Kinh Kim Cang Giảng Lục

16. Trừ Sạch Nghiệp Chướng

Phục thứ, Tu Bồ Đề! Thiện nam tử, Thiện nữ nhơn thọ trì, đọc tụng thử kinh, nhược vi nhơn khinh tiện, thị nhơn tiên thế tội nghiệp ưng đọa ác đạo, dĩ kim thế nhơn khinh tiện cố, tiên thế tội nghiệp tức vi tiêu diệt, đương đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Lại nữa, Tu Bồ Đề! Như thiện nam, tín nữ nào thọ trì, đọc tụng kinh nầy, hoặc bị người khinh rẽ, đó là do tội nghiệp của người ấy ở đời trước đáng bị đọa vào ác đạo, nhân đời nay bị người khinh rẽ, nên tội nghiệp đời trước liền tiêu diệt và sẽ được đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Đoạn nầy nói rõ trì kinh là tiêu được tội chướng.

Chướng có ba thứ:

1.- Phiền não chướng, tức là tham, sân, si, kiêu mạn, nghi nan.

2.- Nghiệp chướng, tức là tâm không tự tại, điên đảo vọng động

3.- Báo chướng, Như con chim bị cái báo chỉ biết bay trên hư không mà không lội được dưới nước. Như các loài cá chỉ biết lội mà không biết bay. Loài người thì có phạm vi của nghiệp người, không bay được mà cũng không ở mãi dưới nước được.

Chướng cũng như đồ nhơ bẩn. Đồ nhơ bẩn ấy chỉ có Kim Cang Bát Nhã làm cho trong sạch lại được mà thôi. Lại nữa, “nghiệp chướng” cũng như sương mốc, còn kinh nầy cũng như vầng huệ nhựt. Huệ nhựt chiếu lên thì sương mốc đều tan.

Nếu thiện nam, tín nữ nào thọ trì, đọc tụng kinh nầy, đáng lẽ được người tôn trọng mới phải, trái lại bị người khinh rẽ, đó là tội nghiệp của người ấy đã tạo ở đời trước, đáng đọa vào ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, và súc sanh. Nhân vì đời này nhờ thọ trì kinh nầy, nên chỉ bị người khinh rẽ, mà tội nghiệp đời trước liền được tiêu trừ và sẽ được đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Tu Bồ Đề! Ngã niệm quá khứ vô lượng a tăng kỳ kiếp, ư Nhiên Đăng Phật tiền, đắc trị bát bá tứ thiên vạn ức na do tha chư Phật, tất giai cúng dường thừa sự, vô không quá giả. Nhược phục hữu nhơn ư hậu mạt thế, năng thọ trì đọc tụng thử kinh, sở đắc công đức ư ngã sở cúng dường chư Phật, công đức bá phần bất cập nhứt, thiên vạn ức phần, nãi chí toán số thí dụ sở bất năng cập.

Tu Bồ Đề! Ta nhớ ở đời quá khứ, trước Phật Nhiên Đăng vô lượng vô số kiếp, được gặp tám trăm bốn nghìn muôn ức na do tha chư Phật, ta đều cúng dường, thờ phụng không có bỏ qua. Nếu có người ở đời mạt thế sau nầy hay thọ trì, đọc tụng kinh nầy, công đức ấy, dầu đem công đức cúng dường chư Phật của ta, so sánh cũng chẳng bằng một phần trăm, một phần nghìn, muôn ức, cho đến một phần tính đếm, thí dụ cũng chẳng bằng. (tính đếm, thí dụ là những con số hết sức nhỏ)

Đoạn nầy, nói rõ công đức trì kinh hơn cả công đức Như Lai cúng dường Phật ở nhiều kiếp về trước.

Đức Thế Tôn nói rằng: Ta nhớ về đời quá khứ, trước Phật Nhiên Đăng vô lượng vô số kiếp, ta được gặp chư Phật rất nhiều, đến tám trăm nghìn muôn ức na do tha vị, ta đều cúng dường, thờ phụng, không bỏ qua một vị nào. Như kể về phước đức đó, cố nhiên là nhiều thật, nhưng nếu so lại vơí công đức của người ở đời mạt pháp hay thọ trì kinh nầy, thì công đức của ta cũng chẳng bằng một phần trăm một phần nghìn, muôn, ức của người ấy, mà cũng chẳng bằng một phần trong số tính, đếm thí dụ không thể tới được. Bởi vì sao? –Vì cúng dường Phật là hữu vi “có được” không thể mau tới quả Bồ Đề, nên chẳng bằng công đức trì kinh tự lợi và lợi tha, là công đức vô vi “không chổ được”, nó khiến cho mau tới quả vô thượng Bồ Đề.

Tu Bồ Đề! Nhược Thiện nam tử, thiện nữ nhơn, ư hậu mạt thế hữu thọ trì đọc tụng thữ kinh, sở đắc công đức, ngã nhược cũ thuyết giả, hoặc hữu nhơn văn, tâm tắc cuồng loạn, hồ nghi bất tín. Tu Bồ Đề! Đương tri thị kinh nghĩa bất khả tư nghị, quả báo diệc bất khả tư nghị.

Tu Bồ Đề! Nếu ở đời mạt thế sau nầy, có thiện nam tín nữ nào thọ trì đọc tụng kinh nầy, công đức ấy, nếu tôi nói ra cho hết hoặc có người nghe, tâm liền cuồng loạn, hồ nghi không tin.

Tu Bồ Đề! Phải biết nghĩa lý của kinh nầy không thể nghĩ bàn, mà quả báo cũng không thể nghĩ bàn.

Đoạn nầy nói rõ công đức trì kinh vô lượng vô biên. Trước đã năm phen so sánh, nhưng cũng còn chưa đủ. Nên Phật lại nói rằng: “về đời mạt thế sau nầy, nếu có, thiện nam, tín nữ nào thọ trì, đọc tụng kinh nầy, tất được công đức vô lượng vô số, khó lấy lời nói mô tả được. Nếu tôi mô tả cho tỉ mỉ, nói cho rốt ráo, hoặc có người nghe qua, tâm liền cuồng loạn, hồ nghi không tin, vì thế mà tôi không nói hết. Tại làm sao mà hồ nghi không tin? Vì không hiểu thấu nghĩa lý kinh nầy. Nếu hiểu thấu nghĩa lý kinh nầy không thể nghĩ, không thể bàn, thì cái quả báo của người trì kinh nầy, đương nhiên cũng không thể nghĩ, không thể bàn. Như thế còn gì hồ nghi nữa!.

17. Rốt Ráo Không Ngã

Nhĩ thời, Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Thiện nam tử, Thiện nữ nhơn phát A nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm vân hà ưng trụ. Vân hà hàng phục kỳ tâm?

Phật cáo Tu Bồ Đề: Thiện nam tử, thiện nữ nhơn phát A nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm giả, đương sanh như thị tâm: Ngã ưng diệt độ nhứt thiết chúng sanh, diệt độ nhứt thiết chúng sanh dĩ, nhi vô hữu nhứt chúng sanh thiệt diệt độ giả. Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề! Nhược Bồ tát hữu ngã tướng, nhơn tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, tức phi Bồ tát. Sở dĩ giả hà? Tu Bồ Đề

! Thiệt vô hữu pháp phát A nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm giả.

Lúc bấy giờ, Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Những thiện nam, tín nữ phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác nên trụ thế nào? Hàng phục cái tâm của họ thế nào?

Phật bảo ông Tu Bồ Đề: Những thiện nam tín nữ phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, nên sanh tâm thế nầy: “Ta phải diệt độ cho tất cả chúng sanh, diệt độ cho tất cả chúng sanh rồi, mà không có một chúng sanh nào thật được diệt độ”. Bởi vì sao? Tu Bồ Đề! Nếu Bồ tát có tướng ngã có tướng nhơn, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tức chẳng phải là Bồ tát. Bởi vì sao? Tu Bồ Đề! Thật không có pháp gì để phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Đoạn nầy ông Tu Bồ Đề hỏi lập lại để tóm kết các phần ở trước. Ông hỏi rằng: “Những thiện nam tín nữ làm thế nào để phát tâm vô thượng bồ đề và an trụ cái tâm cùng hàng phục cái tâm?”

Phật bảo rằng: “Phải nên sanh tâm diệt độ tất cả chúng sanh, diệt độ tất cả chúng sanh rồi, nhưng phải biết những chúng sanh được độ ấy đều là tự tánh chúng sanh tự độ lấy chúng sanh chớ không có một chúng sanh nào thật được ai diệt độ cả”. Nếu nói rằng: “Ta là người hay độ được chúng sanh, đó là chấp cái thấy có ngã. Nếu nói có chúng sanh được độ, đó là chấp cái thấy có chúng sanh. Đã chấp cái thấy có ngã, có chúng sanh, tức là chấp cả cái thấy có nhơn và thọ giả, thì chẳng phải là Bồ tát”. Bởi vì sao? Vì rằng: Thật không có pháp gì để phát tâm Bồ Đề cả. Nếu có pháp gì để phát tâm bồ đề, thì có những cái thấy người năng độ và người sở độ, có cả bốn cái thấy: ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Nay đã không có pháp gì để phát tâm Bồ đề, thì tự nhiên không có cái thấy năng độ sở độ và bốn cái thấy: ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả vậy.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà! Như Lai ư Nhiên Đăng Phật sở, hữu pháp đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề phủ?

Phất dã Thế Tôn! Như ngã giải Phật sở thuyết nghĩa Phật ư Nhiên Đăng Phật sở, vô hữu pháp đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Phật ngôn: Như thị! Như thị! Tu Bồ Đề! Thiệt vô hữu pháp Như Lai đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu Bồ Đề! Nhược hữu pháp Như Lai đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề giả, Nhiên Đăng Phật tức bất dữ ngã thọ ký: Nhữ ư lai thế đương đắc tác Phật hiệu “Thích Ca Mâu Ni”. Dĩ thiệt vô hữu pháp đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề, thị cố Nhiên Đăng Phật dữ ngả thọ ký tác thị ngôn: Nhữ ư lai thế đương đắc tác Phật, hiệu “Thích Ca Mâu Ni”. Hà dĩ cố? Như lai giả tức chư pháp như nghĩa. Nhược hữu nhơn ngôn: Như Lai đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề”.Tu Bồ Đề! Thiệt vô hữu pháp Phật đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu Bồ Đề! Như Lai sở đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề, ư thị trung vô thiệt vô hư.

Tu Bồ Đề Ý ông thế nào? Ở nơi Phật Nhiên Đăng, Như Lai có pháp gì được vô thượng chánh đẳng chánh giác chăng?

Bạch Thế Tôn! Không. Theo con hiểu nghĩa của Phật nói ở nơi Phật Nhiên Đăng, Phật không có pháp gì được vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Phật bảo: “Phải đấy! Phải đấy!. Tu Bồ Đề! Như Lai thật không có pháp gì được vô thượng chánh đẳng chánh giác cả. Tu Bồ Đề! Nếu Như –Lai có pháp gì được vô thượng chánh đẳng chánh giác, thì Phật Nhiên Đăng chắc không thọ ký cho ta rằng: “Về đời sau nầy, ông sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni”. Bởi thật không có pháp gì được vô thượng chánh đẳng chánh giác, thế cho nên Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho ta rằng: “Về đời sau nầy, ông sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni” Bởi vì sao? Vì Như Lai tức là cái nghĩa chơn như của các pháp. Nếu có người nói rằng: Như Lai được vô thượng chánh đẳng chánh giác. Nầy Tu Bồ Đề! Như Lai thật không có pháp gì được vô thượng chánh đẳng chánh giác cả.

Tu Bồ Đề! Như vô thượng chánh đẳng chánh giác mà Như Lai đã được ở trong đó, không có thật cũng không hư.

Đoạn nầy nói rõ đã không có cái nhơn phát tâm, cũng không có cái quả thọ ký, sở dĩ là cái nghĩa rốt ráo không có ngã vậy.

Tổng quát Phật pháp, không ngoài bốn món: giáo, lý, hạnh, quả.

Giáo: là kinh điển hiển bày chơn lý thực tế.

Lý: là chân lý do kinh giáo hiển bày.

Hạnh: là khi rõ đuợc chân lý rồi, khởi công tu hành.

Quả: là do sự tu hành thực tế mà chứng được chân lý, tức là quả Phật.

Tự mình tu hành cũng y theo đó, hóa độ người cũng y theo đó, cho nên sáu độ, muôn hạnh, cũng đều là cái diệu dụng của giáo, lý, hạnh, quả. Nhưng mà hoàn toàn không thể chấp lấy, không thể nói được. Nếu còn có chổ chấp, có chổ nói, thì không phải là Kim Cang Bát Nhã, không phải là thật tướng của các pháp, không thể gọi là Phật được, cũng không thể gọi là Bồ tát. Cho nên Thế tôn hỏi ông Tu Bồ Đề Rằng: Ở thời Phật Nhiên Đăng, Như Lai có pháp gì được đạo Bồ đề chăng? Ông Tu Bồ Đề đáp rằng: Không! Phật liền ấn khả rằng: “Phải đấy! Phải đấy! Như Lai thật không có pháp gì được đạo Bồ Đề. Nếu Như Lai có pháp gì được đạo Bồ Đề, thì tâm còn có chấp kiến, không thể gọi được là Như Lai, mà Phật Nhiên Đăng cũng không thọ ký cho ta rằng: “Về đời sau, ông sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni”. Vì thật không có pháp gì được đạo Bồ Đề, nên không chấp cái thấy có ngã và cũng không chấp cái thấy có Bồ Đề cho nên Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho ta như thế.

Thế thì chỗ chứng đắc của Phật, đâu có lẽ như lông rùa sừng thỏ hay sao?

Không phải thế! Bởi vì sao? Vì Như Lai là cái nghĩa các pháp đều y như chơn như chẳng động, là bình đẳng, không sai khác, không đọa lạc hai bên, cũng không trụ ở giữa, làm mà không có thấy làm, được cũng không có thấy được, nên gọi là Như Lai.

Nếu có người nói rằng: Như Lai được đạo Bồ Đề, thời người đó chấp có ngã có pháp rồi. Thật ra không có Phật được Bồ Đề, và Bồ Đề bị được. Bởi vì sao? Vì được mà không phải là được, nên không thể nói là thật ; không phải được mà vẩn được, nên không thể nói là hư. Vì thế, nói rằng Bồ Đề mà Như Lai đã được đó, không thật cũng không hư.

Thị cố, Như Lai thuyết pháp Tu Bồ Đề! Sở ngôn nhứt thiết pháp giai nhị Phật pháp Tu Bồ Đề! Sở ngôn nhứt thiết pháp giả, tức phi nhứt thiết pháp, thị cố danh nhứt thiết pháp.

Tu Bồ Đề! Thí như nhơn thân trường đại…

Tu Bồ Đề ngôn, Thế Tôn! Như Lai thuyết: Nhân thân trường đại, tức vi phi đại thân, thị danh đại thân.

Vì thế, Như Lai nói: Tất cả pháp đều là Phật pháp. Tu Bồ Đề! Nói là tất cả pháp đó, tức chẳng phải là tất cả pháp, thế nên gọi là tất cả pháp.

Tu Bồ Đề! Ví như thân người cao lớn.

Tu Bồ Đề thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Như Lai nói thân người cao lớn đó, tức chẳng phải là thân lớn, ấy gọi là thân lớn.

Đoạn trên đã nói rõ các pháp đều như chơn như tức là Như Lai, cho nên gọi là Như Lai. Vì tất cả pháp đều như chơn như tức là Như Lai, cho nên nói tất cả pháp đều là Phật pháp. Nhưng nói là tất cả pháp đó, không phải là tất cả pháp điên đảo, mà là tất cả pháp đều như chơn như, cho nên gọi là tất cả pháp.

Đức Thế Tôn nói rằng: “Ví như thân người cao lớn, là nói thân người không thật, không hư. Pháp thân chẳng phải có, chẳng phải không vậy.

Ông Tu Bồ Đề liền bạch Phật rằng: Như Lai nói thân người cao lớn, khắp hết mọi nơi, đủ tất cả các công đức, đó là vì chúng sanh mà ngợi khen là thân lớn, chớ chẳng phải thân Như Lai có lớn nhỏ, khắp hay không khắp. Vã lại cũng không có cái tướng thân lớn chân thật có thể vin chấp được, nên nói tức chẳng phải là thân lớn, ấy là thân lớn khắp mọi nơi vậy.

Tu Bồ Đề! Bồ tát diệc như thị. Nhược tác thị ngôn. Ngã đương diệt độ vô lượng chúng sanh, tức bất danh Bồ tát. Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề! Thiệt vô hữu pháp danh vi Bồ tát. Thị cố Phật thiết nhứt thuyết pháp vô ngã, vô nhơn, vô chúng sanh, vô thọ giả.

Tu Bồ Đề! Nhược Bồ tát thị ngôn: Ngã đương trang nghiêm Phật độ, thị bất danh Bồ tát. Hà dĩ cố? Như Lai thuyết trang nghiêm Phật độ giả, tức phi trang nghiêm.

Tu Bồ Đề! Nhược Bồ tát thông đạt vô ngã pháp giả, Như Lai thuyết danh chơn thị Bồ tát.

Tu Bồ Đề! Bồ tát cũng thế. Nếu nói rằng ta phải diệt độ cho vô lượng chúng sanh, thời không thể gọi là Bồ tát. Bởi vì sao? Tu Bồ Đề! Thật không có pháp gì gọi là Bồ tát. Vì thế Phật nói tất cả pháp không ngã, không nhơn không chúng sanh, không thọ giã.

Tu Bồ Đề! Nếu Bồ tát nói rằng: Ta phải trang nghiêm cõi Phật, thì không thể gọi là Bồ tát. Bởi vì sao? Như Lai nói trang nghiêm cõi Phật, tức chẳng phải là trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Tu Bồ Đề! Nếu Bồ tát hiểu suốt cái nghĩa không ngã, không pháp ấy, thì Như Lai gọi chính thật là Bồ tát.

Đoạn trên đã nói rõ, không có pháp gì gọi là Phật phát tâm Bồ đề.

Đoạn nầy nói rõ cũng không có pháp gì gọi là Bồ tát.

Cho nên Thế Tôn nói rằng: “Chẳng những pháp Phật không có như thế, mà pháp Bồ tát cũng không có như thế”. Nếu Bồ tát nói rằng: Ta phải độ chúng sanh, tức là có ngã kiến, thì không gọi là Bồ tát. Bởi vì sao? Bởi thật không có pháp gì gọi là Bồ tát cho nên Phật nói tất cả pháp không có ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Nếu Bồ tát nói rằng: Ta phải trang nghiêm Phật độ, thì không gọi là Bồ tát. Bởi vì sao? Vì sự trang nghiêm đó không thể lấy được, không thể nói được. Cõi Phật cũng không thể lấy được, không thể nói được, Như Lai sở dĩ nói trang nghiêm cõi Phật đó, tức là vì không có cái tướng trang nghiêm, cũng không có cái tướng cõi Phật, nên nói: tức chẳng phải là trang nghiêm cõi Phật, mà phải gọi là trang nghiêm cõi Phật. Nếu Bồ tát tỏ ngộ cái lý không nhơn, không ngã, không pháp, không phi pháp, như như, bất động, lắng trong, thường vắng lặng, đó chính thật là Bồ tát ngang hàng với Phật huệ vậy.

18. Xem Đồng Một Thể

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai hữu nhục nhản phủ?

Như thị, Thế Tôn! Như Lai hữu nhục nhãn.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai hữu thiên nhản phủ?

Như thị, Thế Tôn! Như Lai hữu thiên nhản.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai hữu huệ nhãn phủ?

Như thị, Thế Tôn! Như Lai hữu huệ nhãn.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai hữu pháp nhãn phủ?

Như thị, Thế Tôn! Như Lai hữu pháp nhãn.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai hữu Phật nhãn phủ?

Như thị, Thế Tôn! Như Lai hữu Phật nhãn.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như Lai có nhục nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế, Như Lai có nhục nhãn.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như Lai có thiên nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế, Như Lai có thiên nhãn.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như Lai có huệ nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế, Như Lai có huệ nhãn.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như Lai có pháp nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế, Như Lai có pháp nhãn.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như Lai có Phật nhãn chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế, Như Lai có Phật nhãn.

Từ phần nầy sắp về sau là nói về quả. Kim Cang Bát Nhã vốn bao quát cả giáo, lý, hạnh, quả.

Năm phần trước là nói về lý. Từ phần thứ sáu sắp về sau, là nói về sự, tức là hạnh. Kinh điển tức là giáo, mà chổ kinh điển tỏ bày tức là lý và hạnh.

Phần thứ 17 do ba món “giáo, lý và hạnh” vô ngã mà tổng kết từ Bồ tát đến Phật (tức quả). Giáo, lý, hạnh, quả, về phần mình thực hành đã rồi mà nhân và quả hóa độ chúng sanh cũng đồng như nhau, suốt cả vạn vật xem đồng một thể không khác, cho nên phần nầy gọi là “Xem đồng một thể”.

ở trước nhiều lần nói rõ cái lý “không được, không thấy”, nhưng chẳng phải không có mắt mà không thấy, cho nên Phật mới hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: “Như Lai có năm thứ mắt chăng?’.

Ông Tu Bồ Đề đáp rằng: Như Lai có năm thứ mắt, Đức Phật có đủ năm thứ mắt, còn không thấy có các pháp, huống chi là phàm phu, nhị thừa không có đủ năm thứ mắt mà nói có thấy, có được pháp Bồ Đề ư?

Nhục nhãn là con mắt thịt của phàm phu, phạm vi rất hẹp, chỉ thấy gần mà không thấy xa, nếu bị ngăn cách bởi một tấm giấy mỏng cũng không thấy được.

Thiên nhãn: Là con mắt của chư Thiên, người tu thiền định cũng có thể được. Con mắt nầy có năng lực thấy cả xa và gần, thấy suốt vạn tượng, không bị sắt chất làm ngăn ngại.

Huệ nhãn: Là con mắt của hàng nhị thừa Thanh Văn, Duyên Giác, quán thấy tất cả chúng sanh đều là không, đều là do bốn đại, năm ấm giả hợp, như hoa trong gương, như trăng dưới nước. Ông Tu Bồ Đề đã có thứ huệ nhãn nầy, ông dùng trí huệ đó làm mạng sống của ông, (nên gọi: Huệ mạng Tu Bồ Đề).

Pháp nhãn: Là con mắt của Bồ tát. Con mắt nầy chẳng những thấy suốt nhơn, ngã, chúng sanh là không, mà còn rõ suốt các pháp đều bởi nhơn duyên mà sanh ra, không có tự tánh, tất cả là một, một là tất cả, vận dụng tự tại, không có gì ngăn ngại.

Phật nhãn: Là con mắt của Phật đã chứng được vô thượng chánh đẳng chánh giác, thông suốt tất cả chúng sanh, tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian. Diệu trí ấy, cả năm thứ mắt đều có đủ. Bồ tát được bốn thứ mắt, Bậc La Hán ngũ thông tuy có đủ ba thứ mắt mà không thể trong một sát na đồng thời thấy được cả ba cảnh: (nhơn, thiên, La hán). Mắt nhị thừa tuy thấy thông mà cũng còn có ngại. Mắt phàm phu thấy bị ngại mà chẳng thông. Mắt Phật thì trong mỗi sát na đồng thời thấy được cả bốn cảnh giới của nhơn, thiên, La hán và Bồ tát, thấy thẩy rốt ráo thanh tịnh, cùng khắp pháp giới, không chướng không ngại, không thiếu không dư, tức là con mắt Phật nầy đã thấy rõ cả phần tướng, phần dụng của các pháp. Nhưng xét đến sự thật thì thể nhứt định, tướng nhứt định, dụng nhứt định, đều không thể có.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như hằng hà trung sở hữu sa, Phật thuyết thị sa phủ?

Như thị, Thế Tôn! Như Lai thuyết thị sa.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như nhứt hằng hà trung sở hữu sa, hữu như thị sa đẳng hằng hà, thị chư hằng hà sở hữu sa số Phật thế giới, như thị ninh vi đa phủ!

Thậm đa, Thế Tôn!

Phật cáo Tu Bồ Đề: “Nhĩ sở quốc độ trung, sở hữu chúng sanh, nhược can chũng tâm, giai vi phi tâm, thị danh vi tâm. Sở dĩ dã hà? Tu Bồ Đề! Quá khứ tâm bất khả đắc, hiện tại tâm bất khả đắc, vị lai tâm bất khả đắc.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như bao nhiêu cát trong sông hằng kia, Phật nói là các chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế! Như Lai nói là cát.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như có những sông Hằng nhiều bằng bao nhiêu số cát trong một sông Hằng, rồi lại có cõi Phật nhiều bằng bao nhiêu số cát trong những sông Hằng ấy, như thế có là nhiều chăng?

Bạch Thế Tôn! Rất nhiều.

Phật bảo Tu Bồ Đề: “Có bao nhiêu tâm của chúng sanh ở trong ngần ấy cõi Phật, Như Lai đều biết rõ. Bởi vì sao?- Tu Bồ Đề! Tâm quá khứ không thể có được, tâm hiện tại không thể có được, tâm vị lai không thể có được.

Đoạn nầy nói rõ cảnh giới của Phật nhãn xét thấy.

Đức Thế Tôn hỏi rằng: “Như có những sông Hằng, nhiều bằng bao nhiêu số cát trong một sông Hằng, rồi lại có những cõi Phật nhiều bằng bao nhiêu số cát trong những sông Hằng ấy, như thế có nhiều chăng?

Ông Tu Bồ Đề thưa: rất nhiều.

Thế Tôn lại bảo rằng: Chẳng những các cõi nước Phật rất nhiều ngần ấy, Như Lai cũng đều thấy hết, cũng đều biết hết. Mà cả bao nhiêu tâm của chúng sanh ở trong ngần ấy cõi nước Phật, người người đều khó biết nổi, mà Như Lai đều biết rõ hết. Bởi vì sao?- Vì Phật có tha tâm thông, (có thần thông biết tâm người khác). Có tha tâm thông thì biết rõ tâm của chúng sanh, vì tâm không có hai. Tâm không hai ấy tức là cái tâm của tất cả bao nhiêu chúng sanh ở trong tất cả thế giới. Như Lai biết được cái tâm chúng sanh chỉ hành động ở trong vòng điên đảo, đều không phải là tâm, mà phải gọi là tâm. Bởi tại làm sao?- vì chính cái tâm, nó bao hàm không gian, mà không có hình ảnh dấu vết gì, không thể nói là có, cũng không thể nói là không được. các quảng thời gian chia ra mà xét thì đều là giả lập, vì tâm quá khứ đã qua, thì tâm quá khứ không thể có được. Tâm hiện tại không dừng thì tâm hiện tại không thể có được. Tâm vị lai chưa đến, thì tâm vị lai cũng không thể có được.

Tâm quá khứ, tâm hiện tại và tâm vị lai đều không thể có được, thời còn rõ giả lập, chớ không phải là thật có. Thế mà chúng sanh không biết xét biết, lấy không làm có, đủ thứ điên đảo, cho nên nói tất cả tâm đều chẳng phải là tâm, mà phải gọi là tâm vậy.

19. Thông Hóa Pháp Giới

(Ý đây nói bặt dứt các tướng, hội quy về tánh thể bình đẳng).

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Nhược hữu nhơn mãn tam thiên đại thiên thế giới thất bảo dĩ dụng bố thí, thị nhơn dĩ thị nhơn duyên đắc phước đa phủ?

Như thị, Thế Tôn! Thử nhơn dĩ thị nhơn duyên đắc phước thậm đa.

Tu Bồ Đề! Nhược phước đa hữu thiệt, Như Lai bất thuyết đắc phước đức đa, dĩ phước đức vô cố Như Lai thuyết đắc phước đức đa.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như có người đem của bảy báu đầy khắp cỏi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, người ấy nhờ nhơn duyên đó có được phước đức nhiều chăng?

Bạch Thế Tôn! Chính thế. Người ấy, nhờ nhơn duyên đó được phước đức rất nhiều.

Tu Bồ Đề! Nếu phước đức có thật Như Lai không nói “được phước đức rất nhiều”; vì phước đức nguyên là không, nên Như Lai nói được phước đức nhiều.

Đoạn nầy nói rõ phước đức không có thật.

Được hay không được, thể vẫn bình đẳng, cho nên Phật hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: “ Nếu có người đem bảy báu, đầy khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, không trụ trước ở ba tướng: người thí, kẻ thọ, và của cho, thì người ấy nhờ nhơn duyên đó, có được phước đức nhiều chăng?” Ông Tu Bồ Đề đáp rằng: Người ấy được phước đức rất nhiều. Đức Thế Tôn lại bảo ông Tu Bồ Đề: Nếu phước đức có thật, và phước đức có được, thời Như Lai chẳng nói được phước đức nhiều. Vì phước đức vốn là không, tức là phước đức không được, nên Như Lai nói là được phước đức nhiều. Cái phước đức không được đây, chẳng phải từ chỗ được mà sanh ra, cũng chẳng phải chỗ không được mà sanh ra. Được với không được vẫn bình đẳng, cho nên mới là chỗ không được. Vì thế mà được phước đức rất nhiều vậy.

20. Lìa Sắc, Lìa Tướng

Tu Bồ Đề!Ư ý vân hà? Phật khả dĩ cụ túc sắc thân kiến phủ?

Phất dã Thế Tôn! Như Lai bất ưng dĩ cụ túc sắc thân kiến. Hà dĩ cố? Như Lai thuyết cụ túc sắc thân, thị danh cụ túc sắc thân.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai khả dĩ cụ túc chư tướng kiến phủ?

Phất dã Thế Tôn! Như Lai bất ưng dĩ cụ túc chư tướng kiến phủ. Hà dĩ cố? Như Lai thuyết chư tướng cụ túc, tức phi cụ túc, thị danh cụ túc.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Có thể do nơi sắc thân cụ túc mà thấy được Như Lai. Bởi vì sao?- Vì Như Lai nói sắc thân cụ túc, tức chẳng phải là sắc thân cụ túc, ấy gọi là sắc thân cụ túc.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Có thể do nơi các tướng cụ túc mà thấy được Như Lai chăng?

Bạch Thế Tôn! Không, không thể do nơi các tướng cụ túc mà thấy được Như Lai. Bởi vì sao? Vì Như Lai nói các tướng cụ túc, tức chẳng phải là cụ túc, ấy gọi là cụ túc.

SẮC THÂN: Tức là thân hình sắc có thể thấy được, thân có ba mươi hai tướng, tám mươi vẽ đẹp, thân nầy là báo thân, do quả quả báo mà được.

CÁC TƯỚNG CỤ TÚC: Là hóa thân có trăm nghìn muôn ức hình tướng biến hóa chẳng lường. Thân nầy gọi là ứng thân, dùng thần thông diệu dụng, tùy duyên chúng sanh mà ứng hiện để giáo hóa.

CỤ TÚC: Là đủ hết mọi hình tướng tốt đẹp.

Đoạn nầy nói rõ ba thân: báo thân, hóa thân và pháp thân, không tức nhau mà cũng không ly nhau.

Đức Thế Tôn hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: “Có thể do nơi sắc thân có hình tướng tốt đẹp kia mà thấy được pháp thân của Phật chăng?”

Ông Tu Bồ Đề đáp rằng: Không, không thể do nơi sắc thân có hình tướng tốt đẹp kia mà thấy được pháp thân Như Lai. Bởi vì sao? Vì Như Lai nói sắc thân có hình tướng tốt đẹp kia, tuy không ly hẳn pháp thân, nhưng cũng không phải tức là pháp thân. Sắc thân không ly pháp thân, nên sắc thân chẳng phải, tức là sắc thân cụ túc. Sắc thân chẳng phải, tức là pháp thân, nên sắc thân ấy gọi là sắc thân cụ túc

Thế Tôn lại hỏi: có thể do nơi các thân biến hóa, có hình tướng tốt đẹp kia, mà thấy được pháp thân Như Lai chăng?

Ông Tu Bồ Đề đáp rằng: “ Không, không thể do nơi các thân biến hóa có hình tướng tốt đẹp kia mà thấy được pháp thân Như Lai. Bởi vì sao? Vì Như Lai nói các thứ hóa thân có hình tướng tốt đẹp kia, tuy không ly pháp thân, song cũng không phải, tức là pháp thân. Hóa thân chẳng ly pháp thân, nên hóa thân chẳng phải, tức là hóa thân cụ túc. Hóa thân chẳng phải, tức là pháp thân, nên hóa thân ấy gọi là hóa thân cụ túc.

Do đó có thể biết báo thân, hóa thân, pháp thân chẳng phải là một, chẳng phải là khác, mà cũng là một, cũng là khác, có tướng mà vẫn là không có tướng, không có tướng mà vẫn là có tướng, rất nhiệm màu vậy.

21. Không Có Năng Thuyết Và Sở Thuyết

Tu Bồ Đề! Nhữ vật vị Như Lai tác thị niệm: Ngã đương hữu sở thuyết pháp. Mạc tác thị niệm. Hà dĩ cố?- Nhược nhơn ngôn: Như Lai hữu sở thuyết pháp tức vi báng Phật, bất năng giải ngã sở thuyết cố. Tu Bồ Đề! Thuyết pháp giả vô pháp khả thuyết, thị danh thuyết pháp.

Nhĩ thời, Huệ mạng Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Phả hữu chúng sanh, ư vị lai thế, văn thuyết thị pháp, sanh tín tâm phủ?”

Phật ngôn: “Tu Bồ Đề! Bỉ phi chúng sanh, phi bất chúng sanh. Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề! Chúng sanh, chúng sanh giả, Như Lai thuyết phi chúng sanh, thị danh chúng sanh”.

Tu Bồ Đề! Ông chớ cho Như Lai có nghĩ rằng: “Ta có nói pháp”. Ông chớ nghĩ như vậy. Bởi vì sao? –Vì nếu người nào nói rằng: Như lai có nói pháp, tức là chê Phật, không hiểu được lời của ta nói. Tu Bồ Đề! Nói pháp là không có pháp gì nói được, ấy gọi là nói pháp.

Lúc bấy giờ, Huệ Mạng Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:

Bạch Thế Tôn! Ở đời vị lai có nhiều chúng sanh nghe nói pháp nầy, sanh lòng tin chăng?

Phật dạy rằng: Tu Bồ Đề! Chúng sanh ấy, chẳng phải là chúng sanh, cũng chẳng phải là chẳng chúng sanh, ấy gọi là chúng sanh.

Sự quan hệ của sắc thân với pháp thân đã nói rõ như trên, thì làm sao Như Lai lại có nói pháp? Vì thế, nên Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: “Ông chớ cho pháp thân Như Lai có nói pháp.” Nếu có người nói rằng: Pháp thân Như Lai có nói pháp, đó là khởi tâm động niệm, có chổ chấp trước, vọng tưởng, phân biệt, tức là hủy báng Như Lai không hiểu nghĩa của Như Lai nói. Bởi vì sao?- Vì Như Lai là cái nghĩa chơn như của các pháp, dù là nói pháp, mà thật không có pháp gì nói được, nên tạm gọi là nói pháp.

Ông Tu Bồ Đề lấy trí huệ thấu suốt sanh không (ngã không) làm sanh mạng cho nên gọi Huệ mạng Tu Bồ Đề.

Ông Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: “Đây tuy là Phật nói các “pháp” không thể nói được như thế, nhưng chẳng biết có nhiều chúng sanh ở đời vị lai nghe nói pháp nầy, sanh lòng tin chăng?”

Phật dạy rằng: Chúng sanh với Phật tuy hai mà không phải hai, không phải khác, cho nên nói rằng: Chúng sanh kia, chẳng phải là chúng sanh, chỉ vì họ chưa tỏ ngộ đầy đủ, cho nên chẳng phải là chẳng chúng sanh (tức chúng sanh). Bởi chúng sanh trong ba cõi chín địa, không có loài nào không có đủ hạt giống Kim Cang Bát Nhã vô thượng diệu huệ, cho nên Như Lai nói họ chẳng phải là chúng sanh. Nhưng vì hạt giống Kim Cang Bát Nhã diệu huệ còn chưa biểu hiện, cho nên Như Lai gọi là chúng sanh.

22. Không Pháp Gì Có Thể Được

Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: Thế Tôn Phật đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề, vi vô sở đắc gia?

Phật ngôn: Như thị! Như thị! Tu Bồ Đề! Ngã ư A nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nãi chí vô hữu thiểu pháp khả đắc, thị danh A nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Có phải Phật được vô thượng chánh đẳng chánh giác, là không có gì được chăng!”.

Phật bảo: Phải đấy! Phải đấy! Tu Bồ Đề! Đối với vô thượng chánh đẳng chánh giác, dù là một chút pháp gì, ta cũng không có được, ấy gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Đức Thế Tôn dùng ba nghiệp: Thân, khẩu, ý, mà giáo hóa chúng sanh.

Như ở trước nói: Đi khất thực là đi du phương giáo hóa tức là dùng thân giáo hóa. 2 Nhập định nói pháp là dủng khẩu giáo hóa. 3 làm cho chúng sanh y theo pháp đó mà tu hành được đạo vô thượng Bồ đề, tức là dùng ý giáo hóa.

Đức Thế Tôn rất lo rằng: Đại chúng khởi tâm chấp trước (ba nghiệp của Phật) hư vọng, phân biệt, không tỏ thấu được thật tướng của các pháp, cho nên Phật nói đi nói lại nhiều lớp để phá trừ.

Như ở trước nói rằng:

1. Thân tướng hảo của Phật, chẳng phải tức là pháp thân của Phật, đó là phá chấp về thân nghiệp của Phật.

2. Lại nói rằng: Như Lai thật không có nói pháp, đó là phá chấp về ngữ nghiệp của Phật.

3. Đoạn nầy nói rằng: Được, mà không được một chút pháp gì, đó là phá chấp về ý nghiệp của Phật.

Ông Tu Bồ Đề tuy tỏ thấu cái nghĩa Như Lai, tức là chơn như của các pháp, tức là vô thượng Bồ Đề, thì cố nhiên là được mà không được chi hết, nhưng trong tâm vẫn còn chưa được mười phần rỗng suốt, cho nên lại bạch Phật rằng: “ Có phải Phật được pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác, là không có được gì chăng?”.

Phật liền ấn khả rằng: “ Phải đấy! Phải đấy! Đối với vô thượng chánh đẳng chánh giác, dù đến một chút pháp gì, ta cũng không có được thì đó gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác. Nếu ta còn có được một mảy may gì, tức là ta không được, không gọi được là vô thượng Bồ Đề. Vì rốt ráo không được gì, mới là được vô thượng Bồ Đề, đó gọi là vô thượng Bồ Đề.

23. Tịnh Tâm Hành Thiện

(Tâm trong sạch làm pháp thiện)

Phục thứ, Tu Bồ Đề! Thị pháp bình đẳng vô hữu cao hạ, thị danh A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Dĩ vô ngã, vô nhơn, vô chúng sanh, vô thọ giã, tu nhứt thiện Pháp, tức đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu Bồ Đề! Sở ngôn thiện pháp giã, Như Lai thuyết tức phi thiện pháp, thị danh thiện pháp.

Lại nữa, Tu Bồ Đề! Pháp ấy bình đẳng, không có cao thấp, đó gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác. Do không ngã, không nhơn, không chúng sanh không thọ giã, mà tu tất cả các pháp lành, thì được vô thượng chánh đẳng chánh giác. Tu Bồ Đề! Pháp lành nói đó Như Lai nói tức chẳng phải là pháp lành, ấy gọi là pháp lành.

Phần nầy là tiếp sát theo phần trước.

Phật lại bảo ông Tu Bồ Đề rằng: “Cái pháp được mà không được gì đây, nó luôn luôn bình đẳng, ở Thánh nó không thêm, ở Phàm nó không bớt, không có cao thấp khác nhau, đó gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác, đó tức là Kim Cang Bát Nhã Ba la mật.

Không có bốn tướng: ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả mà tu hành các pháp lành, như sáu độ ba la mật, muôn hạnh, tức là được vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Pháp lành nói đó, không có tự thể, không thể chấp là thật được, nên nói: Chẳng phải là pháp lành, chỉ vì như pháp mà đặt tên, nên gọi là pháp lành.

24. Phước Đức, Trí Huệ Không Gì So Sánh

Tu Bồ Đề! Nhược tam thiên đại thiên thế giới trung, sở hữu chư Tu di sơn vương, như thị đẳng thất bão tụ, hữu nhơn trì tụng bố thí. Nhược nhơn dĩ thử Bát Nhã Ba la mật kinh, nãi chí tứ cú kệ đăng, thọ trì đọc tụng, vị tha nhơn thuyết, ư tiền phước đức bá phần bất cập nhứt bá thiên vạn ức phần, nãi chí toán số thí dụ, sở bất năng cập.

Tu Bồ Đề! Nếu có người đem bảy báu chất bằng những bao nhiêu núi chúa Tu di ở trong cõi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí. Nếu lại có người lấy kinh Bát Nhã Ba la mật nầy, dù chỉ độ bốn câu kệ nào, mà thọ trì đọc tụng, giải nói cho người, thời phước đức bố thí của báu kia, chẳng bằng một phần trăm, một phần nghìn, muôn, ức…, cho đến một phần tính đếm thí dụ cũng chẳng bằng.

Đoạn trước, nói rõ tu hành pháp lành được đạo Bồ đề, nhưng phải biết ngoài Kim Cang Bát Nhã ra, không có gì là pháp lành. Tu pháp lành tức là thọ trì kinh Kim Cang Bát Nhã nầy. Cho nên Thế Tôn bảo ông Tu Bồ Đề rằng: “Nếu có người đem bảy báu chất bằng bao nhiêu núi chúa Tu di ở trong cõi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, thì được phước đức thật là nhiều. Nhưng đem so sánh với phước đức của người thọ trì, đọc tụng kinh Bát Nhã Ba la mật nầy, dù chỉ độ bốn câu kệ nào thôi, hoặc là giải nói cho người, thì phước đức kia chẳng bằng một phần trăm, một phần nghìn, muôn ức…, cho đến một phần tính đếm, thí dụ cũng không bằng được. Do đó biết phước đức trì kinh nhiều là dường nào!

Chính vì bố thí bảy báu, là tài thí, là tu phước, còn trì kinh để lợi mình và lợi người là pháp thí, là tu cả phước và huệ. Cho nên phước đức trì kinh nầy, thắng hơn phước đức bố thí bảy báu kia vậy.

25. Hóa Độ Mà Không Người Được Hóa Độ

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Nhử đẳng vật vị Như Lai tác thị niệm: Ngã đương độ chúng sanh. Tu Bồ Đề! Mạc tác thị niệm. Hà dĩ cố? Thiệt vô hữu chúng sanh Như Lai độ giả. Nhược hữu chúng sanh, Như Lai độ giả, Như Lai tức hữu ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Tu Bồ Đề! Như Lai thuyết hữu ngã giả tức phi hữu ngã, nhi phàm phu chi nhơn dĩ vi hữu ngã. Tu Bồ Đề! Phàm phu giả, Như Lai thuyết tức phi phàm thị danh phàm phu.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Các ông chớ bảo Như Lai có nghĩ rằng: “Ta phải độ chúng sanh”. Tu Bồ Đề! Chớ nghĩ như vậy. Bởi vì sao?- Vì thật không có chúng sanh nào mà Như Lai độ cả. Nếu có chúng sanh nào Như Lai độ, thì Như Lai có ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Tu Bồ Đề! Như Lai nói có ngã, thời chẳng phải là có ngã, mà kẻ phàm phu cho là có ngã, Tu Bồ Đề! Phàm phu, Như Lai nói đây thời chẳng phải là phàm phu, ấy gọi là phàm phu.

Đoạn nầy nói rõ cái nghĩa Như Lai hóa độ chúng sanh, tuy hóa độ mà không thấy có người được hóa độ.

Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: Ông chớ bảo Như Lai có nghĩ rằng: “Ta phải độ chúng sanh”. Bởi vì sao?- Vì trước đã nói Phật với chúng sanh không có cao thấp khác nhau, thời đâu có chúng sanh nào được Như Lai hóa độ. Nếu có chúng sanh được Như Lai độ, thời chúng sanh cũng có thể độ được Như Lai. Cái tâm hư vọng phân biệt như thế, là thấy có chúng sanh, thấy có Như Lai, mà Như Lai cũng có bốn cái thấy: ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả, thì Như Lai còn độ mình còn không được, làm sao độ được người. Cho nên Phật thì không có cái thấy chúng sanh. Nếu không có cái thấy chúng sanh, thì tất nhiên không có thấy có ngã, đã không thấy có ngã, thì sao lại bảo Phật tự nói là Phật có ngã? Như Lai nói có ngã đây, là tùy theo thế tục mà nói đó thôi, chớ thật ra không có ngã đâu mà nói được.

Đã không có ngã có thể nói được, tại sao trong thế tục lại có sự ta lại, ta đi, ta sống, ta chết v.v… là làm sao?

Bởi những người phàm phu trong thế tục ở trong chỗ không có ta, cứ cho là có ta, vì thế nên nói người phàm phu đó, cũng thuộc giả danh, chớ không có cái tánh phàm phu riêng biệt đâu. Nhân vì kẻ mê mất Kim Cang Bát Nhã tức là phàm phu. Ngộ được Kim Cang Bát Nhã tức là Thánh, nên Như Lai nói tức chẳng phải là phàm phu. Tức là đương lúc chưa ngộ thì gọi là phàm phu vậy.

26. Pháp Thân Không Phải Là Hình Tướng

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Khả dĩ tam thập nhị tướng quán Như Lai phủ?

Tu Bồ Đề ngôn: Như thị! Như thị! Dĩ tam thập nhị tướng quán Như Lai.

Phật ngôn: Tu Bồ Đề! Nhược dĩ tam thập nhị tướng quán Như lai giả, Chuyển Luân Thánh vương tức thị Như Lai!

Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: “ Thế Tôn! Như ngã giải Phật sở thuyết nghĩa, bất ưng dĩ tam thập nhị tướng quán Như Lai”.

Nhĩ thời Thế Tôn nhi thuyết kệ ngôn:

“Nhược dĩ sắc kiến ngã, Dĩ âm thinh cầu ngã!

Thị nhơn hành tà đạo, Bất năng kiến Như Lai”.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Có thể lấy ba mươi hai tướng mà coi là Như Lai chăng?

Tu Bồ Đề bạch rằng: “Chính thế! Chính thế! Lấy ba mươi hai tướng coi là Như Lai.”

Phật bảo: Tu Bồ Đề! Nếu lấy ba mươi hai tướng coi là Như Lai, thì Chuyển luân thánh vương cũng là Như Lai rồi!

Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: “ Bạch Thế Tôn! Như con hiểu ý nghĩa lời Phật nói, thì không nên lấy ba mươi hai tướng mà coi là Như Lai”.

Khi ấy đức Thế Tôn nói kệ rằng:

“ Nếu lấy sắc thấy ta, lấy âm thinh cầu ta,

Người ấy tu tà đạo, chẳng thấy được Như Lai”.

Phần nầy, tiếp theo phần thứ 20 trước mà nói rõ cái nghĩa ba mươi hai tướng, không phải tức là pháp thân.

Phật hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: “Có thể lấy ba mươi hai tướng mà coi là Như Lai chăng?”

Ông Tu Bồ Đề vẫn còn thoạt mê thoạt ngộ, nên bạch Phật rằng: Chính thế! Chính thế! Lấy ba mươi hai tướng tốt coi là Như Lai.

Đức thế Tôn liền quở rằng: “ Nếu coi tướng tốt tức là pháp thân Như Lai, thì Chuyển luân Thánh vương có đủ ba mươi hai tướng, cũng tức là “Như Lai ư”.

Ông Tu Bồ Đề bổng nhiên đại ngộ, liền bạch Phật rằng: Như con hiểu ý nghĩa lời Phật nói, thì pháp thân tuy chẳng lìa sắc thân, nhưng cũng không nên nhận sắc thân đó tức là pháp thân Như Lai.

Lúc ấy, Thế Tôn lại nói bài kệ để chỉ rõ rằng:

a) Nếu lấy sắc tướng làm pháp thân Như Lai, thì Chuyển luân Thánh vương cũng là Như Lai.

b) Nếu lấy âm thinh làm pháp thân Như Lai, thì chim Ca lăng tần già cũng là Như Lai.

c) Người nhận như thế là tu theo đạo tà, chưa được Kim Cang Bát Nhã.

d) Vĩnh viễn không thấy được pháp thân Như Lai.

Nếu người đã được Kim Cang Bát Nhã rồi thì lìa sắc tướng âm thinh, cũng thấy được Như Lai, chẳng phải sắc, chẳng phải thinh, cũng thấy được Như Lai; cho đến cả những nơi chẳng phải chẳng phải sắc, chẳng phải chẳng phải thinh, cũng không một nơi nào mà chẳng thấy Như Lai.

Ấy diệu dụng của Kim Cang Bát Nhã như thế, thì biết là dường nào!

27. Không Đoạn Không Diệt

Tu Bồ Đề! Nhữ nhược tác thị niệm, Như Lai bất dĩ cụ túc tướng cố, đắc A nậu đa la tam muội tam bồ đề. Tu Bồ Đề! Mạc tác thị niệm: Như Lai bất dĩ cụ túc tướng cố, đắc A nậu đa la tam muội tam bồ đề.

Tu Bồ Đề! Nhữ nhược tác thị niệm: Phát A nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm giả, thuyết chư pháp đoạn diệt, mạc tác thị niệm. Hà dĩ cố? Phát A nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm giả, ư pháp bất thuyết đoạn diệt tướng.

Tu Bồ Đề! Nếu ông nghĩ rằng: Như Lai chẳng lấy tướng cụ túc mà được vô thượng chánh đẳng chánh giác. Tu Bồ Đề! Ông chớ có nghĩ rằng: Như Lai chẳng lấy tướng cụ túc mà được vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Tu Bồ Đề! Nếu ông nghĩ rằng: “Người phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác nói các pháp đoạn diệt, ông chớ nghĩ như vậy. Bởi vì sao? Vì người phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, đối với các pháp, không nói tướng đoạn diệt.

Phần nầy nói rõ cái nghĩa không lạc về tướng đoạn diệt.

Ba mươi hai tướng vốn là cái quả Phật. Ở trước nói không lấy ba mươi hai tướng coi là pháp thân Như Lai, đó chẳng phải là không có nhân quả, phước đức đâu! Cho nên Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: Nếu ông khởi tâm niệm cho rằng: Như Lai chẳng lấy tướng cụ túc mà chứng được đạo Bồ Đề, thì tâm niệm ấy thuộc về thiên kiến và đoạn kiến, không hợp với chánh đạo. Vậy ông đừng có khởi tâm niệm cho rằng: Như Lai chẳng lấy tướng cụ túc mà được đạo Bồ Đề, thì tâm niệm ấy mới không lạc về thiên kiến và đoạn kiến, mới là hợp với chánh đạo. Bởi vì sao? Tu Bồ Đề! Nếu ông khởi tâm niệm ấy, thì kẻ phát tâm ấy tức là cuồng huệ, bát không nhơn quả, tức là nói các pháp đoạn diệt.

Xưa nay Thánh hiền từ khi mới phát tâm Bồ Đề cho đến thành Phật quả, đối với các pháp, đều không nói là thường còn nên chẳng lạc về thường kiến, cũng không nói là đoạn diệt, nên chẳng lạc về đoạn kiến. Vì thế, nên gọi đó là Vô thượng chánh đẳng chánh giác.

28. Không Nhận Lấy, Không Tham Đắm

Tu Bồ Đề! Nhược Bồ tát dĩ mãn Hằng hà sa đẳng thế giới thất bảo trì dụng bố thí. Nhược phục hữu nhơn, tri nhất thiết Pháp vô ngã, đắc thành ư nhẫn. Thử Bồ tát thắng tiền Bồ tát sở đắc phước đức. Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề! Dĩ chư Bồ tát bất thọ phước đức?

Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Vân hà Bồ tát bất thọ phước đức.

Tu Bồ Đề! Bồ tát sở tác phước đức, bất ưng tham trước, thị cố thuyết bất thọ phước đức.

Tu Bồ Đề! Nếu Bồ tát đem bảy báu, đầy khắp những thế giới như số cát sông Hằng mà bố thí. Lại nếu có Bồ tát biết tất cả pháp là vô ngã, mà thành tựu pháp nhẩn, thì Bồ tát sau nầy, được công đức hơn Bồ tát trước. Bởi vì sao? – Tu Bồ Đề! Vì các Bồ tát không nhận lấy phước đức?

Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: Bạch Thế tôn! Tại sao Bồ tát không nhận lấy phước đức?

Tu Bồ Đề! Bồ tát làm việc phước đức, không có tham đắm, cho nên nói là không nhận lấy phước đức.

Đoạn nầy nói rõ công đức của Bồ tát đã chứng được pháp vô ngã, hơn công đức của Bồ tát bố thí bảy báu.

Nếu có Bồ tát đã chứng nhơn vô ngã, nhưng chưa chứng pháp vô ngã, đem bảy báu, đầy khắp những thế giới như số cát sông Hằng mà bố thí; công đức của Bồ tát ấy sánh cùng công đức của Bô tát rõ biết tất cả pháp là vô ngã, hiểu rõ giữ gìn không quên, thành tựu được pháp nhẩn, thì công đức của Bồ tát sau nầy hơn công đức của Bồ tát trước. Bởi vì sao? Vì Bồ tát sau nầy, không nhận lấy phước đức của mình đã được, cho nên hơn công đức “có chổ được” của Bồ tát trước kia vậy.

Ông Tu Bồ Đề còn chưa tỏ ngộ, nên bạch Phật rằng: Bồ tát làm việc phước đức, tại sao không nhận lấy phước đức?

Đức Thế Tôn dạy rằng: “Bồ tát vì không có tâm nhận lấy phước đức, nên không tham đắm phước đức. Vì thế, nên nói là không nhận lấy phước đức”. Đã không có tâm nhận lấy, lại không có tâm tham đắm, rõ biết các pháp là vô ngã, chánh trí như như, Bát Nhã vô thượng sánh đồng chư Phật, cho nên cái lượng phước đức cũng như hư không, lợi ích cho chúng sanh không cùng tận. Vì thế nên ngợi khen công đức nầy hơn công đức của Bồ tát trước kia vậy.

29. Oai Nghi Vắng Lặng

Tu Bồ Đề! Nhược hữu nhơn ngôn: Như Lai nhược lai, nhược khứ, nhược tọa, nhược ngọa, thị nhơn bất giải ngã sở thuyết nghĩa.

Hà dĩ cố? Như lai giả, vô sở tùng lai, diệc vô sở khứ, cố danh Như Lai.

Tu Bồ Đề! Nếu có người nói rằng: Như Lai hoặc đến, hoặc đi, hoặc ngồi, hoặc nằm, người ấy không hiểu nghĩa lời ta nói. Bởi vì sao? Vì Như Lai không từ đâu đến, cũng không đi đâu, nên gọi là Như Lai.

Đoạn trên đã nói rỏ không nhận lấy phước đức mà sao Như Lai lại có phước huệ viên mãn, ngồi tòa Bồ Đề chứng vào Niết Bàn?

Đức Thế Tôn vì muốn giải thích điều nghi nầy, nên nói rằng: “Trong bốn oai nghi ấy, mà cũng chẳng phải tức là bốn oai nghi ấy. Nếu có người chấp bốn oai nghi ấy cho tức là Như Lai, thế là chấp cái hóa thân của Như Lai lợi ích cho chúng sanh đó cho là thật, thì người ấy không hiểu cái nghĩa pháp thân của Như Lai nói. Bởi vì sao? –Vì Như Lai nói: Pháp thân là bản lai thường trụ, không chổ xuất hiện mà đến, cũng không chỗ nhập diệt mà đi. Chỉ vì phương tiện cứu độ chúng sanh, mới trụ ở thế gian, hoặc ngồi, hoặc nằm mà làm việc giáo hóa, nên gọi là Như Lai.

30. Lý Tướng Nhứt Hiệp

Tu Bồ Đề! Nhược thiện nam tử, thiện nữ nhơn, dĩ tam thiên đại thiên thế giới, toái vi vi trần. Ư ý vân hà? Thị vi trần chúng ninh vi đa phủ?

Tu Bồ Đề ngôn: Thậm đa Thế Tôn! Hà dĩ cố? –Nhược thị vi trần chúng thiệt hữu giả, Phật tức bất thuyết thị vi trần chúng. Sở dĩ giả hà? Phật thuyết vi trần chúng, tức phi vi trần chúng, thị danh vi trần chúng. Thế Tôn! Như Lai sở thuyết tam thiên đại thiên thế giới, tức phi thế giới, thị danh thế giới. Hà dĩ cố? Nhược thế giới thiệt hữu giả, tức thị nhứt hiệp tướng. Như Lai thuyết nhứt hiệp tướng, tức phi nhứt hiệp tướng, thị danh nhứt hiệp tướng.

Tu Bồ Đề! Nhứt hiệp tướng giả, tức thị bất khả thuyết, đản phàm phu chi nhơn, tham trước kỳ sự.

Tu Bồ Đề! Nếu có thiện nam, tín nữ nào, đem cõi tam thiên đại thiên nghiền nát ra vi trần (bụi nhỏ) Ý ông thế nào? Những vi trần ấy có nhiều chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Rất nhiều. Bởi vì sao? Nếu những vi trần ấy là thật có, thì Phật không nói là vi trần. Bởi tại làm sao? Vì Phật nói những vi trần, tức chẳng phải là những vi trần, ấy gọi là những vi trần. Bạch Thế Tôn! Như Lai nói thế giới tam thiên đại thiên, tức chẳng phải là thế giới, ấy gọi là thế giới. Bởi vì sao? Nếu thế giới thật có, tức là cái tướng nhứt hiệp, Như Lai nói tướng nhứt hiệp, tức chẳng phải là tướng nhứt hiệp, ấy gọi là tướng nhứt hiệp.

Tu Bồ Đề! Tướng nhứt hiệp, chính không thể nói được, mà kẻ phàm phu lại tham chấp sự tướng ấy.

Thế giới vốn là vi trần hợp thành, hay nói ngược lại, vi trần hợp thành thế giới. Nghiền nát thế giới ra vi trần, tuy khó thực hiện được, song do lý tưởng giả thuyết, cũng có thể phân tách mổi mổi thế giới ra vi trần, rồi từ vi trần lần đến cái nhỏ nhen vi tế nhứt không thể phân tích được nữa, thì nó gần như hư không. Vậy vi trần ấy tức là không, chẳng phải thật. Vi trần đã là không, chẳng phải thật, thì thế giới do vi trần hợp thành kia cũng là không, chẳng phải là thật.

Vi trần là không, thế giới là không, một thế giới cùng với nhóm vi trần kia đâu có khác gì. Cho nên nói rằng: Thế giới và vi trần, không thể nói là đồng, cũng không thể nói là khác, không thể nói là một, cũng không thể nói là nhiều.

Lấy thế giới dụ cho pháp thân, có thể gọi là nhứt chơn pháp giới, mà pháp thân của chư Phật mười phương, không thể nói là các pháp thân, các pháp giới được. Bởi vì sao? Vì pháp giới pháp thân, không thể nói là một, không thể nói là nhiều, cũng như các ánh sáng (của ngọn đèn) chiếu lẫn vào nhau, thu nhiếp lấy nhau, một ánh sáng với nhiều ánh sáng chẳng khác nhau và chẳng làm chướng ngại nhau vậy.

Đức Thế Tôn hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: “ Như đem cõi tam thiên đại thiên thế giới nghiền nát ra vi trần, những vi trần ấy có nhiều chăng?

Ông Tu Bồ Đề đáp rằng: “ Rất nhiều”. Nhưng vi trần ấy tuy nhiều, mà vẫn là không, không có tự tánh, nên giả gọi là những vi trần. Nếu những vi trần ấy thật có, thì Phật chắc không nói là những vi trần. Bởi vì sao? Vì Phật nói những vi trần ấy thật là không, không có gì, nên nói rằng: Chẳng phải là những vi trần, ấy giả gọi là những vi trần.

Như Lai nói thế giới tam thiên đại thiên cũng thế. Thế giới cũng không, không có gì, nên nói chẳng phải là thế giới, ấy giả gọi là thế giới. Bởi vì sao? Vì nếu thế giới là thật có, tức là cái tướng nhứt hiệp, nghĩa là do những vi trần hợp thành cái tướng của một thế giới. Vậy cái tướng nhứt hiệp đức Phật nói đó cũng là giả danh, vì mỗi mỗi thế giới đều do những vi trần hợp thành.

Nay lại đem các thế giới nghiền nát, mà phân tích ra cho đến hư không, thì cái tướng thế giới vốn đã không có, mà cái tướng vi trần kia cũng không thể có được. Cho nên nói rằng: Tức chẳng phải là tướng nhứt hiệp, ấy giả gọi là tướng nhứt hiệp.

Đức Thế Tôn thấy ông Tu Bồ Đề đã rõ suốt thế giới, vi trần vốn là không có gì, một với nhiều không khác, nhưng còn sợ ông chấp cái tướng nhứt hiệp đó, nên lại bảo rằng: Tướng nhứt hiệp đó, chính là không thể nói được. Không thể nói được đó, nghĩa là không thể nói là một, cũng không thể nói là khác, không thể nói là hiệp, cũng không thể nói là không hiệp. Như pháp thân ở khắp cả pháp giới, đầy đủ viên dung, thì cũng không thể nói là một, là nhiều, là hiệp hay là không hiệp.

Thế mà những phàm phu không rõ nghĩa nầy, cho thế giới là thật, rồi khởi đủ tâm hư vọng phân biệt: nào là một, là nhiều, là hiệp là không hiệp, tham chấp không bỏ, gây tạo đủ các thứ nghiệp duyên, trôi nổi trong vòng sanh tử mà không hay biết, thật đáng thương thay!