Hư Vân Niên Phổ Thơm Ngát Hương Lan

HÒA THƯỢNG HƯ VÂN VÀ THƠ CỦA NGÀI

Duy Ma

Trong lịch sử thơ văn của Trung Quốc, các thi nhân có thể sống lâu đến tám, chín mươi tuổi nhưng sống trên 110 tuổi mà vẫn khang kiện thì thật hy hữu. Ngài Hư Vân từ trẻ tới già, sống khéo buông xả, trong khổ hạnh vẫn hỷ lạc, suốt đời lấy việc thờ Phật làm vinh, sống trăm năm như một ngày, tính ra trong lịch sử cao tăng Trung Quốc quả là hiếm có.

Ngài dạo thăm khắp danh sơn Trung Quốc, xuống miền Tây thì vào Khương, Tạng, lên núi Hy Mã, triều lễ năm nước Ân Độ, qua quần đảo Nam Dương… chuyến lữ hành cả đời sư, tính ra tương đương với đoạn đường du hành của ba vị: Pháp Hiển (đời Tấn), Huyền Trang (đời Đường), Từ Hà Khách (đời Minh).

Nguyện lực của Hòa thượng cao tột, học lực của Ngài cũng vô bờ. Căn cứ vào Pháp ngữ và thi kệ của Ngài do Sầm Học Lữ biên tập, tổng cộng số thi, kệ có khoảng 390 bài. Trong đây, nhiều nhất là thơ Thất Ngôn, kế đến là Ngũ Ngôn. Kệ tán Ngài thường làm theo lối Tam Ngôn hoặc Tứ Ngôn. Bài tụng cổ “Thủy Điểu Thọ Lâm Thường Thuyết Pháp” được làm theo thể Thất luật, gieo vận dùng chữ Vô, nhiều đến 23 bài.

Đời Tấn, chúng ta có Huệ Viễn, Trầm Đức Tiềm là những vị sáng tác thơ thanh nhã mà sâu xa. Đời Tống, chúng ta có Thanh Huệ Hưu là người thuộc cửa Thiền nhưng lời thơ lại tình cảm, uyển chuyển nhẹ nhàng, thâm diệu – chính từ những tứ thơ này đã sản sinh ra những dòng thơ như Tô Mạn Thù. Còn thể thơ Kiểu Nhiên, Tề Kỷ… đời Đường đều cách cổ chưa xa, gộp thành một nhóm, xuất ngữ siêu thoát, hoàn toàn không có hơi hướng tập Thiền. Đây là những điều rất đáng quí. Nếu dựa vào cơ sở trên mà nhận xét thì thơ của Hòa thượng Hư Vân thuộc hạng Thượng phẩm, thơ Ngài rất nhiều, khó mà biên lục hết. Để giúp bạn đọc thưởng thức và hiểu được công phu chân thật của Hòa thượng, tôi không ngại đưa ra vài bài tiêu biểu như:

Tạp tải tha hương khách

Nhất trúc cố quốc xuân

Hàn yên lung tế vũ

Sơ trúc bạn u nhân

Sạ kiến nghi vi mộng

Thâm đàm giác bội thân

Khả kham lương dạ nguyệt

Nhứ nhứ thoại tiển nhân.

Tạm dịch:

Ba mươi năm tha hương

Đã thành xuân cố quốc

Khói lạnh lòng mưa sương

U nhân bạn trúc thường

Gặp nhau ngỡ lá mộng

Trò chuyện càng thêm thân

Thâu đêm trăng thanh mát

Nhắc mãi chuyện tiên nhân

Bài này Hòa thượng sáng tác khi trở về Cổ Sơn gặp Sư Cổ Nguyệt, trong đây tình người thật nồng hậu. Có vẻ như từ thời Tống trước và từ thời Đường trở về sau hình như chưa ai vượt qua tứ thơ này.

Thơ Ngũ Ngôn xưa nay rất khó viết, trong tập thơ của Ngài, rốt ráo có hơn 80 bài cũng gần như là thơ của Lâm Bổ và Tương Bá Trọng. Chẳng hạn như bài thơ Ngũ ngôn “Sơn cư’, phong thái điềm đạm chẳng khác Đào Uyên Minh tái thế; cách sinh hoạt tuy khác, nhưng tài xuất khẩu thành thơ lại đồng nhất:

Sơn cư ý hà viên

Phóng khoáng liễu vô nhai

Tùng căn tự tác chẩm

Thụy khởi tự phanh trà

Ở núi ý đâu xa

Phóng khoáng thật bao la

Gốc thông ta làm gối

Ngủ dậy tự châm trà.

Trừ bài này ra, những bài thơ Sư làm. Phần nhiều là Thất luật cùng Thất tuyệt. Trong số Thất tuyệt có bài “Nga Mi Sơn quái thạch Thê Vân” như sau:

Thạch hác vân đào cao tế thiên

Hồn luân hoàn thị thái sơ tiên

Pha tiền độc tử mê quy lộ

Dân nhập hương phong xúc bạch liên.

Hang đá tuôn mây giáp với trời

Hoang sơ như thuở mới khai thiên

Sườn non mục tử quên đường cũ

Theo gió hương về vờn bạch liên.

Tuyệt nhất là câu: “Theo gió hương về vờn bạch liên”, lời lẽ tụ nhiên song ý tứ rất sâu xa. Thơ Vương Ngư Dương: “Ngoài kia gió lộng hoa sen nở” (Môn ngoại dã phong khai bạch liên) cũng thế. Hòa thượng chỉ cần thay da đổi thịt cũng thành diệu đế. Chẳng những thơ Ngũ ngôn, Thất tuyệt đã khéo mà thơ Thất luật tả cũng hay. Chẳng hạn như bài Quá Không Đồng Sơn:

Tạc phá vân căn nhất kính thông

Thiền lâu viễn tại bích hà trung

Nham xuyên tuyết khiếu thiên phong lĩnh

Nguyệt đáo thiền tâm ngũ uẩn không

Ngoan thạch phong yên hoàn thái cổ

Tà dương nhập vũ lệ không đồng.

Sơn tăng bất ký nhân gian sự

Văn thuyết Quảng Thành hữu đạo phong.

Tạm dịch:

Qua Núi Không Đồng

Đục phá chân mây mở lối thông

Thiền lâu thấp thoáng giữa ráng hồng

Đá xuyên hang tuyết nghìn non lạnh

Trăng gội tâm thiền ngũ uẩn không

Đá phủ rêu phong từ vạn cổ

Trời chiều mưa nhỏ lệ Không Đồng

Sơn tăng chẳng nhớ nhân gian sự

Nghe nói Quảng Thành có đạo phong.

Ngài còn có bài “Bì Đại Ca” làm năm 19 tuổi, (Bài ca túi da) Tam ngôn Thất ngôn đan xen, câu tuy thường nhưng ý rất hay. Được giới Tăng lữ ưa tụng đọc vì giản dị không rườm.

Thơ của Hòa thượng mới xuất bản nên lời phê bình rất ít, nhưng tinh thần tôn chỉ của Ngài không ở trong thơ, bởi thơ chỉ là thú tiêu khiển giải khuây, giống như một hơi thở ra sau những lúc tu trì mà Ngài ngẫu hứng phóng bút thành thơ, hoàn toàn không cố ý. Tuy không cầu mà đạt, chẳng mong công phu mà tự có công phu. Đây là khúc quanh khả ái của thơ.

NÁM QUÍ TỴ (1953) 114 TUỔI!

Mùa đông năm trước, sau khi Đạo Tràng Thủy Lục đã viên mãn, Sư định rời đất Hổ, Tăng Ni Phật tử cảm thấy Pháp hội thù thắng này khó gặp nên đã nài nỉ xin Sư ở lại mở Thiền thất. Nhân chùa Ngọc Phật đã có Thiền Đường sẵn, đủ điều kiện thích hợp để phục hưng Thiền. Hòa thượng Vi Phang, Giản Ngọc Giai, Lý Tư Hạo, Triệu Phác Sơ, Lý Ất Tôn, Phương Tử Phan, Hồ Hậu Phủ, Trương Tử Liêm, Chung Huệ Thành, Lý Kinh Vĩ, Chúc Hoa Bình… môt lòng thỉnh Sư cử hành Thiền thất, từ bi thí pháp cho đại chúng được thỏa nguyện. Sư ưng thuận, quyết định ngày mồng 9 tháng giêng (22/2/1953) Chủ Nhật sẽ bắt đầu khai Thất, đến rằm thì hoàn mãn. Đại chúng thấy vẫn chưa nếm đủ pháp vị, khẩn khoản xin Sư mở tiếp một Thiền thất nữa. Thế là ngày 16 tháng giêng, Chủ Nhật, năm Quý Tị (1/3/1953 D.L), Sư khai tiếp Thiền thất đợt Hai, ấn định tới ngày 23 thì giải thất, viên mãn. Trong thời gian này, Sư đã ban pháp ngữ khai thị.

NGÀY ĐẨU TIÊN, THẤT THỨ NHẤT

(Chủ nhật mồng 9 tháng giêng năm Quí Tỵ. 22/2/1953 tại chùa Ngọc Phật Thượng Hải)

Đại Hòa thượng (Vi Khang) nơi đây rất mực từ bi, chư sư Thủ lĩnh tâm đạo rất là tha thiết, thêm vào đó, các vị Đại cư sĩ mộ đạo tinh cần, ai nấy đều phát tâm đả Tịnh thất, mời Hư Vân này đến đây chủ trì, có thể nói đây là một nhân duyên thù thắng. Chỉ hiềm mấy năm gần đây tôi bị bệnh không thể giảng nhiều.

Đức Thế Tôn nói pháp hơn 40 năm, thuyết Hiển, Mật… ngôn giáo nhiều đến Ba tạng, Mười hai bộ Kinh. Giờ tôi thuyết, chẳng qua là thâu thập những câu nói dư thừa của Phật tổ. Phật lúc thăng tòa cuối cùng, đã cầm đóa hoa Kim Đàn Mộc vua trời Đại Phạm dâng cúng, đưa lên cho đại chúng xem. Lúc này cả hội chúng trời người đều không ai hiểu, chỉ Tôn giả Ma ha ca diếp là mỉm cười. Thế Tôn liền bảo: “Ta có Chánh pháp nhãn tạng, Niết Bàn diệu tâm, thật tướng vô tướng, nay phó chúc cho ông”. Đây là “giáo ngoại biệt truyền” (truyền riêng ngoài giáo), chẳng lập văn tự, ngay đó nhận lấy pháp môn vô thượng. Người sau gọi chung chung đây là Thiền. Phải biết rằng trong Kinh Đại Bát Nhã, khi bàn tới Thiền, đã nêu lên hơn 20 loại, đều chẳng phải cứu cánh. Riêng Thiền trong Tông môn thì không lập giai cấp, ngay đó nhận hiểu (trực hạ liễu đương), kiến tánh thành Phật, là Thiền vô thượng, thì có gì là đả thất hay chẳng đả thất?

Chỉ do chúng sinh căn khí ngày một cùn lụt, vọng niệm quá nhiều nên mới thỉnh chư Tổ đặc biệt lập ra một pháp phương tiện nhiếp thọ. Tông này truyền tương tục từ ngài Ma ha ca diếp đến nay đã trải qua sáu bảy mươi đời. Vào thời Đường, Tống, Thiền tông phổ biến khắp thiên hạ, không Tông nào thịnh bằng. Hiện nay đã suy vi đến cùng cực, chỉ có các nơi như Kim Sơn, Cao Mân, Bảo Quang… là còn duy trì được mà thôi. Vì vậy mà nhân tài trong Tông môn rất ít. Ngay đến việc đả thất đa sô chỉ có trên danh từ chứ không có thực chất.

Đời nay, chúng ta căn khí yếu hèn nên chư vị Đại tổ sư tạm lập phương tiện, dạy tham một câu thoại đầu. Tham có nghĩa là Tham khán, cho nên trong các Thiền đường đều có treo bốn chữ “Chiếu Cố Thoại Đầu”. Chiếu: tức là phản chiếu, cố là quay nhìn lại, tức là nhìn lại tự tánh, dạy bọn chúng ta đem cái tâm chỉ một bề hướng ngoại tìm cầu, xoay lại phản chiếu thì mới đúng là khán thoại đầu.

Nói về thoại đầu, thì “Niệm Phật là ai?r‘ chỉ là câu thoại. Câu thoại đó khi chưa nói ra mới là thoại đầu (đầu của lời nói), đã nói rồi thì trở thành thoại vĩ. Chúng ta tham thoại đầu thì điều quan trọng là phải tham đến chữ AI, khi nó chưa khởi lên thì rốt ráo như thế nào? Ví dụ như tôi đây đang niệm Phật, chợt có người đến hỏi: “Này ông! Người niệm Phật đó là ai vậy?”. Tôi liền đáp: “Người niệm Phật đó là tôi”. Hỏi tiếp: “Người niệm Phật đó là ông, vậy thì ông niệm Phật bằng miệng hay bằng tâm? Nếu là miệng niệm thì khi ông ngủ, vì sao miệng không niệm? Nếu mà tâm niệm thì lúc ông chết rồi làm sao tâm niệm?” Chúng ta do câu hỏi này bèn khởi nghi, cần phải truy cứu đến tận cùng cái nghi này, quán sát kỹ xem cái câu niệm Phật đó từ chỗ nào mà tới? Ra làm sao? Phải xem xét cho tĩ mỉ, phản chiếu lại thật kỹ lưỡng. Đây chính là “phản văn tự tánh”.

Trong lúc hành hương (kinh hành vòng quanh trong Thiền đường), cổ tựa vào cổ áo, bước từng bước theo sát chân người đi trước, trong lòng bình tĩnh chẳng cần phải ngó Đông, liếc Tây, chỉ một niệm chiếu cố thoại đầu.

Trong khi Tọa hương (ngồi thiền trong khoảng một thời gian ấn định), ngực chẳng được quá ưỡn, hơi thở chẳng nên đưa quá cao hay hạ quá thấp, cứ để tự nhiên. Chỉ cần thâu nhiếp cửa lục căn lại, muôn niệm buông hết, Nếu thoại đầu tham được đúng thì công phu tự nhiên thuần thục, các tập khí (thói quen) tự dưng dứt hết.

Người mới dụng công đối với câu thoại đầu chẳng dễ gì tham đúng được. Các ông chỉ cần đừng sợ, cũng đừng tơ tưởng tới sự khai ngộ, hoặc khởi niệm cầu trí huệ… cần biết đả thất chính là để khai ngộ, tức là cầu trí huệ, các ông nếu cứ khởi tâm mong cầu thì chẳng khác nào trên đầu lại đặt thêm một cái đầu nữa.

Các ông ngày hôm nay là người mới tập dụng công, thoại đầu đề khởi chẳng được thì ngàn muôn lần cũng không nên nôn nóng, chỉ cần muôn niệm rỗng rang, chiếu cố thoại đầu cho miên mật. Vọng tưởng có đến thì cứ cho nó đến, ta không lý tới nó thì vọng tưởng tự nhiên hết. Cho nên có câu: “Không sợ niệm khởi, chỉ sợ giác chậm”. Vọng tưởng có đến, ta chỉ cần dùng sức giác chiếu, nắm chặt một câu thoại đầu, thoại đầu nếu biến mất thì ta lập tức đề khởi lại. Lúc đầu, khi mới ngồi thiền thì dương như là vật lộn với vọng tưởng, những lâu ngày ta mới đủ sức để khởi câu thoại đầu lên, chẳng cho nó chạy mất. Bấy giờ các ông đã tìm ra chỗ để nắm rồi vậy. Những gì tôi nói ra chỉ là lời nói suông, tốt nhất là các ông hãy dụng công đi.

NGÀY THỨ HAI, THẤT THỨ NHẤT

Mồng 10 tháng Giêng Quí Tỵ (23/2/1953)

Pháp đả thất là một pháp môn hay nhất, có ấn định kỳ hạn để chứng ngộ. Thuở xưa khi căn tánh con người còn lanh lợi, thì pháp này chưa được chú trọng lắm. Mãi đến triều Tống nó mới dần được mở rộng. Đến triều Thanh, khoảng niên hiệu Ung Chính (1723 1736), pháp môn này càng thịnh, vua Ung Chính thường đả thất tại hoàng cung, ông ta rất xem trọng Thiền, đồng thời mức thiền định của nhà vua cũng khá phi thường. Dưới tay ông có hơn mười người ngộ đạo. Ngài Thiên Huệ, vị tổ đã đắc pháp, ở chùa Cao Mân, Dương Châu cũng ngộ đạo trong hội của nhà vua. Tất cả phép tắc quy củ của Thiền môn đều do ông một phen chỉnh đốn. Nhờ vậy mà tông phong đại chấn, nhân tài xuất hiện khá nhiều. Cho nển quy củ hết sức cần thiết, là khuôn phép tắc ấn định kỳ hạn để cùng tuân thủ, giống như Nho sinh khi vào trường thi, phải theo đề mà làm văn, y theo bài văn mà khảo xét, phải có thời gian nhất định. Đề mục đả thất của chúng ta gọi là tham Thiền, cho nên ngôi nhà này được gọi là Thiền Đường. Hiện nay trong Thiền Đường này, có ai tham thấu được nghi tình, ngồi dứt được mạng căn thì liền đồng với Như Lai. Cho nên Thiền Đường này còn có tên là Trường tuyển Phật, cũng gọi là Bát Nhã Đường. Những pháp học được trong nhà này đều là pháp Vô Vi. Vô: nghĩa là không có tạo tác, không một pháp để được, không một pháp để làm. Nếu hữu vi thì sinh diệt, có được thì có mất. Ngay đây nhận lấy (trực hạ thừa đương), chẳng cần phải xài ngôn thuyết nhiều.

Xưa, có một học nhân đến tham vấn Ngài Nam Tuyền, hỏi:

– Thế nào là đạo?

Đáp:

– Tâm bình thường là đạo.

Chúng ta thường ngày ăn cơm mặc áo, hít vào thở ra, không gì mà chẳng hành đạo. Chỉ vì chúng ta đụng đâu chấp đó, nên chẳng biết tâm mình là Phật.

Xưa, Thiền sư Pháp Thường Đại Mai, lúc mới đến tham vấn Mã Tổ, hỏi:

– Thế nào là Phật?

Tổ bảo:

– Chính tâm là Phật.

Sư liền đại ngộ, bèn từ giã Mã Tổ, đến Tây Minh, (chỗ ẩn cư của ông Mai Tử Chân trước kia), cất am tranh trú ngụ. Khoảng niên hiệu Đường Trinh Nguyên (785 805), dưới hội Diêm Quang có một vị Tăng, nhân đi tìm cây làm gậy bị lạc đường tới am của Sư, bèn hỏi:

– Hòa thượng ở nơi đây được bao lâu rồi?

Sư đáp:

– Chỉ thấy bốn núi xanh rồi vàng.

Lại hỏi:

– Đi lối nào ra khỏi núi?

– Theo dòng nước mà đi.

Ông Tăng trở về trình lại Diêm Quang. Quang nói:

– Lúc ở Giang Tây ta từng gặp một vị Tăng, từ đó về sau không nghe tin tức gì, chẳng biết có phải là ông ta chăng?

Bèn sai vị Tăng đi mời Sư, Đại Mai dùng bài kệ đáp:

Tồi tàn khô mộc ỷ hàn lâm

Kỷ độ phùng xuân bất biến tâm

Tiều khách ngộ chi du bất cố

Dĩnh nhân na đắc khổ truy tầm

Nhất trì hà diệp y vô tận

Sổ thọ tùng hoa thực hữu dư

Cương bị thế nhân tri trụ xứ

Hựu di mao xá nhập thâm cư.

Cây khô gãy mục dựa rừng hoang

Mấy độ xuân về chẳng đổi tâm

Ông tiều gặp phải không thèm ngó

Dĩnh khách nhọc chi phải kiếm tầm?

Lá sen vô tận may làm áo

Lót dạ hoa thông mãi vẫn thừa

Vừa bị người đời hay chỗ ở

Liền dời nhà ẩn tận non xanh

Mã Tổ nghe Sư trụ núi bèn sai Tăng đến hỏi:

– Hòa thượng, gặp Đại sư Mã Tổ được cái gì mà vào ngụ trong núi này?

Sư đáp:

– Đại Sư nói tôi: “Tức tâm là Phật”, tôi liền vào ở đây.

Tăng nói:

– Gần đây Đại Sư dạy Phật pháp đã khác đi rồi.

Sư hỏi:

– Ngài dạy ra sao?

Tăng nói:

– Ngài bảo “Phi tâm phi Phật” (chẳng phải tâm chẳng phải Phật).

Sư nói:

– Cái ông già đó cứ mê hoặc người chẳng có ngày dừng. Mặc kệ thuyết “phi tâm phi Phật” của ổng, tôi chỉ biết “tức tâm là Phật”.

Vị Tăng trở về thuật lại tự sự cho Mã Tổ nghe, Tổ bảo:

– Trái mai đã chín rồi!

Qua mẫu chuyện trên thấy người xưa liễu ngộ đơn giản, thiết thực ra sao! Chỉ vì các ông và tôi căn cơ hạ liệt, vọng tưởng quá nhiều nên chư vị Tổ Sư mới dạy tham một câu thoại đầu, đây chỉ là việc bất đắc dĩ mà thôi!

Tổ Sư Vĩnh Gia nói:

Chứng thật tướng vô nhân pháp

Sát na diệt khước A tỳ nghiệp

Nhược tương vọng ngữ cuống chúng sinh

Nguyện chiêu bạt thiệt trần sa kiếp.

Chứng thật tướng, không nhân pháp

Sát na diệt hết nghiệp A tỳ.

Nếu đem lời dối gạt chúng sinh

Nguyện bị rút lưỡi trần sa kiếp.

Tổ sư Cao Phong Diệu nói: “Kẻ học đạo dụng công cũng giống như đem một mảnh ngói ném vào đầm sâu, nó sẽ chìm mãi xuống tới đáy mới dừng lại”. Bọn chúng ta khán câu thoại đầu, cần phải đem câu thoại đầu khán cho đến đáy, thẳng đến ỉúc khám phá được câu thoại đầu đó mới thôi. Tổ sư Cao Phong Diệu lại phát nguyện rằng: “Nếu có người đề cử một câu thoại đầu mà chẳng sinh hai niệm, nội trong khoảng bảy ngày nếu không ngộ đạo thỉ tôi sẽ vào địa ngục Bạt Thiệt vĩnh viễn”. Chỉ vì bọn chúng ta niềm tin chẳng thật, tu hành không kiên cố, buông vọng tưởng không nổi… Nếu như tâm sinh tử thiết tha thì một câu thoại đầu chẳng thể dễ dàng lẫn mất được.

Tổ Quy Sơn nói:

“Sinh sinh nhược năng bất thối

Phật giai quyết định khả kỳ”.

Nghĩa là:

Đời đời nếu không thối chuyển

Quả Phật quyết định có ngày.

Người mới phát tâm tu thảy đều có nhiều vọng tưởng. Ngồi thiền chân bị đau, chẳng biết dụng công sao cho đúng pháp. Kỳ thật, chỉ cần đem tâm sinh tử thiết tha, không rơi vào hôn trầm, không lạc vào trạo cử, thì lo gì quả Phật không có ngày?

Nếu gặp hôn trầm đến, ông có thể mở lớn mắt ra, ngồi thẳng lưng lên một chút nữa thì tinh thần tự nhiên được phấn chấn lại. Nếu dụng công quá lơ là thì vọng tưởng dễ sinh khởi, vọng tưởng đã khởi thì trạo cử khó điều phục. Cho nên trong lúc dụng công cần phải trong thô có tế, trong tế có thô, mới có thể khiến cho công phu đắc lực, vừa có thể khiến cho động tịnh nhất như.

Ngày xưa, tôi dự Bảo Hương tại các chỗ như Kim Sơn… Sư Duy na giục đúng dậy khởi hương, hai chân chạy như bay, sư tăng chạy thật giỏi, nhưng vừa nghe tiếng bảng gõ thì đứng sựng lại như người chết, lúc đó còn có vọng tưởng hôn trầm gì nữa? Bọn chúng ta hiện nay tu tập Bảo Hương thật cách xa.

Phương pháp tu này đối với ai mới bắt đầu dụng công đương nhiên là không dễ, nhưng các ông cần phải dụng công trong từng giờ. Tôi nói thêm một ví dụ nữa: “Việc tu hành cũng giống như dùi đá lấy lửa, cần phải có phương pháp. Nếu không có phương pháp thì dù cho ông có đem viên đá lửa ấy đập nát, cũng không lấy được lửa. Điều cần yếu của phương pháp ấy là phải có một cái mồi bằng giấy cùng một con dao bật lửa, mồi giấy bắt lửa phải đặt phía dưới cục đá lửa. Sau đó mới dùng con dao lửa đập mạnh vào cục đá một cái thì lửa từ hòn đá xẹt ra, bắt vào mồi giấy, mồi giấy liền phát cháy. Chúng ta giờ đã biết rõ tự tâm mình là Phật, chỉ vì không thể thừa nhận nên đành mượn một pháp tu làm con dao bật lửa. Thuở xưa, Đức Thế Tôn một đêm nọ nhìn thấy sao mai, hoát nhiên ngộ đạo. Cũng giống như thế, chúng ta ngày nay đối với cách lấy lửa này lại không biết cho nên không rõ được tự tánh. Tự tánh của chúng ta vốn cùng với Phật không hai, chỉ do vọng tưởng chấp trước nên không được giải thoát. Vì vậy mà Phật vẫn là Phật, ta cứ là ta. Tôi và các ông sáng nay đã biết được phương pháp rồi, có thể tự mình tham cứu, đây quả là một nhân duyên thù thắng không gì bằng, hy vọng các ông nỗ lực, trên đầu sào trăm thước tiến thêm một bước nữa, vượt khỏi trường thi này, ngõ hầu “Trên báo ân Phật, dưới lợi ích chúng sinh”. Trong Phật pháp, nhân tài không xuất hiện là vì các ông không chịu nỗ lực, tôi thật đau lòng mà nói như thế. Nếu như tin chắc lời dạy của ngài Vĩnh Gia cùng tổ Cao Phong Diệu, đã vì bọn chúng ta mà phát lời thệ nguyện thì chúng ta chắc chắn đều có khả năng ngộ đạo, các ông hãy nỗ lực mà tham đi!

NGÀY THỨ BA, THẤT THỨ NHẤT

11 tháng Giêng, năm Quí Tỵ (24/2/1953)

Thời giờ trôi qua thật mau, mới nói đả thất, nay đã qua ngày thứ ba. Với người dụng công, một câu thoại đầu chiếu cố đắc lực thì trần lao vọng niệm nào cũng lóng trong, có thể đi thẳng đến nhà. Cho nên cổ nhân nói: “Tu hành không tu gì khác, chỉ cần biết đường”. Đường đi nếu biết rành thì việc sinh tử dứt. Đường của chúng ta chĩ cần buông hết gánh nặng xuống thì quê nhà gần trong tấc gang. Lục Tổ nói: “Niệm trước chẳng sinh là tâm, niệm sau chẳng diệt là Phật”. Các ông và tôi xưa nay tứ đại vốn không, ngũ ấm chẳng có. Chỉ do vọng niệm chấp trước, yêu mến ràng buộc pháp huyễn thế gian nên mới thành ra: Tứ đại chẳng không, sinh tử chẳng rõ. Nếu như trên thể của một niệm khởi vô sinh, thì những pháp môn do chính Đức Phật Thích Ca nói ra, chẳng cần dùng đến, lẽ nào sinh tử chẳng thể dừng? Cho nên một pháp này trong Tông môn, chính là ánh sáng vô lượng chiếu khắp mười phương.

Xưa, Tổ sư Đức Sơn là người Giản Châu, Tứ Xuyên, họ Chu. Sư xuất gia năm 20 tuổi, thọ giới cụ túc cũng vào năm này. Sư nghiên cứu Luật tạng cùng tánh tướng các Kinh, hiểu thông suốt ý chỉ. Sư thường giảng Kinh Kim Cang Bát Nhã nên người thời đó gọi Sư là Chu Kim Cang. Sư thường bảo bạn đồng học rằng: “Một sợi lông nuốt biển, tánh biển vẫn không thiếu, ghim hạt cải trên đầu mũi kim, mũi kim vẫn bất động. Học cùng không học, chỉ có ta tự biết”. Sau, Sư nghe ở phương Nam Thiền tông thịnh hành, bất bình nói: “Kẻ xuất gia ngàn kiếp học oai nghi Phật, muôn kiếp học tế hạnh của Phật, còn chưa thành Phật. Vậy mà lũ ma ở phương Nam dám nói: “Chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật”. Ta phải quét sạch hang ổ, diệt hết bọn chúng để báo ân Phật”. Rồi Sư gánh bộ Thanh Long Sớ Sao ra khỏi đất Thục. Trên đường đến Phần Dương, Sư gặp một bà già bán bánh, bèn dừng lại mua bánh điểm tâm. Bà già chỉ gánh hành lý của Sư hỏi:

– Đây là Kinh sách gì vậy?

Sư đáp:

– Thanh Long Sớ Sao.

– Thầy thường giảng Kinh gì?

– Kinh Kim Cang.

Bà già nói:

– Cho tôi hỏi một câu, nếu Thầy đáp được tôi xin cúng dường bánh điểm tâm, bằng đáp không đươc, xin mời đi nơi khác.

Sư bằng lòng, bà hỏi:

– Trong Kinh Kim Cang có câu: “Tâm quá khứ không thể được, tâm hiện tại không thể được, tâm vị lai không thể được” Chẳng biết Thượng tọa muốn “điểm” cái tâm nào?

Sư không đáp được, bèn đi đến Long Đàm.

Tới Pháp Đường, Sư nói:

– Từ lâu đã nghe danh Long Đàm (đầm rồng) nhưng đến nơi rồi thì đầm chẳng thấy, mà rồng cũng không.

Ngài Long Đàm bước ra bảo:

– Ông đã đến được Long Đàm rồi.

Sư không đáp được bèn dừng ở lại đây.

Một buổi tối, đến phiên Sư đứng hầu, Long Đàm nói:

– Khuya rồi, sao ông không về đi!

Sư trân trọng bước ra rồi quay lại thưa:

– Bên ngoài tối thui.

Long Đàm mồi đèn trao cho Sư, Sư vừa đưa tay nhận, Long Đàm liền thổi tắt. Sư ngay đây đại ngộ. Bèn làm lễ. Long Đàm hỏi:

– Ông thấy cái gì?

Sư thưa:

– Từ nay về sau con chẳng còn nghi ngờ lời của các Hòa thượng trong thiên hạ nữa.

Hôm sau, Long Đàm thăng tòa bảo đại chúng:

– Trong đây có một gã răng bén như kiếm, miệng tợ chậu máu, một gậy đánh chẳng quay đầu. Lúc khác, hắn ta sẽ lên ngọn núi cao dựng lập đạo của ta.

Sư đem bộ Thanh Long Sớ ra chất trước Pháp Đường châm lửa nói:

– Tột cùng các lời bàn về lý huyễn như một sợi lông ở giữa hư không. Hết thảy những trọng yếu trên đời tợ như một giọt nước gieo vào hồ lớn.

Và Sư đốt trụi lũi, rồi bái biệt ngài Long Đàm đi thẳng đến Quy Sơn.

Vào Pháp Đường, Sư đi từ phía Đông sang Tây, rồi từ Tây sang Đông, xong lại nhìn Phương trượng hỏi:

– Có chăng, có chăng?

Quy Sơn ngồi trên tòa không thèm dòm tới.

Sư nói:

– Không, không!

Rồi bỏ đi ra. Đến đầu Sơn môn lại nói:

– Mặc dù là vậy, cũng chẳng cẩu thả sơ sài.

Bèn đầy đủ uy nghi đi trở vào yết kiến. Vừa đến cửa, Sư đã đưa tấm tọa cụ lên gọi: “Hòa thượng”. Quy Sơn toan nắm phất tử, Sư liền hét, phất áo đi ra.

Chiều đến, Quy Sơn hỏi sư Thủ tòa:

– Ông Tăng mới đến hôm nay còn đây không?

Thủ tòa thưa:

– Ngay lúc quay lưng ra khỏi pháp đường, ông ta đã xó giầy đi thẳng.

Quy Sơn bảo:

– Gã này ngày sau lên đỉnh núi cao, kết am tranh la Phật, mắng Tổ ở đó.

Sư trụ ở Lễ Dương 30 năm. Gặp lúc Đường Võ Tông phê giáo, Sư lánh nạn ở một mình trong Thạch Thất ở Phù Sơn. Năm Đại Trung đầu tiên (847), quan Thái thú Tiết Đình Vọng ở Võ Lăng, trùng tu lại Tịnh Xá Đức Sơn đề hiệu là Cổ Đức Thiền Viện, định mời những vị cao đức đến trụ trì, nghe đạo hạnh của Sư liền đến nài thỉnh nhiều phen. Nhưng Sư vẫn từ chối không chịu xuống núi. Đình Vọng bèn lập kế sai người đem trà muôi đến vu cáo, bảo Sư phạm pháp rồi giải về châu. Chiêm lễ xong ông khẩn khoản mời Sư ở lại xiển dương Thiền tông. Người sau đồn nhau: “Đức Sơn hét, Lâm Tế gậy”.

Được như ngài Đức Sơn thì lo gì sanh tử chẳng dứt. Môn đệ ngài Đức Sơn có Nham Đầu, Tuyết Phong. Môn đệ Tuyết Phong có Vân Môn Pháp Nhãn, rồi Quốc sư Đức Thiều, Vĩnh Minh Diên Thọ, đều nhờ một gậy đánh này mà xuất hiện. Trải qua các triều đại, Phật pháp đến nay đều nhờ các vị Đại tổ sư trong Tông môn gánh vác.

Chư vị đến đây đả thất, đều đã thể hội sâu đạo lý tối thượng này, ngay đây nhận lấy, liễu thoát sinh tử, chẳng phải là chuyện khó. Còn nếu xem chuyện tu hành như trò đùa trẻ con, chẳng chịu đạt đến tử tâm. Cả ngày chỉ thấy bóng sáng cửa quỷ, (quang ảnh môn đầu) hoặc cứ ở trong hang ổ văn tự mà toan tính, nên cuối cùng sinh tử chẳng thể dứt. Xin các ông hãy nỗ lực tinh tấn!

NGÀY THỨ TƯ, THẤT THỨ NHẤT

12 tháng Giêng Quí Tỵ (25/2/1953)

Bốn ngày trong thời gian một thất đã trôi qua, quí vị đều nỗ lực dụng công, có người làm thi kệ đến trình tôi xem. Đó là điều thật khó được. Chí cần xem sự dụng công của quí vị như vậy thì đủ biết quý vị đã quên tuốt những điều tôi nói trong hai ngày trước.

Tối qua, tôi có nói: “Chuyện tu hành không có gì. khác, chỉ cần phải rõ đầu đường”. Mục đích chính của chúng ta là thành Phật, liễu sanh tử. Muốn liễu sanh tử thì cần phải mượn câu thoại đầu làm thanh bảo kiếm Kim Cang vương. Ma đến chém ma, Phật đến chém Phật, chẳng lưu một mảy tình, chẳng lập một pháp. Trong đó làm sao lại có nhiều vọng tưởng để mà làm thơ làm kệ? Khoe thấy các cảnh giới không, cảnh giới quang minh này nọ? Nếu dụng công kiểu đó, tôi chẳng rõ câu thoại đầu của quí vị đã đến đâu rồi!? Các vị đã tu tập lâu năm thì chẳng nói, riêng các vị mới phát tâm tu cần phải lưu ý. Do tôi sợ các vị không hiểu cách dụng công cho nên hai ngày trước đã nói về nguyên cớ của việc đả thất, giá trị của pháp môn và cách dụng công, tất cả đều giảng qua cả rồi. Pháp dụng công của chúng ta là đơn cử môt câu thoại đầu, ngày đêm sáu thời như dòng nước chảy không cho gián đoạn, cẩn phải “linh minh bất muội, liễu liễu thường tri” (sáng suốt không mờ, rõ ràng thường biết), tất cả tình pham kiến giải Thánh chỉ cần đưa một dao chặt đứt cả hai.

Người xưa nói:

Học đạo du như thủ cấm thành

Khẩn bả thành đầu chiến nhất trường

Bất thọ nhất phiên hàn triệt cốt

Chẩm đắc mai hoa phốc tỷ hương.

Học đạo giống như giữ cấm thành

Đầu thành giữ chặt đánh tan xương

Chẳng trải một phen xương lạnh buốt

Hoa mai đâu dễ ngát mùi hương

Đó là lời của Thiền sư Hoàng Bá nói, bài thơ có hai ý nghĩa: Hai câu trước thí dụ người dụng công như chúng ta, phải giữ chặt câu thoại đầu hệt như người giữ cấm thành, bất kỳ ai cũng không cho ra vào. Sự canh phòng giữ gìn như thế thật hết sức nghiêm ngặt. Bởi vì mỗi người chúng ta đều có một Tâm vương, cái Tâm vương này tức là đệ bát thức (thức thứ Tám). Ngoài thức thứ Tám này ra, còn có thức thứ Bảy, thức thứ Sáu và Năm thức đầu. Năm thức đầu là năm tên giặc: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Thức thứ Sáu là tên giặc Ý. Thức thứ Bảy là Mạt na. Thức Mạt na này từ sáng đến tối luôn tham trước kiến phần của thức thứ Tám, chấp đó là ngã, hướng dẫn thức thứ Sáu xuất lãnh năm thức đầu khiến chúng tham ái trần cảnh: sắc, thinh, hương, vị, xúc, nên bị trói buộc mê lầm không giây phút nào gián đoạn, khiến cho thức thứ Tám (Tâm vương) này lao đao gần chết, không thể nào chuyển nổi. Vì vậy chúng ta ngày hôm nay cần phải mượn câu thoại đầu làm (bảo kiếm Kim Cang vương) chém sạch bọn giặc cướp đó, khiến thức thứ Tám chuyển thành Đại Viên Cảnh Trí, thức thứ Bảy chuyển thành Bình Đẳng Tánh Trí, thức thứ Sáu chuyển thành Diệu Quan Sát Trí, Năm thức đầu chuyển thành Thành Sở Tác Trí. Nhưng điều tối khẩn yếu là phải chuyển thức thứ Sáu và thức thứ Bảy trước, bởi vì tác dụng của chúng là lãnh đạo, do có khả năng suy lường nên mới có khả năng phân biệt so đo. Hiện giờ chúng ta làm thơ, làm kệ, thấy không, thấy sáng đều do hai thức này phát tác. Chúng ta hôm nay cần phải mượn câu thoại đầu, biến thức phân biệt thành Diệu Quan Sát Trí, tâm so đo tính toán nhân ngã thành Bình Đẳng Tánh Trí. Như vậy là chuyển Thức thành Trí, chuyển Phàm thành Thánh, cần phải làm cho tên giặc tham đắm sắc, thinh hương, vị, xúc, pháp không thể xâm phạm. Vì thế mà ngài Hoàng Bá dạy: “Như giữ cấm thành”.

Hai câu sau:

Chẳng trải một phen xương lạnh buốt

Hoa mai đâu dễ ngát mùi hương.

Là dụ cho chúng ta: Những chúng sinh đang chìm trong biên khổ sanh tử, bị ngũ dục trói buộc, bị trần lao mê hoặc chẳng được giải thoát, vì vậy mới đem hoa mai làm thí dụ. Bởi hoa mai là loài hoa có thể nở trong ngày tuyết đổ. Mọi vật trên thế gian này đều sinh vào mùa xuân, tăng trưởng trong mùa hạ, thu hoạch vào mùa thu, và ẩn vào mùa đông. Vào mùa đông khí trời giá buốt, tất cả các loài côn trùng thảo mộc đều bị chết cóng nên thường thu mình ẩn trốn đi. Bụi đất trong mùa tuyết rơi cũng trở nên lạnh lẽo trong sạch vì không thể dấy bay lên được. Như vậy, hết thảy côn trùng, cây cỏ, bụi đất, tro nhơ… cũng ví như bản tâm của chúng ta chứa đầy vọng tưởng phân biệt, vô minh, tật đố, tam độc, phiền não… chúng ta phải quét sạch hết những thứ đó đi thì Tâm vương được tự nhiên tự tại, giống như cành mai trong mùa tuyết đổ, nở hoa tỏa ngát hương. Các ông phải biết là: chính trong lúc trời băng đất tuyết mà mai có thể trổ hoa, chứ không phải vào tiết xuân ấm áp, hoặc gió thuận khí hòa mà nở hoa. Các ông và tôi cần phải biết rằng Hoa tâm của mình không thể nở hay xuất hiện trong lúc mừng giận vui buồn; nhân, ngã, phải, quấy… được. Bởi vì tâm của chúng ta (tám thức) chỉ cần một phen hồ đồ thì rơi vào tính vô ký. Nếu tạo ác liền thành tính ác, nếu tạo thiên liền thành tính thiện. Riêng vô ký còn có: Vô ký trong mộng, vô ký ngoan không. Vô ký trong mộng tức là lúc hôn mê trong chiêm bao, chỉ có những huyễn cảnh trong mộng, là những chuyện tạo tác hằng ngày không được biết rõ, đó là cảnh giới đơn độc của ý thức cũng là đơn độc vô ký. Còn vô ký ngoan không – là như chúng ta hiện nay đang ngồi thiền, đang tỉnh táo thì chợt quên mất thoại đầu, lạc vào cảnh giới rỗng không, mơ hồ, gì cũng không có, chỉ còn sự tham đắm vào cảnh giới thanh tịnh, đây là một loại thiền bệnh mà chúng ta khi dụng công cần phải tránh. Trạng thái này là Không vong vô ký.

Trong suốt ngày đêm hành đạo chúng ta chỉ cần đem một câu thoại đầu sáng tỏ không mờ, rõ ràng thường biết (linh minh bất muội, liễu liễu thường tri), đi cũng thế, ngồi cũng thế. Cho nên người xưa nói: “Đi cũng thiền, ngồi cũng thiền, nói, nín, động, tịnh, thể an nhiên). Tổ Sư Hàn Sơn nói:

Cao cao sơn đỉnh thượng

Tứ cố cực vô biên

Tĩnh tọa vô nhân thức

Cô nguyệt chiếu hàn tuyền

Tuyền trung thả vô nguyệt

Nguyệt thị tại thanh thiên

Ngâm thử nhất khúc ca

Ca trung bất thị thiền.

Cao cao trên đỉnh núi

Bốn bề rộng vô biên

Tĩnh tọa không ai biết

Suối lạnh vâng tràng nghiêng

Trong suối trăng nào có

Trăng ngự tại thanh thiên

Ngâm một khúc ca này

Khúc ca chẳng có Thiền.

Ông và tôi, tất cả chúng ta đều có duyên, nên tôi mới đem pháp dụng công này nói lại một lần nữa. hy vọng các ông sẽ nỗ lực tinh tấn, chẳng nên tạp dung tâm.

Tôi xin nói thêm một công án nữa:

Ngày xưa, vị Tổ khai sơn chùa Tất Đàn ở núi Kê Túc, sau khi xuất gia đi tham lễ khắp nơi. Ngài dụng công hành đạo rất tinh tấn. Một hôm đang trụ tại nhà tro, chợt nghe cô gái nấu đậu hũ ở nhà bên cạnh hát:

Trương đậu hũ

Lý đậu hũ

Chẩm thượng tư lương thiên điều lộ

Minh triêu nhưng cựu đả đậu hũ.

Trương nấu đậu hủ

Lý nấu đậu hũ

Đêm kề gối, mộng nghìn mơ

Sáng ra, nầu đậu như xưa khác gì.

Lúc đó Tổ sư đang ngồi, nghe cô gái hát xong liền khai ngộ. Qua đây các ông có thể thấy được chỗ dụng công của người xưa, không phải chỉ trong Thiền Đường mới dụng công, mới ngộ đạo, mà dụng công tu hành quí ở chỗ nhất tâm. cần nhất là các ông chớ phân tâm tán loạn, nếu để thời gian trôi suông thì không chừng sáng mai vẫn nấu đậu hũ như trước!

NGÀY THỨ NĂM, THẤ THỨ NHẤT

13 tháng Giêng Quí Tỵ (26/2/1953)

Pháp tu hành nói dễ thì cũng thật dễ, nói khó thì cũng thật khó. Dễ là: Chỉ cần các ông buông xả hết, lòng tin chắc thật, phát tâm kiên cố lâu bền thì sẽ được thành công. Còn khó là: Vì chúng ta sợ cực khổ, chỉ muốn an lạc. Chẳng biết rằng, đối với tất cả pháp hữu vi trên thế gian, ta vẫn phải trải qua học tập mới được thành, huống nữa là học đạo Thánh hiền? – Muốn thành Phật thành Tổ mà vội vàng cẩu thả là có thể thành công sao? Cho nên, điều tối quan trọng là:

1 Phải có lòng tin kiên cố

Bởi vì, người tu một khi hành đạo tất cả đều không thể tránh khỏi ma chướng. Ma chướng đây tức là những trần lao nghiệp cảnh: sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp mà tôi đã giảng hôm qua. Những nghiệp cảnh này chính là oan gia sanh tử của các ông và tôi. Cho nên phần đông các Pháp sư giảng kinh, thường ở trong cảnh giới này mà đứng không vững. Nguyên nhân chính là do tâm đạo không kiên cố.

2 Phải phát tâm lâu bền

Chúng ta sinh trên đời này tạo nghiệp vô số vô biên, một khi muốn tu hành, liễu sinh thoát tử, há có thể đem mớ tập khí lâu đời ấy buông được hết trong một lúc hay sao? Như chư Tổ xưa nay: Thiền Sư Trường Khánh, ngồi rách đến bảy cái bồ đoàn, Thiền Sư Triệu Châu 80 tuổi rồi mà vẫn còn đi hành cước, 40 năm khán một chữ VÔ, chẳng tạp dụng tâm, sau mới được đại triệt đại ngộ. Yến Vương và Triệu Vương rất kính mộ Sư, thường cúng dường đủ thứ. Đến triều Thanh, Hoàng đế Ung Chính xem Ngữ Lục của Sư thấy quá cao siêu, bèn phong là Cổ Phật… Như thế, chư Tổ đều do một đời khổ hạnh mới được thành công.

Các ông và tôi hiện nay phải đem những tập khí xấu buông sạch hết, lắng trong một niệm thì sẽ đồng với Phật Tổ. Như trong Kinh Lăng Nghiêm nói: “Như lóng nước dơ, phải chứa trong một nơi yên tĩnh, lắng lâu đến bất động, cát đất sẽ tự chìm xuống đáy, nước liền trong trẻo… đây gọi là mới điều phục khách trần phiền não. Tới khi đã gạn bỏ hết chất cặn bã rồi, còn thuần là nước trong, mới được gọi là Đoạn đứt cội gốc vô minh”. Tập khí phiền não của các ông và tôi giống như bùn cặn, nên phải dùng câu thoại đầu trị. Câu thoại đầu này cũng giống như cục phèn, có khả năng làm cho nước dơ lắng trong (tức là hàng phục phiền não). Nếu người dụng công có kết quả, đến chỗ thân tâm nhất như, bấy giờ cảnh tịnh hiện tiền thì cần phải chú ý, chẳng nên dừng bước nơi đây – phải biết đây chỉ là bước đầu của công phu, phiền não vô minh hãy còn, chưa đoạn trừ hết. Đó là từ tâm phiền não đi đến chỗ thanh tĩnh, cũng như lóng nước dơ thành nước trong. Mặc dù đã được như thế song cặn bùn còn nằm dưới đáy chưa trừ sạch nên cần phải gia công tiến tới. Người xưa nói:

Nếu không tiến bước thì đã nhận hóa thành làm nhà mình, phiền não (bùn nhơ chưa gạn đi) gặp cơ hội sẽ dấy khởi lại. Trong trường hợp này thì muốn làm một người tu liễu cũng khó. Cho nên cần phải gạn bỏ bùn nhơ đi, còn lại thuần nước trong mới là đoạn dứt được cội gốc vô minh. Như thế mới thành Phật. Đến lúc vô minh đã đoạn dứt hẳn, thì ông mới có thể tùy nghi tại mười phương thế giới hiện toàn thân thuyết pháp. Như Bồ tát Quán Thế Âm có 32 ứng thân, tùy chúng sanh hợp thân nào, Ngài liền hiện thân đó đế thuyết pháp. Lúc này thì dù ở trong dâm phòng quán rượu, thai lừa bụng ngựa, thiên đường địa ngục gì… các ông đều tự do tự tại, không bị câu thúc. Nếu không được như thế thì: “Một niệm sai liền bị luân hồi”.

Thuở xưa, Tần Cối đã từng ở trước Bồ Tát Địa Tạng làm Hương đăng, chỉ vì ông ta không phát tâm trường viễn, vô minh phiền não chưa đoạn nên bị tâm sân làm hại. Đây là một thí dụ. Nếu như lòng tin các ông kiến cố, tâm lâu bền bất thối thì dù các ông là một người bình thường thế nào cũng không đáng lo, vẫn có thể thành Phật.

Thuở xưa, tại Chương Châu có một người nghèo khổ vào chùa xuất gia, lòng muốn tu hành nhưng khổ nỗi, không biết tu thế nào cho đúng, cùng không biết thưa hỏi ai. Mỗi ngày ông ta chỉ biết làm các công tác lao nhọc. Hôm nọ, có vị Tăng đi hành cước đến ngôi chùa này xin tạm trú, thấy ông ta đầu tắt mặt tối, vị Tăng hỏi:

– Công phu thường ngày của ông ra sao?

Ông đáp:

– Hằng ngày tôi chỉ biết làm các việc nặng nhọc, xin Thầy chỉ giúp tôi phương pháp tu hành!

Vị Tăng bảo:

– Ông hãy tham câu “Niệm Phật là ai?” đi!

Ông bèn làm theo lời chỉ dạy của vị khách Tăng. Thường ngày trong lúc lao tác, ông đem chữ “AI” đặt vào lòng mà chiếu cố. Về sau, ông vào ẩn tu trong Thạch Nham (núi đá), mặc cỏ, ăn cây. Bấy giờ, bà mẹ và chị ông ở nhà, nghe tin ông tu hành trong núi quá khổ, bà mẹ bèn sai người chị mang một mảnh vải và ít vật thực đến hang đá, thấy ông ngồi trên đá, nghe tiếng động vẫn bất động, bèn cất tiếng gọi, ông cũng chẳng đáp, người chị giận quá, liền ném đồ đạc rồi quay về, ông cũng không ngó ngàng chi tới, chỉ nhất tâm ngồi trong động đá tu hành. Trải qua 13 năm, người chị lại đến thăm, thấy manh vải và vật thực mình ném lần trước vẫn chưa được động đến.

Về sau, có một người lánh nạn đến nơi này, đói bụng, thấy vị Hoà thượng y phục đã rách nát ở trong hang, bèn đến gần hỏi xem có gì để ăn không. Vị hoà thượng bèn đến bên vách đá, lượm vài cục đá bỏ vào nồi, đun chín rồi đem ra cùng ăn với nhau, thấy mùi vị giống như khoai tây. Người lánh nạn ăn xong liền cáo từ. Vị hoà thượng dặn: “Ông chớ nói với ai chuyện này nhé!”. Một thời gian sau, ông ta nhủ thầm; “Mình tu ở đây nhiều năm rồi, cũng phải đi gieo duyên!”. Thế là ông đi đến Hạ Môn (Ma Cao) cất một túp lều tranh ven đại lộ, đãi trà nước cho người qua lại.

Đến niên hiệu Vạn Lịch (1573 1616), Đức Hoàng thái hậu, mẹ của Hoàng đế mạng chung, vua muốn thỉnh các bậc Cao tăng làm Phật sự. Trước tiên vua định thỉnh các bậc Cao tăng trong kinh thành, nhưng vì bấy giờ trong Kinh không có Đại đức Cao tăng, Hoàng thái hậu bèn báo mộng cho Hoàng đế Vạn Lịch hay là ở Chương Châu, Phước Kiến có bậc Cao tăng. Hoàng đế bèn sai người đến Chương Châu rước rất nhiều Tăng sĩ vào Kinh làm Phật sự. Chư Tăng đều mang hành lý tề chỉnh vào Kinh đô. Khi thấy họ đi ngang qua chỗ mình, vị Tăng già kia bèn hỏi: “Chư Sư hôm nay đi đâu mà hoan hỷ quá vậy?”. Mọi người đáp:

“Chúng tôi vâng lệnh vua về Kinh làm lễ cầu siêu cho Hoàng thái hậu.

– Cho tôi đi với được không?

– Bộ dạng ông khổ quá, làm sao mà đi chung cho được?

– Tôi không thể tụng đám nhưng có thể gánh giùm hành lý của quý vị, hãy cho tôi theo để xem kinh đô đẹp đến cỡ nào nhen?

Mọi người đồng ý cho ông đi theo gánh hành lý.

Bấy giờ Hoàng đế biết rõ con đường mà chư Tăng phải đi qua, bèn cho người đem bộ Kinh Kim Cang ra chôn ở dưới cổng ra vào. Chư Tăng thảy đều không biết nên cứ thong thả bước qua đi vào hoàng cung, chỉ riêng vị Hòa thượng có bộ dạng khổ não, lúc đi đến đó thì quỳ gối chắp tay, chẳng chịu bước qua. Mọi người thấy vậy bèn cất tiếng gọi, thúc ông tiến bước nhưng ông vẫn không chịu. Người gác cổng bèn tâu với Hoàng đế. Bấy giờ Hoàng đế biết là Thánh tăng đã đến, bèn thân hành ra đón, hỏi:

– Vì sao Thầy chẳng chịu vào?

– Dưới đất có Kinh Kim Cang nên tôi chẳng dám bước qua.

– Sao không lộn ngược mà đi?

Vị Tăng nghe nói bèn chống hai tay xuống đất chỏng hai chân lên trời, phóng mình một cái, nhảy xa hơn một thước mà vào. Hoàng đế rất kính trọng, rước Sư vào cung đình khoản đãi, hỏi cách lập đàn làm Lễ cầu siêu. Sư bảo:

– Vào canh năm sáng mai khai đàn, chỉ cần lập một cái đàn, treo một bức phan, bày chút đỉnh hương đèn, trái cây là được rồi.

Lúc ấy Hoàng đế trong lòng không vui, vì thấy đàn tràng không long trọng, cũng lo thầm vị Tăng không có đạo đức. Song vua vẫn thiết lập đàn tràng đơn giản y theo lời Sư dạy. Hôm sau, Sư thăng tòa thuyết pháp, lên đài cử hành nghi thức xong, Sư cầm tràng phan đến trước bàn vong, nói: “Tôi vốn không định đến đâu, chỉ vì bà có lòng thương muốn mời – một niệm vô sinh liền được lên cõi trời”. Làm lễ xong, Sư nói với nhà vua: “Xin mừng Thái hậu đã giải thoát”. Hoàng đế còn hồ nghi, cho là việc chưa thành, vì e chưa đủ công đức. Trong lúc đang nghi ngờ thì bỗng nghe trong cung có tiếng Thái hậu nói: “Hoàng đế hãy lễ tạ Thánh tăng đi, mẹ đã được siêu thăng rồi”. Nhà vua vừa sợ vừa mừng vội lạy tạ ân, rồi truyền thiết trai trong nội đình cúng dường. Lúc ấy, vị Tăng thấy nhà vua đang mặc chiếc quần gấm, chăm chăm nhìn không chớp mắt, vua hỏi: “Đại đức có thích cái quần này không? Và cởi tặng cho Sư. Tăng nói: “Cám ơn”. Nhà vua phong cho vị Tăng là Long Khố Quốc Sư. Thọ trai xong, vua mời Sư vườn xem hoa, trong vườn có một bảo tháp, vị Tăng trông thấy bảo tháp có vẻ vui lắm, bồi hồi chiêm ngưỡng. Vua nói:

– Quốc sư thích ngôi tháp này à?

– Tháp đẹp quá!

– Trẫm có thể dâng tặng Sư tháp này.

Vua bèn ra lệnh hạ tháp để đem đến Chương Châu xây dựng lại. Sư nói:

– Chẳng cần dỡ tháp, tôi sẽ mang nó đi!

Vừa nói Sư vừa cầm ngọn tháp, đặt vào tay áo rồi bay lên hư không, đi mất. Nhà vua vừa sợ, vừa mừng, tán thán là chưa từng có.

– Chư vị hiểu câu chuyện này ra sao? Chính nhờ từ lúc xuất gia trở đi, vị Sư đó không tạp dụng tâm, đạo tâm kiên cố, chị đến thám cũng chẳng đoái, áo quần rách nát cũng chẳng quản, bỏ mặc manh vải suốt 13 năm trời không quan tâm đến. Các ông và tôi hãy tự xét lại mình. Có thể nào dụng công như vị Sư ấy được chăng? Đừng nói từ sáng đến tối, thấy chị mình đến không thèm ngó tới là việc làm không nổi. Nội việc đang chỉ tịnh đây, thấy người Giám hương đi đốt nhang hoặc người bên cạnh có chút động tĩnh gì là cũng đưa mắt liếc họ một cái. Dụng công như thế thoại đầu làm sao mà thuần thục được? Chư vị chỉ cần bỏ bùn giữ nước lại, nước trong thì tự nhiên trăng hiện. Hãy khéo léo đề khởi thoại đầu. Tham đi!

NGÀY THỨ SÁU, THẤT THỨ NHẤT

14 tháng Giêng Quí Tỵ (27/2/1953)

Người xưa nói: “Ngày tháng tợ thoi đưa, thời giờ như tên bắn” mới đả thất đó thì sáng mai là giải thất rồi. Theo quy cũ, sáng mai cần phải khảo sát công phu, bởi vì đả thất tức là hành pháp theo đúng kỳ hạn để thủ chứng. Chứng, có nghĩa là chứng ngộ, thấy được chỗ “Bản địa phong quang” của chính mình, ngộ được cái “Diệu Tính Như Lai”, cho nên gọi là chứng ngộ. Khảo sát công phu nghĩa là xem xét trong thời gian bảy ngày qua, công phu của các ông đã đạt đến trình độ nào, buộc các ông phải ra trước đại chúng mà thổ lộ. Bình thường trong những lúc chấm công, đem bao tiền ra phát, ai cũng phải được dò xét, mỗi người chúng ta khi dự đả thất cần phải khai ngộ, ai cũng có khả năng hoằng dương Phật pháp, độ hết chúng sinh trong tâm mình.

Hiện giờ, không thể nói là người nào cũng khai ngộ. Ai khai ngộ rồi mới có thể nhận tiền công, nên mới bảo là “Nhiều người ăn cơm, mà một người trả tiền”. Nếu như bọn chúng ta phát khởi đạo tâm tinh tấn, thì có thể là ai ai cũng khai ngộ. Người xưa nói: ‘Phàm phu thành Phật là chuyện dễ, nhưng trừ bỏ vọng tưởng mới là chuyện khó”. Chỉ vì tôi và các ông từ vô thủy đến giờ, tham ái quá lẫy lừng, trôi nổi theo dòng sinh tử, chui vào trong tám vạn bốn ngàn trần lao, những tập khí xấu buông chẳng nổi nên chẳng được ngộ đạo. Chẳng giống như chư Phật và Bồ tát thường giác chẳng mê. Cho nên ngài Liên Trì nói:

“Duyên ô nhiễm dễ huân, đạo nghiệp khó thành. Chẳng rõ muôn duyên sai biệt trước mắt. Chỉ thấy gió cảnh mênh mông thổi làm điêu tàn cả rừng công đức. Lửa tâm hừng hực, thiêu rụi hột giống Bồ đề. Đạo tâm nếu mạnh như thức tình thì chắc thành Phật lâu rồi. Bởi vì chúng ta hay biện biệt việc này việc nọ. Nếu chẳng thấy điều quấy của người, chẳng thấy việc hay của mình thì tự nhiên trên cung dưới kính, Phật pháp luôn luôn hiện tiền, phiền não trần lao đều được giải thoát”.

Trong mười câu trên đã trình bày sự việc hết sức rõ ràng, chân thật. Nhiễm ô là cảnh giới của phàm phu, thảy đều tham nhiễm tài sắc danh lợi, sân hận đấu tranh. Đối với hai chữ đạo đức coi như hòn đá buộc chân. Từ sáng đến chiều, mừng, buồn vui, tham ái cảnh phú quí vinh hoa, các thế tình chẳng đoạn, một chút niệm thôi dứt không có, cho nên rừng công đức bị điêu tàn, hạt giống Bồ đề bị cháy rui. Nếu xem tình đời lợt lạt, hết thảy thân hữu oan gia đều thấy bình đẳng. Chẳng sát sinh, chẳng trộm cắp, chẳng tà dâm, chẳng vọng ngữ, chẳng uống rượu. Đối với tất cả chúng sinh, cư xử bình đẳng không phân biệt. Thấy người đói như chính mình đói, thấy người chìm đắm như mình chìm đắm… phát khởi tâm Bồ đề như thế thì mới có thể cùng đạo tương ưng, cũng có thể thành Phật tức khắc. Nên nói: “Đạo niệm nếu bằng tình niệm thì thành Phật đã lâu”.

Chư Phật cùng với Hiền thánh ứng hiện ở thế gian, tất cả đều vì phục vụ chúng sinh, nên mới gọi là “cứu khổ ban vui”, khởi lòng từ giúp đỡ. Các ông và tôi cần nên “Khắc kỷ phục lễ” làm việc không vì sự thọ hưởng của mình. Được vậy, chúng ta ai cũng đều không khốn khổ, làm việc gì cũng có thể hoàn tất. Đồng thời, bản thân các ông cũng nhờ đó mà được quả thù thắng viên mãn.

Như khi nước sông dâng thì thuyền cũng được dâng cao, các ông nếu biết dùng tâm từ bi, lòng cung kính đối với mọi người, không tự cao tự đại, không kiêu ngạo giả dối thì mọi người nhất định sẽ cung kính lễ độ đối với ông. Ngược lại, nếu ỷ tài coi thường thiên hạ, hoặc miệng nói phải mà tâm làm quấy, chỉ biết toan tính danh lợi theo thinh sắc, thì cho dù người đời có cung kính ông, e chỉ là giả dối mà thôi.

Thế nên, Đức Khổng Tử nói: “Kính người thì được ngươi kính. Yêu người thì được người yêu”. Lục Tổ dạy: “Người quấy ta đừng quấy, mình sai thì nên sửa sai”. Cho nên tất cả chúng ta, điều cần nhất là chớ sinh tâm thị phi, khởi lòng phân biệt mình người, nên noi gương chư Phật và Bồ tát mà phụng sự chúng sanh, thì hạt giống bồ đề sẽ được gieo rắc khắp nơi, quả ngọt lúc nào cũng thu hoạch được. Phiền não tự nhiên trói buộc các ông chẳng nổi.

Đức Thế Tôn dạy nhiều đến Tam tạng, Mười hai bộ Kinh… tất cả đều vì ba độc Tham, Sân, Si của tôi và các ông. Điều trọng yếu của Tam tạng và Mười hai bộ Kinh là Giới, Định, Huệ tức là nhân quả, cốt để chúng ta ngăn trừ tham dục, khởi lòng hỷ xả, thực hành Lục độ vạn hạnh, phá bỏ tà kiến ngu mê, viên mãn trí huệ, đức tướng, trang nghiêm pháp thân công đức. Nếu có thể y theo đây xử thế, vì người, lợi người thì dù ở bất cứ nơi nào cũng là thế giới Hoa tạng cả.

Ngày hôm nay, người tham dự đả thất phần đông là cư sĩ, chúng ta cần phải khéo léo hàng phục tâm mình, khẩn thiết trừ bỏ những thứ trói buộc. Tôi xin nói thêm một công án để làm gương, bởi vì các ông đều là những người phát lòng tin mãnh liệt muốn đến chỗ chứa kho tàng. Tôi nếu không cho các ông giải thoát, sợ các ông không đến được chỗ có kho báu, trở về tay không thì khó tránh khỏi việc làm phụ lòng tin các ông. Mong các ông tĩnh tâm lắng nghe.

“Thuở trước, thời Đường có một cư sĩ tên Uẩn họ Bàng, tự là Đạo Huyền, người đất Hoành Dương, Hổ Nam. Cư sĩ vốn theo nghiệp Nho, thuở nhỏ đã ngộ được trần lao nên nuôi chí cầu đạo chân thật… Niên hiệu Trinh Nguyên năm đầu (785), ông nghe danh Hòa thượng Thạch Đầu bèn đến yết kiến, hỏi rằng: – “Ai là người không cùng muôn pháp làm bạn?”. Thạch Đầu liền lấy tay bịt miệng ông. Bàng Uẩn ngay đó có chút tỉnh ngộ. Một hôm, Hòa thượng Thạch Đầu hỏi: “Ông từ khi gặp lão Tăng đến nay, hằng ngày làm việc gì?” Bàng thưa: “Nếu hỏi việc hằng ngày thì không có chỗ mở miệng”. Rồi trình bài kệ như thế này:

Nhật dụng sự vô biệt

Duy ngô tự ngẫu hài

Đầu đầu phi thủ xả

Xứ xứ một trương quai

Chu tử thùy vi hiệu

Khưu sơn tuyệt điểm ai

Thần thông tinh diệu dụng

Vận thủy cập ban sài.

Hằng ngày không việc khác

Tôi chỉ sống tùy duyên

Mọi việc không thủ xả

Nên chẳng gặp phải phiền

Tía hồng mặc người gọi

Núi gò bặt bụi trần

Bửa củi là diệu dụng

Gánh nước là thần thông.

Thạch Đầu chấp nhận và hỏi:

– Ông muốn xuất gia hay tu cư sĩ?

Bàng nói:

– Xin cho con được giữ nguyện không xuất gia.

Về sau, Bàng đến tham vấn Mã Tổ hỏi:

– Ai là người chẳng cùng muôn pháp làm bạn?

Tổ đáp:

– Đợi ông uống một hớp cạn dòng Tây Giang, ta sẽ nói cho ông biết.

Bàng liền đốn ngộ huyền chỉ, ở lại tham học với Mã Tổ hai nàm.

Cư sĩ từ khi tham thấu được “bản lai nhân” về sau không làm gì nữa, từ sáng đến chiều chỉ chuyên đan sáo tre để mưư sinh, gia tài có đến muôn quan, tiền vàng tiền bạc, ông đem liệng hết xuống sông Tương. Một hôm, hai vợ chồng cùng ngồi bàn luận về pháp vô sinh, ông bảo:

– Nan nan nan, thập thạch du ma thọ thượng than.

(Khó khó khó, mười tạ dầu mè trên đầu cây vuốt)

Bà vợ nói:

– Dị dị dị, bách thảo đầu thượng Tổ sư ý

(Dễ dễ dễ, trên đầu trăm cỏ ý Tổ sư)

Cô con gái tên Linh Chiếu nghe cha mẹ bàn, cười nói:

– Dã bất nan, dã bất dị, cơ lai ngật phạn, khốn lai thùy.

(Cũng không khó, cũng không dễ, đói ăn cơm, mệt ngủ khì).

Từ đó, biện tài ông càng sắc bén, tiếng đồn vang dội khắp nơi. Một hôm, ông đến thăm Dược Sơn, lúc từ giả, Dược Sơn sai mười vị thiền khách tiễn ông ra cửa, ông chỉ tuyết lơ lửng giữa trời nói:

– Tuyết đẹp! Từng mảnh, từng mảnh không rơi vào chỗ khác.

Một Thiền khách tên Toàn hỏi:

– Rơi ở đâu?

Ông cho Toàn một bạt tai. Toàn nói:

– Cũng chẳng nên lếu láo.

Ông bảo:

– Sao gọi là Thiền khách? Lão Diêm la chưa tha cho ông đâu!

Toàn nói:

– Cư sĩ làm gì vậy?

Ông lại tát tai nói:

– Có mắt như mù, có miệng như câm.

Bàng còn lui tới những chỗ giảng Kinh Luật. Một hôm, nghe vị pháp sư giảng Kinh Kim Cang, đến chỗ “không ngã không nhân”, liền hỏi: “Thưa Tọa chủ, đã không ngã không nhân thì ai giảng ai nghe vậy?”. Tọa chủ không đáp được. Ông bảo: – “Tôi tuy là người thế tục nhưng cũng biết được chút đỉnh” Tọa chủ hỏi: “Theo ý cư sĩ thì thế nào?” ông dùng kệ đáp:

Vô ngã phục vô nhân

Tác ma hữu sơ thân

Khuyến quân hưu lịch tọa

Bất tợ trực cầu chân

Kim Cang Bát Nhã tánh

Ngoại tuyệt nhất tiêm trần

Ngã văn tịnh tín thọ

Tổng thị giả danh trần.

Không ngã lại không nhân

Làm gì có sơ, thân

Khuyên Thầy đừng ngồi mãi

Đâu bằng thẳng cầu chân

Tánh Kim Cang Bát Nhã

Chẳng dính một mảy trần

Tôi nghe và tin nhận

Thảy đều giả đanh trần.

Tọa chủ nghe xong hoan hỷ khen ngợi.

Một hôm, cư sĩ hỏi Linh Chiếu:

– Người xưa nói: “Rõ ràng đầu trăm cỏ, rõ ràng ý Tổ sư”, con hiểu như thế nào?

Linh Chiếu nói:

– Ông già đã lớn tuổi rồi mà còn nói như vậy.

Cư sĩ hỏi:

– Con thì sao?

Chiếu đáp:

– Rõ ràng đầu trăm cỏ, rõ ràng ý Tổ sư.

Long Uẩn cười.

Lúc sắp nhập diệt, ông bảo Linh Chiếu:

– Con ra xem mặt trời đã đứng ngọ chưa?

Linh Chiếu bước ra xem rồi quay vào nói:

– Trời đã đúng ngọ nhưng lại bị nguyệt thực, sao cha không ra xem thử?

Cư sĩ tưởng là thật, rời tòa ngồi ra cửa xem. Trong lúc ấy Linh Chiếu liền lên tòa của cha ngồi kiết già chấp tay thị tịch. Cư sĩ trở vào thấy Linh Chiếu đã mất than rằng: “Con gái lanh lẹ quá, đi trước ta rồi!” Ông đành hoãn lại bảy ngày nữa.

Quan Châu Mục là Vu Công đến thăm bệnh ông. Cư sĩ bảo: “Chỉ mong không các cái có, cẩn thận đừng cho những cái không là thật. Khéo sống giữa đời, tất cả như bóng vang”. Nói xong ông nằm gác đầu trên gối Vu Công mà hóa. Theo lời di chúc, người ta mang thi hài ông đem thiêu và đổ tro xuống sông Tương. Bà vợ ông được tin liền báo cho con trai hay. Cậu con trai nghe nói đứng chống cuốc, tựa trán vào đó mà tịch. Bà mẹ thấy vậy cũng tự ẩn đi”.

Các ông xem, cả nhà họ Bàng gồm bốn người, đều có được những thần thông diệu dụng như thế, đủ để các ông tin là làm cư sĩ cao quí biết bao! Bây giờ, chớ nói là trong hàng cư sĩ các ông không có nhân tài giống vậy, mà cả hai chúng xuất gia, cũng chẳng khác gì Hư Vân này. Mong các ông hãy nỗ lực, tinh tấn.