăng lộn xộn, suy tính bất an, thì làm sao có thể tương ưng với Bản nguyện của Phật A Di Đà? Tâm Phật thanh tịnh và tâm ta cũng phải thanh tịnh, như thế mới gọi là tương ưng. Tức là cả hai đồng nhau không hơn không kém. Xét về Lý niệm Phật là như thế. Đó là đúng với câu: “năng lễ sở lễ tánh không tịch “ vậy.

Và tin rằng Đức A Di Đà chỉ là do sự niệm tưởng danh hiệu Nam Mô A Di Đà Phật phát khởi lên. Đây là Phật chỉ bày cho chúng ta nhận rõ tất cả đều từ tâm. Ngoài tâm không pháp, ngoài pháp không tâm. Khi tâm ta nghĩ tưởng đến danh hiệu niệm Nam Mô A Di Đà Phật, thì lập tức hình ảnh Đức Phật A Di Đà hiện ra trong tâm ta. Danh hiệu chỉ là tướng danh tự, nhưng nếu rời tướng danh tự nầy, thì chúng ta khó được an định. Niệm là chủ thể nhận thức, danh hiệu Phật là khách thể hay đối tượng của niệm, tức của nhận thức. Nhờ có sự chú tâm vào đối tượng của niệm tưởng chuyên nhất, thì tâm ta sẽ được an lạc. Và như thế sẽ lần đến được nhứt niệm, chỉ còn một câu niệm Phật hiện tiền. Niệm cho đến khi không còn niệm mà vẫn niệm, đó là hành giả đã đạt được Nhứt tâm bất loạn. Đến đây chủ thể và khách thể không còn, mà chỉ có một tâm thể sáng suốt thanh tịnh hiện tiền. Đó là hành giả đã đạt được “Lý Nhứt Tâm “ rồi vậy.

Kinh Văn:

Tin rằng mỗi mỗi chúng sinh đều có đủ năng lực lãnh thọ giáo pháp Như Lai, bất cứ hữu tình nào cũng có năng lực hoàn thành địa vị Nhất thiết chủng trí như chư Phật.

Giảng Giải:

Phật nói tất cả chúng sinh đều sẵn có tánh Phật. Đó là chánh nhân Phật tánh. Nếu không có sẵn chánh nhân Phật tánh nầy, thì làm sao chúng ta tu hành thành Phật được? Nhờ sẵn có chánh nhân nầy, nên mỗi chúng sanh đều có khả năng tiếp nhận giáo pháp của Phật. Tuy bị mây vô minh nghiệp thức che đậy, nhưng không phải vì thế mà trăng Phật tánh của chúng ta bị lu mờ. Điều quan yếu là chúng ta phải nỗ lực phá tan mây vô minh u tối. Trăng Phật tánh không cần tìm, vì đã sẵn có, chỉ cần vẹt tan mây mù vô minh phiền não, thì ánh trăng Phật tánh sẽ hiển bày. Người nào nhận ra và sống trọn vẹn với cái tâm thể thanh tịnh sáng suốt nầy, thì sẽ gọi người đó là bậc Đại Giác hay là bậc “Nhứt thiết chủng trí “. Nhứt thiết chủng trí là tên gọi khác của Phật quả.

Như vậy lời Phật dạy trên càng làm tăng thêm niềm tin mãnh liệt ở nơi tâm ta. Vì Phật nói mỗi chúng sanh đều sẵn có tánh Phật, thể tánh đồng với Phật không khác, mà Phật đã thành Phật, nếu chúng ta chịu khó gia công nỗ lực tu hành, thì chắc chắn kết quả chúng ta cũng sẽ thành Phật như Ngài. Bởi thế nên Phật mới nói: “Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành “.

Kinh Văn:

Tin rằng bản nguyện của Phật A Di Đà là chân thật, rốt ráo, là tối thắng. Và Ngài không hề bỏ sót một chúng sinh nào cả, dù kẻ ấy phạm vào ngũ nghịch, thập ác v.v…

Giảng Giải:

Đây là Phật nêu rõ bản nguyện của Phật A Di Đà là chân thật, rốt ráo, là thù thắng. Đức Phật A Di Đà có phát ra 48 điều đại nguyện. Nguyện nào Ngài cũng muốn cho chúng sinh được vãng sanh về quốc độ của Ngài. Đã là Phật thì không bao giờ nói dối lường gạt chúng sinh. Ta tin chắc điều đó. Tuy nhiên, ta cần phải kiểm điểm lại mình, xem mình có làm đúng theo bản nguyện của Ngài không. Nếu làm đúng theo bản nguyện của Ngài, thì chắc chắn chúng ta sẽ được tựu thành như ý nguyện. Bằng trái lại, thì đó là lỗi ở nơi ta, chớ không phải ở nơi đức Phật.

Ai cũng công nhận, lòng từ bi bình đẳng của Phật thì không có ngằn mé, bao giờ Phật cũng muốn độ hết thảy chúng sanh, không bỏ sót một ai. Ngay cả những kẻ đã tạo ngũ nghịch tội, thập ác mà Phật cũng nguyện độ họ. Chúng ta nên nhớ, đó là nói lên cái bản nguyện bình đẳng rộng lớn bao la của Phật. Còn chúng ta phải xét lại mình. Nếu chúng ta một bề ỷ lại vào sự cứu độ của Phật như thế, thì e rằng khó có thể được như ý mình. Vì không thể nào kẻ tạo tội ác mà lại được sống sung sướng. Cứ nhìn vào đời sống thực tế của nhơn loại hiện nay, chúng ta sẽ thấy rõ điều đó. Một kẻ chuyên hành động cướp của giết người, có thể nào pháp luật lại dung tha cho họ. Và có thể nào họ sống đời sống rất sung sướng phây phây ngoài vòng pháp luật. Hay là họ đã tạo ác, tất nhiên họ phải bị đền tội. Nếu họ đã tạo ác, mà họ không bị đền tội, thì điều đó e trái với luật nhân quả. Và như thế, thì sẽ tạo thành đại loạn ở thế gian nầy. Vì không còn ai tin vào luật nhân quả nữa cả.

Một người đã tạo tội, nếu biết ăn năn sám hối tội lỗi đã gây, thì tội lỗi kia có thể giảm nhẹ đi. Và nếu được một người có uy tín mà họ hết lòng tin tưởng, thì người đó có thể hướng dẫn dìu dắt họ, thì họ sẽ trở thành một con người tốt. Điều nầy rất hợp lý. Khi đó, những tội lỗi mà họ đã gây ra trước kia, mọi người sẽ tha thứ cho họ một cách dễ dàng. Cũng thế, nếu một kẻ đã gây tạo tội ngũ nghịch (giết cha, giết mẹ, làm Phật ra máu, giết A la hán, phá hòa hợp tăng ), thập ác, mà chính họ biết ăn năn cải hối, và chuyên tâm niệm Phật tu hành, thì việc vãng sanh đối với họ không còn chướng ngại nữa. Bằng ngược lại, tánh nào tật nấy, ngựa quen đường cũ, thì sẽ không thể nào phù hợp với bản nguyện của Đức Phật A Di Đà. Đã thế, thì làm sao có thể vãng sanh cho được?

Vẫn biết pháp môn niệm Phật, ngoài phần tự lực ra, còn có nhờ vào phần tha lực. Nhưng tha lực của Phật chỉ giúp cho chúng ta phần nào thôi, chớ không thể chư Phật hay Bồ tát giúp cho chúng ta hoàn toàn. Bản nguyện của chư Phật là giáo huấn thức nhắc chúng ta cố gắng gia công niệm Phật tu hành, làm lành lánh dữ. Nếu Phật giúp hết cho ta, thì điều đó sẽ trái ngược với luật nhân quả. Vô lý một kẻ suốt đời làm ác, rồi khi chết lại được Phật hay Bồ tát cứu họ thoát khỏi cảnh tội đồ. Chẳng những thế, mà Phật còn tiếp dẫn họ vãng sanh về Cực lạc nữa. Nếu Phật cứu giúp họ như thế, thì toàn thể nhơn loại trên thế gian nầy, chắc không có ai lại dại dột gì phải tốn công nhọc sức niệm Phật tu hành chi cho mệt sức, vì mọi việc sẽ khoán hết cho Phật và Bồ tát lo liệu lấy. Người Phật tử mà hiểu tha lực như thế, thì quả thật đó là một điều tai hại sai lầm rất lớn.

Chúng ta nên hiểu, tha lực nghĩa là nhờ sức thầm gia hộ của Phật. Nhưng với điều kiện là chúng ta phải luôn nhớ đến Ngài. Cũng thí như chúng ta muốn qua sông đến bờ bên kia, thì điều kiện trước tiên phải có là chúng ta phải ra sức chống chèo chiếc thuyền. Sự ra sức chống chèo đó là nói lên phần tự lực. Khi ấy, lại có gió thổi mạnh thuận bườm xuôi gió, tất nhiên là chiếc thuyền sẽ đi nhanh hơn. Và sẽ đến bờ bên kia một cách dễ dàng. Nhờ có gió thổi mà thuyền đi nhanh, đó là dụ như tha lực của Phật.

Lại một thí dụ khác, như hạt cát tuy rất nhẹ và rất nhỏ nhiệm, nhưng nếu chúng ta bỏ nó xuống nước, thì hạt cát kia tất phải chìm sâu xuống đáy biển. Ngược lại, tảng đá, tuy to lớn rất nặng nề, nhưng nếu chúng ta để nó trên một chiếc tàu, thì tảng đá kia sẽ đến nơi một cách dễ dàng. Hạt cát dụ như tự lực. Người tu chỉ một bề tự lực không thôi, với căn cơ hạ liệt như chúng ta hiện nay, thì thật là khó đảm bảo giải thoát. Chiếc tàu dụ như tha lực. Mặc dù tảng đá tuy to nặng ( dụ cho nghiệp lực ), nhưng nhờ có chiếc tàu chuyên chở, nên tảng đá dù nặng, nhưng không hề hấn gì. Người tu theo pháp môn Tịnh độ, ngoài phần tự lực ra, còn phải nhờ đến phần tha lực của Phật A Di Đà nhiếp hộ. Tuy nhiên, phần tự lực bao giờ cũng là quan trọng hơn hết. Hiểu thế, thì chúng ta sẽ hoàn toàn không còn ỷ lại vào tha lực. Như thế, thì mới hợp với bản nguyện của Đức Phật A Di Đà.

Kinh Văn:

Tin rằng pháp niệm Phật vãng sinh là môn tu duy nhất cho hết thảy mọi người, vì rời môn tu nầy thì mọi người, mọi loài không thể giải thoát, nếu phế bỏ môn tu nầy thì chư Phật cũng không thể dùng một pháp nào khác để tế độ hết thảy hữu tình đúng như bản thệ, đúng như bản nguyện.

Diệu Nguyệt phải phát khởi tín tâm như vậy mà niệm Phật.

Giảng Giải:

Đến đây Đức Phật quy kết lại phần tin ở nơi tâm mình. Đồng thời, Đức Phật cũng nhấn mạnh về pháp môn niệm Phật cầu vãng sinh. Phật bảo: “pháp niệm Phật vãng sinh là môn tu duy nhất cho hết thảy mọi người, vì rời môn tu nầy thì mọi người, mọi loài không thể giải thoát “. Chúng ta nên nhớ, niệm Phật phải là niệm tâm. Nếu tâm ta được an định, thì đó mới thực sự tương ưng với niệm Phật. Dù hành giả niệm Phật mang tính “Sự niệm “ hay “Lý niệm “ gì, tất cũng phải đạt cho được mục đích: “Nhứt tâm bất loạn “. Muốn thế, thì chúng ta không thể chỉ niệm suông bằng miệng niệm mà được, mà ta cần tâm và miệng niệm phải hợp nhứt tương ưng với nhau. Nói cách khác, tâm và tiếng phải luôn luôn khắn chặt vào nhau. Không thể miệng niệm Phật mà tâm thì nghĩ lăng xăng bao thứ tạp niệm chuyện thị phi thế gian. Niệm Phật như thế, thì không hợp với pháp môn tôn chỉ niệm Phật mà Phật đã dạy. Và niệm Phật như thế, tất nhiên hiện đời ta không được lợi lạc và tương lai ắt cũng khó có được vãng sanh.

Tại sao Phật nói pháp niệm Phật vãng sinh là môn tu duy nhất cho hết thảy mọi người? Và tại sao rời môn tu nầy thì mọi người, mọi loài không thể giải thoát? Nói thế, có phải Phật quá đề cao pháp môn nầy không? Nếu như vậy, thì những người tu các pháp môn khác, thì không được giải thoát hay sao? Phật còn nói thêm, nếu bỏ môn tu nầy thì chư Phật cũng không thể dùng một pháp nào khác để tế độ hết thảy hữu tình đúng như bản thệ, đúng như bản nguyện? Lý do tại sao Phật lại nói như thế?

Nói lên điều nầy, Phật cho chúng ta biết: Pháp môn niệm Phật trùm khắp hết mọi căn cơ. Thượng, trung, hạ căn đều có thể niệm Phật được hết. Bậc hạ căn hạ liệt, thì nương nơi Sự niệm, tức lúc nào cũng giữ chặt câu Phật hiệu Di Đà. Còn bậc trung và thượng căn cũng có thể chuyên về Lý niệm hay gồm cả Sự và Lý. Dù ứng dụng tu niệm như thế nào, tất cả cũng đều được lợi ích rất lớn. Do đó, nên Phật nói, rời môn tu nầy ra thì mọi người, mọi loài không thể giải thoát. Pháp môn niệm Phật nếu so với các pháp môn khác, thì tương đối, hành giả dễ hành trì hơn. Nếu luận về thời cơ như hiện nay, thì pháp môn niệm Phật tất dễ tu, dễ chứng và hợp với thời cơ hơn các pháp môn tu khác. Như trên đã nói, pháp môn nầy ngoài phần tự lực còn có phần tha lực. Do đó, nên sự giải thoát dễ bảo đảm hơn.

2. Thế nào gọi là thâm trọng tâm?

Kinh Văn:

Này Diệu Nguyệt, thâm trọng tâm nghĩa là đem tấm lòng sâu xa và cẩn trọng mà cảm mộ ân đức của Tam bảo, tưởng nhớ công lao của cha mẹ, thiện tri thức và của hết thảy chúng sinh.

Giảng giải:

Tâm thứ hai Phật nói là thâm trọng tâm. Thâm trọng tâm là cái tâm biết ơn sâu nặng. Đoạn văn Kinh trên, Phật nêu ra bốn ân thâm trọng mà chúng ta hằng phải ghi nhớ:

Thứ nhứt, là thâm ân Tam bảo. Đức Phật bảo chúng ta phải hết lòng “cảm mộ ân đức của Tam bảo “. Tam bảo là Phật, Pháp Tăng. Tam bảo có “Sự “ và “Lý “ Tam bảo. Sự là hình tướng Tam bảo bên ngoài. Lý là thuộc về lý tánh Tam bảo bên trong. Sự thì dễ nhìn dễ thấy. Lý thì không thể nhìn thấy bằng mắt mà phải cảm nhận bằng tâm. Như vậy, “cảm mộ ân đức Tam bảo “ cũng phải đủ hai phần: Sự và Lý Tam bảo.

Về phần sự tướng là nhờ có Phật ra đời tu hành thành bậc Đại Giác, rồi Ngài chỉ dạy lại cho chúng ta. Nhờ đó mà chúng ta mới biết được đường lối tu hành thoát khỏi mọi ràng buộc khổ đau. Bởi vậy, nên ân đức của Phật thật lớn lao không sao nói hết. Chúng ta cần phải noi theo gương sáng công hạnh tu hành của Ngài để chúng ta thật hành tu tập cho có kết quả tốt đẹp như Ngài. Là Phật tử, chúng ta không thể nào quên được thâm ân sâu nặng của đức Phật.

Hai ngàn mấy còn nêu gương báu

Phật từ bi truyền đạo dạy đời

Công lao biết mấy ai ơi!

Người người học Phật nhớ lời thầy khuyên

Nghĩ ơn Phật sánh tay trời bể

Vì thương đời không kể giàu sang

Con xinh vợ đẹp không màng

Vào rừng khổ hạnh trăm đàng khó khăn.

Về phần lý tánh, Phật dạy mỗi người chúng ta đều sẵn có tánh giác sáng suốt thanh tịnh như Ngài. Chỉ cần chúng ta xoay lại phản quan tự kỷ ở nơi chính mình để trực nhận lại cái bản tâm vốn sẵn có, mà lâu nay chúng ta bị vô minh phiền não che đậy nên mình đã lãng quên. Nhờ Phật khai ngộ nên mình mới nhận lại. Đó là nhớ ân Phật bên ngoài và Phật tự tâm mình.

Về Pháp bảo cũng vậy. Xét về phương diện sự tướng, thì pháp là những lời Phật dạy đã được chư Tổ kết tập lại thành ba tạng giáo điển, để chúng ta nương theo đó mà tu tập hành trì cho đúng pháp. Nhờ nương theo lời Phật dạy rồi chúng ta tu hành mà được thoát khổ. Nếu không có ghi lại thành văn tự những lời Phật dạy, thì chúng ta biết nương đâu mà tu hành. Do đó ân đức của giáo pháp cũng rất là lớn lao mà chúng ta cần phải ghi nhớ.

Xét về lý tánh, Phật nói trong mỗi người chúng ta ai ai cũng sẵn có những đức tánh trí huệ, từ bi, hỷ xả, bình đẳng v.v… Nếu chúng ta sống được với những tánh thể đó, thì sẽ được an lạc giải thoát đồng như Phật.

Về Tăng bảo cũng có hai: phàm tăng và Thánh tăng. Phàm tăng là những vị xuất gia, thoát ly trần tục, nguyện sống đời phạm hạnh, giới đức tinh nghiêm, học hạnh kiêm ưu, hành giải tương ưng. Chúng ta nên nương nơi sự hướng dẫn chỉ giáo của các ngài để mà tu học chóng được giải thoát.

Thánh tăng là những vị Bồ tát cận kề thành Phật, như các Ngài Quán Thế Âm, Đại Thế Chí v.v… Đó là những vị đã hoàn toàn thoát khỏi vòng trần lao tục lụy. Các Ngài thật xứng đáng cho chúng ta quy hướng nương tựa học hỏi. Chúng ta noi theo tấm gương trong sáng của các Ngài mà thật hành theo đúng những gì mà các Ngài đã tu tập và thành tựu đạo quả.

Nói tóm lại, đối với Tam bảo dù là phần Sự hay phần Lý, cả hai chúng ta đều phải hằng để tâm ghi nhớ, vì nhờ có Tam bảo trong, ngoài nên mới cứu thoát mình vượt khỏi mọi khổ đau ràng buộc.

Đó là chúng ta mới nói cảm mộ thâm ân Tam bảo nặng về phần tự lực thôi. Nếu chỉ có thế thôi, thiết nghĩ, thì chúng ta cũng chưa thực sự báo ân Tam bảo một cách trọn vẹn. Vậy, muốn báo thâm ân Tam bảo một cách trọn vẹn, thì chúng ta phải báo ân bằng cách nào? Vấn đề nầy, theo chúng tôi, thì chúng ta cần phải hội đủ hai phương diện: “tự lợi và lợi tha “. Về phần tự lợi, thì chúng ta cần phải nương theo lời Phật dạy mà nỗ lực tu hành cho thành đạt kết quả tốt đẹp. Như trường hợp câu chuyện của thầy Tỳ kheo Dhammarama ở vào thời đại của Phật.

Xưa kia, khi hóa duyên của Phật sắp mãn, đức Phật tuyên bố còn bốn tháng nữa là đức Phật sẽ vào Niết bàn. Nghe tin đó, các thầy Tỳ kheo chưa chứng Sơ quả hoặc những vị đã chứng từ Sơ quả Tu đà hoàn đến Tam quả A na hàm, các Ngài đều khóc than bi lụy rất là khổ sở. Còn các bậc A la hán tuy không đến nỗi khóc than nhỏ lệ dầm dề như các hàng tiểu quả Thanh Văn kia, nhưng các Ngài cũng ngậm ngùi buồn tủi. Vì đức Phật nhập Niết bàn thì cả thế gian nầy đều trống rỗng không còn ai có đầy đủ đức độ để nương tựa tu học. Chỉ có Phật là bậc Thầy siêu việt hơn tất cả. Trong khi đó, chỉ có thầy Dhammarama không khóc than và cũng không tỏ ra thương tiếc bi lụy.

Thầy rời khỏi Tăng đoàn, một mình đi vào trong rừng sâu để hành thiền. Thầy phát nguyện quyết tâm nỗ lực thiền quán chứng quả A la hán, trước khi đức Phật nhập diệt. Các thầy Tỳ kheo khác thấy thế, mới bàn tán và rồi mách cho Phật biết. Đức Phật cho gọi thầy Dhammarama đến để hỏi duyên cớ. Thầy không ngần ngại bạch trình cho đức Phật biết rõ về ý nguyện của thầy. Đức Phật biết được và hết lời tán thán khen ngợi thầy. Đức Phật kêu các thầy Tỳ kheo khác đến. Đức Phật bảo: “Này các Tỳ kheo, mỗi vị nên bày tỏ sự kính mến ta như Dhammarama đã làm. Chẳng phải dùng hương hoa, hoặc những thứ cúng dường mà tôn kính ta. Chỉ có người thực hành theo giáo lý mới thật sự tôn kính ta “. Qua lời dạy nầy, đức Phật đã minh định rõ về phương cách báo ân Ngài.

Ngoài việc tự tu hay tự lợi ra, người đệ tử Phật còn phải có trách nhiệm nặng nề là phải nỗ lực truyền bá Chánh pháp. Đó là phần lợi tha. Mỗi người sau khi tu tập được lợi lạc, thì phải hướng dẫn chỉ giáo người khác cũng được lợi lạc như mình. Mỗi người phải cố gắng dùng mọi phương tiện để hoằng pháp lợi sinh làm sao cho mọi người, mọi giới thâm hiểu được chánh pháp Phật dạy, mà họ nỗ lực tự tu để được lợi lạc hạnh phúc. Đó mới là phương cách thượng sách nhứt để báo đáp thâm ân phần nào đối với ân đức của chư Phật.

Thế nhưng truyền bá Chánh pháp bằng cách nào? Vấn đề nầy đối với thời đại khoa học kỹ thuật điện tử ngày nay, thật không còn khó khăn như thời xưa nữa. Với hệ thống mạng lưới internet toàn cầu, ai cũng có thể học hỏi Chánh pháp được cả. Tuy nhiên, sự truyền bá chánh pháp chỉ bằng cách gián tiếp như thế không thôi cũng chưa đủ, mà chúng ta cần phải có sự hướng dẫn mọi người tu học trực tiếp. Bởi đạo Phật không chú trọng đặt nặng phần lý thuyết suông. Mà đạo Phật rất chú trọng đến phần thật hành. Nếu chỉ có học không mà không tu, thì có khác nào như cái đãi đựng sách. Ngược lại, nếu chỉ có tu mà không học, thì đó là tu mù. Cho nên cả hai cần phải hỗ tương dung hợp lẫn nhau. Như thế, thì mới có lợi ích rất lớn.

Phương cách truyền bá chánh pháp độ sanh cho có hiệu quả là chúng ta cần phải hội đủ qua hai phương diện đó. Bản thân đức Phật là một chứng minh cụ thể. Đức Phật sau khi thành đạo, Ngài vân du hóa đạo khắp xứ Ấn Độ cả đời không biết mệt mỏi. Hoằng pháp thị gia vụ đó là trách nhiệm lớn lao của hàng Phật tử. Chúng ta có thể dùng mọi phương tiện cách thức như: thuyết giảng, ấn hành kinh sách, băng đĩa v.v… tất cả đều nhằm mục đích làm cho chánh pháp lan rộng khắp nơi để mọi người y theo đó mà thật hành tu tập. Nhờ đó mà họ có thể chuyển hóa làm mới lại cuộc đời của họ. Mỗi cá nhân, gia đình, xã hội có tu tập thăng tiến, an lạc, hạnh phúc, thì mới mong thế giới được sống trong an ổn hòa bình. Được thế, thì chúng ta mới thực sự báo đáp thâm ân lớn lao của chư Phật vậy.

Thứ hai, là “tưởng nhớ công lao của cha mẹ “. Phật dạy điều nầy để chúng ta nhớ đến cội nguồn huyết thống công ân sâu dày của tổ tiên dòng họ. Ai trong chúng ta mà không thọ ân sâu nặng của cha mẹ. Nói đến công lao sanh thành giáo dưỡng của cha mẹ, từ xưa tới nay đã có không biết bao nhiêu kinh sách đã đề cập nhắc nhở đến. Vì hiếu đạo là cội gốc của đạo làm người. Cổ đức nói: “thiên kinh vạn quyển hiếu nghĩa vi tiên “. Nghĩa là ngàn quyển kinh vạn quyển sách, đều dạy con người phải lấy hiếu thảo làm đầu.

Đức Phật lúc nào cũng đề cao chữ hiếu. Câu nói: “Tâm hiếu là tâm Phật hạnh hiếu là hạnh Phật “, cho ta thấy đức Phật đã nâng cao đức hiếu hạnh của con người lên đến bực nào. Con người mà quên cội quên nguồn thì thử hỏi làm sao có đủ tư cách làm người sống trong trời đất?

Cho nên từ ngàn xưa, các đạo giáo, đạo nào cũng dạy con người phải lấy sự hiếu thảo làm đầu. Hơn ai hết là người Phật tử chúng ta phải noi gương chí hiếu của Tôn giả Mục Kiền liên và vâng theo lời Phật dạy mà lo báo đáp thâm ân cho cha mẹ ông bà tổ tiên, khi còn sống cũng như lúc quá vãng. Sự báo đáp thâm ân cho cha mẹ ông bà, qua hai lãnh vực vật chất và tinh thần, tùy theo khả năng và hoàn cảnh của mỗi người mà làm cho cha mẹ được vui lòng.

Thứ ba, Phật dạy chúng ta phải nhớ đến “thâm ân của các bậc thiện tri thức “. Thiện tri thức là những người có đầy đủ nhân cách và đạo đức cao. Những vị nầy xứng đáng để chúng ta gần gũi học hỏi. Do đó mà chúng ta cần phải nhớ ân hướng dẫn chỉ giáo của các ngài. Thiện tri thức, trong Kinh thường nêu ra có ba hạng: giáo thọ thiện tri thức, đồng hành thiện tri thức và ngoại hộ thiện tri thức.

a. Giáo thọ thiện tri thức là những vị thông hiểu Phật pháp đáng cho chúng ta nương tựa học hỏi. Những vị nầy giúp cho chúng ta thăng tiến trên con đường tu học giác ngộ và giải thoát.

b. Đồng hành thiện tri thức là những người có cùng chung chí hướng, lý tưởng, cùng tu học hành trì một pháp môn nào đó, cùng khuyến tấn thức nhắc lẫn nhau để cùng đạt được mục đích chung trong sự nghiệp giác ngộ giải thoát.

c. Ngoại hộ thiện tri thức là những người giúp chúng ta có nhiều phương tiện tu học. Họ là những Đàn na thí chủ lo tứ sự cúng dường, thường gần gũi ủng hộ người thật tâm tu hành về mọi mặt.

Thứ tư, là phải nhớ thâm ân hết thảy chúng sinh. Theo lý duyên sinh, thì đời sống của mỗi cá thể nó có liên hệ mật thiết tương quan tương duyên đến muôn loài vạn vật. Không một vật nào sinh tồn mà không nhờ đến những vật khác. Như sự sống của con người phải nhờ đến biết bao nhiêu những vật tượng khác. Từ những vật nhỏ nhít như hạt bụi cho đến vật to lớn, như quả địa cầu, tất cả đều có những liên hệ ân sâu của chúng ta cả. Thiếu một trong những điều kiện, thì sự sống của chúng ta sẽ bị bế tắc ngay. Làm sao chúng ta có thể thiếu nước, lửa, ánh sáng, đất đai, sông hồ, cây cối vân vân và vân vân. Như thế, thì Phật nói ta là người thọ ân của hết thảy muôn loài. Đó là một sự sống hình thành trong những điều kiện liên quan hỗ tương mật thiết với nhau. Thế thì, ta nên ý thức rằng, mọi vật trong trời đất đều là ân nhân của chúng ta cả, đã thế, thì làm sao ta có thể gây ra làm đau khổ cho nhau được? Đã gây ra làm đau khổ cho nhau, thì hóa ra ta là kẻ phản phúc vong ân bội nghĩa mất rồi. Nghĩ thế, thì ta mới trang trải lòng thương rộng lớn khắp cả muôn loài. Được vậy, thì còn gì hơn thua tranh chấp gây thù chuốc oán lẫn nhau làm khổ mình và khổ người. Xin mọi người hãy bình tâm suy gẫm thật kỹ qua những lời Phật dạy về bốn trọng ân mà chúng tôi đã trình bày:

Ơn chúng sanh hằng tâm ghi nhớ

Ơn nước nhà cũng chớ có quên

Ơn Thầy ơn Tổ đáp đền

Ơn cha ơn mẹ trọn nên thân người.

Kinh Văn:

Trong quá khứ vô lượng vô biên na do tha vi trần kiếp, chư Phật vì thương xót chúng sinh mà xả bỏ đầu, mắt, tay, chân, thân mạng, tài sản, quyến thuộc… để tìm cầu Chính pháp, tu Bồ tát đạo, giáo hóa muôn loài, làm cho ai nấy đều được lợi ích. Đời đời kiếp kiếp, chư Phật hằng theo dõi và thương tưởng đến mỗi một chúng sinh, luôn luôn tìm cách nhổ bạt gốc rễ tham ái, dập tan gông cùm sinh tử, làm khô cạn biển khổ vô minh, mãi phát tâm quảng đại, tâm kim cang, tâm vô phân biệt mà rọi sáng lối về cho mọi hữu tình. Vì thế mà người niệm Phật phải phát khởi cái tâm chí sâu xa và cẩn trọng để tưởng niệm, cảm mộ ân đức ấy.

Giảng giải:

Phật nói: “trong quá khứ vô lượng vô biên na do tha vi trần kiếp, chư Phật vì thương xót chúng sinh mà xả bỏ đầu, mắt, tay, chân, thân mạng, tài sản, quyến thuộc… để tìm cầu Chính pháp, tu Bồ tát đạo, giáo hóa muôn loài. Làm cho ai nấy đều được lợi ích “.

Đọc qua đoạn văn kinh nầy, cho ta thấy rõ hạnh tu của một vị Bồ tát. Chư Phật từ trong quá khứ trải qua vô biên na do tha vi trần kiếp ( na do tha còn gọi là na du đa, na do đa, na thuật. Đây là tạp ngữ tên số đếm, tương đương với 1 ức. Một ức có 3 cấp: 10 vạn, 100 vạn, 1000 vạn. Vì vậy sự xác định số đếm của na do tha cũng không giống nhau ) chỉ vì thương xót chúng sinh mà bố thí tất cả. Bố thí có nội tài và ngoại tài. Hiến tặng những cơ phận trong thân thể đó thuộc về nội tài. Như hiến máu, thận v.v… Ngoại tài là những vật dụng tài sản bên ngoài. Như tiền bạc của cải v.v… Ở đây ta thấy, trong lúc tu nhân thật hành Bồ tát hạnh, chư Phật đã từng xả bỏ những vật nội tài và ngoại tài. Thậm chí cả thân bằng quyến thuộc các Ngài cũng đều bỏ hết. Đó là dứt trừ được niệm tham ái. Vì còn niệm tham ái là còn đau khổ.

Tham ái là cội gốc là nguyên nhân gây ra biết bao đau khổ. Chính nó là nguyên động lực thúc đẩy con người tạo ra không biết bao nhiêu nghiệp ác. Từ đó, con người mãi bị trầm luân trong vòng sanh tử khổ đau. Cắt đứt sợi giây tham ái, thì ngang đó chúng ta sẽ không còn đau khổ nữa. Nhưng muốn cắt đứt nó, không phải là chuyện dễ dàng. Phải có một nguyện lực dũng mãnh và với một ý chí kiên cường, mới mong cắt đứt nó được. Còn yếu đuối như chúng ta thật khó mà cắt đứt. Ta còn tham chấp tiếc nuối thân mạng của ta. Đó là ta chấp ngã quá nặng. Ai đụng tới thân ta dù chỉ là một sợi tóc thôi, là chúng ta cũng đã nổi giận đùng đùng quyết ăn thua đủ. Việc nhỏ xíu mà còn chưa bỏ được nói chi đến xả bỏ cả thân mạng. Đó phải là hàng Bồ tát thứ thiệt mới có thể làm nổi.

Thế nhưng, tại sao các Ngài phải xả bỏ như thế? Xả bỏ để được lợi ích gì? Có xả bỏ thì mới có được cái tâm từ bi vị tha rộng lớn, trùm khắp muôn loài. Đây là cái tâm mà Phật nói xả bỏ để tìm cầu Chính pháp. Chính pháp không đâu xa mà chính ở ngay trong tâm chúng ta. Nếu chúng ta có cái tâm ích kỷ hẹp hòi, chỉ nghĩ đến lợi ích cho riêng mình thôi, ai chết mặc ai, thì đó chính là cái tâm điên đảo vọng tưởng của chúng sinh. Chúng ta sở dĩ bị trôi lăn mãi trong vòng luân hồi sanh tử chịu nhiều khổ đau, cũng bởi do chúng ta sống làm nô lệ cho cái tâm vọng động nầy sai khiến. Đã thế, thì làm sao chúng ta tìm thấy được Chính pháp. Chính pháp là pháp gốc, ( bản pháp ) là tánh thể sáng suốt hằng hữu của mỗi chúng sinh. Tánh thể nầy, có rất nhiều tên. Vì bản chất của nó vốn không tên, nên tùy duyên mà đặt tên. Nó là chánh nhân để thành Phật. Nếu chúng ta y theo chánh nhân Phật tánh nầy tu hành hay hằng nhớ nó ( niệm Phật ) thì chắc chắn đời ta sẽ thoát khổ. Và con đường tiến đến Phật quả thật không còn xa nữa.

Hạnh tu của Bồ tát ngoài việc tự giác, còn phải luôn nghĩ đến giác tha. Đó là Phật nói: “giáo hóa muôn loài. Làm cho ai nấy đều được lợi ích “. Thế giới ngày nay, rất cần những con người có những trái tim thật rộng lớn. Một trái tim rộng mở không đóng khung trong bản ngã vị kỷ thấp hèn chỉ biết có riêng mình. Mọi người nếu ai cũng có được trái tim hiểu biết bao dung rộng mở thương yêu và lắng nghe, chịu tha thứ những sai lầm cho nhau, thì cả nhơn loại sẽ tránh được những họa hại gây ra tranh chấp hận thù để rồi tàn sát lẫn nhau. Mong sao mọi người đều có được những trái tim rộng mở như Bồ tát, để nhơn loại khỏi phải chịu cảnh khổ đau hệ lụy lắm tang thương như ngày nay nữa.

Kinh Văn:

Tiếp theo Phật nói: “Đời đời kiếp kiếp, chư Phật hằng theo dõi và thương tưởng đến mỗi chúng sinh, luôn tìm cách nhổ bạt gốc rễ tham ái, dập tan gông cùm sanh tử, làm khô cạn biển vô minh, mãi phát tâm quảng đại, tâm kim cang, tâm vô phân biệt mà rọi sáng lối về cho mọi hữu tình. Vì thế mà người niệm Phật phải phát khởi cái tâm chí sâu xa và cẩn trọng để tưởng niệm, cảm mộ ân đức ấy “.

Giảng giải:

Lòng từ bi vị tha của chư Phật thật bao la rộng khắp không bờ bến. Ngẫm lại, xét lại tâm lượng của chúng sanh, rõ ra là của chúng ta sao mà nó quá ích kỷ hẹp hòi. Trọn đời, chỉ toan tính những mưu sâu thâm độc, dùng mọi thủ đoạn mánh khóe để lừa bịp phỉnh gạt kẻ khác hầu chiếm đoạt sát hại lẫn nhau. Tình thương yêu trong gia đình thân thuộc còn không có, nói chi đến tình thương yêu đồng loại rộng lớn. Thế mới biết, lòng người thật khó đo lường. Nhìn bề ngoài, thấy họ vui cười với ta, nhưng trong lòng họ đang toan tính mưu sâu kế độc, dùng mọi thủ đoạn gian ác để hãm hại giết chết đời ta. Lòng người nham hiểm thật quá độc ác. Thế nên ca dao có câu:

Dò sông dò bể dễ dò

Mấy ai lấy thước mà đo lòng người.

Bề ngoài thơn thớt nói cười

Mà trong nham hiểm giết người không dao.

Nói năng ra vẻ ngọt ngào

Mưu sâu thâm độc cạo đầu lột da.

Tuy nhiên, không phải ai cũng độc ác hết. Cũng có người lòng dạ họ rất hiền hòa thương tưởng cứu giúp mọi người. Nhất là đối với những người lâm vào hoàn cảnh hoạn nạn bệnh tật, nghèo khổ, đói khát… Họ sẵn sàng hy sinh làm những việc thiện nguyện để an ủi xoa dịu những nỗi khổ đau cho người khác. Đó là tâm hành của Bồ tát. Bồ tát là những người đang sống gần ta và bên ta. Một lời nói hay hành động cứu giúp ta thoát khỏi những nỗi khổ đau, để vươn lên tìm một lẽ sống chân thật hạnh phúc, thì đó là hạnh của Bồ tát. Như vậy, Bồ tát không phải là người ở cảnh giới nào khác, mà chính là những con người với tâm nguyện lúc nào cũng thương tưởng nghĩ đến chúng sinh.

Chúng ta đừng quên, trong mỗi người chúng ta đều sẵn có hai hạt giống tiềm tàng: thiện và ác. Nếu chúng ta khéo biết phát triển hạt giống lành, thì đời ta sẽ bớt đi đau khổ rất nhiều. Ta giúp cho mọi người được vui, thì lòng ta cảm thấy thật an vui hạnh phúc. Ngược lại, nếu ta làm khổ người, thì lòng ta luôn cắn rứt bất an. Vì ta đang bị lương tâm, tức hạt giống lành, khởi lên hành phạt dày xéo trách móc ta. Thế thì, ta không dại dột gì tự mình làm khổ cho mình. Đời người thật ngắn ngủi như giấc chiêm bao. Thấy đó rồi mất đó, giống như con phù du sáng sanh chiều chết. Vô thường nhanh chóng chớp nhoáng như nháy mắt. Ý thức đến sự vô thường, ta quyết không nên gây tạo thêm làm khổ đau cho mình và người. Hãy trải rộng tấm lòng thương người thương vật như chư Phật và Bồ tát. Chư Phật trải qua nhiều đời kiếp, đời nào kiếp nào sanh ra, các Ngài cũng chỉ một bề luôn nghĩ thương tưởng đến chúng sinh. Vì thế, nên Phật nói: “Đời đời kiếp kiếp, chư Phật hằng theo dõi và thương tưởng đến mỗi chúng sinh “. Nghĩa là các Ngài không bỏ sót một chúng sinh nào. Noi theo hạnh nguyện vị tha bình đẳng của chư Phật làm lợi ích chúng sinh, đó là ta đang hướng tiến lèo lái chiếc thuyền đời của chúng ta đến bến bờ vinh quang an lạc và giải thoát vậy.

Thương tưởng đến mỗi chúng sinh đó là phát xuất từ lòng từ bi, nhưng không phải chỉ là thương suông trên đầu môi chót lưỡi, mà chúng ta cần phải thể hiện bằng hành động cụ thể. Cho nên câu kế tiếp Phật nói: “Luôn luôn tìm cách nhổ bạt gốc rễ tham ái, đập tan gông cùm sanh tử, làm khô cạn biển khổ vô minh, mãi phát tâm quảng đại, tâm kim cang, tâm vô phân biệt mà rọi sáng lối về cho mọi hữu tình “. Tham ái là cội gốc của sanh tử luân hồi. Nhổ sạch gốc rễ tham ái, thì nguyên nhân gây ra sanh tử luân hồi ngang đó sẽ chấm dứt. Nên Kinh nói: “Niệm bất nhứt, bất sanh Tịnh độ, ái bất nhiễm, bất sanh Ta bà “. Vì còn sanh trở lại Ta bà là vì chúng ta còn nuôi dưỡng tham ái. Cho nên, Phật nói phải nhổ bạt gốc rễ tham ái, đập tan gông cùm sanh tử, làm khô cạn biển khổ vô minh. Tham ái đồng nghĩa với vô minh. Chúng cấu kết với nhau tạo nhiều nghiệp hệ khổ đau. Khi ý thức và tìm ra nguyên nhân gây nên khổ đau, ta cương quyết phải diệt trừ nguyên nhân đó. Nhân không còn, thì quả cũng không có. Chừng đó tâm ta mới thật sự an bình. Và lúc đó ta mới phát tâm rộng lớn, cứng chắc cương quyết như kim cang, và không có tâm phân biệt xấu tốt, phải trái, hơn thua… Nghĩa là vượt ngoài đối đãi nhị nguyên. Đó là tâm không còn vọng chấp thấy có hai bên. Có được cái tâm như thế, thì Phật nói mới thực sự rọi sáng lối về cho mọi loài hữu tình. Ngược lại, thì ta mãi mãi bị chìm đắm trong biển khổ vô minh, không biết đến bao giờ ta mới được giác ngộ giải thoát.

Kết thúc, đức Phật khuyên bảo chúng ta là những người tu theo pháp môn niệm Phật, thì “phải phát khởi cái tâm chí sâu xa và cẩn trọng để tưởng niệm, cảm mộ ân đức ấy “.

Kinh Văn:

Nhưng chư Phật muốn tế độ tất cả chúng sinh, thì cũng phải lấy Chính pháp làm phương thuốc hữu hiệu trị dứt chứng bịnh tham ái, dùng Chánh pháp làm thuyền bè đưa chúng sinh qua đến bờ giác ngộ, dùng Chính pháp làm tuệ kiếm chặt đứt mọi trăng trói phiền não, làm ngọn đuốc dẫn dắt ra khỏi đêm dài vô minh, làm chất đề hồ chữa lành mọi thứ sinh, già, bịnh, chết, ưu bi, khổ, não, dùng Chính pháp làm đôi mắt cho chúng sinh nhìn rõ Thật Tướng.

Giảng giải:

Pháp Phật là pháp trị liệu. Chuyên trị về tâm bịnh của chúng sinh. Vì chúng sinh bịnh nên Phật mới ra đời để dùng Chính pháp tùy cơ đối trị. Nghĩa là tùy theo căn bịnh nặng, nhẹ của mỗi chúng sinh mà Phật cho nhiều loại thuốc khác nhau. Câu nói: “Tùy bịnh dữ dược “ là thế. Thuốc thì không luận là thuốc nào hay hoặc thuốc nào dở. Điều quan trọng là trị lành bịnh. Thuốc nào trị lành bịnh, thì gọi đó là thuốc hay. Mà gốc bịnh nặng của chúng sinh là tham ái. Bởi do cội gốc tham ái làm động lực thúc đẩy nên chúng sinh tạo nhiều nghiệp ác để rồi chiêu cảm thọ khổ. Chỉ có Phật là người biết rõ căn nguyên tâm bịnh của mỗi chúng sinh. Vì Phật là bậc Đại Giác hay còn gọi là bậc Đại Y Vương, tức là ông vua vĩ đại của các ông vua thầy thuốc. Trị lành bịnh tham ái, thì chúng sinh hết khổ. Mà hết khổ là được giác ngộ. Đó là phương tiện giáo hóa của đức Phật. Nên nói: Muốn tế độ tất cả chúng sinh, thì cũng phải lấy Chính pháp làm phương thuốc hữu hiệu trị dứt chứng bịnh tham ái “.

Chuyển mê khai ngộ là mục đích chính yếu của đạo Phật. Chúng sanh sở dĩ bị trầm luân đắm chìm trong biển đời đầy khổ đau hệ lụy, là bởi do vô minh điên đảo vọng chấp. Vạn vật là huyễn ảo không thật, nhưng vì nghiệp thức vô minh che đậy nên chúng sanh thấy các pháp là thật. Muốn phá tan màng vô minh vọng chấp nầy, chỉ có ngọn hải đăng trí tuệ, mới có đủ lực dụng chiếu soi phá tan mà thôi. Vì có trí tuệ chỉ đạo mới có thể đưa chúng sanh đến bến bờ giác ngộ. Trong Kinh Kim Cang Bát Nhã có đoạn Phật dạy: “Nầy Tỳ kheo các ông nên biết ta nói pháp ví dụ như chiếc bè, pháp còn nên bỏ, huống là phi pháp “. (Nhữ đẳng Tỳ kheo tri ngã thuyết pháp như phiệt dụ giả, pháp thượng ưng xả, hà huống phi pháp).

Chiếc bè là phương tiện. Nương phương tiện để đạt cứu cánh, đó là thái độ khôn khéo của người tu học Phật. Khi đã đạt được cứu cánh rồi, thì không ai dại dột gì mà còn chấp vào phương tiện. Như đã lên bờ rồi, không ai ngu dại mà còn vác chiếc bè trên vai. Vì thế nên Phật nói: “Dùng Chánh pháp làm thuyền bè đưa chúng sinh qua đến bờ giác ngộ “. Bờ giác ngộ là mục đích nhắm tới của người tu, còn thuyền bè chỉ là phương tiện tạm thời. Khi chưa lên bờ chớ vội bỏ thuyền bè. Cũng thế, khi chưa đạt được giác ngộ giải thoát, thì chúng ta không nên rời lìa Chính pháp. Nói cách khác là không nên rời lìa kinh điển. Nhưng cũng chớ chấp vào văn tự kinh điển mà hãy xem đó là thứ văn tự bát nhã. Nương văn tự bát nhã, để quán chiếu sâu vào tự thể và chứng ngộ Thật tướng bát nhã.

Trí tuệ là thanh kiếm sắc bén chặt đứt mọi thứ dây mơ rễ má phiền não. Người tu muốn được giải thoát mà không sử dụng đến bảo kiếm trí tuệ để diệt trừ cội gốc phiền não, thì đừng mong thoát khỏi vòng hệ lụy triền phược khổ đau. Do đó, nên Phật nói: “Dùng Chính pháp làm tuệ kiếm chặt đứt mọi trăng trói phiền não “. Từ vô thỉ đến nay, chúng ta sống trong vô minh phiền não, trôi lăn mãi trong vòng sanh tử khổ đau. Vì vô minh che mờ tánh giác, nên chúng ta tạo nhiều nghiệp ác. Muốn ra khỏi đêm dài tối tăm vô minh đó, chỉ có ngọn đuốc sáng trí tuệ mới phá tan được bóng tối si mê dày đặc mà thôi. Và công năng của trí tuệ như là vị đề hồ tươi mát chữa lành mọi thứ bệnh khổ. Đồng thời, trí tuệ có khả năng như đôi mắt sáng thấy rõ những hầm hố chông gai, những trở ngại chướng duyên làm cản trở trên bước đường tu học tiến đến Phật quả. Nhờ có đôi mắt sáng suốt trí tuệ mới khế hội nhận được chân lý. Bởi thế, nên Phật nói: “Trí tuệ là ngọn đuốc dẫn dắt ra khỏi đêm dài vô minh, làm chất đề hồ chữa lành mọi thứ sanh, già, bịnh, chết, ưu, bi, khổ, não, dùng Chính pháp làm đôi mắt cho chúng sinh nhìn rõ Thật Tướng “.

Kinh Văn:

Người niệm Phật phải biết cảm mộ ân đức cao dày của Chính pháp, phải luôn luôn báo đáp ân đức ấy bằng cách đọc tụng kinh điển Đại Thừa và giảng nói cho kẻ khác, khuyên bảo mọi người quy y, bố thí, trì giới, thiền định. Khiến sao cho Chính pháp được lưu hành rộng khắp nhơn gian, ai nấy đều được hưởng dụng cam lồ vị.

Dù đã phát nguyện quy y Tam bảo, nhưng người trực tiếp khai sinh tánh mạng tuệ giác ở nơi ta, chính là thiện tri thức, gồm có Thánh Tăng, phàm tăng, sư trưởng và các bạn đồng tu, đồng học.

Giảng giải:

Giáo pháp của Phật có công năng đưa chúng sanh đến chỗ rốt ráo giải thoát. Người tu học Phật, nếu không nhờ Chính pháp Phật chỉ dạy, thì làm sao biết được đường lối tu hành. Nhưng Chính pháp nói ở đây Phật nhấn mạnh và nêu rõ là kinh điển Đại thừa. Tại sao Phật không đề cập đến giáo lý hay kinh điển Tiểu thừa mà Phật chỉ nói Đại thừa không thôi, như thế có phải Phật coi thường kinh điển Tiểu thừa không? Vì kinh điển Tiểu thừa cũng do Phật nói, sao ở đây Phật chỉ một bề đề cao kinh điển Đại thừa không thôi. Lý do tại sao?

Điều nghi nầy chúng ta cũng nên hiểu rõ, không phải Phật coi thường giáo lý Tiểu thừa, nói theo ngày nay gọi là giáo lý Nguyên Thủy. Vì tất cả Đại hay Tiểu cũng đều do Phật nói, chớ có ai khác nói đâu mà Phật coi thường. Bởi vì giáo lý Nguyên Thủy là hệ giáo lý căn bản hay nền tảng của hệ giáo lý Đại thừa. Nếu không có giáo lý Nguyên Thủy thì cũng không làm sao xây dựng được giáo lý Đại thừa hay Phát triển. Đã gọi là nền tảng, đó chỉ là cơ bản phương tiện bước đầu chớ chưa phải là cứu cánh. Nói cách khác giáo lý Nguyên Thủy gọi là giáo lý Bất liễu nghĩa. Còn giáo lý Phát Triển gọi là giáo lý liễu nghĩa hay Đệ nhất nghĩa. Vì thế, nên ở đây Phật chú trọng và khuyên bảo chúng ta nên đọc tụng, giảng nói hoặc in ấn truyền bá kinh điển Đại thừa rộng khắp nhơn gian là như thế. Bởi chỉ có kinh điển Đại thừa mới có khả năng đưa chúng sanh đến chỗ cứu cánh giác ngộ giải thoát hoàn toàn mà thôi.

Đọc tụng là Phật nhấn mạnh phần tự lợi. Vì có thường xuyên đọc tụng kinh điển Phật dạy, thì chúng ta mới nhớ để ứng dụng tu hành. Đó là phần tự tỉnh giác ở nơi chính ta. Sau khi tự lợi, chúng ta cũng phải nghĩ đến lợi tha. Thể hiện tinh thần lợi tha bằng cách là chúng ta phải thường xuyên giảng nói, biên chép, phiên dịch v.v…và khuyên bảo người khác tu hành. Đồng thời phải kêu gọi cổ động mọi người phát tâm in ấn kinh sách lưu hành rộng khắp. Việc làm nầy, đối với ngày xưa, khi nền khoa học máy móc điện tử chưa tiến bộ thì tương đối có phần khó khăn, nhưng đối với thời nay, thì việc phổ biến kinh điển rộng rãi khắp nơi, thật không có gì là khó khăn cả. Đó là nhờ vào máy móc điện toán tinh vi, nên việc lưu thông không có gì trở ngại. Ai ai cũng có thể nghe và đọc được cả. Đó là điều rất tiện lợi cho sự truyền bá kinh sách. Song có điều, chúng ta tự xét lại mình có thật sự đã nỗ lực làm hết sức mình chưa? Và có phải thật tâm trong công việc thực hiện truyền bá chính pháp không? Đó là điều mà thiết nghĩ mỗi người chúng ta cần phải tự xét lại.

Tuy có Chính pháp Đại thừa để chúng ta nương tựa học hỏi, nhưng nếu không có các bậc thiện tri thức hướng dẫn chỉ dạy, thì làm sao chúng ta có thể khai phát được nguồn năng lượng tuệ giác sẵn có nơi chúng ta? Do đó, nên chúng ta cũng cần phải tri ân và nương tựa các bậc Thánh Tăng và phàm tăng cũng như các bạn đồng tu đồng học. Nhờ các vị nầy chỉ dạy mà sự tu hành của chúng ta mới có thể đạt được kết quả tốt đẹp vậy. Bởi thế nên Phật nói: “Dù đã phát nguyện quy y Tam Bảo, nhưng người trực tiếp khai sinh tánh mạng tuệ giác ở nơi ta, chính là thiện tri thức, gồm có Thánh Tăng, Phàm tăng, sư trưởng và các bạn đồng tu, đồng học “.

Kinh Văn:

Thiện tri thức là cửa ngõ xu hướng Nhất Thiết Trí, vì làm cho chúng sinh đi vào Như Thật Đạo. Thiện tri thức là cổ xe xu hướng nhất thiết trí, vì đưa tất cả chúng sinh tới Như Lai địa. Thiện tri thức là thuyền bè xu hướng Nhất Thiết Trí, vì vận chuyển tất cả chúng sinh đến bờ giác. Thiện tri thức là ngọn đèn xu hướng Nhất Thiết Trí, vì khiến chúng sinh có được ánh sáng Phật Tri Kiến. Thiện tri thức là con đường xu hướng Nhất Thiết Trí, vì dẫn dắt chúng sanh vào cửa thành Niết bàn. Thiện tri thức là cây đuốc xu hướng Nhất Thiết Trí, vì làm cho chúng sinh thấy rõ con đường yên lành hay hiểm trở. Thiện tri thức là chiếc cầu xu hướng Nhất Thiết Trí, vì tiễn đưa chúng sinh qua khỏi chỗ hiểm ác. Thiện tri thức là lọng che xu hướng Nhất Thiết Trí, vì làm cho chúng sinh che núp dưới bóng râm đại từ mát mẻ. Thiện tri thức là cặp mắt xu hướng Nhất Thiết Trí, vì khiến chúng sinh nhận rõ pháp tánh. Thiện tri thức là thủy triều xu hướng Nhất Thiết Trí, vì làm cho chúng sinh đầy đủ nước Đại Bi.

Giảng giải:

Trước khi tìm hiểu nghĩa lý của đoạn văn kinh nầy, thiết nghĩ chúng ta cũng cần nên hiểu sơ qua về thuật ngữ Nhất thiết trí. Theo Từ Điển Phật Học Hán Việt giải thích, thì “Nhất thiết trí tức là tên gọi của Phật trí, là một trong Tam trí. Trí nầy biết rõ hết thảy mọi pháp. Nhất thiết trí nầy đối với Nhất thiết chủng trí, có hai nghĩa: Chung và riêng. Nếu theo nghĩa chung thì Nhất thiết trí là tên chung của Phật trí cũng giống như Nhất thiết chủng trí. Nếu theo nghĩa riêng thì Nhất thiết chủng trí là cái trí xem xét sự tướng của sai biệt giới, còn Nhất thiết trí thì cái trí xem xét tính không của bình đẳng giới “.

Qua đoạn văn kinh trên, Phật nhấn mạnh và đề cao vai trò quan trọng của Thiện tri thức. Thiện tri thức là người hướng dẫn đời sống tâm linh của chúng ta từ địa vị phàm phu tiến đến Thánh quả. Cho thấy trên bước đường tu hành tìm được và sống gần gũi với những bậc thiện tri thức thật là hết sức quan trọng. Thiện tri thức, dĩ nhiên cũng có nhiều hạng cao thấp khác nhau. Thiện tri thức cao nhất là Phật, thấp hơn là những vị Bồ tát và chư vị Tổ sư.

Thế nhưng, đối với thời nay, chúng ta cũng không phải dễ tìm được những bậc Thiện tri thức có một đời sống tâm linh tu chứng cao đức như thế. Những bậc tu hành có giới đức tinh nghiêm, đầy đủ đạo hạnh, nghĩa là hành giải tương ưng, cũng đã là khó tìm rồi, nói chi đến những bậc cao đức đó.

Tuy nhiên, nếu như chúng ta muốn đạt được quả vị Phật hay Nhất thiết trí, thì việc đầu tiên là ta phải nhờ đến sự hướng dẫn dìu dắt của các bậc Thiện tri thức. Nếu không được sự hướng dẫn dìu dắt chỉ bảo của những vị nầy, thì con đường tiến đạo nghiêm thân của chúng ta thật khó thành đạt như ý muốn được.

Như Thật Đạo là tên khác của chân lý. Đó chính là bản tâm chân thật sẵn có trong mỗi người chúng ta. Vì bản tâm chân thật của chúng ta xưa nay chưa từng biến đổi. Đó là bản giác sẵn có của mỗi người. Dù có Phật ra đời hay không có Phật ra đời, thì tánh giác vẫn luôn luôn hiện hữu. Nhưng nếu không có Phật Tổ chỉ dạy, thì làm sao chúng ta biết được mình sẵn có tánh giác. Vì vậy, nên Phật nói Thiện tri thức là cửa ngõ xu hướng Nhất thiết trí chính là ý nầy.

Kinh Văn:

Kế đó, là ân đức của cha mẹ, chín tháng cưu mang, nhường khô nằm ướt, nuốt đắng nhả ngọt, quần áo chẳng màn, nuôi con khôn lớn, suốt đời tận tụy, đến chết chưa nguôi.

Và cuối cùng là ân đức của chúng sinh, cung ứng ẩm thực, y dược, tọa cụ, văn tự, tri kiến, bảo hộ…

Do vậy người niệm Phật phải lấy tâm chí sâu xa, cẩn trọng mà cảm mộ ân đức thiện tri thức, cha mẹ, chúng sinh v.v… Nhờ vậy mà từ bi dần dần nẩy nở, ngọn lửa trí tuệ từ từ bừng cháy, môn tu niệm Phật mới dễ dàng thành tựu.

Giảng giải:

Nói đến công lao giáo dưỡng của cha mẹ, thật không bút mực nào tả hết. Một ân đức quá lớn lao như trời cao bể cả. Xưa nay, đã có không biết bao nhiêu kinh sách, lời ca điệu nhạc, tiếng hát câu hò đã đề cao công lao sanh thành giáo dưỡng của cha mẹ. Không phải chỉ biết đề cao không thôi, mà chúng ta còn cần phải ngày đêm chuyên lo báo đáp. Chính Đức Phật đã là tấm gương sáng chói trong việc báo đáp thâm ân trong muôn một nầy. Khi vua cha đau nặng, chính Ngài đích thân chăm sóc phụng dưỡng cho vua cha Tịnh Phạn. Thậm chí khi vua cha băng hà, thì Ngài lo hết mọi việc quốc táng cho vua cha. Một bậc thiên nhơn chi đạo sư, đối với cha mẹ còn tỏ ra hiếu thảo như thế, còn đối với phàm phu chúng ta thì sao?

Thế mà đời nay, có lắm người con, chẳng những không nghĩ đến công ơn cha mẹ mang nặng đẻ đau, lao tâm tổn sức nuôi dưỡng, lại nỡ sanh tâm độc ác mắng cha chửi mẹ, thậm chí có kẻ còn dã tâm giết chết cha mẹ ruột của mình! Thật là bất hiếu đến mức độ nào! Vì vô minh u tối, họ đã tán tận lương tâm, không còn biết phân biệt phải trái, hơn thiệt, thật quả họ còn thua loài cầm thú. Loài beo cọp tuy chúng hung dữ, nhưng chúng nào có sát hại cha mẹ chúng đâu. Còn chúng ta được mệnh danh là loài người tất nhiên là tinh khôn hơn những loài thú vật nhiều. Thế mà, hành động tàn ác đối với những đấng sanh thành của mình, thì thử hỏi chúng ta còn là xứng đáng làm người nữa hay không? Thật nghĩ mà quá đau lòng cho nghiệp ác độc của chúng sinh!

Rồi đến ân chúng sinh, Phật dạy người Phật tử cũng phải hằng tâm ghi nhớ. Nói cho cùng, sự sống của muôn loài đều có tác động ảnh hưởng thọ ân qua lại với nhau. Nhìn theo lý duyên sinh, thì không loài nào có thể đơn độc mà sinh tồn được. Sự sống của ta đều thọ ân tất cả. Ngay cả đến các loài vô tình thảo mộc, như rừng cây, đất đá, núi non, sông biển, khí hậu, mặt trời, trăng sao v.v… tất cả đều là ân lớn của ta cả. Nếu không có những thứ đó, thì làm sao chúng ta có thể sống được? Đã thọ ân, tất nhiên ta phải báo ân. Báo ân bằng cách nào? bằng cách phải bảo vệ môi sinh tối đa. Vô cớ, chúng ta không nên phá hoại làm tổn hại đến muôn loài vạn vật. Có thế, thì sự sống của chúng ta mới có ý nghĩa. Chúng ta nên nhớ rằng, bảo vệ thiên nhiên hay môi sinh chính là bảo vệ sự sống còn của chính ta. Ngược lại, nếu chúng ta manh tâm làm tổn hại hay phá hoại thiên nhiên là chính ta tự rước lấy họa vào thân.

Rồi đến những thứ như: thức ăn, thuốc uống, giường nệm v.v.. nói chung, là mọi thứ tiện nghi nhu cầu cho sự sống, chúng ta cũng phải nghĩ nhớ công ân người làm ra. Nếu không có những người sáng chế ra những thứ đó, thì làm sao chúng ta có thể sinh tồn được? Do đó, Phật dạy người Phật tử phải ghi nhớ ân sâu thâm trọng của con người và rộng ra là tất cả muôn loài.

Đoạn văn kết Phật nhắc lại và dạy rất rõ: “Người niệm Phật phải lấy tâm chí sâu xa, cẩn trọng mà cảm mộ ân đức thiện tri thức, cha mẹ, chúng sinh v.v… Nhờ vậy, mà từ bi dần dần nẩy nở, ngọn lửa trí tuệ từ từ bừng cháy, môn tu niệm Phật mới dễ dàng thành tựu “.