Hư Vân Niên Phổ Thơm Ngát Hương Lan

QUANG TỰ 14 MẬU TÝ (1888) 49 TUỔI

Tháng giêng, tôi đi từ chùa Bảo Quang vào Thành Đô, lễ viện Văn Thù chùa Chiêu Giác, viếng cung Thanh Dương chùa Thảo Đường, đi qua hai con sông ở Hoa Dương, rẽ về phía Nam đến huyện Mi Sơn, Hồng Nhã.

Đến núi Nga My, tôi lên Kim Đỉnh dâng hương. Ban đêm chiêm ngưỡng hào quang Phật, thấy chiếu sáng như có vạn ngọn đèn, giống hệt ngàn sao tụ hội. Các thắng cảnh nơi đây thật khó mà tả hết được.

Vào chùa Bảo Quang, tôi tham học vói Thượng nhân Ứng Chơn, ở lại mười hôm rồi đến chùa Vạn Niên, lễ Điện Tỳ Lô.

Tháng 5, tôi qua sông Lô, đến Nhã An, qua sông Đại Độ, phải vượt cầu Lô Định làm bằng dây cáp cao hơn 30 trượng. Ai qua sông này cũng hồi hộp sợ mất vía.

Tôi đi về hướng Tây, qua Để tiển lô, Lý Đường, Ba Đường, về hướng Bắc đến Sát mộc đa (tức Xương Đô), phía Tây đến Thạc Đốc, Lạp Lý… Vùng này đất rộng người thưa, gồm các sắc dân như: Hán, Tạng, Phồn, Mông, Di… Dao, Đồng… ngôn ngữ phức tạp khó nghe. Người nói được tiếng Hán rất ít. Ở Lý Đường có núi Thần công cát là Thánh địa của Lạt ma giáo. Ở Ba Đường, có nhiều núi non cao hiểm trở. Sát mộc đa thì có nhiều sông ngòi. Các sắc dân này hầu hết theo Lạt ma giáo.

Từ Lạp Lý tôi đi đến Giang Đạt vượt qua vùng này là đến lãnh thổ của Tây Tạng.

Vào đất Tạng, qua sông Điểu Tô, đến thủ đô Lạp Tát (Lhassa) của Tây Tạng – Trung tâm hành chính tôn giáo của toàn quốc.

Vùng Tây Bắc của núi Đạt bô lạp có cung điện Potala cao 30 tầng, sắc vàng lóa mắt, xây cất trang nghiêm, đây là nơi đức Phật sống Đạt lai lạt ma cư ngụ và thuyết giảng. Có hai mươi ngàn Lạt ma tu học ở đây. Vùng phụ cận có ba ngôi chùa lớn là Cát nhĩ đan, Biệt bạn, sắc lạp, mỗi chùa có hơn ngàn tăng chúng. Tôi không rành tiếng Tạng nên chỉ đến các chùa dâng hương và lễ Đức Phật sông mà thôi.

Rồi tôi đi về phía Tây, qua Công cát, Giang tư, đến Nhật khách tắc (Tashihunpo). Phía Tây vùng này có chùa Tashihunpo kiến trúc hoành tráng đẹp đẽ, rộng đến mấy dặm, là Trung Tâm Tôn Giáo Hành Chính thứ nhì của Tây Tạng do các vị Ban Thiền lãnh đạo, có khoảng bốn năm ngàn vị Lạt ma.

Từ đất Xuyên vào Tây Tạng, tôi đi hết một năm, mặt trời mọc thì đi, mặt trời lặn thì nghỉ, trèo đèo lội suối, nhiều ngày không gặp bóng người, ở đây chim thú nhìn đã khác Trung Nguyên, mà phong tục còn kỳ lạ hơn. Tăng chúng phần đông không giữ giới luật, pháp phục có hai màu, chia thành hai phái: Mũ Đỏ và Mũ Vàng. Mỗi phái đều có tự viện đồ đệ riêng. Nghĩ đến Hội chúng Kỳ Viên ngày xưa, tôi chỉ biết thở dài, rơi lệ. Cuối năm tôi trở về Lạp Tát.

QUANG TỰ 15 KỶ SỬU (1889) 50 TUỔI

Đầu xuân tôi đi về phương nam. Qua Lạp Tát – cửa khẩu quan trọng nhất giữa Tây Tạng và Ấn Độ – Tôi đến nước Bất Đan (Bhutan), vượt qua dãy núi đồi trùng điệp, chẳng biết tên gì, có thể là Thông Lãnh hay Tuyết Sơn .

Đến thành Dương Phủ, chiêm bái di tích Phật. Ghé hải cảng Mãnh gia lạp (Bangladesh), qua Tích Lan, chiêm bái các Thánh địa. Xong, tôi đi thuyền sang Miến Điện, lễ tháp Đại Kim. Đến Ma la miên Cát tân lợi, thấy nơi đây có một phiến đá to rất lạ, tương truyền là nơi Tôn giả Mục liên ngồi thiền, người đến chiêm lễ rất đông.

Tháng 7 tôi bắt đầu về nước, từ Lạp Thú tới Hán Long Quan, Vân Nam, qua Lăng Ninh Long, Triệu Châu Ha Quan… đến Đại Lý, tôi viếng hồ Nhĩ Hải (hồ mang tên như vậy vì du khách đến tham quan sẽ được nghe tiếng sóng bạc vỗ trầm hùng, âm thanh vang xa đến mấy dặm, đây là một kỳ quan!)…

Tâm nguyện chính của tôi trên đường về là được viếng núi Kê Túc chiêm lễ Tôn giả Ca diếp (đang nhập định chờ ngài Di Lặc hạ sinh). Vượt qua hồ Nhĩ Hải tôi đi về hướng đông bắc, qua Oạt Sắc, Bách Đát, Bình Sa, Sơn Giác, đi khỏi miếu Đại Vương An Na thì đến phường Nhất hội Linh Sơn, (tức Kê Túc Sơn Lộc). Giữa núi có khoảng đất bằng tên Minh Ca, tương truyền khi Tôn giả Ca diêp vào núi, tám vị quốc vương đi theo tiễn Ngài đến đây rồi không chịu quay về, cùng ở lại tu hành, thành Thần hộ pháp nên mới có tên Miếu Đại Vương.

Ngài là bậc Kỳ nhân?

Tôi leo thẳng lên điện Ca diếp, trong điện có thờ tượng Ngài. Nghe kể rằng khi Tôn giả A nan đến đây lễ bái thì cửa đá tự mở, Ngài nhìn thấy khung cảnh bên trong rất trang nghiêm kỳ ảo và Tôn giả Ca diếp đang ngồi nhập định. Cửa đá này có tên là Hoa Thủ, cao mười mấy trượng, rộng hơn mười trượng. Khi tôi đến chiêm ngưỡng thánh cảnh trên núi, thấy rõ ràng trên vách đá có in một lằn, vết tích nhìn giống như hai cửa thành khép lại. Hôm ấy, du khách đến tham quan nườm nượp, họ đi cùng các hướng dẫn viên. Lúc tôi đến thắp hương viếng lễ, bỗng nghe ba tiếng đại hồng chung ngân vang rõ to, dân bản xứ ở đây thảy đều hò reo, vui mừng lễ bái và phát biểu rằng: “Hễ có Thánh nhân đến thì Đại chung sẽ tự ngân rền như vậy, âm thanh của chuông, mõ chúng tôi đã được nghe vài lần, nhưng chưa bao giờ được nghe tiếng Đại hồng chung gióng lên như thế này, Ngài ắt là bậc Kỳ nhân?…

Tôi cảm ơn, không dám nhận. Hôm ấy là ngày 30 tháng 7 năm Kỷ Sửu (1889).

Tôi lên đỉnh Thiên Trụ, đây là chỗ cao nhất núi, từ chân núi lên đây ước chừng 30 dặm, có một Điện bằng đồng, một tòa Tháp Lăng Nghiêm, theo tài liệu thì toàn núi có 360 am, 72 chùa lớn., nhưng đến nay tất cả tính ra còn không đến mười chùa, Tăng chúng không khác gì người đời, sống theo kiểu cho con cháu kế thừa sản nghiệp. Và nếu không phải là con cháu của bản sơn thì đừng hòng được ở, họ tuyệt đối không cho khách Tăng trú ngụ qua đêm. Tôi nghĩ đến pháp hội hưng thịnh thời xưa rồi nhìn cảnh suy tàn hiện tại, chỉ biêt áo não xót xa. Rất muốn ra tay chỉnh đốn, nhưng chưa biết sẽ bắt đầu như thế nào.

Tôi xuống núi theo đường Lương Vương Sơn, đến huyện Vân Nam, qua núi Thủy Mục, Linh Thứu, Tử Khê, đến phủ Sở Hùng, ngoài Tây môn có chùa Cao Đảnh, tôi bèn ngụ lại đây.

Lúc tôi mới đến nơi thì không ai biết, chỉ nghe mùi hương lan tỏa thơm ngào ngạt khắp chùa, vị Tăng chấp sự vội bước ra vái chào, cung kính thưa:

– Thượng tọa đến lan tiên phả hương thơm ngát, thật quá đỗi lạ kỳ?… tôi từng nghe truyền thuyết kể rằng: “Núi này có loài lan tiên lạ lắm, chưa ai thấy qua hình dạng nó như thế nào, nhưng hễ có bậc Chân nhân cao hanh đến thì nó tỏa hương”… Hôm nay hương lan thơm ngào ngạt, xông khắp núi, chắc chắn là do đức của Ngài chiêu cảm nên!”

Họ tiếp đãi rất ân cần và nài nỉ mời tôi ở lại. Tôi nôn trở về đất Tương nên nhã nhặn từ chối, chỉ nghỉ lại một đêm rồi lên đường.

Tôi đi khắp nơi, từ phủ Côn Minh, Khúc Tịnh v.v… Đến Vũ Xương, Hồ Bắc, lễ Hòa thượng Chí Ma chùa Bảo Thông và học pháp Sám Đại Bi.

Đến Cửu Giang tôi vào Lô Sơn lễ Hòa thượng Chí Thiện ở chùa Hải Hội, tham gia Hội niệm Phật.

Qua An Huy dạo chơi nơi Hoàng Sơn, đi viếng núi Cửu Hoa, lễ tháp Bồ tát Địa Tạng Vương, thăm cung Bách Tuế, lễ Hòa thượng Bảo Ngộ (Ngài là bậc giới hạnh tinh nghiêm, định lực bậc nhất).

Rồi tôi qua sông, đến núi Bảo Hoa, lễ Hòa thượng Thánh Tính, ở đây cho đến hết năm.

Trong khoảng hai năm này, tôi đi nghìn dặm, trừ lúc qua biển phải dùng thuyền, còn lại toàn là lội bộ. Tôi trèo đèo lội suối, xông pha sương tuyết gió mưa, vượt qua sỏi cát núi ghềnh… ngắm quang cảnh thời tiết đổi thay mà trăng tâm hằng sáng. Thể lực ngày một cường tráng, cất bước nhẹ nhàng chẳng thấy mệt.

QUANG TỰ 16 CANH DẦN (1890) 51 TUỔI

Tôi đến Nghi Hưng lễ Hòa thượng Nhân Trí chùa Hiển Thân, ở đây qua mùa hạ. Xong, đến Cú Dung lễ Hòa thượng Pháp Nhẫn, phụ Ngài tu bổ chùa Xích Sơn, ngụ lại hết mùa đông.

QUANG TỰ 17 TÂN MÃO (1891) 52 TUỔI

Tôi đến Kim Lăng kết bạn với Hòa thượng Tùng Nghiêm giúp Ngài tu bổ chùa Tịnh Thành và đàm đạo với cư sĩ Dương Nhân Sơn về Nhân Minh Luận, Bát Nhã Đăng Luận, ở chùa Tịnh Thành hết mùa đông.

QUANG TỰ 18 NHÂM THÌN (1892) 53 TUỔI

Tôi hẹn với sư Phổ Chiếu, Nguyệt Hà, Ấn Liên, cùng lên núi Cửu Hoa, sửa lai các am tranh nơi núi Thúy Phong và trụ ở đây tu.

Sư Phổ Chiếu giảng kinh Hoa Nghiêm, xiển dương tông Ngũ Giáo Nghi của ngài Hiền Thủ vốn đã bị mai một từ lâu. Các nơi nghe giảng tìm đến tham dự rất đông khiến giáo lý của ngài Hiền Thủ từ đây được phục hưng ở vùng Giang Hạ này.

QUANG TỰ 19 (1893) QUÍ TỴ 54 TUỔI

Tôi nghiên cứu kinh giáo tại núi Thúy Phong, mùa hè năm nay Pháp sư Đế Nhàn đến nhập hạ ở đây. Mãn hạ tôi đến Kim Sơn ở hết mùa đông.

QUANG TỰ 20 GIÁP NGỌ (1894) 55 TUỔI

Năm này chiến tranh Trung Nhật phát khởi.

QUANG TỰ 21 ẤT MÙI (1895) 56 TUỔI

Trụ trì chùa Cao Mân ở Dương Châu là Nguyệt Lãng đến Cửu Hoa báo tin: Năm nay ở Cao Mân có thí chủ họ Châu thiết lập pháp sự, đã mở được bốn thất rồi, hiện muốn tổ chức cho đủ 12 thất. Lão pháp nhân Xích Sơn đã trở về chùa. Mọi người đều được mời về núi. Gần đến hạn kỳ, ai cũng bảo tôi xuống núi trước.

Tôi đến bến đò Đại Thông, đi men theo bờ sông, gặp lúc con nước dâng to, lái đò đòi tới sáu đồng mà túi tôi chẳng có được một đồng nên anh ta bỏ đi thẳng.

Ôi trời ơi! Sư Đức Thanh đây mà!

Tôi đành đi dọc theo bờ sông, đang bước thì trợt chân ngã xuống sông, chìm nổi suốt một ngày đêm, trôi đến bến Thải Thạch thì được các ngũ phủ vớt lên và báo cho Tăng chúng chùa Bảo Tích đến nhận. Các thầy đến nhìn, kinh hoảng kêu lên: “Ôi trời ơi! Sư Đức Thanh đây mà!” Họ vội vã khiêng tôi về cứu tỉnh. Hôm ấy là 28 tháng 6. Lúc này thân thể tôi thất khiếu đều ra máu. Nhưng chỉ tịnh dưỡng được vài ngày (vì phải đi Cao Mân).

Đến Cao Mân, thầy Tri sự thấy dung nhan tôi thảm hại, ngạc nhiên hỏi:

“Có bệnh gì chăng?

– Tôi đáp:

– “Dạ không”.

Rồi lên yết kiến Hòa thượng Nguyệt Lãng. Thăm hỏi việc chùa xong, tôi được bầu làm chức sự. Tôi từ chối, chẳng kể chuyện mình bị té sông, chỉ xin được vào Thiền đường dự khóa đả thất tu tập.

Gia phong Cao Mân nghiêm lắm, được mời làm chức sự mà không tuân thì bị kết tội khinh mạn đại chúng, phải chịu đánh phạt. Tôi lẳng lặng nhận đòn, không phân trần gì, nhưng bệnh tôi trở nặng, thất khiếu máu chảy không ngừng, chỉ nằm chờ chết.

Tôi ở Thiền Đường, ngày đêm tinh cần thanh tâm, nhất niệm, chẳng cần biết đến thân xác ra sao. Hơn hai mươi ngày thì các bệnh tự khỏi. Bấy giờ sư Trụ trì Đức Ngạn ở bển Thải Thạch đến, mang theo y phục, vật thực đến cúng dường… nhìn thấy tôi mặt mày sáng rỡ, ông vui mừng hỏi thăm, an ủi… và thuật lại việc tôi bị té sông cho mọi người nghe, ai nấy đều cảm phục, không còn bắt tôi làm chức sự nữa.

Chương 5: Ngộ Đạo

Tôi được rảnh rang tu, từ đây muôn niệm đều dứt, công phu ngày đêm như một, hành động nhanh nhẹn như bay.

Một đêm, trong lúc thắp hương, tôi mở mắt nhìn, bỗng thấy trời sáng như ban ngày, nhìn xuyên suốt cả trong lẫn ngoài. Cách một bức vách tôi còn thấy rõ vị sư Hương đăng đang đi tiểu và một vị Sư khác đang ngồi trong cầu, tôi còn thấy luôn ghe thuyền đang lướt trên sông tận tít đằng xa… thấy luôn màu sắc cây cối hai bên bờ ra sao, mỗi mỗi đều rõ ràng. Lúc này, tiếng bảng đang báo hiệu canh ba.

Sáng ra, tôi hỏi thăm các vị liên quan đến cảnh thấy của mình hồi khuya thì đúng y như vậy. Tôi biết đây chỉ là cảnh, không cho là kỳ lạ.

Đến tháng chạp, vào buổi tối thứ ba của tuần thất thứ tám, khi tôi đã ngồi đến nén hương thứ sáu, thì vị hộ thất pha trà rót nước sôi làm văng trúng tay tôi, chén trà rơi xuống đất vỡ tan, vang lên thành tiếng, gốc nghi trong tôi ngay đây dứt sạch, cảm giác thật khoan khoái tuyệt vời! Tôi giống như người vừa tỉnh mộng, tự nghĩ mình xuất gia phiêu bạt ngót mấy mươi năm… nhớ lúc ở chòi tranh Hoàng Hà, bị anh chàng thế tục hỏi một câu, chẳng biết đường mà nói… Nếu như khi đó tôi đá nhào cả nồi lẫn bếp, xem anh chàng Văn Cát thốt lời gì? Lần này, nếu không bị té sông rồi bệnh nặng, nếu không nhờ gặp thuận cảnh, nghịch cảnh và các thiện tri thức giáo hóa cho, e là sẽ còn lầm lạc cả đời, đâu có được như sáng hôm nay.

Nhân đó, tôi làm bài kệ:

Bôi tử phốc lạc địa

Hưởng thinh minh lịch lịch

Hư không phấn toái đã

Cuồng tâm đương hạ tức.

Chén trà rơi xuống đất

Vang thành tiếng rõ ràng

Hư không đà vỡ nát

Cuồng tâm ngay đây tan

Bài kệ tiếp theo:

Đãng trước thủ, đả toái bôi

Gia phá, nhân vong, ngữ nan khai

Xuân đáo hoa hương xứ xứ tú.

Sơn hà đại địa thi Như Lai.

Phỏng tay rơi chén vỡ tan rồi

Nhà nát người tan khó mở lời

Xuân đến hoa thơm, nơi nơi đẹp

Núi sông trời đất là Như Lai.

Năm này ký điều ước Mã Quan, cắt Đài Loan, Liêu Nam cho Nhật Bản.

QUANG TỰ 22 BÍNH THÂN (1896) 57 TUỔl

Mùa hạ tôi đến chùa Kim Sơn, Trấn Giang ở qua kỳ giới. Hòa thượng Đại Định giữ ở lại hết mùa đông.

QUANG TỰ 23 ĐINH DẬU (1897) 58 TUỔI

Từ Kim Sơn tôi đến Lãng Sơn, lễ tượng Bồ tát Đại Thế Chí rồi trở về, được Hòa thượng Đạo Minh mời đến Dương Châu giúp việc cho chùa Trùng Ninh.

Tháng tư, Pháp sư Thông Trí giảng Kinh Lăng Nghiêm tại Tiều Sơn, thính chứng có đến nghìn người. Sư mời tôi phụ giảng. Giảng xong, tôi từ giã xuống núi.

Lễ xá lợi

Tôi vừa sinh ra đã mất mẹ, chưa một lần được thấy từ dung, ở nhà chỉ nhìn di ảnh, mỗi khi nghĩ đến đây, lòng đau như cắt. Vì vậy, tôi phát nguyện đến chùa A Dục Vương lễ xá lợỉ, đốt tay cúng dường Phật, cầu siêu cho mẹ. Tôi đến Ninh Ba gặp sư Huyền Nhân cùng sư Ký Thiền đang hộ trì chùa Thiên Đồng, còn sư Hải Ngạn lo chỉnh lại sử sách chùa A Dục… ai cũng rủ tôi trợ giúp, nhưng tôi đang có nguyện riêng nên từ chối hết.

Mời mẹ cỡi rồng đến Tây Phương

Tôi phát nguyện lễ xá lợi, ấn định mỗi ngày lạy ba ngàn lạy, sáng sớm bắt đầu từ thức chúng đến giờ nghỉ ban đêm. Tôi không dùng bồ đoàn hay trải tọa cụ gì. Một đêm nọ, trong lúc tọa thiền, giống như mơ mà không phải mơ, tôi thấy có một con rồng vàng dài mấy mươi thước, vảy óng ánh lấp lánh bay từ trên không đáp xuống ao Thiên Trì trước Điện thờ xá lợi. Tôi cỡi lên lưng rồng và nó bay thẳng lên không trung, đến một nơi sông núi đẹp lạ lùng, có lầu các cung điện cực kỳ nguy nga tráng lệ, cảnh trí rất đẹp xinh, có đủ kỳ hoa dị thảo… tôi thấy mẹ tôi đang ở trên lầu nhìn xuống, tôi mừng rỡ gọi to: “Mẹ ơi! Mời mẹ cỡi rồng đến Tây Phương”. Rồng liền hạ xuống. Tôi chợt tỉnh. Cảm giác thân tâm thật nhẹ nhàng, khoan khoái. Cảnh tượng vừa rồi tôi còn nhớ rõ như in. Trong đời, chỉ duy nhất lần này là tôi được thấy từ dung của mẫu thân.

Từ đó, mỗi lần có người đến xem xá lợi, tôi đều tham gia. Mỗi người đều có cảm nhận khác nhau. Tôi được xem nhiều lần, thấy xá lợi biến đổi luôn. Mới đầu, tôi thấy xá lợi nhỏ như hạt đậu xanh, màu đen tía. Đến rằm tháng mười, khi lạy xong hai tạng xá lợi, tôi xem lại, thì thấy xá lợi vẫn vậy nhưng đã đổi sang màu đỏ, chiếu sáng rực rỡ. Tôi lễ tiếp tục, gấp rút, ráng cho được nhiều lạy hơn để xem thử… Lúc này toàn thân tôi đều đau đớn, nhưng đã thấy xá lợi có hai màu: nửa vàng, nửa trắng và to bằng hạt đậu vàng. Lúc này tôi mới tin và chắc chắn rằng hình dáng xá lợi hiện tùy theo căn thức và nghiệp của mình chiêu cảm. Tôi nôn nóng thử nghiệm, càng gia tăng lễ lạy cho đến tháng mười một… Kết quả: tôi bị bệnh nặng, không thể lạy được nữa. Bệnh mỗi ngày một trầm trọng, tôi phải vào Như Ý Liêu điều trị, song tất cả thuốc men đều vô hiệu, tôi nằm liệt giường, không sao ngóc dậy nổi.

Ai cũng cho là phần số tôi sắp mãn

Lúc này, Thủ tọa Hiển Thân, Giám viện Tông Lượng cùng Lư cô nương… tìm đủ cách để cứu tôi… thảy đều hao tài tốn sức mà chẳng có kết quả. Ai cũng cho là phần số tôi sắp mãn. Tôi cũng nghĩ vậy, lòng canh cánh nỗi lo thệ nguyện đốt tay chẳng thực hiện được nên rất buồn.

Ngày 16, có tám người (từng phát nguyện đốt tay) vào liêu thăm tôi, họ nghĩ là bệnh tôi còn gượng được nên có ý nán đợi tôi cùng làm lễ. Tôi biết là sáng mai lễ thiêu tay sẽ cử hành, bèn nài nỉ xin được tham gia. Phần đông đều không bằng lòng vì sợ tôi bị nguy hiểm. Tôi khóc như mưa, nói:

– Sinh tử là chuyện chẳng ai tránh khỏi, tôi vì muốn báo ân cha mẹ nên mới phát nguyện đốt tay, nếu giờ vì bệnh, vì sợ nguy hiểm mà bỏ cuộc thì cho dù tôi được sống cũng chẳng ích gì, thà tôi được dự lễ mà chết, còn hơn là nằm ở đây…

Giám viện Tông Lượng (khi đó chỉ mới 21 tuổi) nghe tôi nói, cũng sụt sùi theo, ông bảo:

– Thầy đừng phiền não, tôi sẽ giúp Thầy thỏa nguyện. Ngày mai khi hành lễ, tôi sẽ dìu và sắp đặt hết cho Thầy.

Tôi chắp tay xá cảm tạ ông.

Sáng 17, Tông Lượng mời Sư đệ Tông Tín, cùng các vị phát nguyện đốt tay khác… đến phụ dìu tôi lên đại điện hành lễ. Tất cả cùng tụng niệm, phát nguyện và sám hối. Tôi chí thành niệm danh hiệu Phật, tha thiết cầu siêu cho mẹ. Mới đầu đốt tay còn thấy đau đớn, nhưng dần dẩn tâm được an định, tôi có cảm giác rất nhẹ nhàng khinh an, thần trí trở nên sáng suốt. Rồi khi niệm đến câu “Nam mô Pháp giới tàng thân A Di Đà Phật”, toàn thân tôi chấn động, tất cả lỗ chân lông như dựng đứng, tôi tự bật dậy lễ Phật chẳng cần ai dìu. Lúc này, tôi không còn cảm thấy đau hay bệnh hoạn gì nữa, quá vui mừng, tôi bước tới cảm tạ từng vị trong đại chúng.

Khi trở về liêu, mọi người đều tấm tắc khen là hy hữu. Ngay hôm ấy tôi ra khỏi nhà dưỡng bệnh.

Hôm sau, tôi ngâm tay vào nước thuốc cả ngày, không bị chảy máu nữa. Được vài ngày thì da thịt liền lặn, sức khỏe khôi phục dần, tôi tiếp tục lễ bái và ở lại chùa A Dục Vương cho đến hết năm.

Điện thờ xá lợi nơi chùa A Dục Vương

Chùa thuộc địa phận Ninh Ba. Trước đây có tên là A Dục Vương, sau đổi thành Quảng Lợi. Theo truyện tích thì sau khi Phật diệt độ khoảng trăm năm, nơi miền Trung Ân có vị vua tên A Dục cai trị. Ông đã đem 84 ngàn viên xá lợi của Phật cất vào bảo tháp, sai chư vị quỷ thần mang đi phân bố khắp nơi. Tại Trung Quốc có 19 chỗ lần lượt xuất hiện bảo tháp này chẳng hạn như chùa A Dục Vương ở Ngũ Đài. Tại Ngũ Đài, xá lợi được cất kỹ, giấu trong Đại bảo tháp, không dễ gì chiêm bái.

Đến đời Tấn Võ Đế, niên hiệu Thái Khang năm thứ ba (282), nhờ ngài Huệ Đạt ở chùa A Dục lễ bái thỉnh cầu, bảo tháp xá lợi mới từ đất vọt lên. Ngài bèn lập chùa và cho xây tháp thờ xá lợi. Cửa tháp luôn khóa kín. Ai muốn xem xá lợi, trước phải cầu xin người giữ tháp, rồi vào chánh điện lễ Phật, quỳ gối ngoài thềm điện chờ. Những người đến chiêm bái này phải quì theo thứ tự, người giữ tháp mới mang bảo tháp xá lợi ra, tháp cao hơn 45cm (l, 4m Tàu) chu vi hơn 30cm (l m Tàu). Lòng tháp trông, trong có một cái chuông, giữa chuông có một cây kim, xá lợi được đính trên đầu kim này. Người xem xá lợi có cảm nhận chẳng đồng. Thường thì thấy xá lợi lớn bằng hạt gạo hoặc ba phần tư hạt gạo, màu sắc xanh, vàng, đỏ, trắng khác nhau… tùy. Ai có phúc duyên nhiều nữa thì sẽ nhìn thấy hoa sen cùng tượng Phật…

Đến niên hiệu Vạn Lịch triều Minh, có Thượng thư Lục Quang Tổ cùng thân hữu đến chiêm bái. Mới đầu thấy xá lợi chỉ bằng hạt đậu nhỏ, sau lớn hơn, kế đó to bằng trái táo, trái dưa, rồi lớn như bánh xe, ánh sáng chói lòa, tâm mát đếu thanh lương. Bấy giờ Điện thờ xá lợi đã hư hoại. Thượng thư Lục mới cho xây lại, trùng hưng Điện thờ trang nghiêm cho đến giờ. Đức Phật đại từ đã lưu lại pháp thân chân thể này khiến cho chúng sinh đời sau có thêm tín tâm chân chánh vậy.

QUANG TỰ 24 MẬU TUÂT (1898) 59 TUỔI

Đầu xuân, tôi ở chùa A Dục Vương. Nhân chùa Thất Tháp (Ninh Ba) có đúc đại hồng chung, các sư Qui Y, Bổn Lai… thỉnh sư Mặc Am đến giảng Kinh Pháp Hoa và mời tôi giảng phụ. Tôi bèn đến đó giảng. Xong việc, tôi lên núi Đồng Quan, Nghi Hưng, cất am tranh ở đây đến hết năm.

NĂM QUANG TỰ 25 KỶ HƠI (1899) 60 TUỔI

Tôi cùng hai sư Cát Sâm, Bảo Lâm đến Đan Dương trùng tu Tiên Đài Quán, ở đây hết mùa hạ.

Tháng bảy tôi đến Cú Dung, Hòa thượng Pháp Nhẫn ở Xích Sơn giao am tranh cho tôi ngụ qua mùa Đông.

QUANG TỰ 26 (1900) CANH TÝ – 61 TUỔI

Tính ra tôi ở vùng Giang Triết này đã mười năm, dự định sẽ làm một chuyến viễn du thăm Ngũ Đài lần nữa rồi về Chung Nam ẩn tu. Thế là tôi rời Xích Sơn. Ban đầu tôi đến Trấn Giang, Dương Châu lễ núi Vân Đài. Vào Sơn Động chiêm bái Đông Nhạc, Thái Sơn, đến núi Lao Sơn viếng chùa Hải Ấn của Hám Sơn rồi đến Khúc Phụ lễ Lăng miếu Khổng Tử.

Sao ngồi trên đầu người ta?

Trên đường về miền Tây. Một đêm nọ, tôi ghé vào một cái miếu hoang cũ ngụ qua đêm. Miếu bốn bề trống lốc, chẳng có gì. Ngoài chiếc hòm đặt giữa nhà với nắp quan lật ngửa. Tôi liền lên nằm nghỉ trên nắp quan. Nửa khuya, nghe bên dưới rục rịch, trong hòm phát ra mấy tiếng động to… rồi một âm thanh vọng lên:

Cho tôi ra ngoài!

– Là người hay ma?

– Người!

– Người thế nào?

– Ăn xin!

Tôi bật cười, tránh chỗ. Một cái mặt nhăn nhó thò lên, bộ dạng giống như quỉ, hỏi tôi là ai.

Tôi đáp: – Là Hòa thượng.

Hắn nổi sùng la:

Sao ngồi trên đầu người ta?… rồi tỏ vẻ muốn hành hung.

Tôi bảo: – Lúc tôi ngồi trên nắp quan, anh động đậy nhúc nhích còn chẳng được, giờ còn đòi đánh ư?

Hắn nghe nói, nguôi giận, bước ra ngoài đi tiểu rồi chui vào quan tài ngủ tiếp.

Tờ mờ sáng, tôi đã lên đường. Lúc bấy giờ, đảng Nghĩa Hòa đang nổi loạn tại các huyện vùng Sơn Đông. Một hôm, tôi đang đi thì gặp một người lính ngoại quốc cầm súng chỉa vào tôi và hỏi:

– “Có sợ chết không?”.

Tôi đáp: “Nếu mạng tôi phải chết về tay ông thì cứ việc”…

Thấy tôi thần sắc chẳng động, y bảo: “Thôi được, cho ông đi!”…

Tôi đến Ngũ Đài lễ bái xong, định trở về Chung Nam, thấy cảnh loạn lạc xảy ra mỗi lúc một nhiều nên đành lui về Bắc Kinh. Tôi đến chùa Tây Vực lễ Thạch Tạng Kinh. Lên núi Đàm Thạch, thăm một vị tăng hành cước, rồi ghé chùa Giới Đài, lễ tháp Thiền sư Phi Bát.

Tôi tham gia đạo tràng niệm Phật ở núi Hồng Lô, viếng chùa Đại Chung, chiêm ngưỡng quả chuông đồng nặng 87. cân, cao 5m, quai chuông 2m33, rộng 4m66 . Bên ngoài chuông có khắc một bộ Kinh Hoa Nghiêm, bên trong khắc một bộ Pháp Hoa, đường viền chuông là kinh Kim Cang. Quai chuông khắc bộ chú Lăng Nghiêm. Chuông này do vua Vĩnh Lạc đúc cầu siêu cho mẹ.

Xem xong, tôi trở về trú ngụ ở chùa Long Tuyền phía Nam thành.

Tháng 5, loạn Nghĩa Hòa ngày một tăng, họ lấy danh nghĩa “Phò Thanh diệt Dương” ủng hộ Hoàng thái hậu, giết chết thư ký của Sứ quán Nhật Bản cùng nhân viên Công sự nước Đức.

Ngày 17 tháng 5, vua hạ chiếu tuyên chiến với các nước, kinh thành hỗn loạn…

Tháng 6, Thiên Tân thất thủ.

Tháng 7, liên quân các nước vây hãm Bắc Kinh. Bấy giờ các Vương công, đại thần đều kéo đến ở chùa Long Tuyền và quen biết tôi, họ khuyên tôi nên theo đoàn xa giá về miền Tây lánh nạn.

Đi miệt mài suốt ngày đêm, muôn vàn gian khổ. Đến huyện Phụ Bình mới nghe tin sầm Xuân Tuyên đem quân cần Vương đến. Hoàng đế cùng Thái hậu rất mừng, xa giá được hộ vệ ra khỏi Trường Thành, tới Nhạn Môn Quan ở Sơn Tây. Tại đây có chùa Vân Môn, có vị Sư già thọ 124 tuổi. Vua ban lụa vàng và truyền lập Phường (biểu dương những người hiền trong làng).

Rồi đoàn đi về phía tây đến Bình Dương, vùng này mất mùa đói kém, nhân dân mang rau rừng, khoai núi đến dâng, vua cùng Thái hậu ăn, khen ngon nức nở.

Đến Tây An vua ở Vũ Viện, bấy giờ nạn đói hoành hành, có nơi còn ăn cả thây người chết, vua ra chỉ cấm ngặt và truyền mở quán cơm bố thí tại bốn cửa thành. Các thôn làng và thị trấn lớn, nhỏ gì cũng được bố thí như vậy.

Quan Tuần vũ sầm Xuân Tuyên mời tôi đến chùa Ngọa Long lập đàn Cầu Tiêu Tai. Xong đại lễ, Hòa thượng Đông Hà mời tôi ở lại chùa, tôi thấy đoàn xa giá ở Tây An ngày càng ồn ào phiền phức nên lẻn trốn đi.

Tên Hư Vân bắt đầu có từ đây

Tháng 10, tôi lên núi Chung Nam cất am tranh, kiếm được cái hang Sư Tử phía sau Ngũ Đài, cảnh trí nơi đây rất u tịch. Muốn cắt dứt ngoại duyên phiền toái, nên tôi đổi hiệu là Hư Vân, tên Hư Vân bắt đầu có từ đây. Núi thiếu nước nên tôi hứng nước mưa, tuyết để uống và tự trồng rau củ ăn. Bấy giờ sư Bổn Xương ở núi Phá Thach, sư Diệu Liên ở miếu Quan Đế, sư Đạo Minh ở động Ngũ Hoa, sư Diệu Viên ở Mao Bồng, sư Tu Viên, Thanh Sơn ở phía sau núi. Các vị đều là bậc Tôn đức, chúng tôi thường qua lại với nhau.

Tháng 8, Sư Phục Thành, Nguyệt Hà, Liễu Trần đến thăm, vừa gặp tôi thì nói:

– Mấy năm rồi vắng bặt tin tức, ai biết Thầy ngự trong đây?

Tôi cười đáp:

– Trong đây để đó, trong kia thì thế nào?

Họ hành lễ. Dùng bữa bằng rau rừng xong, tôi tiễn họ về núi Phá Thạch. Sư Nguyệt Hà mách:

– Lão Xích Sơn ở chùa Quy Nguyên, Hán Dương giảng Kinh Pháp Hoa. Hiện Ngài đang chán rộn ràng, muốn lên miền Bắc ở nên sai tôi lên núi Thuý Vi tìm chỗ trước… Sư Nguyệt Hà rủ tôi hãy đi với ông, nhưng tôi muốn tĩnh tu nên từ chối. Lúc tôi nhập thất xong thì các sư Hoá Thành, Dẫn Nguyệt, Phục Giới đi thăm núi Thúy Vi đã trở về. Nguyệt Hà khoe: – Vùng đất bọn tôi mới xem ưng ý lắm!

– Tôi khuyên:

– Đất ấy hướng Bắc phạm thế Bạch Hổ, Thái Bạch, phía sau chẳng có điểm tựa, không phải đất lành đâu!

Họ không nghe lời tôi nên sau này rước lấy kết quả không tốt.

Mùa đông đến, lão Thanh Sơn sai tôi đi chợ Trường An mua đồ. Mua xong thì trời đổ tuyết to. Tôi lò mò lên núi, đến chỗ am tranh mới, ngay đoạn đường cheo leo thì trợt chân té nhào rơi xuống hố tuyết. Tôi kêu lớn, những người lân cận chạy đến phụ kéo tôi lên. Tôi y phục ướt đẫm mà trời đang nhá nhem tối. Nghĩ đến cảnh ngày mai tuyết phủ đầy núi, sẽ khó tìm ra lối đi nên tôi mặc kệ đêm đầy tuyết, cứ bươn bã đi về. Đến chỗ sư Thanh Sơn, ông thấy bộ dạng tôi thảm hại, cười bảo là tôi chẳng được việc. Tôi mỉm cười cáo từ, về cốc ở đến hết năm.

QUANG TỰ 27 (1901) TÂN SỬU – 62 TUỔI

Suốt từ mùa xuân đến hạ tôi vẫn ở Mao Bồng, còn lão Xích Sơn đã lên núi Thúy Vi cất am ở, dẫn hơn 60 người theo, phân nửa ở chùa Hoàng Dụ, phân nửa ở am mới chùa Hưng Thiện.

Bấy giờ quân đội tỉnh Giang Tô, khai ruộng nước ở đất Bắc và giao hơn trăm mảnh đất gần sông Âp Bá cho Tăng chúng canh tác. Dân bản địa tại đầy muốn đem ruộng đổi lấy đất đó nhưng Tăng chúng Thúy Vi không chịu, thế là kiện tụng xảy ra, Tăng chúng kém lý nên thua kiện. Lão Pháp sư Xích Sơn buồn lắm, năm sau Ngài bỏ về Nam, đem hết đồ vật cho sư Thể An, Nguyệt Hà… còn đại chúng đều đi tứ tán. Mỗi lần nghĩ đến những trắc trở này, tôi thở dài…. Lần này Tăng chúng miền Nam đến đất Bắc chịu rất nhiều ảnh hưởng, từ núi sông, địa hình, cảnh khí, không gì là không liên can…

Khí trời cuối đông kết hợp với tuyết tụ ngàn năm, phả hơi lạnh thấu xương, tôi ngồi một mình trong thảo am, thân tâm rỗng rang trong lặng. Một hôm, tôi nhóm lửa nấu khoai, ngồi kiết già chờ khoai chín, ai ngờ nhập định luôn.

Năm này Ký Hòa ước Tân Sửu, bồi thường 450 triệu lượng bạc.

Tháng 10 liên quân các nước rút khỏi Kinh Sư.

Tháng mười một, Thái hậu cùng nhà vua trở về Bắc Kinh.

QUANG TỰ 28 NHÂM DẦN (1902) 63 TUỔI

Tôi nhập định không biết bao lâu… Đông tàn, Xuân sang. Qua năm mới, chư Tăng quanh đấy lấy làm lạ vì đã lâu không thấy tôi đến, họ rủ nhau tới am tôi chúc Tết. Nhìn ngoài chòi đầy dấu chân cọp mà không có dấu chân người, họ liền bước vào xem, thấy tôi đang nhập định nên họ đánh khánh thức định. Tôi mở mắt.

Họ hỏi: -Đã ăn uống gì chưa?

– Tôi đáp: “Chưa! Có khoai ở trong nồi đấy, chắc đã chín rồi.”

Nhìn lại thì khoai đã bị đóng băng cứng ngắc, meo tuyết phủ cả lớp dày. Phục Thành kinh ngạc nói: “Thầy nhập định đã hơn nửa tháng rồi đấy”… Thế là chúng tôi nhóm lửa, bỏ tuyết vào nồi luộc khoai, cùng dùng bữa, cả cười rồi chia tay.

Sư Phục Thành đi rồi, vài ngày sau Tăng tục xa gần tìm đến chiêm lễ. Chán trò thù tạc, tôi gom ít hành lý trốn đi, tìm đến chỗ xa xôi muôn dặm mà ở.

Tôi ngụ ở sơn cốc Thái Bạch mới được vài hôm thì sư Giới Trần tìm đến, rủ tôi đến tận nga My. Chúng tôi đi qua cửa khẩu Bảo Âp đến núi Tử Bá, viếng mộ Trương Lương. Đến huyện Chiêu Hóa, chiêm ngưỡng cây bách Trương Phi, rồi đến Thành Đô, nghỉ tạm một lát tại chùa, sau đó men theo đường Gia Định đến núi Nga My, lên Kim Đỉnh chiêm ngưỡng hào quang Phật, thấy giống như hào quang trên núi Kê Túc. Ban đêm, hiển hiện hàng vạn ngọn đèn sáng tương tợ Đèn Trí Huệ ở Ngũ Đài. Đến Điện Tích Ngọa, đảnh lễ Lão Hòa thượng Chân Ưng, Ngài đã hơn 70 tuổi, là bậc Đại thiện tri thức đứng đầu tông môn vùng núi này, Ngài vui vẻ rủ chúng tôi lưu lại vài hôm.

Vượt sông Kim Sa viếng núi Kê Túc

Xuông núi, chúng tôi đến chùa Đại Nga ở ao Tẩy Tượng, gặp Trưởng lão Bình, tới Điện Tỳ Lô huyện Nga My, đi qua thôn Ngân huyện Hiệp Giang đến bến sông Lưu Sa gặp con nước lớn, đợi từ sáng tới trưa mới có đò. Mọi người đều lên đò, tôi nhường Giới Trần lên trước rồi trao hành lý cho ông. Nhưng khi tôi vừa bước lên đò thì sợi dây buộc ghe bỗng đứt, làm tôi té nhào xuống sông, tay mặt vừa kịp bấu vào dây buộc thuyền. Gặp lúc nước chảy xiết, thuyền nhỏ mà người đông, chỉ cần hơi nghiêng một tí là đò bị chìm ngay. Vì vậy tôi không dám cử động mạnh, đành thả trôi theo dòng nước. Đến tối, đò mới cập bến, mọi người kéo được tôi lên thì y phục cùng hai chân tôi đều bị đá nhỏ cắt nát… Đã vậy, trời lạnh buốt mà còn đổ mưa, chúng tôi dầm mưa đi đến Sái Kinh Quan, nơi này các nhà trọ đều không cho Tăng ở, thấy bên đường có một cái am do một vị Tăng coi giữ, chúng tôi bèn tiến đến xin ngụ tạm, năn nỉ rất lâu mà ông ta vẫn khăng khăng không cho. Túng thế, chúng tôi đành phải ra ngoài nghỉ trên cái nền đất của một rạp hát nghèo. Khố nỗi, đất quá ẩm, mà y phục chúng tôi thì ướt mem, tôi bèn đưa tiền, nài nỉ ông tăng khó tính bán cho ít rơm. Ông ta lấy tiền xong, thảy cho chúng tôi ba bó rơm ướt sũng nước – đốt không cháy, nằm không xong – thôi thì đành chịu trận vậy. Tôi với sư Giới Trần, ngồi mãi cho đến trời sáng mới mua được mây trái chuối chát ăn đỡ lòng, phần tôi thêm đôi chân bị đá cắt nát chưa lành, ráng chịu đau mà bước.

Chúng tôi qua núi Hỏa Nhiên, đến phủ Ninh Viễn…vào địa phận tỉnh Vân Nam. Tới huyện Vĩnh Bắc, lễ Thánh tích Bồ tát Quán Thế Âm, vượt sông Kim Sa viếng núi Kê Túc, đêm đến chúng tôi chỉ biết nghỉ lại ở dưới gốc cây, bỗng nghe trong thạch môn có tiếng mõ vang lên.

Ngậm ngùi gạt lệ xuống núi

Sáng ra, chúng tôi lên Kim Đỉnh, đi dâng hương khắp nơi, tôi nghĩ thầm: “Chốn Đạo tràng của Phật, Tổ mà suy tàn đến thế này, Tăng quy tỉnh Điền lại tệ như thế kia? Con nguyện sẽ ở đây, chiêu đãi, tiếp đón, giúp những người đi triều lễ núi không còn bị cảnh bạc đãi…”.

Nhưng hoài bão của tôi khó thực hiện vì bị đám con cháu các chùa miếu vùng này quyết liệt cản ngăn, tôi chỉ biết ngậm ngùi gạt lệ xuống núi. Đến Côn Minh, gặp một Phật tử hộ pháp tên Sâm Khoan, ông ân cần mời tôi lưu lại chùa Phước Hưng. Tôi bế quan ở đây đến hết năm, sư Giới Trần hộ thất cho tôi.

QUANG TỰ 29 QUÍ MÃO (1903) 64 TUỔI

Tôi đang ở trong thất thì có vị tăng chùa Nghinh Tường mang một con gà trống nặng đến mấy cân tới phóng sinh. Tính nó rất dữ, ưa gây chiến, cả bầy gà đều bị nó hành hung, đá cho tơi tả mào, cánh… Tôi quy y truyền giới cho nó, dạy nó niệm Phật. Chẳng bao lâu, nó không còn hung hăng nữa, chỉ leo lên cây đứng một mình, không ăn sâu bọ. Đồ người ta không cho thì không ăn. Lâu ngày, hễ nghe tiếng chuông khánh là nó theo chúng lên Chánh điện, làm lễ xong thì trở về ở dưới cội cây. Tôi dạy niệm Phật, nó phát thinh: “Phật, Phật, Phật”. Được hai năm, một hôm nọ sau khóa lễ tối, nó đứng yên, ngẩng đầu, vỗ cánh ba lần, giống như cất tiếng niệm Phật rồi đứng yên mà chết. Trải qua mấy ngày thân xác không biến đổi, bỏ nó vào hộp chôn. Tôi làm bài minh:

Hiếu chiến gà ưa đá lung tung

Lông mào tơi tả, máu chảy ròng

Từ khi thọ giới cuồng tâm hết

Tuyệt dục, trường trai, chẳng hại trùng

Hai mắt kính thành chiêm ngưỡng Phật

Niệm Phật “ót ót”, dáng thung dung

Nhiễu quanh, vỗ cánh an nhiên mất

Chúng sinh và phật đâu chẳng đồng?

Chương 6: Hành Đạo, Độ Sinh

Mùa xuân, chư vị tổ chức lễ cầu nguyện ở chùa Quy Hóa, Hòa thượng Khế Mẫn thỉnh tôi ra thất đến chùa giảng Kinh Viên Giác và Tứ Thập Nhị Chương, qui y cho hơn ba ngàn người.

Mùa thu, ngài Mộng Phật mời tôi đến chùa Cung Trúc, giảng Kinh Lăng Nghiêm, ở tại đây khắc bản Kinh Lăng Nghiêm cùng thơ Hàn Sơn. Bản khắc hiện vẫn còn ở chùa này.

Mọi người mời tôi truyền giới. Phật sự xong, quan phủ Đại Lý là Trương Tùng Lâm, Lý Phước Hưng cùng Tăng chúng đến rước tôi qua Đại Lý, ngụ ở chùa Tam Tháp Sùng Thánh, thỉnh tôi giảng Kinh Pháp Hoa, mấy ngàn người đến qui y.

QUANG TỰ 30 GIÁP THÌN (1904) 65 TUỔI

Đề đốc Lý Phước Hưng mời tôi lưu lại Sùng Thánh. Tôi nói:

Tôi không muốn ở thành thị, trước đây từng phát nguyện sẽ đến cất am ở núi Kê Túc nhưng bị các vị nơi đó ngăn cấm. Nay các ông đã có lòng hộ pháp, nếu có thể thì xin cấp cho tôi một mảnh đất ở Kê Túc để tôi cất am chiêu đãi khách thập phương, hầu cứu vãn tình thế suy đồi của Tăng chúng Vân Nam và hoàn thành tâm nguyên phục hưng đạo tràng ngài Ca diếp. Tôi chỉ mong được như thế.

Các quan tán đồng và ra lệnh cho Tri huyện, Biện lý huyện Tân Xuyên lo liệu… kết quả, họ tìm được một tu viện hư hoại trong núi là Am Bát Vu. Tôi liền đến đó ở, chỗ mới này tuy không có phòng ốc, ăn chẳng chứa đồ cách đêm, nhưng tứ chúng mười phương đến đây đều được tôi dùng lễ tiếp đón tử tế.

Am Bát Vu

Am Bát Vu bị bỏ hoang kể từ năm Gia Khánh. Do thấy bên phải cổng chính có một tảng đá to nằm chắn (tạo thành thế Bạch Hổ không tốt), nên tôi quyết định dời đá đi và sẽ cho đào Ao Phóng Sinh nơi đây. Khi đào đất xem xét, thấy tảng đá không ăn sâu xuống, chỉ cao khoảng 3m13, rộng 2m53, trên mặt bằng phẳng, có thể ngồi kiết già trên đó được, nên tôi quyết định dời nó qua phía tả, cách xa chỗ cũ hơn 90m.

Nhân công tụ họp cả trăm người, ráng sức, khiêng, nạy, xeo… suốt ba ngày mà tảng đá không nhúc nhích, họ bỏ đi thẳng. Tôi bèn cầu chư thần Già lam gia hộ, tụng chú Phật, rồi gọi hơn mười vị Tăng đến phụ tôi khiêng tảng đá qua phía tả an toàn. Việc này làm chấn động đám người bu xem, ai cũng kinh hãi vì sức thần trợ giúp.

Nhân việc này, họ ghi vào tảng đá là “Vân di thạch”. Các nhân sĩ đại phu làm thơ vịnh rất nhiều, tôi cũng ghi bài thơ:

Đá nằm sừng sửng đến lạ lùng

Dung nhan xưa cổ nhuộm rêu phong

Trời làm chưa trọn chờ ta đấy

Xem mây biến hóa ước theo rồng

Dời núi cả cười Ngu công vụng

Nghe pháp từng nghi hổ gõ thùng

Từ đây tám gió xô chẳng động

Băng tan, bầu bạn với ngàn thông

Bát Vu ủng hộ Phạm Vương cung

Ca Diếp đâu đà lưu hành tung

Học đạo quản chi ngàn vạn lý

Lên núi vượt qua cổ ngàn trùng

Bao năm linh thạch rêu mờ phủ

Dòng trăng cá quẫy giỡn bóng tùng

Nhìn xuống cửu Châu mờ khói bụi

Gió trời thoảng nhẹ tiếng chuông ngân

Vì trùng tu chùa viện, tiếp đãi khách thập phương, phát triển công việc, nên cần phải gấp rút hóa duyên, tôi giao sư Giới Trần lo liệu việc trong chùa, còn mình thì đi Đằng Xung. Từ Hạ Quan qua Vĩnh Xương đến Hòa Mộc Thọ…

Trì Địa Bồ tát

Nghe kể trước đây vùng này có con đường đầy ổ gà lồi lõm dài tới mấy trăm dặm, rất khó đi, quan dân chưa từng tu sửa. Có một nhà Sư ở tỉnh khác đến, thấy vậy phát tâm tu bổ lại con đường, tự mình chịu nhọc ra sức làm mà không hề quyên mộ chi. Tùy khách qua đường hiến tặng thức ăn, vị Sư này sửa đường ròng rã ngót mấy mươi năm nay, miệt mài chăm chỉ. Con đường này nhờ có Sư ra công tu bồ nên mười phần đi được hết chín. Dân địa phương mang ân lắm, đòi tu bổ lại ngôi chùa Khổng Tước Minh Vương cho Sư ở, nhưng Sư không chịu, chỉ nguyện sửa đường thôi”.

Tôi nghe kể, rất hiếu kỳ, đi đến gần tôi thì gặp một vị Sư tay cầm cuốc, xẻng đang trên đường về. Vừa thấy ông, tôi tiến lại xá chào, hỏi thăm, nhưng ông chỉ nhìn mà không đáp. Tôi chẳng quan tâm, lẻo đẽo theo tới tận chỗ ông cư ngụ.

Ông thả dụng cụ xuống, leo lên bồ đoàn ngồi, tôi tham lễ, ông cũng chẳng thèm dòm tới, không nói không rằng, tôi bèn ngồi đối diện với ông.

Hôm sau, ông vo gạo, tôi nhen lửa. Cơm chín, ông không mời, tôi cũng cầm bát tự đơm đầy cho mình. Ăn xong, ông vác cuốc, tôi gánh sọt, cùng làm việc, khiêng đá, xúc đất, ban đường… Cùng làm cùng nghỉ… Như thế được hơn mười hôm, mà vẫn chưa chuyện trò, hai bên đều im lặng.

Chớ nhận cầu vồng là ráng chiều

Một tối nọ, trăng chiếu sáng như ban ngày, tôi ngồi kiết già trên tảng đá lớn ngoài chùa. Đêm chưa khuya lắm, ông đi nhè nhẹ đến sau lưng tôi, hét to:

Ở đây làm gì?

Tôi hé mắt đáp:

Xem trăng!

Trăng ở đâu?

Tôi đáp:

Chiếu sáng vằng vặc.

Ông bảo:

Đồ đa ngư mục Chơn nan biện

Hưu nhận hổng nghê thị thái hà

(Rất nhiều mắt cá khó phân biệt

Chớ nhận cầu vồng là ráng chiều)

Tôi đáp:

Quang hàm vạn tượng vô kim cổ

Bất thuộc âm dương tuyệt chướng giá.

(Sáng dung vạn tượng vô kim cổ

Chẳng thuộc âm dương, bặt ngăn che)

Ông nắm tay tôi, cười to nói:

Khuya rồi, mời Thầy về nghỉ.

Sáng ra, ông hoan hỷ bắt chuyện, xưng mình tên Thiền Tu, người Tương Đàm, xuất gia từ bé. Năm 24 tuổi, nơi Thiền đường Kim Sơn, được chỗ thôi dứt. Sau đó ông đi viếng cảnh núi, đến Tây Tạng, qua Miến Điện rồi về nước. Thấy con đường này khúc khuỷu, nghĩ tội nghiệp người, ngựa đi vất vả, vốn mến mộ hạnh ngài Trì Địa Bồ tát, nên ông đến đây, nguyện ra sức tu sửa… đến nay đã mấy mươi năm. Giờ ông đã 83 tuổi, chưa gặp được tri kỷ. Nay hữu duyên, may mắn hạnh ngộ một người như tôi nên giải bày hết tâm tư…

Tôi cũng kể ông nghe chuyện của mình. Hôm sau, ăn sáng xong, tôi cáo từ. Cả hai đồng cười lớn và chia tay.

Kính thỉnh Hòa thượng đến tụng kỉnh

Tôi đến Đằng Xung quyên góp, đang ở Hội Quán Hồ Nam, chưa kịp trình sổ ra đã thấy có mấy người mặc đồ tang đến, dập đầu làm lễ, thưa:

Kính thỉnh Hòa thượng đễn tụng kinh.

Tôi đáp:

Tôi không phải thầy đám.

Các hiếu tử thưa:

Xin Hòa thượng hãy vì chúng con mà tụng kinh giùm.

Tôi ngạc nhiên hỏi:

Ở đây không có Hòa thượng nào sao?…

Vị chủ tiệm giải thích:

Đại sư nên đi tụng Kinh, sự việc thật trùng hợp. Nhóm người này là con cháu của Ngô Thái Sử. Thái Sử bình sinh tu trì rất cẩn mật. Mấy mươi năm nay, ai cũng ca ngợi ông là bậc thiện nhân. Ông thọ hơn tám mươi, con cháu có tới mấy chục người, đậu Hiếu Liêm mấy vị, Tú tài còn nhiều hơn. Khi sắp mất, ông tự xưng là Hòa thượng, dặn con cháu dùng Tăng phục mai táng, cấm không cho khóc lóc, không được sát sinh hay rước thầy đám đến tụng kinh. Ông còn dự báo là sẽ có một vị cao tăng đến làm lễ siêu độ cho mình. Nói xong, ông ngồi xếp bằng mà mất. Trải qua mấy ngày, mặt mũi vẫn tươi như lúc còn sống. Hôm nay, Đại sư đến đây quả thật là có duyên.

Tôi nghe vậy bèn nhận lời., đến nhà họ tụng kinh, làm lễ thí thực suốt bảy ngày, dân chúng trong làng cùng các vị quan nhân thân sĩ đều đến tỏ lòng hoan hỉ, mừng rỡ tán thán, xin qui y hơn nghìn người. Các quan về hưu cũng nài thỉnh, khẩn khoản năn nỉ xin tôi hãy trụ lại Đằng Xung, tôi giải thích:

Tôi vì phát nguyện trùng hưng đạo tràng núi Kê Túc nên mới đến đây quyên góp, do vậy chẳng thể ở lại đây được.

Họ hiểu ra, vui vẻ đua nhau hỷ cúng.

Tôi trở về núi, có đủ tiền để kiến tạo phòng ốc, bèn soạn lập Thanh Qui, tổ chức tọa Thiền giảng Kinh, chấn chỉnh Luật nghi, mở Đàn giới… Năm ấy bốn chúng đến cầu giới hơn bảy trăm người. Các chùa bản địa ở đây cũng dần thay đổi theo, chịu mặc đúng pháp phục, ăn chay và cho tu sĩ đến nghỉ lại.

Năm này Nhật Nga khai chiến, Trung Quốc tuyên bố đứng ngoài cuộc.

Ngài Hư Vân kể:

1. Ngô Thái Sử

Nguyên trước đây chùa Vạn Phật (ngoài cửa đông Đằng Xung) có một lão Tăng cả đời hành đạo chí thành, chuyên niệm Phật và tụng kinh Kim Cang. Lúc đó Ngô công, (ông nội của quan Ngô Thái Sử) thường cúng dường vị Tăng này. Khi con dâu Ngô công sắp sinh, cụ bỗng thấy lão Tăng nọ hiện đến, đi thẳng vào phòng mình. Sau đó nàng dâu liền sinh ra đứa con trai (là Ngô Thái Sử hiện thời) Ngô công lấy làm lạ bèn cho kiểm tra thử, mới hay ở bên chùa Vạn Phật, lão Tăng kia đã viên tịch.

2. Thái thú Trần Lan Khanh

Thái Thú Trần Lan Khanh quê ở Chiết Giang, Thiệu Hưng, sinh trưởng tại Côn Minh, quy y với Hòa thượng Nham Lâu. Bình sinh ông dốc lòng niệm Phật, thường trì kinh Kim Cang. Lúc trẻ đi thi, vừa đặt chân đến Hàng Châu thì có cảm giác nơi đây là cố hương của mình, rồi ông sực nhớ, kiếp trước mình chính là vị Tăng sĩ tu tại chùa Tây Hồ. Ông thường kể chuyện này cho bạn bè nghe, tả vanh vách về ngôi chùa, về cách bài trí trong phòng cho đến từng ngọn cây cọng cỏ, hoa lá mọc trong vườn chùa… Mọi người không tin, cho là hoang đường, họ tìm đến tận chùa Tây Hồ để kiểm chứng thì thấy tất cả đúng y như lời ông kể. Ông còn nói vợ mình hiện nay kiếp trước là nữ đàn việt, làm chủ tiệm hàng mõ cạnh chùa, từng cúng dường ông một chiếc Cà sa, do có chút cảm tình mến mộ mà đời này kết thành duyên nợ… Người nghe đều cho là lạ kỳ, càng tăng thêm tín tâm. Cuộc sống Thái thú rất nhiều phúc báo, con cháu đông. Hiện đời tuy ông tin Phật, chịu niệm Phật mà không có ý khoác áo nâu sòng. Năm Quang Tự 33, tôi đến chùa Phúc Hưng ở Côn Minh, thường cùng ông trò chuyện, có nhắc nhở nhiều lần, nhưng ông không tỉnh. Trong kinh nói: “Phú quí học đạo nan”, nghĩ thật đúng và đáng tiếc lắm vậy.

3. Tăng Diệu Trạm

Tăng Diệu Trạm ở chùa Nhiên Đăng, Côn Minh, tu pháp niệm Phật và thuộc lòng hết kinh Hoa Nghiêm. Thầy sống rất giản dị, ngoài chiếc áo nạp, không có vật dư. Dốc lòng hoằng dương Tịnh độ, đạo phong quảng bá khắp cùng. Tổng đốc Sầm Dục Anh, Vương Văn Thiều rất kính tin, thường thỉnh đến dinh quan cúng dường, sau đó Vương Văn Thiều được chuyển vào kinh làm quan Đại Học Sĩ. Một hôm, Vương đang ngồi dự tiệc trong nhà, bỗng thấy Trạm đến. Lát sau thì nghe người nhà báo tin tỳ thiếp đã sinh con rồi. Vương liền điện đến Côn Minh hỏi thăm thì hay tin thầy Diệu Trạm vừa mới nhập diệt.

4. Đề Đốc Đường Minh Canh

Đường Minh Canh thường kể tôi nghe kiếp trước ông là một vị Tăng tên Chiêu Thông Phủ ở miếu Quan Đế. Chuyên tu khổ hạnh, siêng niệm Phật trì kinh. Tổ tiên ông xưa là Phật tử thuần thành, một lòng kính tin Tam bảo, rất hay cúng dường chư Tăng. Khi Minh Canh sinh ra, Trụ trì chùa có đến thăm, cũng thường khuyên Minh Canh xuất gia nhưng ông không chịu.

Ngài Hư Vân nhận xét:

Từ Phật giáo truyền sang Trung Hoa, các tông phái rất thịnh. Tu theo Phật pháp là để liễu sinh tử. Ngài Vĩnh Gia nói: “Liễu tức nghiệp chướng bổn lai không, vị liễu hoàn tu thường túc trái”. (Liễu rồi nghiệp chướng vốn là không, chưa liễu hoàn thân đền nợ trước). Liễu hay chưa liễu, hành, giả phải để tâm suy xét, dẫu có khác đường đi song đích đến vốn đồng, giống như trăm sông đều đổ về biển cả. Những vị Tăng kể trên đây đều có công phu hành trì chơn chánh, song tất cả đều sinh làm con nhà đàn việt (là đích thân tôi chứng kiến hay nghe kể), âu cũng là ngã rẽ tạm thời. Nhưng nhân đây xin nhắc các vị tu hành: Phải luôn tự cảnh giác, sách tấn mình.

QUANG TỰ 31 (1905) Ất TỴ – 66 TUỔI

Mùa xuân, Hòa thượng Bảo Lâm chùa Thạch Chung mời tôi đến truyền giới. Giới tử có hơn 800 người. Phật sự xong, sư Giới Trần bế quan tại Am Bát Vu, còn tôi đi Nam Dương hoằng hóa.

Vị trụ trì kỳ lạ ở Miến Điện

Tôi đến chùa Thái Bình miền Nam Miến Điện, giảng xong Kinh Di Đà thì số người quy y lên khoảng vài trăm. Công việc hoàn tất, tôi vượt núi Dã Nhơn, đến Ngõa Thành, Tân Nhai. Do bị nhiễm khí độc ở núi Dã Nhơn nên đến đây thì phát bệnh nặng, phải nghỉ tạm trong cái chòi ven đường, ngày đêm trời nóng như thiêu. Tôi ráng đi đến chùa Quan Âm ở Liễu Động, gặp vị Trụ trì người Trung Quốc tên Định Như. Mới đầu, tôi xá chào, ông không thèm ngó tới, tôi bèn lên chánh điện tĩnh tọa. Chập tối, tới khoá lễ tụng kinh, ông lên điện khai chuông, tôi phụ đánh trống, khi tụng xong bài sám hối. Ông xướng “Giết, giết, giết!” và lễ ba lạy.

Sáng mai, lên điện tụng xong, ông cũng lễ ba lạy và làm y như vậy, tôi lấy làm lạ nên không bỏ đi. Ngày ba bữa, trong thức ăn, ông đều dùng hành, tỏi, sữa bò và các thức tạp. Tôi không ăn được, nhưng không nói gì, đành uống nước. Ông thấy vậy, sai người nấu cháo không bỏ hành, tỏi… tôi mới ăn được. Đến ngày thứ bảy, ông mời tôi uống trà. Tôi hỏi ông:

– Vì sao phải hô “Giết”… rồi lạy như thế?

– Ông đáp: – “Giết quỷ!”- Và kể tôi nghe quê ông ở Bảo Khánh, cha làm quan Võ, mất tại Vân Nam. Ông xuất gia tu ở chùa Phổ Đà, học vẽ với Hòa thượng Trúc Thiền. Hơn mười năm trước, ông từ Hương Cảng đến Tinh Châu. Lúc lên thuyền bị một người Âu ngược đãi thậm tệ nên từ đấy ôm hận không nguôi. Ở đây, tranh ông vẽ khéo, được nhiều người ưa chuộng nên kinh tế khấm khá.

Kể xong, ông bảo:

– Suốt mười năm nay, tôi thấy các khách Tăng đến đây, đa số toàn có tính khí kỳ ôn, chẳng ai có được đạo hạnh viên dung vô ngại như thầy. Bởi thấy thầy đàng hoàng, tôi kính quý lắm nên mới giải bày tâm sự…

Tôi khuyên ông “Oán thân bình đẳng”, nhưng ông có vẻ chưa nguôi ngoai.

Bệnh tôi thuyên giảm dần rồi bình phục. Tôi cáo từ, ông kiên quyết giữ lại, tôi giải thích mình còn trọng trách phải đi hóa duyên, ông mới chịu để tôi đi. Ông cúng dường tiền lộ phí, lo lương thực và mua vé xe cho tôi đến Ngưỡng Quang, sốt sắng đánh điện báo tin cho cư sĩ Cao Vạn Bang đến đón tôi rồi trân trọng từ biệt.

Tôi đến Ngưỡng Quang, gia đình Cao cư sĩ cùng Giám viện Tính Nguyên chùa Long Hoa ra đón. Gia đình họ Cao rất quí tôi, họ nói:

Chúng con nghe Hòa thượng Diệu Lão nhắc Thầy mãi, mấy chục năm nay bặt tin, giờ Thầy đến hẳn Ngài vui lắm. Vừa rồi chúng con nhận được tin Hòa thượng Diệu Lão đang định trở về Đường Sơn để tu sửa Ninh Đức, Quy Sơn lại.

Hôm sau, tôi đi viếng tháp Đại Kim, tham quan các thắng cảnh xong thì vội vã cáo từ vì lo Hòa thượng đang gấp về nước. Cao cư sĩ tiễn tôi lên thuyền và đánh điện cho chùa Cực Lạc (đảo Tân Tức) hay để lo tiếp đón.

Bị đưa tới một vùng núi xa tít

Thuyền cập bến, do trên thuyền có người bệnh dịch chết, nên phải treo cờ cấm, tất cả hành khách đều bị đưa tới một vùng núi xa tít để xét nghiệm. Hơn ngàn người bị đưa lên núi, không có nhà trú ngụ nên phải ở ngoài trời, chịu cảnh phơi mình ngoài nắng mưa. Hằng ngày mỗi người được phát một chén gạo và hai củ cải, tự nấu nướng lấy. Bác sĩ đến khám ngày hai lần. Được một tuần thì số người được cho về hơn phân nửa, đến ngày thứ mười thì tất cả đều được về hết, chỉ còn lại mình tôi. Điều này khiến tôi càng sốt ruột, mà càng nôn nóng, bệnh càng nặng thêm, toàn thân đau đớn, tôi bỏ ăn dần.

Đến ngày thứ mười tám, y sĩ đến thăm, khiêng tôi sang một ngôi biệt thất vắng vẻ không người, tôi mừng lắm. Có một ông già đi tuần tra đến hỏi thăm, biết tôi là người Tuyền Châu, ông thở dài nói:

Chỗ này là dành cho bệnh nhân sắp chết ở, họ đem Thầy vô đây, nghĩa là Thầy chỉ còn nước nằm chờ họ mổ xác khám nghiệm thôi!

Tôi giải thích cho ông hiểu là tôi có nhiệm vụ phải đi đến chùa Cực Lạc. Ông nhìn tôi thương hại, bảo:

Thôi, để tôi mang thuốc đến cho Thầy dùng…

Rồi ông trao cho tôi chén trà Thần Khúc. Tôi uống cạn, hai ngày sau thấy trong người có vẻ khỏe hơn. Ông già dặn:

Khi bác sĩ đến, hễ nghe tiếng tôi tằng hắng ở ngoài, thì Thầy phải lo mà ngồi dậy liền nghe, ráng phấn chấn tỏ vẻ cho tươi tỉnh đó! Nếu họ đưa thuốc thì tuyệt đôi không được uống!…

Ôi trời ơi! Nguy rồi…

Y sĩ đến, mọi việc diễn tiến như lời ông lão dặn, kẹt một điều là khi họ lấy thuốc, rót nước, ép tôi uống quyết liệt đến nỗi tôi không thể không tuân, bất đắc dĩ phải nốc cạn. Y sĩ đi rồi, ông lão bước vào hỏi thăm. Nghe tôi kể đã uống hết thuốc, ông hoảng kinh kêu lên:

Ôi trời ơi! Nguy rồi… Ngày mai nếu như Thầy còn sống thì tôi sẽ cho Thầy chút thuốc để Thầy uống cầu may, giờ chỉ còn biết trông cậy vào Phật Tổ gia ân cứu độ cho Thầy mà thôi!

Sáng hôm sau, ông lão đến. Tôi ngồi trên nền đất, mắt mở trao tráo mà không thấy gì, ông đỡ tôi dậy, thấy máu tuôn đầy đất. Ông đưa thuốc cho tôi uống, gấp rút thay đổi y phục, lau sạch máu trên nền nhà và nói:

Như người ta mà uống thuốc hôm qua, thì không chờ đến tắt hơi đã bị mổ bụng rồi, còn Thầy tới giờ vẫn chưa tiêu mạng… Đúng là Phật, Tổ linh thiệt…

Rồi ông dặn tiếp:

Chừng 9 giờ bác sĩ đến, hễ nghe tôi tằng hắng thì Thầy phải ráng giữ cho tươi tỉnh nghen!

Bác sĩ đến, thấy tôi, họ chỉ trỏ, cười cười rồi bỏ đi.

Đợi ông già vô, tôi hỏi thăm, ông đáp:

Họ cười vì Thầy chẳng chết đó!…

Tôi sực nhớ lúc đưa tiễn, Cao cư sĩ có tặng cho ít tiền, tôi lấy bốn mươi đồng trao cho ông già, nói:

Xin biếu bác hai mươi đồng, đáp tạ lòng chăm sóc. Phần còn lại bác làm ơn tặng các y sĩ giùm, miễn sao họ chịu thả tôi đi…

Ông già bảo:

Tôi không lấy tiền của Thầy đâu! Hôm nay có y sĩ người Âu đến khám, không lo được. Ngày mai có y sĩ người Cát Lãnh, tôi có thể thuyết phục họ.

Chiều tối, ông lão đến bảo:

Tôi đã chi hai mươi bốn đồng, dàn xếp với họ xong xuôi. Sáng mai Thầy lên đường được rồi!

Tôi nghe nói, an lòng, trịnh trọng cảm ơn ông lão.

Sáng hôm sau, y sĩ đến. Xem bệnh xong thì gọi thuyền chở tôi qua biển. Ông già dìu tôi lên thuyền.

Vì sao mà ra nông nỗi như vầy?

Tôi thuê xe hơi đi đến Cung Quảng Phước, các vị ở đấy thấy tôi hình dung quái dị nên chẳng thèm hỏi han, bỏ mặc tôi ngồi suốt hai giờ, tôi không nén được bao cảm xúc ngỗn ngang, buồn vui lẫn lộn. Vui là mình vừa thoát chết, buồn vì thấy thầy Tri khách không tròn nhiệm vụ. Cuối cùng, cũng có một vị Sư già đến, ra là Thượng tọa Giác Không, tôi xưng tên, đảnh lễ, lễ xong thì hết ngóc dậy nổi. Sư Giác Không đỡ tôi dậy, ngạc nhiên hỏi:

Cao cư sĩ đánh điện báo tin đã hơn 20 ngày rồi mà không thấy ông tới. Hòa thượng cùng đại chúng thảy đều sốt ruột ngóng trông. Vì sao mà ra nông nỗi như vầy?

Bấy giờ, già trẻ mới xúm lại chật nhà, trăm thuyền đổ về một bến, tíu tít hỏi thăm… rộn ràng như Tết. Chẳng bao lâu Hòa thượng Diệu Lão tới, Ngài bảo:

Ngày nào tôi cũng ngóng tin và thầm lo là ông bị tai nạn gì đó… tôi đang tính về Quy Sơn thì nhận được tin ông đến nên đành hoãn lại chờ. Vì sao mà lâu thế?…

Tôi thưa:

Con thật có lỗi!…

Rồi tôi thuật lại mọi việc. Hòa thượng và đại chúng nghe kể, vừa sợ vừa mừng, đồng chắp tay niệm Phật rồi cùng về chùa Cực Lạc.

Đừng ngồi lâu quá mà sinh bệnh

Hòa thượng nhắc tôi uống thuốc. Tôi thưa:

Con về được đến nhà, vọng niệm hết sạch, nghỉ ngơi vài ngày thì khoẻ lại ngay thôi.

Sau đó Hòa thượng thấy tôi mỗi lần tĩnh tọa đều ngồi tới mấy ngày, liền khuyên:

Khí hậu Nam Dương nóng, không giống ở nước mình, ông đừng ngồi lâu quá mà sinh bệnh.

Tôi thưa:

Con không biết điều này.

Ngài dạy tiếp:

Ông hãy ở đây giảng một bộ Pháp Hoa gieo duyên với chúng sinh, còn ta phải trở về nước. Giảng Kinh xong, ông đừng về Vân Nam vội, mà hãy ghé Cổ Sơn trước nhé, ta có việc cần nhờ ông.

Tiễn Hòa thượng lên thuyền xong, tôi bắt đầu giảng kinh, quy y cho mấy trăm người. Chư Phật tử ở Mã Lai mời tôi đến Đình Thanh Vân giảng Kinh Dược Sư. Lúc tôi trở về Cát Long Pha (Kualumpur) thì các cư sĩ Diệp Phật Hữu, Hoàng Vân Phàm v.v… mời tôi đến chùa Linh Sơn giảng Kinh Lăng Già. Mỗi khi các khóa giảng kết thúc, số người đến xin quy y có hơn vạn.

Mùa Đông, Tăng chúng tỉnh Điền đánh điện đến báo là chính phủ hiện đang trưng thu tài sản các chùa. Sư Ký Thiền (Bát Chỉ đầu đà) mời tôi về cùng bàn việc cứu vãn tình thế. Nhưng cận Tết rồi, tôi đành ở lại Cát Long Pha cho hết năm.