Hư Vân Niên Phổ Thơm Ngát Hương Lan

Lời Đầu Sách

“Cô ơi! Làm ơn in sách size chữ to, tụi con lớn tuổi không xem chữ nhỏ được!” – Đó là lời yêu cầu của các độc giả từ bên kia đại dương lẫn Việt Nam.

Tất nhiên điều này sẽ khiến sách dày, do quá trình biên dịch, chỉnh sửa dịch phẩm này cũng hơn hai năm. Vì vậy, xin quý vị có thói quen ưa đọc hết sách trong một vài ngày, hãy chịu khó bỏ ra thời gian dài để đọc dần, như thế sẽ không thấy ngán và có thể thu được lợi ích khi xem.

Ngoài giai thoại kỳ bí ra, những điều ngài Hư Vân làm rất đáng cho chúng ta lưu tâm, ngưỡng mộ. Trong công cuộc hoằng đạo, Ngài đã bỏ công nghiên cứu tỉ mỉ các tông phái, lo đào đạo nhân tài nối nghiệp, để các tông phái đó không bị tuyệt diệt. Ngài đi đến đâu là chấn chỉnh đạo phong, cứu vãn sự tu hành tuột dốc, vực dậy tệ trạng… Ngài lập“Phật Học Xã” cho người muốn nghiên cứu Phật giáo, xây“Phật Học Viện, Viện Học Giới”cho chư Tăng Ni trẻ, dựng các ngôi kiến trúc chuyên tu Thiền, Tịnh, cất viện Diên Thọ Đường để nuôi người già yếu, xây Viện chẩn bệnh từ thiện, lập Trường Tiểu Học miễn phí cho con em dân nghèo…

Một cảnh chùa Ngài cất đến mười năm, hoành tráng, công phu, tinh xảo, tôn nghiêm. Trong đây có“Báo Ân Đường” dành cho phụ mẫu tu sĩ, có “Công Đức Đường” dành cho đàn việt. Cõi âm cõi dương đều được Ngài quan tâm, Không những lo cho cõi người sống an mà cả đến loài vật Ngài cũng ưu ái dành riêng khu vực“Ao Phóng Sinh” cho chúng.

Khi bị đánh, tra tấn tới ngất, Ngài mộng lên cõi trời Đâu Suất ngồi vào hàng dầu, vị thứ Ba, kế ngài A nan. Gần ngài A nan?- Tức là ở vào hàng Thánh vị? – Tôi đã từng thắc mắc không biết Ngài là bậc Thánh nào trong mười vị Đại đệ tử của Phật? Đọc sử Ngài, chúng ta thấy có rất nhiều điều thần bí, khi Ngài viếng núi Kê Túc thì chuông mõ tự ngân, lên chùa Cao Đảnh thì lan tiên tỏa hương thơm ngào ngạt, lúc giảng kinh thì cây khô sống lại, mai trổ sen, rau cải trong vườn trổ sen, thậm chí tất cả nến thắp trong đạo tràng cũng nở hình sen. Cầu mưa được mưa, cầu tuyết được tuyết, toan tính gì đều có thần ngầm phò trợ: giúp dời đá, lấp sông… Khi Ngài bắt buộc phải đốn cây cổ thụ thì cây đổ cũng lựa hướng bình an cho chùa. Lúc Nhật nhắm vào chùa Ngài dội bom thì bom lại rơi xuống chỗ vắng, không thiệt mạng ai nhưng phi cơ Nhật tử nạn, vỡ nát. Nhật sợ đến độ sau đó hễ có việc phải bay thì cũng đi đường vòng chứ không dám bay ngang chùa Ngài. Con vật nào được Ngài qui y thì lập tức ăn chay, tánh hung dữ hiếu chiến bỗng chuyển thành hiền lành. Bò cũng tìm đến Ngài cầu cứu, hổ cũng biết tìm Ngài cầu giới… Thọ thần, Long vương đều hóa hiện thân người tìm tới xin thọ giới… Ngài phát tâm triều lễ núi Ngũ Đài, ba bước lạy một lạy, lễ Đức Văn Thù suốt từ Nam đến Bắc để cầu báo ân cho mẹ. Trên giường bệnh nặng suýt chết, khiến ngài Văn Thù“chịu hết nổi” phải xuống trần dưới thân phận gã ăn mày để cứu nguy, gánh đồ, nấu nướng, phụ việc cho Ngài…

Những điểm kỳ bí trong đời Ngài khiến nhiều người đọc không tin, cho là hoang đường, chẳng thật. Nhưng ngày xưa khi đọc sử Phật có rất nhiều chuyện hoang đường huyền bí hơn gấp mười gấp trăm, ta vẫn có thể chấp nhận. Có một điều Ngài rất giống chư Phật, Bồ Tát – giống ở chỗ hoạn nạn quá nhiều! – Thuở xưa ngài Mục Kiền Liên từng bị ngoại dạo đánh tơi tả tới vong thân – dù Ngài biết thần thông, có thể bay lên trời, lặn xuống biển, Địa ngục Thiên dường gì cũng tới được – Vậy mà phải chết về tay ngoại đạo. Còn ngài Hư Vân? – Bị đánh, đấm, dày xéo tàn bạo thê thảm vậy mà vẫn phải…tiếp tục sống oằn oại với những vết tử thương (cái này mới là khổ hơn!) và Ngài vẫn tiếp tục hoằng pháp cho đến lúc xả báo thân…

Đọc sử Phật giáo, ta thấy Phật bị Đề Bà Đạt Đa lăn đá mưu hại, bị ngoại dạo vu khống đủ cách, tổ Bồ Đề Đạt Ma cũng bị người âm mưu đầu dộc, Lục Tổ cũng bị người ám sát, truy đuổi đến phải trốn trong làng thợ săn… Cuộc đời các bậc Thánh hầu như gian truân, hoạn nạn dẫy dầy, nhiều và dữ dội hơn thường nhân, song các Ngài chịu đựng rất giỏi… và ngài Hư Vân chỉ nhẹ nhàng giải thích: “Tát cả đều là nghiệp quả”…

Ngài Hư Vân rất thích lạy Vạn Phật, ngộ đạo xong vẫn lễ Vạn Phật và Ngài bắt chúng Tăng phải thực hành pháp sám này (khi Ngài chấn chỉnh đạo tràng Nam Hoa). Lúc Ngài bị đánh tới xỉu và mộng lên cung trời Đâu Suất, “về nhân gian lại” những công việc sau đó Ngài tiếp tục làm vẫn là: Xây chùa, độ Tăng, giúp dân… không bỏ một việc lành nào. Học hạnh Ngài cố lẽ chúng ta phải học về sức kham nhẫn và tấm lòng từ yêu thương chúng sinh vô bờ bến. Tấm lòng từ và đức độ ấy, ngay cả loài vật còn cảm nhận được, nên khi Ngài qui y, chúng lập tức trường trai, “giữ giới”, sửa tánh hiền hòa.

Chỉ có con người là khó bảo(?) - Vì con người qui y xong vẫn tiếp tục ăn mặn – Phải đợi Ngãi nhắc nhở rất nhiều lần trong các thời pháp, khuyến khích cổ vũ “hãy ăn chay” (mà không biết có kết quả hữu hiệu chăng)? Nhưng Thọ thần, Long vương rõ ràng đã quá hiểu cái may mắn: “Chẳng mấy khi Bồ tát xuống trần” nên không bỏ lỡ cơ hội, đội lốt người tìm đến Ngài thiết tha cầu giới.

Đọc các bài báo chí viết về Ngài, trước những lời tâm sự, phát biểu: “Chỉ cần nhìn Ngài thôi là cũng thấy lòng an lạc hạnh phúc, vọng niệm dừng lặng. Dù Ngài nói hay nín, thuyết pháp hay không…

Những xúc cảm dâng tràn trong lòng người được diện kiến Ngài, khó mà tả hết”… những người được gặp Ngài xúc dộng, mừng vui, cho là quý báu, hi hữu đến thế…Vậy thì tại sao lại có những kẻ đành lòng đánh đập, giáng dòn Ngài như mưa? – Phật xưa cũng chỉ có thể độ người hữu duyên – tức là những ai có duyên với Ngài. Ngoài Luật nhân quả ra, còn thuyết “Đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu”, một bợm nhậu không thể nào khoái các vị thanh tu, mà phải tìm người có tửu lượng khá để kết bạn. Những tên cướp không thích gặp hay nói chuyện với người đạo đức mà chỉ thích săn tìm các tay anh chị cao cơ, thủ thuật siêu đẳng để qui phục, sùng bái. Đó là lý do có người gặp Phật thì giác ngộ ngay, song có người gặp Ngài còn ngoảnh mặt than: “Không biết có tội gì mà phải gặp…” – chẳng hạn như bà già khó độ thời Phát – Phật và Thánh đều bó tay, không thể độ người không có duyên. Nhưng điều may mắn là người hữu duyên với các Ngài có rất nhiều. Vì vây mà tôi mạnh dạn thực hiện cuốn sách này. Bởi, cho dù ngài Hư Vân không còn tại thế, song di ngôn và công hạnh của Ngài vẫn là tấm gương sáng, dầy ắp bài học quý cho chúng ta noi theo. Bằng chứng là, khi tôi cho một người không biết gì về đạo, đọc chuyện đời ngài Hư Vân, em đã xúc động, thay đổi cả cách sống và lối nhìn, thăng hoa theo chiều thiện, can trọng từng nhân gieo, không những cho bản thân em mà còn cho cả tổ ấm của mình, em thay đổi hoàn toàn theo chiều hướng tốt. Vậy thì sẽ đáng tiếc biết bao nếu như ít người biết đến đời Ngài. Tự truyện Hư Vân, tất nhiên có nhiều bản dịch, song tôi vẫn thực hiện tác phẩm này, bởi đây là mơ ước được ấp ủ từ lâu. Tôi lý luận rằng – Chỉ có một đức Phật, nhưng hình vẽ Ngài rất nhiều – dù không có bức họa nào giống nhau, song tất cả đều được vẽ bằng tâm tư chắt chiu, trân trọng của nhà họa sĩ.

Thuật lại đời ngài Hư Vân, tôi căn cứ vào nguyên tác Hán văn của sầm Học Lữ (bản thứ ba, dày 348 trang, được xác nhận là bản đầy đủ, hoàn chỉnh nhất, sau khi Ngài nhập diệt). Gọi là bản hoàn chỉnh, song như sầm tiên sinh nói, vào thời loạn thuở đó, việc cất chứa, thu thập tài liệu không phải là chuyện dễ. Tôi đã xem qua các nguyên tác chữ Hán của chư đệ tử viết về Ngài. Tất nhiên các vị ấy kể lại từ góc nhìn và chứng kiến của mình nên về điểm chung thì đồng, song lại có những điểm riêng đặc sắc khác nhau… Bài người này viết chứa những điểm hay mà bài người kia không có – và ngược lại – Do vậy mà tôi bắt buộc phải tham khảo, đối chiếu, tuyển chọn… đúc kết lại những điều dị biệt, gây ấn tượng từ các hài viết đó… để bổ sung cho việc thuật lại đời Ngài đầy đủ hơn. Thế nhưng, theo thị hiếu riêng và yêu cầu của phần ông độc giả, tôi cũng lược bỏ bớt những tình tiết chính trị rườm rà, những bài ký có đề tài trùng lập. Chuyện kể có thể cũ, song hi vọng độc giả sẽ đồng cảm với tôi, thu được nhiều ích lợi khi xem. Điều đáng nói là khi tham khảo các bản dịch Việt tôi thấy ngày sinh của Hòa thượng Hư Vân ghi không đồng nhất, bản thì ghi sinh 30 tháng 7, bản thì ghi sinh 20 tháng 7. Nhưng trong nguyên tác Hán văn “Hư Vân Niên Phổ” bản in thứ ba, nơi trang 1 hàng 3 đã ghi rõ: “Ngày 29 tháng 7 giờ dần tôi sinh ra tại phủ Tuyền Châu” (thất nguyệt nhị thập cửu nhật dần thời, dư đản sinh ư Tuyền Châu phủ)… Nguyên nhân bất đồng này có lẽ như sầm Học Lữ nói: “Các bản nguyên tác in lần một và hai còn nhiều sai sót chưa chỉnh. Chỉ bản thứ ba là được ngài Hư Vân đích thân xem xét và cho chỉnh sửa lại.

Sau khi Ngài viên tịch, các tài liệu chưa công bố được kết tập và ghi thêm vào rất nhiều. Trước đây Thân phụ và Bào tỷ Như Thủy đã từng dịch ấn bản hai và tôi nhân đấy phối hợp thành bản dịch chung. Cuốn “Hư Vân Niên Phổ” khá dày, để tiện cho người xem tôi chia làm 7 chương và các tiêu đề nhỏ.

Xin chân thành cảm ơn thầy Thiện Trung, huynh Thông Lai và chư thân hữu, độc giả… đã cung cấp tư liệu, hình ảnh… động viên khuyến khích tôi. Cảm ơn chị Hạnh Nghiêm, chị Tịnh Niệm, Viên An, Hoàng Thị Hương đã phụ giúp chỉnh sửa… Cảm ơn sự hỗ trợ âm thầm hữu tình vô tình của chị Chơn Hiền, Dương Bích Thủy, Võ Thu Tâm, Dương Thúy Nga, cô Nguyên Tâm, Diệu Tịnh, Trần Thị Thu Vân, chú Minh Chung, Diệu Ân… tuy tình cờ và ngẫu nhiên nhưng đã giúp tôi có đủ phương tiện để hoàn thành cuốn sách này. Cảm ơn chú Thanh Nguyên, họa sĩ Mai Quê Vũ đã nhiệt tình thiết kế, giúp ấn bản được hoàn mỹ hơn. Tất cả ân nghĩa đó thật là quý giá, lớn lao. Chắc chắn tác phẩm này không tránh được sai sót, mong quý vị rộng lòng lượng thứ. Hi vọng truyện đời ngài Hư Vân được phổ biến khắp nơi để mọi người cùng được hưởng lợi ích.

Phật Lịch 2553, đầu năm 2009

Hạnh Đoan

Chương 1: Chào Đời

Tôi họ Tiêu gốc người Lan Lăng, cha tên Ngọc Đường, mẹ họ Nhan, thuộc dòng dõi vua Lương Võ Đế.

Đời Thanh Đạo Quang năm đầu (1821), cha tôi thi đậu được bổ làm quan Tri phủ tỉnh Mân (Phước Kiến).

Cha mẹ tôi hơn 40 tuổi mà vẫn hiếm muộn nên mẹ tôi lên chùa Quan Âm cầu con, thấy mặt tiền chùa và cây cầu phía Đông bị hư, bà phát tâm tu bổ lại.

Ngày nọ, mẹ tôi nằm mơ thấy một người áo xanh tóc dài, đội mũ Quan Âm cưỡi hổ đến và nhảy lên giường nằm, mẹ tôi giật mình thức giấc, cảm giác có hương thơm lạ, phả đầy nhà, bà kể chuyện mộng cho cha tôi nghe, không ngờ cha tôi cùng mơ thấy y như vậy. Sau đó, mẹ tôi biết mình có mang, còn cha tôi được chuyển tới phủ Thường Châu. Niên hiệu Đạo Quang 20, năm Canh Tý ngày 29 tháng 7 (Giáp Thân) giờ Dần (26/8/1840 D.L), tôi chào đời tại phủ Tuyền Châu.

Lúc thân mẫu sinh ra tôi, thấy chỉ là cái bọc thịt nên rất sợ và tuyệt vọng, bà xúc động quá tắt hơi rồi lìa trần.

Ngày hôm sau có ông thầy lang đi tới xé chiếc bọc ra mới thấy bên trong có một bé trai. Thứ mẫu lãnh việc nuôi dưỡng tôi.

Từ 1 đến 4 tuổi tồi ở Tuyền Châu, ngay từ nhỏ tôi không ưa ăn mặn, hễ người nhà cho ăn thịt cá là tôi nôn ra hết. Hễ thấy tượng Phật, pháp vật Tam bảo thì rất mừng, ai cũng lấy làm lạ. Từ 5 tuổi đến 10 tuổi tôi đổi sang cư trú ở Chương Châu, Phước Ninh.

Năm tôi 11 tuổi, cha tôi về lại Tuyền Châu. Bà nội tôi họ Chu, đã già yếu, tôi là con trai một nên gia đình quyết định làm lễ đính hôn cho tôi với hai tiểu thư họ Điền và Đàm. Cuối năm thì nội tôi mất. Cha tôi về quê thọ tang. Cũng trong năm này Hồng Tú Toàn khởi nghĩa ở Kim Điền.

Năm Tân Hợi, 1851 (Hàm Phong năm đầu) tôi được 12 tuổi. Tháng hai, cha tôi có việc đi Đài Loan, ông dẫn tôi theo. Chiếc thuyền nhỏ khởi hành từ Hạ Môn, đang lênh đênh trên biển thì bỗng thấy hiện sừng sững một con quái khổng lồ, lưng to như quả núi nhô cao hơn mặt biển tới mấy mươi thước. Mọi người trên thuyền đều hoảng kinh, đồng chắp tay niệm Quán Âm. Thuyền đi độ nửa giờ mới tới được cái đuôi con vật, thấy là hình cá. Con cá này thiệt dài không biết bao nhiêu dặm vậy. Năm này Hồng Tú Toàn đánh Vĩnh An, xưng là Thái Bình Thiên Quốc Thiên Vương.

Năm Nhâm Tý 1852, tôi 13 tuổi, theo cha đưa linh cửu bà nội và mẹ về quê (đất Tương) an táng. Gia đình mời chư Tăng đến làm đám, tôi được thấy các pháp vật Tam bảo trong lòng rất vui. Sẵn nhà có kinh Phật tôi đọc truyện Hương Sơn kể việc thành đạo của Bồ tát Quán Thế Âm, tâm tư cứ vương vấn mãi.

Tháng 8 tôi theo chú đến Bồ Đường, đi dâng hương ở Nam Nhạc, dạo các cảnh chùa. Lòng bồi hồi xúc động, cảm giác như có duyên xưa, ý chẳng muốn quay về nhưng sợ chú không dám nói ra.

Năm Hàm Phong thứ ba, Quý Sửu, tôi được 14 tuổi. Cha tôi biết con mình có chí xuất trần, muốn giữ tôi ở lại nhà nối nghiệp, bèn thỉnh ông thầy họ Vương đến dạy tôi pháp (tu Tiên) luyện Khí Công. Tôi trong lòng không ưa, nhưng chẳng dám tỏ bày.

Mùa đông năm này cha tôi về quê xả tang nội, giao tôi cho chú chăm sóc. Sau đó, ông đổi sang Phúc Kiến nhậm chức ở Hạ Môn, làm quan ở đây được hai năm thì ông về Tuyền Chầu lại.

Năm này Hồng Tú Toàn định đô ở Nam Kinh. Tăng Quốc Phiên mộ quân ở đất Tương.

NĂM BÍNH THÌN (1856) HÀM PHONG 6

Tôi 17 tuổi, ở nhà đọc sách Tiên được ba năm, thầm biết đây không phải pháp giải thoát rốt ráo nên lòng khó chịu như ngồi trên gai, song bề ngoài vẫn tỏ ra ngoan ngoãn, ráng chăm coi việc nhà để chú vui lòng, hòng thoát sự giám sát nghiêm nhặt của ông.

Ngày nọ, chú đi vắng, tôi nghĩ là duyên thoát tục đã tới, bèn ôm gói trốn lên Nam Nhạc, ai dè mới đi được nửa đường thì bị bắt lại. Chú đem tôi và Phú Quốc về Tuyền Châu.

Không lâu, cha tôi cho rước hai tiểu thư họ Đàm và họ Điền về cùng tôi cử hành hôn lễ rồi nhốt chúng tôi ở chung phòng (nhưng tôi không có nhiễm), tôi còn thuyết pháp cho hai nàng nghe. Thấy Phú Quốc có chí xuất tục, nên tôi cũng giảng cho nó nghe luôn. Kết quả, từ phòng khuê ra đến bên ngoài, chúng tôi đều thành Pháp lữ.

Năm này, liên quân Anh Pháp tấn công, vây hãm Quảng Đông.

Chương 2: Cầu Đạo

Năm 1858 tôi 19 tuổi, quyết chí lìa tục, Phú Quốc cũng đồng chí hướng. Chúng tôi bí mật thăm dò lộ trình cổ Sơn, Phúc Châu, tôi làm bài thơ Bì Đại Ca (bài ca Túi da) từ biệt hai cô Đàm, Điền.

Tôi và Phú Quốc trôốn đến chùa Dũng Tuyền núi Cổ Sơn, đảnh lễ ngài Thường Khai xin xuống tóc.

Năm này liên quân Anh Pháp vây Đại Cô, ký kết điều ước Thiên Tân.

NĂM 1859 KỶ MÙI – 20 TUỔI

Tôi theo Hòa thượng Diệu Liên, Cổ Sơn thọ giới cụ túc có tên là cổ Nham, hiệu Điển Triệt, tự Đức Thanh.

Bấy giờ cha tôi ở Tuyền Châu sai người đi khắp nơi tìm con. Phú Quốc thọ giới xong thì đi du phương và biệt tích luôn.

Phần tôi thì trốn ở động đá phía sau lo lạy sám hối Vạn Phật, không dám ló mặt ra ngoài. Thỉnh thoảng gặp cọp, sói cũng không biết sợ.

Năm tôi 21 tuổi, Liên quân Anh Pháp tấn công Bắc Kinh. Vua đến Nhiệt Hà, ký điều ước Bắc Kinh cho 9 nước thông thương.

NĂM ĐỒNG TRỊ 1 (1863) NHÂM TUẤT

Tôi 23 tuổi, trốn trong sơn động lễ bái vừa tròn ba năm. Ngày nọ có vị chức sự ở cổ Sơn đến báo tin:

– Ông Tiêu, thân phụ thầy đã cáo lão từ quan về cố hương (Tuyền Châu) rồi, thầy không cần phải trốn nữa, Hòa thượng Diệu Liên khen thầy có chí kiên quyết khổ tu, nhưng mà tu huệ không chưa đủ, cần phải tu phước nữa… Ngài bảo thầy hãy về chùa nhậm chức, làm việc phụng sự đại chúng.

Tôi trở về sơn môn nhận việc.

NĂM ĐỒNG TRỊ THỨ 2 (1864) GIÁP TÝ

Tôi 25 tuổi, đang làm chức sự tại chùa cổ Sơn, đến mùa đông tháng chạp thì nghe tin cha tôi bệnh, mất tại đất Tương, từ đây tôi dứt bặt gia duyên, cắt đứt thư từ.

Năm này Hồng Tú Toàn uống thuốc độc chết, Thái Bình Thiên Quốc tan rã.

Năm tôi 27 tuổi có người đến báo tin: “Sau khi thân phụ Thầy qua đời, Vương Thứ mẫu dẫn hai cô dâu đi xuất gia hết. Thứ mẫu pháp danh Diệu Tịnh, cô Điền là Chơn Khiết, cô Đàm là Thanh Tiết”…

Tôi làm chức sự ở Cổ Sơn được bốn năm, tập tu khổ hạnh, tình nguyện làm các việc nặng nhọc… Trong chúng có chia phần cúng dường gì tôi đều không nhận, hằng ngày chỉ dùng một bát cháo mà khí lực vẫn sung mãn, mạnh mẽ.

Trong sơn môn lúc ấy có Thiền sư cổ Nguyệt là khổ hạnh đệ nhất, tôi thường trò chuyện với ông rồi nghĩ thầm: “Mình làm chức sự đã nhiều năm, nhưng việc tu vẫn chưa vừa ý. Ngày xưa thầy Huyền Trang vì muốn đi Ấn Độ thỉnh kinh nôn suốt mười năm đã học tập ngoại ngữ, hằng ngày luyện đi trăm dặm, còn tập tuyệt thực – Ban đầu nhịn một ngày sau tăng lên nhiều ngày để phòng khi đi qua sa. mạc mênh mông không nước uống… người xưa chiu khó vậy đó, lẽ nào mình không noi theo?”..

Sống cảnh màn trời chiếu đất

Thế là tôi từ chức Tri sự, cho hết đồ, chỉ giừ lại một manh áo chắp, một đôi dép, một quần, một áo, một bồ đoàn, rồi đi vào núi tìm hang đá mà ở.

Từ 28, 29, 30 tuổi, suốt ba năm này, tới ở trong hang núi, chỉ ăn trái thông, rau cỏ… khát thì uống nước suối. Lâu ngày, quần áo giầy dép đều mục nát, chỉ còn manh áo chắp che thân, tóc ra dài phải bó thành búi, râu thòng cả thước, đôi mắt sáng rực. Người ta vừa nhìn thấy tôi từ xa thì cho là quỉ, hoảng hốt bỏ chạy, tôi cũng chẳng nói chuyện với họ.

Một, hai năm đầu khi ngồi thiền, dù có thấy cảnh tượng thù thắng hiện ra, tôi cũng không cho là lạ lùng đặc biệt gì, chẳng thèm để ý đến, cứ chuyên tâm thiền quán, niệm Phật. Trong chôn núi sâu thăm thẳm, cọp sói không làm hại, rắn độc không xâm phạm, tôi chẳng tiếp láng giềng, không ăn đồ nấu nướng nhân gian, sống cảnh màn trời chiếu đất, thấy muôn vật đều đầy đủ nơi mình, trong lòng tự vui như cõi Tứ thiền. Những mối lo của thế nhân thảy đều xuất phát từ tai và miệng. Người xưa nói: “Dĩ nhất bát khinh vạn chung” (Được một bát xem nhẹ muôn chung); tôi bây giờ ngay cả một bát cũng không có, vẫn sống vô ngại tự tại, thư thái an nhiên, thể lực ngày một cường tráng, tai mắt sáng tỏ, cất bước nhe nhàng nhanh lẹ như bay. Cũng khống biết vì sao mà được như vậy. Tâm tự do tự tại, có núi để ở, có cỏ để ăn, đi đi lại lại, quên hết tháng ngày.

NĂM CANH NGỌ (1870) 31 TUỔI

Một hôm, tôi đi đến một ngon núi ở Ôn Châu, đang ngồi nghỉ tạm thì có một Thiền nhân đến lễ bái, thưa:

Từ lâu được nghe cao hạnh của Ngài, xin hãy khai thị cho.

Nghe ông ta nói, tôi hổ thẹn đáp:

Tôi kiến thức còn ngu muội, tham học ít, xin Thượng tọa từ bi chỉ cho.

Ông ta hỏi:

– Thầy tu thế này bao lâu rồi?

Tôi bèn thuật lại những gì đã trải qua. Ông nói:

– Tôi cũng tham học ít nên chẳng thể bày cho Thầy. Thầy hãy đến am Long Tuyền ớ Hoa Đỉnh, núi Thiên Thai, thỉnh giáo Lão Pháp sư Dung Kính, Ngài là bậc đạo cao đức trọng bậc nhất nơi đây, chắc sẽ giúp ích nhiều cho Thầy

Tu kiểu này chẳng khác chỉ ngoại đạo

Tôi đi thẳng lên Hoa Đỉnh, gặp một vị Tăng ngoài thảo am, liền hỏi:

Lão Pháp sư có ở đây không ạ?

Vị Tăng đáp:

Ngài đang ngồi vá áo kia kìa!

Tôi tiến đến trước Ngài thi lễ Pháp sư không thèm dòm. Tôi thưa;

Con đến xin thọ giáo, cúi mong Ngài rủ lòng từ bi.

Ngài nhìn tôi hồi lâu rồi hỏi:

Ông là Tăng? Đạo sĩ hay người đời? ..

Con là Tăng.

Thọ giới chưa?

Thưa, đã thọ giới đầy đủ!

Tu mửng này được bao lâu rồi?

Tôi thuật lại mọi chuyện, Pháp sư hỏi:

Ai bày ông làm như vậy?

Thưa, do con thấy cổ nhân tu đạo hay hành khổ hạnh nên con bắt chước…

Ông chỉ biết cái đạo gìn thân của cổ nhân, vậy chứ có hiểu cái thuật giữ tâm của cổ nhân chăng? Ta thấy ông tu kiểu này chẳng khác chi ngoại đạo, vừa không đúng pháp, lại uổng mất mười năm công phu! Ví dù ông có ở trong núi, uống nước suối, ăn cỏ mà sống tới vạn năm, chẳng qua cũng thuộc vào một trong mười loại Tiên mà Kinh Lăng Nghiêm tả, còn cách đạo rất xa. Mà dẫu ông có tiến thêm một bước, chứng được Sơ quả đi nữa… thì bất quá cũng chỉ là anh chàng tự liễu trong các quả Thanh văn, La hán. Nếu thật là Bồ tát phát tâm, thì phải “Trên cầu Phật đạo, dưới độ chúng sanh, tự độ, độ người, nghĩa là tuy xuất thế gian mà chẳng lìa pháp thế gian”!

Nay ông ép mình nhịn ăn, đến quần cũng không mặc, chẳng tránh được kiểu phô trương kỳ ôn dị hợm, ông chẳng thấy lạ là công phu mình không thăng tiến hay sao?

Tôi bị Hòa thượng giáng cho một đòn đau thấu xương, chỉ biết lễ vùi, cầu khai thị.

Ngài bảo:

Giờ ta dạy, nếu chịu nghe thì ở lại, bằng không, muốn đi đâu tùy ý…

Con đã đến xin học, nào dám không nghe.

Ngài liền tặng cho quần áo, giày dép, bảo tôi cạo tóc, tắm rửa, đi làm công tác và dạy tham câu thoại đầu: “Người kéo thây chết này là ai?”

Tôi bắt đầu ăn cháo, ăn cơm và học pháp quán Thiên Thai, siêng năng chấp tác, Lão Pháp sư có vẻ rất hài lòng.

NĂM ĐỔNG TRỊ THỨ 10 – TÂN MÙI – (1871)

Tôi 32 tuổi, ở Am Long Tuyền hầu Sư có chút khai sáng. Sư Dung Kính tuổi đã hơn 80, giới luật tinh nghiêm; Thiền, Giáo đều thông. Sau đó Ngài khuyên tôi nên đi du phương tham học.

Năm 33 tuổi, tôi vâng lời Pháp sư, đi đến chùa Quốc Thanh học Thiền, đến chùa Phương Quảng học Pháp Hoa.

Từ 34 – 35 tuổi, suốt hai năm này, tôi học Kinh giáo ở chùa Quốc Thanh, thỉnh thoảng về thảo am thân cận với Pháp sư Dung Kính.

QUANG TỰ THỨ NHẤT – ẤT HƠI (1875)

Tôi 36 tuổi, đến chùa Cao Minh nghe Pháp sư Mẫn Huy giảng Pháp Hoa rồi về giã biệt Pháp sư Dung Kính, do còn lưu luyến quá nên tôi đàm đạo với Ngài thêm vài hôm nữa rồi cung kính tạ từ.

Tôi xuống núi, qua Tuyết Đậu, đến chùa Nhạc Lâm nghe giảng Kinh Di Đà rồi qua sông lên núi Phổ Đà, ở lại đây cho đến hết năm. Lúc ở Phổ Đà, tôi đi tham học hết các chùa quanh đấy.

Tháng 10 năm này, sóng biển đẩy vào một con cá mắc cạn. dài mấy mươi trượng, mắt to như cái chậu. Dân chài làm thịt, mổ bụng cá thấy trong có hai chiếc thuyền, có tóc, vòng vàng cùng nhiều vật khác. Họ lấy xương sống cá làm cột nhà, các xương lớn làm xiên, trinh. Rồi khi nước triều dâng, tôi thấy ở động Triều Dương có một con rồng bơi tới, vảy nó óng ánh như vàng, toàn thân và bốn chân đều hiện đủ, chỉ cái đầu là không thấy, đuôi nó giống như đuôi cá, giây lâu mới bỏ đi.

Năm 37 tuổi, từ Phổ Đà tôi trở về Ninh Ba ở chùa A Dục, tôi đóng tiền ăn mỗi tháng ba đồng, nguyện lạy hai tạng xá lợi để báo ân cha mẹ, rồi đến chùa Thiên Đồng nghe giảng Lăng Nghiêm.

Thiếu tỉnh giác, thế nào cũng thất bại

Năm 38 tuổi, Lúc tôi đi từ Ninh Ba đến Hàng Châu, lễ viếng các thắng cảnh. Gặp tiết Tam Phục (khí trời nóng nực), thuyền nhỏ mà người đông, thanh niên nam nữ nằm chen chúc bừa bãi. Nửa khuya đang ngủ ngon, bỗng nghe có người chạm vào thân thể, tôi giật mình tĩnh giấc. Thấy cô gái kế bên cởi áo ngoài ra, tôi chẳng dám lên tiếng, vội bật dậy ngồi kiết già, trì chú. Cô gái không dám nhúc nhích. Lúc ấy, nếu tôi thiếu tĩnh giác, thế nào cũng thất bại. Các bậc tu hành không thể không cẩn thận về việc này.

Tôi đến Bàn Sơn lễ Hòa thượng Thiên Lãng…

Ở lại Tây Thiên Mục đến hết mùa đông.

39 tuổi, tôi đến chùa Thiên Minh lễ Hòa thượng Thanh Quang, trú tại đây hết mùa đông.

40 tuổi, tôi đến Tiều Sơn, lễ Hòa thượng Đại Thủy. Tại đây thường đàm luận Phật pháp với viên Sĩ quan Hải quân Bành Ngọc Lâm. Ông đốì với tôi rất ư là tin kính.

41 tuổi, tôi đến chùa Kim Sơn, thân cận Hòa thượng Quán Tâm, qua chùa Tân Lâm hầu Hòa thượng Đại Định và tọa thiền hết mùa đông.

42 tuổi, tôi đến chùa Cao Mân ở Dương Châu lễ Hòa thượng Lãng Huy. Ở lại đây hết mùa đông, công phu hành thiền ngày một tăng tiến.

Chương 3: Bái Hương

Năm 43 tuổi, tôi ở chùa Phổ Đà mấy tháng, khi tĩnh tọa cũng thấy chút thắng cảnh. Tôi nghĩ thầm: “Mình cắt ái từ thân, cạo tóc xuất gia đã hơn 20 năm rồi mà đạo nghiệp vẫn chưa thành, cứ lông bông phiêu dạt, thật là hổ thẹn”… Nghĩ muốn báo đền ân đức cù lao nên tôi quyết định sẽ bái hương từ Đông Nam Hải đến Bấc Ngũ Đài.

Ngày mồng 1 tháng 7 năm Nhâm Ngọ (1882) tôi phát thệ triều lễ Ngũ Đài Sơn. Bắt đầu lễ từ Am Pháp Hoa núi Phổ Đà. Hễ đi ba bước thì lạy một lạy, cứ thế đi mãi, bao giờ đến Ngũ Đài Sơn thì xem như thệ nguyện viên mãn.

Mới đầu có bốn Thiền giả là Biến Chơn, Thu Ngưng, Sơn Hà, Giác Thừa cùng đi theo phụ hương. Nhưng sau khi vượt biển thì mỗi ngày đi đường chẳng được bao nhiêu, phải dừng lại ở Hồ Châu.

Khi đến Tô Châu, Thường Châu, thì các vị đồng hành này dần dần rút lui hết, rốtt cuộc chỉ còn mình tôi miệt mài triều lễ.

Đến Nam Kinh, tôi lễ tháp Sư tổ Pháp Dung (dòng Thiền Ngưu Đầu), rồi qua sông đến chùa Sư Tử ở Phố Khẩu thì hết năm.

QUANG TỰ THỨ 9 – QUÍ MÙI (1883)

Tôi 44 tuổi. Khởi hành nơi núi Sư Tử, từ Bắc Giang Tô đi đến tỉnh Hà Nam, qua Phụng Dương, Hòa Châu, Thiệu Lăng, Tung Sơn (chùa Thiếu Lâm) tới chùa Bạch Mã, Lạc Dương. Sáng đi tối nghỉ, dù trời quang hay mưa gió tôi vẫn cứ đi, tam bộ nhất bái, chuyên tâm hành lễ dốc lòng niệm Thánh hiệu Bồ Tát, không màng no đói, khổ vui.

Tháng chạp, tôi đến bến Thiết Hàm sông Hoàng Hà, qua Lăng Quang Vũ. Ngày mồng một nghỉ đêm tại lữ điếm, mồng hai qua sông, đến bờ thì trời đã tối nên chẳng dám đi. Lúc này bốn bề vắng lặng không một bóng người.

Thấy ven đường có một chòi tranh trống, tôi vào đó ngồi kiết già. Ban đêm khí trời càng lạnh, rét buốt xương, tuyết rơi mù mịt. Sáng ra vừa mở mắt nhìn, thấy thế giới như hóa lưu ly, tuyết phủ dày cả thước, chẳng còn lối đi, không một bóng người lai vãng, cũng chẳng biết phương hướng đâu mà bước. Mới đầu, tôi còn ngồi niệm Phật, ráng chịu đói lạnh, chòi tranh lại không có vách, rét đến nỗi tôi phải nằm co. Đã vậy tuyết mỗi lúc càng đổ mạnh, phả hơi lạnh khủng khiếp, bụng tôi đói như cào, hơi thở mỗi lúc một yếu dần chỉ còn thoi thóp, nhưng chánh niệm không mất.

Một ngày, hai ngày rồi ba ngày… tuyết cứ rơi, tôi vì nhịn đói suốt mấy ngày thêm bị cơn rét cóng nên chìm dần vào hôn mê.

Đến xế trưa ngày mồng sáu, tuyết ngừng rơi, đã thấy ánh mặt trời hiện ra le lói, nhưng tôi đã bệnh nặng, không sao ngóc dậy nổi.

Thầy từ đâu đến?

Sáng mồng bảy, có ông ăn mày đi tới, thấy tôi nằm vùi trong tuyết bèn tiến lại gần hỏi thăm, nhưng tôi không mở miệng được. Biết tôi bị nhiễm lạnh, ông ta bèn gạt tuyết, rút cỏ trên mái tranh để nhen lửa sưởi ấm cho tôi. Sau đó ông lấy tuyết nấu cháo cho tôi ăn. Được hơ ấm, tôi tỉnh dần. Ông ăn mày hỏi:

Thầy từ đâu đến?

Nam Hải.

Định đi đâu?

Triều lễ Ngũ Đài.

Tôi hỏi tên, họ thì ông ta đáp:

Tôi họ Văn tên Cát.

Ông ở đâu tới, định đi đâu?

Từ Ngũ Đài đến, tính đi Trường An.

Ngũ Đài hả? Vậy có thường viếng chùa không?

Ở đó ai cũng biết tôi hết.

Từ đây đến Ngũ Đài, phải đi qua những nơi nào?

Qua Mạnh huyện, Hoài Khánh, Hoàng Sa Lĩnh, Tân Châu, Thái Cốc, Thái Nguyên, Đại Châu, Nga Khẩu… thì tới núi. Nhưng thầy hãy ghé ngọn Bí Ma trước, ở đây có vị Tăng miền Nam tên Thanh Nhất tu hành rất tốt.

Tôi hỏi:

Từ đây đến núi ấy còn bao xa?

Hơn hai nghìn dặm (Tương đương 1000km)

Ở Nam Hải có thứ này không?

Lúc Văn Cát nhóm lửa nấu cháo gạo rang, ông lấy tuyết nấu thay nước và trỏ vào nồi, hỏi tôi:

Ở Nam Hải có thứ này không?

Không!

Vậy dùng gì?

Dùng nước!

Khi tuyết trong nồi tan hêt, ông chỉ vào đấy hỏi:

Là gì đây?

Tôi không đáp được. Ông ta chất vấn tiếp:

Thầy lễ bái danh sơn ý muồn cầu cái gì?

Tôi sinh ra chẳng được thấy mẫu thân nên phát tâm triều lễ mong báo đáp thâm ân…

Thầy mang hành lý nặng, đường lại thăm thẳm xa, thêm nỗi tiết trời giá buốt, đi kiểu này, biết ngày nào mới tới? Hãy thôi đi! Tôi khuyên Thầy chẳng nên lễ nữa…

Thệ nguyện này tôi hằng ôm ấp, đã muốn thực hiện từ lâu thì kể chi năm tháng xa gần?

Nguyện của Thầy thiệt khó!… Bây giờ tiết trời tuy tốt nhưng tuyết vẫn chưa tan, chẳng dễ tìm ra lối đi. Thầy hãy theo dấu chân của tôi đã đến đây mà bước nhé. Cách đây mười cây số có ngọn Tiểu Kim Sơn, đi thêm mười cây nữa thì đến Mạnh huyện là gặp chùa, có thế trú ngụ được…

Nói xong, Văn Cát cáo biệt.

Do tuyết phủ dày khó hành lễ nên tôi vừa đi vừa vái theo dấu chân.

Xin thỉnh Thượng tọa vào chùa!

Đến Tiểu Kim Sơn, tôi vào chùa quải đơn (trình điệp đàn xin nghỉ qua đêm). Hôm sau tôi lẻ tiếp đến Mạnh huyện. Từ Mạnh huyện đến Hoài Khánh (Tầm Dương), gần chùa Hồng Phước, thì gặp vị Tăng già tên Đức Lâm, chứng kiến cảnh tôi bái lạy trên đường, ông tiến đến đỡ lấy đồ đạc, ngỏ lời mời:

Xin thỉnh Thượng tọa vào chùa!

Rồi gọi đồ chúng đem hành lý tôi vào cất, ân cần chiêu đãi. Cơm nước xong, ông hỏi:

Thượng tọa bắt đầu triều lễ từ đâu vậy?

Tôi kể sơ cho ông nghe, vì muốn báo thâm ân nên đã bắt đầu lễ từ Phổ Đà, đi mất hai năm mới tới đây. Nghe kể tôi xuất gia ở Cổ Sơn, ông bất giác rơi lệ nói:

Nhóm chúng tôi có ba người, một ở Hành Dương, một ở Phúc Châu, đồng kết bạn triều sơn, ở chung ngót ba mươi năm, sau đó chia tay rồi bặt tin luôn. Giờ nghe Thượng tọa nói tiếng đất Tương, lại là đồ đệ Cổ Sơn, tôi có cảm giác như gặp lại bạn cũ của mình nên động niệm. Tôi nay tuổi đã tám lăm, chùa cũng sung túc, sang năm chắc còn thâu hoạch khá hơn, vậy xin Thượng tọa hãy ở lại đây.

Ông mời tha thiết quá, tôi đành ở lại đến hết năm.

QUANG TỰ THỨ 10 – GIÁP THÂN (1884)

Tôi 45 tuổi. Mồng 2 Tết tháng giêng, tôi khởi lễ từ chùa Hồng Phước đến phủ Hoài Khánh rồi quay về chùa ngủ nhờ.

Mồng 3, tôi cáo từ sư Đức Lâm, ông khóc to, bịn rịn mãi, tôi phải hẹn ngày sau gặp lại.

Tôi đến chùa Tiểu Nam Hải ở trong thành phủ Hoài Khánh, nhưng chùa này không cho nghĩ qua đêm, tôi phải ra ngoài thành, ngủ ven đường. Đêm ấy bụng đau dữ dội.

Sáng mồng 4 tôi dậy sớm tiếp tục hành lễ, đến chiều thì phát bệnh lạnh run.

Mùng 5, tôi tuy bị kiết lỵ nhưng vẫn gắng gượng lễ mỗi ngày.

Ngày 13, tôi đến núi Hoàng Sa, gặp một miếu cũ không nóc nằm trên đỉnh. Tới đây thì tôi không thể đi được nữa, đành nghỉ lại. Dù tôi không ăn uống gì mà vẫn đi kiết hoài, mỗi ngày đi cả chục lần, sức lực cạn kiệt, tôi nằm bẹp, hết nhúc nhích.

Miếu ở tít trên đỉnh, không người vãng lai, tôi chỉ còn nằm chờ chết, nhưng lòng không chút hối hận.

Đại Sư phụ sao tới giờ vẫn còn ở đây?

Đến nửa khuya rằm tháng giêng, bỗng thấy có người đốt lửa phía tây vách, tôi ngỡ là bọn phỉ, nhìn kỹ hồi lâu thì ra đó là Văn Cát. Mừng quá, tôi gọi:

Văn Tiên sinh ơi!

Ông ta cầm lửa đến soi, hỏi:

Đại sư phụ sao tới giờ vẫn còn ở đây?

Tôi kể cho ông nghe mọi việc. Văn Cát ngồi xuống an ủi và đưa nước cho tôi uống.

Đêm này được gặp Văn Cát, thân tâm tôi đều thanh tịnh.

Ngày 16, Văn Cát đem mớ quần áo nhớp nhúa của tôi đi giặt và cho tôi uống một bát thuốc.

Ngày 17, bệnh thuyên giảm dần, tôi ăn hai chén cháo gạo rang, mồ hôi toát ra, trong ngoài đều khinh an.

Ngày 18, tôi hết bệnh, tạ ơn Văn Cát:

Hai lần nguy hiếm đến tính mạng đều được Tiên sinh cứu, tôi thật mang ân quá.

Văn nói:

Chuyện nhỏ mà!

Tôi hỏi:

Tiên sinh từ đâu đến vậy?

Từ Trường An.

Giờ tính đi đâu?

Về Ngũ Đài.

Thiệt uổng quá! Tôi bị bệnh, thêm vừa đi vừa lễ nên chẳng được đi cùng với Tiên sinh.

Văn Cát nói:

Tôi xem Thầy từ tháng chạp năm ngoái đến giờ, rị mọ làm lễ ngoài đường, đi đâu được bao nhiêu, kiểu này bao giờ tới đích? Hơn nữa Thầy lại không khỏe, thật khó hành trì… Thôi! Đừng có lễ nữa!

Cảm tạ ý tốt của tiên sinh! Tôi vừa chào đời đã không được gặp mẹ, Thân mẫu vì sinh ra tôi mà mất. Cha tôi có mình tôi là con một, nhưng tôi lại trốn đi tu khiến ông buồn, từ quan rồi mệnh chung. Mấy mươi năm nay lòng tôi âm thầm đau xót, áy náy không yên, chỉ biết phát nguyện triều sơn, cầu Bồ tát Văn Thù gia hộ cha mẹ tôi thoát khỏi biển khổ, sớm sinh về cõi Tịnh. Vì vậy cho dù có gặp trăm tai nạn, nếu không đến được Thánh cảnh Ngũ Đài thì tôi thà chết… chứ quyết không bỏ cuộc!…

Văn Cát nói:

Hiếu tâm của Thầy kiên cố quá! Giờ tôi về núi cũng không có gì gấp, xin tình nguyện gánh hành lý giùm Thầy, nấu nướng phục vụ, làm bạn đồng hành hỗ trợ để Thầy rảnh tay lễ bái, không bị phân tâm.

Được vậy thì may quá! Công đức của Tiên sinh quả là vô lượng! Nếu mà tôi lạy được đến nơi, thì công đức này tôi nguyên chia hai: một nửa hồi hướng cho cha mẹ tôi sớm được giác ngộ, còn một nửa xin tặng cho Tiên sinh đế báo đền ân đức….

Tôi chẳng dám nhận đâu, thầy vì báo hiếu còn tôi thì thuận đường, có gì mà phải mang ân…

Văn Cát chăm sóc tôi thêm bốn ngày nữa thì bệnh khỏi hẳn.

Ngày 19 tháng giêng, tôi khởi sự bái hương. Từ đây hành lý, vật thực… tất cả đều do một tay Văn Cát lo liệu. Tôi nhờ vậy vọng tưởng dừng lặng. Trong, ngoài không vướng bận, lòng an lạc rỗng rang, bệnh hoạn tiêu trừ, thể lực ngày một cường tráng. Từ sớm đến tối tôi có thế vừa đi vừa lạy đến 45 dặm (tương đương 22, 5 km), mà không thấy khổ thấy mệt gì.

Y là gì của ông?

Cuối tháng ba, chúng tôi đến chùa Ly Tướng, huyện Thái Cốc. Chào nhau xong, vị Tri khách nhìn trừng trừng vào Văn Cát, hỏi tôi:

Y là gì của ông?

Tôi thuật lại mọi chuyện, Tri khách cao giọng quở:

Thầy ra ngoài hành cước mà không thức thời! Mấy năm nay miền Bắc mất mùa đói khổ liên miên thì triều lễ cái quái gì? Thầy có phải là quan lớn đâu mà đến chỗ nào cũng dẫn người hầu kè kè theo? Nếu đã muốn hưởng thụ, thì ở nhà quách đi!?… Còn vác mặt ra đường làm chi? Thầy thấy có chùa nào cho kẻ tục quải đơn không hử?..

Bị quở trách dữ, tôi không dám hó hé, vội xin lỗi, cáo từ thì Tri khách nói:

Lẽ nào như vậy? Đó là tự Thầy muốn đi, chứ ai đuổi đâu?…

Tôi nghe vậy liền ướm lời:

Văn tiên sinh tôi sẽ cho ra quán trọ ngủ, phần tôi xin tá túc ở đây một đêm có được không?

Được!

Văn Cát nói:

Từ đây đến Ngũ Đài không còn xa nữa, tôi xin phép đi trước, Thầy từ từ đi sau nhé. Hành lý của Thầy không lâu sẽ có người mang lên núi giùm….

Tôi cố lưu Văn Cát lại nhưng không được, bèn lấy tiền biếu tặng, nhưng ông không nhận, từ biệt rồi đi.

Văn Cát vừa khuất dạng thì thầy Tri khách đổi ngay sắc mặt, ra chiều rất hoan hỉ. Ông đích thân xuống bếp làm thức ăn, sốt sắng pha trà, chế mì… bưng lên đãi tôi. Cử chỉ thật quái dị! Tôi dòm quanh chùa, thấy không có ai, thắc mắc hỏi:

Chúng ở đây được bao nhiêu người?

Ông ta đáp:

Tôi ở ngoại giang đã lâu, về đây trụ trì, mấy năm nay liên tiếp mất mùa, chùa chỉ còn mình tôi ở, lương thực có thế này thôi. Hành động nãy giờ là đùa chơi, xin Thầy đừng trách nhé!

Tôi nghe ông ta nói mà lỡ khóc lỡ cười, lòng thật xốn xang, ăn qua quýt nửa chén mì rồi cáọ từ, gấp rút đi tìm Văn Cát. Thầy Tri khách năn nỉ tôi ở lại, nhưng tôi đâu còn lòng dạ nào mà nhận lời? Tôi đi khắp các quán trọ hỏi thăm, nhưng tìm không ra tung tích Văn Cát. Hôm ấy là rằm tháng tư, trăng sáng vằng vặc. Tôi nóng lòng muốn đuổi theo Văn Cát nên đi luôn trong đêm, ruột gan nóng như lửa. Vừa đi vừa lễ, cứ nhắm hướng Thái Nguyên mà bước. Hôm sau, đầu tôi bốc hỏa, mũi chảy máu cam ròng ròng.

Ngày 20, tôi đến chùa Bạch Vân ở Hoàng Thổ Câu (chùa này của Phù Thượng tọa). Tri khách thấy tôi miệng đầy máu tươi nên không cho ở. Sáng ngày 21, tôi đến thành Thái Nguyên ghé chùa Cực Lạc, lại bị xua đuổi và không cho tạm trú. Sáng ngày 22 tôi rời khỏi thành, triều lễ đến ngoài cửa Bắc thì gặp một vị Tăng trẻ tên Văn Hiền. Thầy đến gần chào hỏi, đón lấy hành lý, mời tôi ghé vào chùa rồi dọn cơm nước mời, tỏ lòng yêu kính hết mực như đối với người thân.

Tôi hỏi:

Trông Thầy là người ngoại tỉnh, chỉ hơn hai mươi, vì sao trụ trì ở đây?

Văn Hiền kể:

Thân phụ con làm quan đã nhiều năm, sau nhậm chức tại phủ Bình Dương, bị gian thần ám hại, Thân mẫu giận quá mà chết, con gạt lệ xuất gia, các quan và thân sĩ ở địa phương này vốn có quen biết với Tiên phụ, nên mời con về đây. Con hiện đang muốn bỏ đi, giờ chứng kiến đạo phong của Ngài, lòng mến mộ lắm, xin Ngài hãy ở lại đây cho con được thân cận.

Tôi giải thích là mình phải thực hiện cho xong đại nguyện triều lễ Ngũ Đài, Văn Hiền rất cảm phục, song vẫn năn nỉ giữ tôi ở lại mười ngày rồi mới cho đi, còn tặng y phục, vật thực và lộ phí, nhưng tôi không nhận, Văn Hiền đành phụ vác hành lý tiễn tôi đến hơn năm cây số rồi mới chịu chia tay, mắt dâng đầy lệ. Hôm ấy là mồng 1 tháng 5.

Vì sao Đại sư lại lễ bái giữa đường?

Tôi nhắm hướng Hàng Châu tiến bước. Một sáng nọ, đang lễ bái trên đường, thì từ đằng sau bỗng có chiếc xe ngựa tiên đến, chạy chầm chậm chứ không vượt qua, tôi thấy vậy bèn tránh qua một bên. Vị quan trên xe bước xuống hỏi:

Vì sao Đại sư lại lễ bái giữa đường?

Tôi thuật lại nguyên do, vị quan này là người đất Tương, chuyện trò rất tâm đắc. Ông bảo:

Tôi hiện đang trú tại chùa Bạch Vân ở Nga Khẩu, Thầy triều sơn thế nào cũng đi ngang qua đó, để tôi mang hành lý của Thầy đến đó trước dùm.

Tôi cảm tạ. Ông vái chào rồi cho xe đi.

Từ đây tôi hằng ngày triều lễ, không còn trở ngại gì nữa.

Khoảng trung tuần tháng năm thì tôi đến chùa Bạch Vân, vị quan mang giùm hành lý (là quan Tuần tra) gặp tôi, vui vẻ mời về doanh trại, ưu ái thết đãi. Tôi nghỉ lại đây ba ngày rồi cáo từ, ông cúng dường lộ phí vật thực trọng hậu nhưng tôi không nhận, thế là ông sai binh sĩ mang hành lý đồ đạc của tôi đến chùa Hiển Thông.

Tôi khởi lễ đến núi Khuê Phong, qua các nơi như đảnh Bí Ma, hang Sư Tử, Long động… thấy cảnh non xanh nước biếc xinh đẹp lạ lùng, khó mà tả cho hết, nhưng do bận bái hương nên tôi chẳng thể thưởng ngoạn.

Cuối tháng năm, tôi đến chùa Hiển Thông, lính hầu trao hành lý cho tôi rồi từ biệt.

Đến chùa Hiển Thông, tôi đi dâng hương tại các chùa lân cận, đến đâu cũng hỏi thăm tung tích của anh chàng Văn Cát lạ kỳ nhưng không ai biết. Cuối cùng gặp một lão Tăng, ông chăm chú nghe tôi thuật lại mọi chuyện rồi cung kính chắp tay nói:

Đó chính là hóa thân của Bồ tát Văn Thù.

Tôi chỉ còn biết đảnh lễ cảm tạ.

Ngày 22 tôi khởi hương, lạy hai ngày thì đến Đông Đài, đêm ấy trăng sao sáng rực, tôi lên Thạch thất dâng hương, ở đó sớm tối lễ tụng, tọa thiền bảy ngày rồi mới đi xuống lễ hang động Na La Diêm, tới đây thì lương thực vừa hết.

Mồng 1 tháng 6, tôi quay về chùa Hiển Thông.

Mồng 2, tôi khởi sự triều lễ lên đỉnh Hoa Nghiêm, ở lại đó một đêm. Mồng 3 lễ Bắc Đài rồi nghỉ qua đêm tại Trung Đài. Mồng 4 lễ Tây Đài, ở qua đêm. Mồng 5 trở về chùa Hiển Thông.

Mồng 7, lễ Nam Đài, ở đây đả thất. Đến ngày 15 trở về chùa Hiển Thông, tham gia Hội Đại Phật tháng sáu.

Ba năm bái hương cầu siêu cho song thân đã xong. Trong ba năm này, trừ những lúc tật bệnh, phong vũ tuyết sương cũng không thể ngăn tôi triều lễ, trên đường tôi luôn nhất tâm chánh niệm. Hành trình lễ bái tuy có gặp nhiều gian nan, nhưng lòng nhẹ nhàng, hoan hỷ. Nhờ cảnh mới biết được tâm. Càng vấp phải đắng cay, càng tỉnh giác, an ổn. Nhờ vậy mới hiểu được lời người xưa: “Tiêu được một phần tập khí liền được một phần quang minh, nhẫn được mười phần phiền não liền có chút ít Bồ đề”.

Suốt lộ trình hành lễ tôi đi qua không biết bao nhiêu danh lam thắng cảnh, từ Phổ Đà đến Giang Triết, Trung Châu, Hoàng Hà, Thái Hành… khó mà kể cho hết. Các tập du ký xưa nay dù có tường thuật tỉ mỉ các cảm tưởng, nhưng xem ra không thể nào bằng kinh nghiệm của chính mình trải qua. Tôi được tận mắt chứng kiến thắng cảnh Thanh Lương ở Ngũ Đài, ngắm cảnh phóng hào quang ban đêm của Đức Văn Thù, trèo lên núi cao nghìn trượng rét căm căm có tuyết phủ ngàn năm… qua cầu đá cheo leo miệng vực, chiêm ngưỡng lầu các tuyệt mỹ… là những cảnh không nơi nào sánh được. Tôi do bận bái hương nên không kịp thưởng ngoạn, đến khi ước nguyện đã hoàn thành, tôi mới từ từ cất bước ngao du…

Bình:

Khi gặp Văn Cát lần hai, được Văn Cát săn sóc chăm lo cho Sư (từ 15/1 đến 18/4) tính ra hơn ba tháng, đến cuối tháng 5 thì Sư đến Ngũ Đài. Trong suốt ba năm triều lễ, Văn Cát đã xuất hiện cứu nguy Sư kịp thời. Hòa thượng Hư Vân đi đến đâu thường là được người quý mến, muốn nương tựa. Nhưng đối với Văn Cát (người đã xuất hiện với thân phận một gã ăn mày) Sư lại ở vào thế tùy nương phụ thuộc rất mạnh. Lúc gặp Văn Cát, Sư có được cảm giác an ổn, thân tâm thanh tịnh. Đây là điểm lạ thứ nhất.

Điểm lạ thứ hai là – trời lạnh cóng, tuyết rơi mịt mù che hết lối đi, trên đường không bóng người qua lại, thế mà ông ăn mày vẫn đi tự nhiên tự tại, không hề lạc, chính ông để lại dấu chân dẫn đường cho ngài Hư Vân đi khỏi lạc. Nếu không phải là Bồ tát tại sao ông luôn xuất hiện cứu nguy rất kịp thời? Câu đầu tiên trong lần gặp đầu, Văn Cát đã giới thiệu về mình: - “ở Ngũ Đài, ai cũng biết tôi”. Lần thứ hai, gặp ngài Hư Vân bị bênh kiết lỵ tức nhiên có lúc đi tướt không cầm được, và quần áo nhớp nhúa ấy do một tay Vãn Cát giặt. Sau đó Văn Cát đảm trách phục dịch hết, từ nấu ăn, gánh hành lý… ngài Hư Vân chỉ việc lễ lạy thôi. Nhờ gã ăn mày làm thị giả nên suốt ba tháng ròng lộ trình Sư đi bình an, vậy mà khi tới chùa Ly Tướng, “ai” đã xui khiên để vị Tru trì có thái độ quái lạ chỉ muôn đuổi Văn Cát đi, đuổi xong thì rất hớn hở – Phải biết trong thời gian này, ngài Hư Vân nương vào Văn Cát rất mạnh, Văn Cát là ăn mày, về Ngũ Đài không có chuyện gì bận gấp, thì lấy cớ gì để rời xa ngài Hư Vân đây? – vì khi hành trình đã êm, chướng nạn đã hết, thì Văn Cát không cần phải giúp nữa, đã đến lúc Văn Cát phải rút lui, thì thái độ đuổi xua (tưởng như quái dị) của vị Trụ trì Ly Tướng hóa ra lại “tháo gỡ” cho Văn Cát rất hợp thời. Thêm nữa, Văn Cát đã bảo ngài Hư Vân: “Từ đây đến Ngũ Đài không còn xa nữa, tôi xin phép đi trước, Thầy từ từ đi sau nhé. Hành lý của Thầy không bao lâu sẽ có người mang lên núi giùm”…

– Tại sao Văn Cát biết là sẽ có người mang giùm? – Nguyện lớn của ngài Hư Vân nếu được Văn Cát giúp đỡ tới đích thì sẽ không còn hay nữa… Dù rút lui nhưng Văn Cát vẫn trấn an, nói trước những gì sắp xảy ra cho Hư Vân yên tâm. Một gã ăn mày tầm thường sẽ không làm được như Văn Cát, bởi vì từ lúc bắt đầu bái hương, có bốn vị đi theo Hư Vân phù trợ, nhưng chẳng bao lâu họ thối lui hết, còn Văn Cát theo Hư Vân, phải giặt giũ nấu nướng, gánh hành lý, công việc không nhàn nhã song Văn Cát thực hiện rất chu đáo.

Chỉ có ngài Hư Vân là chưa ý thức được Bồ tát giúp mình, sự tùy nương vào Văn Cát mạnh mẽ quá, khiến Ngài nóng ruột nóng gan nôn nao tìm kiếm Văn Cát đến đầu bốc hỏa, mũi chảy máu..

Thói thường “người nhỏ thích nương người lớn”, vì vậy mà đa số các tu sĩ khi gặp Hư Vân đều muốn theo, đều bày tỏ tâm nguyện muốn nương tựa thân cận Ngài, còn ngài Hư Vân thì sung sướng nương tựa, thân cận ông ăn mày Văn Cát, bởi ông đem đến cho Ngài niềm bình an, cảm giác thanh tịnh cả thân lẫn tâm. Cảm giác này ta chỉ có được khi đứng trước các bậc minh sư Thánh triết, những bậc Thầy vĩ đại. Ta thấy rõ Bồ tát gặp ta không hề xưng Bồ tát hay Thánh gì… các Ngài thường hóa hiện ở thân phận thấp kém nhất, nhưng thân phận địa vị chỉ là áo khoác, danh xưng. Quan trọng là cung cách ứng xử. Dù khoác chiếc vỏ ngoài thấp kém đến đâu, cung cách các vị Bồ tát luôn vị tha, từ ái… có đầy đủ tính cách của một bậc Thượng nhân. Chính hấp lực của cung cách Thượng nhân này, đã đặt ngài Hư Vân (vốn là bậc Thánh tái thế) cũng phải ở vào vị trí tùy nương! Bởi vậy, giá trị của người ta không nằm ở địa vị chức danh mà ở phẩm cách. Trước ngài Hư Vân, gã ăn mày Văn Cát thấp kém lại thành điểm tựa vững vàng, mạnh mẽ hỗ trự chở che, ban cho niềm an ủi không cùng – Bồ tát là vậy đó! – Trong thực tế, một ăn mày vốn yếu đuối, sống nhờ vào sự giúp đỡ của người sẽ không làm được như Văn Cát. Văn Cát hiện thân là ăn mày, song sự xuất hiện của ông là cứu người, giúp đỡ, ủi an… Thế nên trong dòng đời, khi gặp những người thấp kém ta chớ có coi thường, Phật luôn nhắc nhở khi giao tiếp nên cung kính Phật tính có sẵn ở mỗi người, mới tránh được lầm lỗi. (LND)

Chương 4: Du Ngoạn

Đại hội viên mãn, tôi lên đảnh Đại Loa, lễ đèn Trí Huệ. Ngày mồng 10 tháng bảy, tôi lễ tạ Bồ tát Văn Thù rồi xuồng núi. Từ đỉnh Hoa Nghiêm, tôi nhắm hướng Bắc thẳng tiến.

Đến phủ Bình Dương (Lâm Phần) lễ Nam Bắc Tiên động, ở thành phía Nam có miếu vua Nghiêu xây rất tráng lệ.

Đi về hướng Nam đến Bồ Châu lễ miếu Hán Thọ Đình Hầu (Quan Thánh Đế).

Qua sông Hoàng Hà, vượt Đồng Quan, tôi vào đất Thiểm Tây. Đến Hoa Âm lên núi Thái Hòa, lễ miếu Tây Nhạc Hoa Sơn, thấy các cảnh đẹp rất nhiều. Tôi đến núi Thủ Dương, dạo một vòng quanh đất Thiểm, thăm chùa Quan Âm phía Tây Nam Hương Sơn và viếng mộ Trang Vương.

Vào đất Cam Túc, qua Kinh Xuyên, Bình Lương… Đến núi Không Động thì gần hết năm, tôi trở về Hương Sơn ở qua năm.

QUANG TỰ 11 (1885) ẤT DẬU – 46 TUỔI

Mùa xuân này, tôi rời Hương Sơn đi về phía Tây đến ải Đại Khánh vào đất Thiểm, qua Diệu Châu, Tam Nguyên, đến Hàm Dương xem cây cam đường của Triệu Bá. Đến Trường An, ngắm kinh thành hùng vĩ, xem nhiều di tích xưa. Trong thành có chùa Đại Từ Ân và tháp Đại Nhạn, tháp cao bảy tầng, từ đời Đường và các đời sau đều có đề bia, phía trước là rừng bia có hơn 700 cái. Phía Đông thành là cầu Bá Kiều, trên cầu có đình Chiết Liễu.

Đến chùa Hoa Nghiêm lễ tháp Hòa thượng Đỗ Thuận và Quốc sư Thanh Lương.

Đến chùa Ngưu Đầu, chùa Hưng Quốc, lễ tháp sư Huyền Trang.

Qua núi Chung Nam, phía Đông Ngũ Đài, thăm núi Hương cổ, chùa Bảo Tạng, Bạch Thủy Lãng. Nơi đây có hai vị Thánh tăng ở ẩn. Tôi đến thăm hang Ngũ Tổ, Ngân Động Tử ở Ngũ Đài.

Đến phía Nam Ngũ Đài gặp các bậc Thượng nhân, chư vị cất am tranh nơi đây, mời tôi cùng ở. Pháp Nhẫn ở hang Lão Hổ, Dã Khai ở Long Thung, Pháp Tánh ở Động Tương Tử, tôi cùng với Giác Lãng, Thế An ở Đại Mao Bồng.

Mồng 1 tháng 3, buổi sớm, phía sau điện bỗng thấy tinh tú bay loạn xạ, sao chổi hiện rõ trên nền trời, giây lâu mới mất, chẳng rõ là điềm gì?

Năm ngoái chiến tranh Trung Pháp bắt đầu, năm này ký Hòa ước cắt An Nam thuộc Pháp.

QUANG TỰ 12 BÍNH TUẤT (1886) 47 TUỔI

Năm này Anh giao thiệp với Miến Điện.

QUANG TỰ 13 ĐINH HỢl (1887) 48 TUỔI

Trong hơn hai năm qua tôi ở trong am tranh phía Nam Ngũ Đài, cùng chư Sư đồng tu trao đổi kiến giải rất hữu ích.

Tháng 2, tôi hạ sơn đến núi Thúy Vi, lễ chùa Hoằng Dũ, viếng núi Thanh Hoa, qua chùa Tịnh Nghiệp núi Hậu An, lễ tháp Tuyên Tổ, đến chùa Thảo Đường lễ đạo tràng của Pháp sư Cưu Ma La thập.

Đi thăm núi Thái Bạch cao tới 54.000m, đã tháng sáu rồi mà tuyết vẫn chưa tan, tôi đến thăm các chùa Nhị Bản, Đại Bản, lên đỉnh ngắm hồ Đại Long. Qua phủ Hàn Trung thăm Bái Tướng Đài của Hán Cao Tổ, viếng Bao Thành Miếu của Gia Cát Lượng, chiêm ngưỡng Ngọn đèn vạn niên của Trương Phi cùng các thắng cảnh nổi tiếng.

Đến phía Nam huyện Tân Đô, Quảng Hán, tôi ở lại chùa Bảo Quang đến hết năm.

Năm này vào đất Xuyên, đi lang thang một mình. Một bát, ba y ngao du sơn thủy, hoàn toàn không vướng bận, cảnh cũng giúp thanh tâm.