Kinh Kim Cang Giảng Lục

7. Không Có Được Không Có Nói

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai đắc A nậu đa la tam miệu tam bồ đề da? Như Lai hữu sở thuyết da?

Tu Bồ Đề ngôn: Như ngã giải Phật sở thuyết nghĩa, vô hữu định pháp danh A nậu đa la tam miệu tam bồ đề, diệc vô hữu định pháp Như Lai khả thuyết. Hà dĩ cố?- Như Lai sở thuyết pháp giai bất khả thú, bất khả thuyết, phi pháp, phi phi pháp. Sở dĩ giả hà?- Nhứt thiết hiền thánh giai dĩ vô vi pháp nhi hữu sai biệt.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như Lai có được pháp vô thượng, chánh đẳng, chánh giác chăng? Như Lai có nói pháp chăng?

Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: như con hiểu nghĩa của Phật nói, thì không có pháp gì nhứt định gọi là pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác, cũng không có pháp gì nhứt định mà Như Lai nói. Bởi vì sao?- Vì pháp của Như Lai nói đều không thể chấp lấy, không thể nói được, không phải là pháp, cũng không phải là phi pháp. Bởi vì sao?- Vì tất cả hiền thánh đều tu pháp vô vi mà có từng bực khác nhau.

Ở trước đã nói: Thân tướng tức chẳng phải là thân tướng, thời sao Như Lai ngồi dưới cây Bồ Đề, chứng được quả Bồ Đề và thường nói pháp hóa độ chúng sanh?

Đức Thế Tôn sợ ông Tu Bồ Đề sanh điều nghi nầy, nên hỏi ra để nghiệm xét. Ngài hỏi rằng: Như Lai có được pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác chăng? Như Lai có nói pháp chăng?

Ông Tu Bồ Đề đã tỏ ngộ rằng tâm Bồ Đề thì ai cũng sẳn có đầy đủ, tâm ấy tràn đầy khắp mọi nơi, nó lìa hết tướng ngôn ngữ và tướng văn tự, không thể chấp thủ được nó, không thể lấy tên gì mà đặt cho nó, không thể lấy tâm phàm mà so tính nó được, lại càng không thể chấp cái tâm Bồ Đề mà Như Lai nói đó cho là Bồ Đề được. Nên ông Tu Bồ Đề đáp rằng:

Theo con hiểu nghĩa của Phật nói, không có pháp gì nhứt định gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác, cũng không có pháp gì nhứt định là pháp Như Lai đã nói. Nếu bảo rằng Như Lai có nói pháp, thì người nghe có chấp thủ được pháp. Pháp đã có thể chấp thủ được, thì miệng nói mãi không ngừng, tâm nghĩ mãi không dứt, tức là tướng tưởng tượng hư vọng, sa vào pháp hữu lậu, không thể gọi là Diệu hạnh Kim Cang Bát Nhã. Cho nên pháp của Như Lai nói đây là pháp tâm hành diệt, thì không thể chấp thủ được, và ngôn ngữ đoạn thì không thể nói được. Vả lại thật tướng của các pháp là không phải có, không phải không, không phải có, nên chẳng phải là pháp. Không phải không, nên chẳng phải là phi pháp. Đã lìa có, lìa không, thời làm thế nào mà nói được, làm thế nào mà chấp thủ được. Cho nên người nói không có nói, không có dạy, mà người nghe cũng không có nghe, không có gì được hết.

Sở dĩ tất cả Hiền Thánh tu pháp nầy mà có khác nhau, là không phải vì pháp vô vi để tu đó có khác. Pháp tu tuy đồng mà chỉ vì chỗ ngộ của mỗi người không đồng, nên có bốn quả, mười địa, thứ lớp từng bực khác nhau. Cũng như ba con chim bay ra khỏi lưới, cao thấp không đồng, ba con thú lội qua sông, cạn sâu có khác nhau vậy.

8. Y Vào Pháp Nầy Mà Sanh Ra Công Đức

- Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà! Nhược nhơn mãn tam thiên đại thiên thế giới thất bảo dĩ dụng bố thí, thị nhơn sở đắc phước đức ninh vi đa phủ?

Tu Bồ Đề ngôn: “Thậm đa Thế Tôn. Hà dĩ cố?- Tu Bồ Đề! Nhứt thiết chư Phật, cập chư Phật A nậu đa la tam miệu tam bồ đề pháp, giai tùng thử kinh xuất. Tu Bồ Đề! Sở vị Phật pháp giả, tức phi Phật pháp.

- Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Như có người đem bảy báu đầy khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, người ấy có được phước nhiều chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: Bạch Thế Tôn rất nhiều. Bởi vì sao? Phước đức ấy tức chẳng phải là phước đức tánh, cho nên Như Lai nói là phước đức nhiều.

Phật nói: Nếu lại có người thọ trì kinh nầy, mà chỉ thọ rất ít, được bốn câu kệ nào thôi, rồi giảng nói cho người khác nghe, thì phước lại nhiều hơn người kia. Bởi vì sao?

- Tu Bồ Đề! Vì tất cả chư Phật và pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác của chư Phật, đều từ kinh nầy mà sanh ra. Tu Bồ Đề! Chỗ gọi là Phật pháp đó, tức chẳng phải là Phật pháp.

Đoạn nầy nói rõ công đức trì kinh hơn hết.

Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới: Một thái dương hệ là một tiểu thế giới: một nghìn tiểu thế giới là một tiểu thiên thế giới; 1000 tiểu thiên thế giới là một Trung thiên thế giới ; 1000 trung thiên thế giới là một đại thiên thế giới ; hợp cả tiểu thiên, trung thiên và đại thiên thế giới ấy cộng thành một cõi Ta bà nầy (1... thế giới).

Bảy Báu: Vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô và hổ phách.

Kệ: 4 câu hợp lại làm một bài kệ, mỗi câu có 4 chữ, 5 chữ, 7 chữ. Theo văn Phạn thì lấy 32 chữ làm một bài kệ.

Phật nói: Nếu người đem bảy báu, rất nhiều, đầy khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, đó là tài thí, người ấy được phước đức nhiều chăng?

Ông Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: Rất nhiều. Vì nếu là phước đức trước tướng, thì cũng chẳng qua là cái nhân hữu lậu ở cõi nhơn, thiên, dù nhiều bao nhiêu cũng vẫn có hạn. Còn phước đức nầy vốn không tự tánh, vẫn viên mãn thành tựu, là nhân vô lậu, mới thật là nhiều không thể hạn lượng.

Phật nói: Nếu lại có người đối với kinh nầy, tự mình chỉ lãnh thọ, vâng giữ làm theo được bốn câu kệ nào đó thôi, rồi lại giảng nói cho người khác nghe, đó là pháp thí. Đem pháp thí cho chúng sanh, làm cho chúng sanh hết khổ, được vào Niết Bàn an vui thì phước đó hơn phước đức tài thí, là thứ phước không phải phước đức tánh. Bởi vì sao?- Vì, chư Phật trong mười phương ba đời và pháp mầu vô thượng chánh đẳng chánh giác của chư Phật đều từ kinh nầy mà xuất sanh.

Kinh nầy, những câu những bài rất mầu nhiệm, văn từ lời lẽ đều giải bày được diệu lý chân như, bao quát hết cả “giáo, lý, hạnh, quả”.

Chẳng những tự mình lãnh thọ, hành trì bốn câu kệ nào, đều có thể chứng tới cực quả. Nếu lại giảng nói cho người khác nghe, người khác cũng được lãnh thọ, hành trì, do đó phát tâm Bồ Đề, thực hành Lục Độ vạn hạnh, chứng được căn bản trí và hậu đắc trí mà thẳng tới cực quả Bồ Đề. Cho nên nói kinh nầy là mẹ của chư Phật, vì chư Phật đều từ kinh nầy mà sanh ra và Bồ Đề cũng từ kinh nầy mà hiển rõ.

Pháp nầy đã là tuyệt đối vô thượng, thì lẽ tất nhiên, người thọ trì pháp nầy phải được phước đức hơn người tài thí kia. Nhưng cái pháp tuyệt đối vô thượng nầy, không có năng sở, ra ngoài vòng đối đãi không thể nói được, cũng không thể chấp lấy được. Ta nên biết, Như Lai là người nói pháp, nhưng Như Lai là cái tên giả tạm, còn Phật pháp cũng là cái pháp giả tạm, cho nên vốn không có người nói Pháp và cũng không có Pháp gì bị nói cả. Chỉ dùng lời nói để khiển trừ lời nói, nên tạm gọi lời nói đó là Phật pháp mà thôi.

9. Một Tướng Không Có Tướng

Các pháp nguyên là một tướng tùy duyên mà sanh ra khác nhau không thể chấp lấy, không thể nói được, cho nên gọi là một tướng không có tướng.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Tu Đà Hoàn năng tác thị niệm: ngã đắc Tu Đà Hoàn quả phủ?

Tu Bồ Đề! Phất dã Thế Tôn! Hà dĩ cố? – Tu Đà Hoàn danh vi nhập lưu, nhi vô sở nhập, bất nhập sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, thị danh Tu Đà Hoàn.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Tư Đà Hàm năng tác thị niệm: ngã đắc Tư Đà Hàm quả phủ?

Tu Bồ Đề! Phất dã Thế Tôn! Hà dĩ cố? – Tư Đà Hàm danh nhứt vãng lai, nhi thiệt vô vãng lai, thị danh Tư Đà Hàm.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? A Na Hàm năng tác thị niệm: ngã đắc A Na Hàm quả phủ?

Tu Bồ Đề! Phất dã Thế Tôn! Hà dĩ cố? – A Na Hàm danh vi bất lai, nhi thiệt vô bất lai, thị cố danh A Na Hàm.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? A La Hán năng tác thị niệm: ngã đắc A La Hán đạo phủ?

Tu Bồ Đề! Phất dã Thế Tôn! Hà dĩ cố? – Thiệt vô hữu pháp danh A La Hán. Thế Tôn! Nhược A La Hán tác thị niệm: Ngã đắc A La Hán đạo, tức vi trước ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Thế Tôn! Phật thuyết ngã đắc vô tránh tam muội, nhơn trung tối vi đệ nhất, thị đệ nhất ly dục A La Hán. Thế Tôn! ngã bất tác thị niệm: ngã thị ly dục A La Hán. Thế Tôn! Ngã nhược tác thị niệm: ngã đắc A La Hán đạo, Thế Tôn tức bất thuyết Tu Bồ Đề thị nhạo A Lan Na hạnh giả. Dĩ Tu Bồ Đề thiệt vô sở hành, nhi danh Tu Bồ Đề thị nhạo A Lan Na hạnh.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Tu Đà Hoàn có thể nghĩ rằng: Ta được quả Tu Đà Hàm chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: “Bạch Thế Tôn! Không”. Bởi vì sao? – Vì Tu Đà Hoàn, gọi là nhập lưu mà không có chỗ nhập ; không nhập vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, ấy gọi là Tu Đà Hoàn.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Tư Đà Hàm có thể nghĩ rằng: Ta được quả Tư Đà Hàm chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: “Bạch Thế Tôn! Không”. Bởi vì sao? – Vì Tư Đà Hàm, gọi là nhứt vãng lai, mà thật không có vãng lai, ấy gọi là Tư Đà Hàm.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? A Na Hàm có thể nghĩ rằng: Ta được quả A Na Hàm chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: “Bạch Thế Tôn! Không”. Bởi vì sao? – Vì A Na Hàm gọi là Bất lai, mà thật không có Bất lai, ấy gọi là A Na Hàm.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? A La Hán có thể nghĩ rằng: Ta được đạo A La Hán chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: “Bạch Thế Tôn! Không”. Bởi vì sao? – Vì thật không có pháp gì gọi là A La Hán. Bạch Thế Tôn! Nếu A La Hán còn nghĩ rằng: Ta được đạo A La Hán, tức là đã chấp ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả. Bạch Thế Tôn! Phật bảo con được phép định vô tránh là bậc đệ nhất trong loài người, là A La Hán ly dục thứ nhứt. Nhưng con không nghĩ rằng: “Con là A La Hán ly dục”. Bạch Thế Tôn! Nếu con nghĩ rằng: Con được đạo A La Hán chắc Thế Tôn không nói Tu Bồ Đề là ưa hạnh A Lan Na (tịch tịnh). Vì Tu Bồ Đề thật không có làm chi, nên mới gọi Tu Bồ Đề là ưa hạnh A Lan Na.

Đoạn nầy nói rõ bốn quả, có chứng được mà cũng không có gì gọi là được. Đoạn trước nói: quả Bồ Đề có chứng được, mà không có gì gọi là được, thì sao lại có bốn quả để chứng được?

Đức Thế Tôn vì muốn giải thích điều nghi ấy, nên mới hỏi những câu trong đoạn nầy.

Tu Đà Hoàn: Là quả thứ nhứt trong hàng Thanh Văn, tiếng Phạn, Tàu dịch là Nhập Lưu hay là Dự Lưu, nghĩa là bậc dự vào giòng Thánh vậy.

Tư Đà Hàm: Quả thứ thứ hai trong hàng Thanh Văn, tiếng Phạn, Tàu dịch là Nhứt Vãng lai, nghĩa là bực nầy được sanh lên cõi trời rồi, nhưng còn phải một lần sanh lại cõi người nữa, mới dứt hết phiền não mê hoặc trong ba cõi.

A Na Hàm: Quả thứ ba trong hàng Thanh Văn, tiếng Phạn, Tàu dịch là Bất Lai nghĩa là không còn trở lại thọ sanh ở cõi dục giới nữa.

A La Hán: Quả thứ tư trong hàng Thanh Văn, tiếng Phạn, Tàu dịch: 1. Vô sanh. 2.- Sát Tặc. 3.- Ứng Cúng. (Bực nầy không còn sanh tử trong ba cõi

Tam Muội: Tiếng Phạn, Tàu dịch là Chánh Định, nghĩa là tâm định trụ một cảnh, không còn loạn động.

Vô Tránh Tam Muội: Môn chánh định cao siêu, dứt trừ được tất cả phiền não và những thứ làm chướng ngại cảnh định.

Ly Dục: Dứt trừ lòng tham muốn năm món dục trần (sắc, thinh, hương, ăn uống và ngủ nghĩ.)

A Lan Na: Tàu dịch là Vô huyên tạp. nghĩa là không ồn ào, náo loạn, tức là cảnh thong thả, nhàn tịnh, không bị các duyên trần ràng buộc.

Phật hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: Những người tu chứng được bốn quả Thánh đó, mà nghĩ mình đã đắc quả rồi, như thế, có phải thật là đắc quả chăng?

Ông Tu Bồ Đề, tâm đã tỏ ngộ, y theo nghĩa đáp ngay, không chút nghi ngờ, đủ biết rằng ông không còn nghi gì về bốn quả kia sao lại có thể chứng được, cho nên ông đáp rằng: Tu Đà Hoàn mà còn nghĩ mình đắc quả Tu Đà Hoàn, tức là chưa đắc quả Tu Đà Hoàn.

Bởi vì Tu Đà Hoàn chỉ là cái tên của người dự vào ngôi Thánh, mà thật ra không có người dự vào ngôi Thánh, cũng không có các pháp: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp để dự vào, vậy đó là cái tên suông Tu Đà Hoàn mà thôi.

Tư Đà Hàm mà nghĩ rằng: mình đã đắc quả Tư Đà Hàm tức là chưa đắc quả Tư Đà Hàm, bởi vì Tư Đà Hàm chỉ là cái tên của một người còn phải một lần qua lại cõi Trời, cỏi Người, mà thật không có người qua lại nơi cõi Trời, cõi Người, cũng không có cõi Trời, cõi Người để qua lại, vậy đó là cái tên suông Tư Đà Hàm mà thôi.

A Na Hàm mà nghĩ mình đã đắc quả A Na Hàm, tức là chưa đắc quả A Na Hàm. Bởi vì A Na Hàm chỉ là cái tên của người không còn đến thọ sanh ở cõi dục, mà thật không có người thọ sanh ở cõi dục, mà thật không có cõi dục để thọ sanh, vậy đó chỉ là cái tên suông của A Na Hàm.

A La Hán mà nghĩ rằng mình đắc quả A La Hán, tức là chưa đắc quả A La Hán. Bởi vì A La Hán chỉ là cái tên của người Vô sanh, mà thật không có người Vô sanh, cũng không có pháp gì gọi là Vô sanh.

Nếu A La Hán còn nghĩ rằng mình đã đắc quả Vô sanh tức là đã thấy có ngã rồi. Đã thấy có ngã, thì thấy luôn cả tướng Người, tướng chúng sanh và tướng thọ giả. Bốn phần thấy (năng) và bốn phần tướng (sở) đều đủ rõ ràng, thì còn nói là A La Hán sao được?

Tu Bồ Đề đã bạch với Phật rằng:

Lại như Thế Tôn nói: Con được chánh định cao siêu vào bực đệ nhứt trong loài người, con tức là bực A La Hán ly dục đệ nhứt. Nhưng tự con, con không hề nghĩ con là A La Hán ly dục, thì con mới là A La Hán ly dục.

Nếu con nghĩ rằng con đắc đạo A La Hán, thì Thế Tôn chắc không cho con là người ưa hạnh tịch tịnh. Bởi Tu Bồ Đề nầy không có làm chi, nên mới gọi Tu Bồ Đề là ưa hạnh tịch tịnh.

Tóm lại, các pháp vẩn đúng như Chân Như, hành không có chỗ hành, trụ không có chỗ trụ, đắc không có chỗ đắc, đó tức là pháp mầu vô thượng mà Như Lai nói là “Phật pháp chẳng phải Phật pháp” vậy. Hễ tâm còn khởi lên một động niệm gì, tức là sa vào vòng có giới hạn, không được gọi là pháp mầu vô thượng “vô trụ, vô đắc” vậy.

10. Trang – Nghiêm Tịnh – Độ

Phật cáo Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Như Lai tích tại Nhiên Đăng Phật sở, ư pháp hữu sở đắc phủ?

- Phất dã, Thế Tôn! Như Lai tích tại Nhiên Đăng Phật sở ư pháp thiệt vô sở đắc.

Phật bảo ông Tu Bồ Đề: Ý ông thế nào? Xưa kia ở nơi Phật Nhiên Đăng, Như Lai có đắc pháp gì chăng?

Bạch Thế Tôn! Không. Ở nơi Phật Nhiên Đăng Như Lai thật không có đắc pháp gì.

Đoạn nầy, giải thích cho thành cái nghĩa không có nói, không có được ở đoạn trước.

Ở đoạn trước nói: “Không có người nói pháp, không có người được pháp”, thế mà Phật Thích Ca tu hành vừa mãn hai A tăng kỳ (vô số) kiếp, lại có Phật Nhiên Đăng thọ ký cho rằng: “Trong đời hiền kiếp, ông sẽ thành Phật”, là làm sao? Phật sợ thính chúng sanh nghi như vậy, nên hỏi ông Tu Bồ Đề để giải thích cho rõ. Ngài hỏi rằng: Ở thời Phật Nhiên Đăng xưa kia, Như Lai có đắc pháp gì chăng? Ông Tu Bồ Đề đáp: Không. Bởi những lời Phật Nhiên Đăng nói lúc đó cùng những lời Như Lai (Phật Thích Ca) nghe lúc đó, đều là những lời nói không có tự tánh, cho nên Phật Nhiên Đăng dù có nói, mà thật không có gì thọ ký cho. Còn Như Lai tuy được thọ ký thành Phật, mà cũng thật không có gì là được thọ ký. Không có được và không chẳng được, mới gọi là được thọ ký. Cho nên nói rằng: Được, mà thật không có được gì.

- Tu Bồ Đề? Ư ý vân hà? Bồ Tát trang nghiêm Phật độ phủ?

- Phất dã Thế Tôn! Há dĩ cố? – Trang nghiêm Phật độ giả, tức phi trang nghiêm, thị danh trang nghiêm.

- Thị cố, Tu Bồ Đề! Chư Bồ Tát ma ha tát ưng như thị sanh thanh tịnh tâm, bất ưng trụ sắc thinh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm, ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm.

- Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Bồ Tát có trang nghiêm Phật độ chăng?

- Bạch Thế Tôn! Không. Bởi vì sao? – Trang nghiêm Phật độ tức chẳng phải là trang nghiêm, mà phải là trang nghiêm.

- Vì thế, Tu Bồ Đề! Các Bồ Tát lớn, nên sanh tâm thanh tịnh như vầy: Không nên trụ sắc mà sanh tâm, không nên trụ thinh, hương, vị, xúc, pháp mà sanh tâm, phải nên không trụ nơi nào hết mà sanh tâm.

Đoạn nầy nói rõ, hạnh trang nghiêm Phật độ, không nên chấp tướng. Văn trước đã nói là không nên chấp lấy, mà ở đây và chỗ khác nói về hạnh Bồ Tát trang nghiêm Phật độ, tựa hồ như có khác nhau. Đức Thế Tôn sợ trong chúng sanh nghi, nên Ngài hỏi ông Tu Bồ Đề để giải thích điều đó.

Độ: Là chỗ có thể nương ở.

Tịnh Độ: Là cõi thanh tịnh đối với Ta bà là cõi uế trược, có đủ 5 thứ chúng sanh đồng chung nương ở. Cõi uế trược, là do nghiệp lực không thanh tịnh của chúng sanh hữu lậu mà hiện ra, Tịnh Độ có chia làm bốn cõi:

1) Phàm Thánh Đồng Cư Tịnh Độ: Là cõi thanh tịnh của chúng sanh hữu lậu, do tu hạnh thanh tịnh mà cảm được, và cùng với các bực Thánh hiền trong ba thừa đồng nương ở.

2) Phương Tiện Hữu Dư Tịnh Độ: Là cõi của hàng nhị thừa (Thanh Văn, Duyên Giác) nương ở.

3) Thật Báo Trang Nghiêm Tịnh Độ: Do trí vô lậu của người tu cảm được cõi nầy; cõi nầy tốt đẹp vô cùng, trang nghiêm vô lượng.

4) Pháp Tánh Tịnh Độ: Tức là lấy thật tướng của các pháp mà làm cõi tịnh độ nầy, cõi nầy cũng gọi là cõi Thường tịch quang.

Đức Thế Tôn hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: Bồ Tát có trang nghiêm Phật độ chăng? Ông Tu Bồ Đề thưa rằng: Không. Bởi vì sao? – Vì Bồ Tát phần tự tu đã xong, thì tự tánh mình là Tịnh độ, bản lai đã thanh tịnh rồi, cần gì phải trang nghiêm nữa. Nhưng tự tu, tự độ tuy đã xong, mà hạnh giáo hóa chúng sanh cũng phải cần có thiết thiệt, vì chúng sanh là Phật độ của Bồ Tát, giáo hóa chúng sanh tức là trang nghiêm Phật độ của mình. ( Vì giáo hóa chúng sanh ở địa vị Bồ tát là xu hướng đưa chúng sanh được giác ngộ đến ngôi Chánh đẳng Chánh giác, cũng là phát Bồ Đề tâm vô lượng, hay cũng là đưa đến sự thành tựu chúng sanh vô lượng cũng là thành tựu Bồ Đề viên mãn rốt ráo tận cùng) Dù có thị hiện hình tướng trang nghiêm, mà cũng không nên chấp lấy đó. Cho nên Bồ Tát nói rằng trang nghiêm, tức chẳng phải trang nghiêm, mà phải gọi là trang nghiêm vậy.

Thế Tôn lại bảo ông Tu Bồ Đề: Các Bồ Tát lớn tu cái hạnh trang nghiêm Phật độ của mình như thế nào? Phải biết rằng Phật độ bản lai đầy đủ cả muôn đức, sạch hết mọi lụy trần, nên dùng cái diệu quán “Vô sở đắc”, diệu huệ “Vô sở trụ” như đã nói ở trên mà sanh tâm thanh tịnh. Tâm không chấp trước, không hư vọng phân biệt đó là sanh tâm thanh tịnh, tức là không nên sanh tâm trụ trước vào sáu trần. Sáu trần là cảnh bị duyên của 6 thức, chấp lấy 6 trần mà sanh khởi sáu thức, để suy nghĩ quán sát điều gì thời tâm chẳng được thanh tịnh. Đối với 6 căn, 6 trần, 6 thức đều không trụ trước, thời sanh được tâm Kim Cang Bát Nhã trong sạch, sáng suốt nhiệm màu vô thượng, mà Phật độ trang nghiêm rồi vậy.

Xưa kia đức Lục Tổ nghe ngài Ngũ Tổ nói đến chỗ nầy, liền than rằng: “Nào dè tánh mình bổn lai thanh tịnh, nào dè tánh vốn không sanh diệt, nào dè tánh mình vốn sẳn có đủ, nào dè tánh mình vốn không lay động, nào dè tánh mình hay sanh muôn pháp”. Đáng là bực nghe nói xong, liền đại ngộ.

- Tu Bồ Đề! Thí như hữu nhơn, thân như Tu di sơn vương. Ư ý vân hà? Thị nhơn vi đại phủ?

- Tu Bồ Đề ngôn: “Thậm đại, Thế Tôn, Hà dĩ cố? – Phật thuyết phi thân, thị danh đại thân.”

- Tu Bồ Đề! Ví như có người, thân như núi chúa Tu di. Ý ông thế nào? Thân ấy có lớn chăng?

- Tu Bồ Đề thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Rất lớn. Bởi vì sao? –Phật nói chẳng phải là thân, ấy gọi là thân lớn.

Đoạn nầy nói rõ báo thân không không thể chấp lấy.

Tu Di Sơn: Tàu dịch là Diệu Cao Sơn. Núi nầy, cao đến 8 muôn 4 ngàn do tuần. Mỗi do tuần độ 30 hoặc 40 dặm. Đức Phật lấy đó để ví dụ cho cái thân đại pháp vương, Núi Diệu Cao tuy hình thế cao lớn, nhưng không tự chấp cái cao lớn ấy cho là cao, lớn, nên ông Tu Bồ Đề mới thưa rằng: Rất lớn. Nếu như chấp lấy cái phần tướng lớn của mình mà trụ vào cái phần thấy lớn của mình, thì dù có lớn đến đâu cũng có hạn lượng, không thể gọi là lớn được. Thân pháp vương cũng thế, cái thân tuy lớn, mà tâm không chấp trước, không trụ trước vào cái thấy lớn, không chấp lấy sắc thân, cho nên nói rằng chẳng phải thân. Chẳng phải thân mà là thân, thân mà chẳng phải thân, đó mới gọi là thân lớn vậy.

11. Phước Đức Vô VI Hơn Hết

Tu Bồ Đề! Như Hằng hà trung sở hữu sa số, như thị sa đẳng hằng hà sa ninh vi đa phủ?

Tu Bồ Đề ngôn: “Thậm đa, Thế Tôn! Đản chư Hằng hà, thượng đa vô số hà huống kỳ sa”.

Tu Bồ Đề ngã kim thiệt ngôn cáo nhữ. Nhược hữu Thiện nam tử, Thiện nữ nhơn, dĩ thất bảo mãn nhĩ? sở Hằng hà sa số tam thiên đại thiên thế giới dĩ dụng bố thí, đắc phước đa phủ?

Tu Bồ Đề ngôn: “Thậm đa Thế Tôn!”

Phật cáo Tu Bồ Đề "Nhược Thiện nam tử, Thiện nữ nhơn ư thử kinh trung, nãi chí thọ trì tứ cú kệ đẳng, vị tha nhơn thuyết, nhi thử phước đức, thắng tiền phước đức.

Tu Bồ Đề! Ví như có nhiều sông hằng bằng bao nhiêu số cát trong một sông Hằng. Ý ông thế nào? Số cát ở trong tất cả những sông Hằng ấy có nhiều chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Rất nhiều. Chỉ những sông Hằng ấy cũng nhiều vô số rồi, huống chi là cát.

Tu Bồ Đề! Nay tôi bảo thật ông, nếu có Thiện nam, tín nữ nào đem bảy báu đầy khắp cả tam thiên đại thiên thế giới như số cát trong ngần ấy sông Hằng mà bố thí thời được phước có nhiều chăng?

Tu Bồ Đề thưa rằng: Bạch Thế Tôn rất nhiều.

Phật bảo Tu Bồ Đề: Nếu có thiện nam, tín nữ nào thọ trì kinh nầy, mà ít nhứt được bốn câu kệ nào đó thôi, rồi diễn nói cho người, thì phước đức nầy lại hơn phước đức kia.

Đoạn nầy nói rõ công đức nói kinh là hơn hết.

Trước đã nói công đức trì kinh hơn công đức bố thí bảy báu đầy cả tam thiên đại thiên thế giới.

Đây lại nói công đức nói kinh hơn phước đức bố thí bảy báu đầy khắp vô số, vô lượng, vô biên cõi tam thiên đại thiên thế giới. Số cát trong một sông Hằng còn nhiều đến vô số rồi, lại bao nhiêu số cát trong những sông Hằng nhiều bằng số cát trong một sông Hằng kia, thì lại nhiều càng không thể tính được. Cho nên ông Tu Bồ Đề nói: Rất nhiều. Nếu có thiện nam, tín nữ nào đem bố thí bảy báu đầy khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới như số cát trong ngần ấy sông Hằng. Như thế thì dễ biết là bố thí rất nhiều lắm. Bố thí nhiều thì phước đức tất nhiều, cho nên ông Tu Bồ Đề nói: Được phước rất nhiều.

Nếu có thiện nam, tín nữ nào đối với kinh nầy, thọ trì chừng bốn câu kệ, lại đem diển nói cho người, thì được phước đức lại nhiều hơn phước đức trước. Bởi vì sao? –Vì rằng đem bảy báu mà bố thí dù nhiều đến vô số, vô lượng, nhưng rốt cuộc vẫn có hạn lượng. Nếu đem bốn câu kệ trong kinh nầy, tự mình thọ trì, thì tự thấy tánh thành Phật, đem nói lại cho người nghe, người thọ trì, thì người sẽ thấy tánh thành Phật, độ hết vô lượng, vô biên chúng sanh đều thấy tánh thành Phật, thì phước đức độ sanh ấy lớn như hư không, không thể hạn lượng. Vì thế, cho nên phước đức giảng nói kinh nầy làm cho chúng sanh phát tâm tu hành và chuyển hóa được từ Trí Phàm phu đến Trí Kim Cang Bát Nhã, thì phước đức ấy lớn hơn phước đức bố thí bảy báu đầy trong cõi tam thiên đại thiên thế giới.

12. Tôn Trọng Chánh Giáo

Phục thứ Tu Bồ Đề! tùy thuyết thị kinh, nãi chí tứ cú kệ đẳng, đương tri thử xứ, nhứt thiết, thiên, nhơn, A tu la, giai ưng cúng dường như Phật tháp miếu, hà huống hữu nhơn, tận năng thọ trì đọc tụng. Tu Bồ Đề! Đương tri thị nhơn, thành tựu tối thượng đệ nhứt hy hữu chi pháp. Nhược thị kinh, diễn sở tại chi xứ, tức vi hữu Phật, nhược tôn trọng đệ tử.

Lại nữa, Tu Bồ Đề! Tùy nơi nào có nói kinh nầy cho đến chỉ nói bốn câu kệ, thì phải biết nơi đó, tất cả thế gian, trời, người, A tu la đều nên cúng dường như tháp của Phật, huống chi có ngưới thọ trì đọc tụng được hết cả kinh nầy.

Tu Bồ Đề! Phải biết người đó thành tựu được pháp hiếm có và cao tột đệ nhứt. Nếu nơi nào có kinh điển này, tức là có Phật, hay là đệ tử tôn trọng của Phật.

Đoạn nầy nói rõ kinh nầy là hơn hết.

TRỜI, NGƯỜI, A TU LA.v.v… tức là tám bộ chúng:

1.- Thiên chúng: Chư thiên trong sáu cõi trời ở dục giới, bốn cõi thiền ở sắc giới và bốn cõi không ở vô sắc giới.

2.- Long chúng: Loài rồng, vua của thủy tộc.

3.- Dạ Xoa: Quỷ thần bay đi trên không.

4.- Càn Thát Bà: Tàu dịch Hương ấm thầm, vị thần nầy chỉ ngửu mùi hương mà nuôi sống sắc thân ngũ ấm.

5.- A Tu La: Tàu dịch là Phi Thiên, vị thần nầy có phước báo giống như trời, song không có đức như trời.

6.- Ca Lầu La: Tàu dịch là Kim Xí Điểu, loài chim có cánh sắc vàng nầy thường bắt rồng mà ăn thịt.

7. Khẩn Na La: Tàu dịch là Phi Nhơn, nghĩa là vị thần nầy giống như người, nhưng trên đầu lại có sừng.

8.- Ma Hầu La Dà: Tàu dịch Đại mãng thần, tức là thần rắn mãng xà.

Tháp: Nói đủ là tháp bà, Tàu dịch là Phương phần (cái mả vuông) là chỗ thờ Xá lợi của Phật.

Miếu: Là chỗ thờ tượng Phật.

Pháp Ít Có Thứ Nhứt: Tức là Kim Cang Bát Nhã.

Đệ Tử Tôn Trọng: Như các ngài Văn Thù, Phổ Hiền, Xá Lợi Phất, Tu Bồ Đề v.v… đều là hàng đệ tử thượng thủ của Phật.

Kinh nầy là chỗ xuất sanh ra chư Phật mười phương ba đời. Vậy nên muốn tôn trọng Phật, phải tôn trọng kinh nầy. Cho nên bất cứ chỗ nào có nói kinh nầy, hoặc nói bốn câu kệ trong kinh nầy, thời chỗ ấy tất cả thế gian, trời, người, thần, tám bộ chúng đều cung kỉnh, cúng dường như nơi tháp, miếu thờ xá lợi và hình tượng Phật. Nếu có người thọ trì đọc tụng được hết kinh nầy, thì người đó cũng được tất cả thế gian, trời, người, và tám bộ chúng cung kính cúng dường như thế.

Phải biết người thọ trì, đọc tụng được hết kinh nầy, tức là thành tựu được pháp tối thượng, ít có thứ nhứt, tức là thành tựu được pháp Kim Cang Bát Nhã vô thượng đệ nhứt, cũng được gọi là chư Phật.

Bất cứ ở chỗ nào có kinh nầy, tức là có Phật ở chổ đó, hay là có đệ tử thượng thủ của Phật ở đó. Vì thế nên biết kinh nầy hơn hết, mà người thọ trì kinh nầy cũng là hơn hết.

13. Thọ Trì Đúng Như Pháp

Nhĩ thời, Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Đương hà danh thử kinh, ngã đẳng vân hà phụng trì?”

Phật cáo Tu Bồ Đề: “Thị danh vi Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật, dĩ thị danh tự nhữ đương phụng trì. Sờ dĩ giả hà?

Tu Bồ Đề! Phật thuyết Bát Nhã Ba La Mật, tức phi Bát Nhã Ba La Mật, thị danh Bát Nhã Ba La Mật.

Khi ấy, Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Kinh nầy nên đặt tên là gì? Chúng con phải phụng trì như thế nào?

Phật bảo Tu Bồ Đề: Kinh nầy tên là Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật, tức chẳng phải Bát Nhã Ba La Mật, ấy gọi là Bát Nhã Ba La Mật.

Đoạn nầy là định tên kinh và nói phép thọ trì.

Trước kia Phật đã nói kinh nầy là hơn hết, tự mình phải tôn trọng và thọ trì. Nhưng ông Tu Bồ Đề chưa biết tên kinh nầy là chi và phụng trì như thế nào, nên ông mới hỏi đức Thế Tôn rằng: Kinh nầy phải đặt tên là gì? Chúng con phải phụng trì như thế nào?

Phật đáp: Kinh nầy tên là Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật

Kim Cang chẳng phải dụ mà gọi là dụ, Bát Nhã chẳng phải pháp mà gọi là pháp, nên giả danh đặt tên là Kim Cang Bát Nhã, Cứ theo danh tự ấy mà phụng trì. Tâm không nên chấp có người phụng trì, cũng không nên chấp có pháp bị phụng trì. Bởi vì sao? – Vì Kim Cang Bát Nhã là danh tự, thì không có tự tướng, không thể chấp lấy, không thể nói được, chỉ ứng với tâm chúng sanh, phương tiện mà nói ra cái tên ấy thôi.

Tu Bồ Đề? Ư ý vân hà? Như Lai hữu sỡ thuyết pháp phủ?

Tu Bồ Đề bạch Phật ngôn: Thế Tôn! Như Lai vô sở thuyết!

Tu Bồ Đề ý ông thế nào? Như Lai có nói pháp chăng?

Tu Bồ Đề bạch Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Như Lai không có nói.

Đoạn trước nói rõ rằng: Cái tên Bát Nhã là giả danh không thật, thì cái chỗ Tâm suy nghĩ đã dứt hết rồi. Đức Thế Tôn sợ hàng Bồ Tát còn mắc vào chỗ nói năng, cho nên mới hỏi ông Tu Bồ Đề rằng: “Như Lai có nói pháp chăng”? ông Tu Bồ Đề đáp rằng: “Chân trí Bát Nhã ly tất cả lời lẽ nói năng, mà chư Phật đồng chứng trí ấy, dù có nói ra lời gì, cũng là vì phương tiện lợi sanh, y như chỗ mình đã chứng mà nói. Vậy ly hết lời nói của chư Phật, tức là chư Phật không có nói. Cho nên nói rằng: Như Lai không nói gì hết.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Tam thiên đại thiên thế giới sỡ hữu vi trần thị vi đa phủ?

Tu Bồ Đề ngôn: Thậm đa Thế Tôn!

Tu Bồ Đề! Chư vi trần, Như Lai thuyết phi vi trần, thị danh vi trần, Như Lai thuyết thế giới, phi thế giới, thị danh thế giới!

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Cõi tam thiên đại thiên thế giới có bao nhiêu vi trần, phải là nhiều chăng?

Tu Bồ Đề! Những vi trần ấy, Như Lai nói chẳng phải là vi trần, mà gọi là vi trần. Như Lai nói thế giới chẳng phải là thế giới, mà gọi là thế giới.

Thế giới là cảnh, y báo của chúng sanh, nó là giả không phải thật, mà giả lại là không, thì cái giả cũng chẳng thể có được, thấu rõ cái lý không và giả đó, tức là Trung Đạo.

Cho nên Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: Cõi tam thiên đại thiên thế giới kia, vốn do vi trần nhóm hợp lại mà thành nay đem thế giới ấy nghiền nát ra vi trần, thời vi trần đó có nhiều chăng? Ông Tu Bồ Đề thưa rằng: Rất nhiều. Phật sợ ông còn chấp cái tướng nhiều, nên bảo rằng: Vi trần, lặng không, không có hình tướng chân thật, Như Lai nói vi trần, chẳng phải là vi trần, cưỡng gọi là vi trần mà thôi. Vi trần đã không, không thật có, thì cái thế giới do vi trần nhóm họp thành ra kia, lẽ đương nhiên cũng là không, không thật có. Cho nên Như Lai lại nói: Thế giới chẳng phải là thế giới, cưỡng gọi là thế giới.

Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Khã dĩ tam thập nhị tướng kiến Như Lai phủ?

Phất dã Thế Tôn! Bất khả dỉ tam thập nhị tướng kiến Như Lai. Hà dĩ cố?- Như Lai thuyết tam thập nhị tướng, tức thị phi tướng, thị danh tam thập nhị tướng.

Tu Bồ Đề! Ý ông thế nào? Có thể do nơi ba mươi hai tướng mà thấy được Như Lai chăng?

Bạch Thế Tôn! Không, không thể do nơi ba mươi hai tướng mà thấy được Như Lai. Bởi vì sao?- Như Lai nói ba mươi hai tướng, tức chẳng phải là tướng, mà gọi là ba mươi hai tướng.

Ba mươi hai tướng là thân chánh báo của Phật. Ở đoạn trước có nói thế giới là nơi y báo để nương kia đã là không, thì cái thân chánh báo nương vào thế giới ấy cũng là không. Những kẻ phàm phu không nhận xét được, vin lấy ba mươi hai tướng cho là thân Phật, chấp trước mong cầu, sai lạc càng xa. Cho nên Phật mới hỏi Tu Bồ Đề giải thích chỗ lầm ấy. Hỏi rằng: Có thể do nơi ba mươi hai tướng mà thấy được Như Lai chăng?

Ông Tu Bồ Đề bạch rằng: Ba mươi hai tướng chỉ là công năng thắng diệu của Như Lai dùng để giáo hóa chúng sanh, nếu chấp là thật, thì không tỏ rõ được thật tướng của các pháp, gặp đâu chấp đó, thì vĩnh viễn không thấy được Như Lai. Bởi vì sao?

Vì Như Lai nói ba mươi hai tướng tức là chẳng phải ba mươi hai tướng, mà tức là thật tướng của các pháp, không thể nghĩ bàn, không thể chấp lấy, chỉ cưỡng gọi là ba mươi hai tướng đó thôi.

Tu Bồ Đề! Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhơn, dĩ hằng hà sa đẳng thân mạng bố thí. Nhược phục hữu nhơn ư thử kinh trung, nãi chí thọ trì tứ cú kệ đẳng, vị tha nhơn thuyết kỳ phước thậm đa.

Tu Bồ Đề: Như có thiện nam tử, tín nữ nào đem than mạng nhiều bằng số cát sông Hằng mà bố thí: nếu lại có người đối với kinh nầy, dĩ chí thọ trì ít nhứt chỉ bốn câu kệ mà thôi, rồi diển nói cho người khác nghe, người này được phước rất nhiều.

Bố thí thân mạng có ba cách:

1). Bố thí thân: là đem thân thịt của mính bố thí cho chúng sanh.

2). Bố thí mạng: là đem sanh mạng mình bố thí cho chúng sanh.

3). Bố thí cả thân và mạng: Hạnh nầy rất khó làm được.

Người chưa tỏ thấu Kim Cang Bát Nhã, thì không thể làm được khổ hạnh nầy. Nếu người đã tỏ thấu Kim Cang Bát Nhã rồi, thì thấy rõ mình với người chẳng phải là hai. Thấy rõ không có người bố thí, cũng không có người được bố thí, lại cũng không có thân mạng để bố thí. Mình tức là đất đai, núi, sông, cây cỏ, hoa lá. Đất đai, núi, sông, cây cỏ, hoa lá tức là mình. Mình tức là pháp vương, thì đất đai, núi, sông, cây cỏ, hoa lá vật nào chẳng phải là Pháp vương. Vả lại chính mình từ vô thỉ cho đến nay, bị luân hồi sanh tử đã không biết mấy nghìn muôn ức Hằng hà sa số thân mạng nầy rồi. Nay đến cái thân mạng nầy, nếu không đem bố thí, thì cũng sẽ bị luân hồi không biết mấy nghìn muôn ức Hằng hà sa số thân mạng, chịu trầm luân khổ ải nữa. Huống chi thân mạng vốn vô thường, là khổ, là không, là vô ngã tất cả đều không tự chủ, nếu cứ tham đắm mãi, mà không chịu đem bố thí, đến khi nghiệp báo hết rồi, các duyên tan rã, rốt cuộc cũng không thế nào còn được. Dẫu có tu theo đạo tiên, sanh vào cõi trời vô tưởng, sống lâu đồng với trời đất đi nữa, đến khi phước báu hết rồi cũng trở lại luân hồi, hoặc làm thân trâu ngựa, chim cá hoặc làm thân ngạ quỉ, hoặc vào địa ngục chịu đủ các thứ khổ báo.

Vì thế, Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: Những người bố thí thân mạng, rất là ít có, khó đặng. Nay có thiện nam, tín nữ nào xả cả thân mạng để bố thí, mà lại xả cả thân mạng nhiều như số cát sông Hằng để bố thí thì phước đức rất nhiều, không thể kể xiết được. Nhưng cũng không bằng phước đức lợi mình lợi người của người nào đối với kinh nầy, mà thọ trì được bài kệ bốn câu, giảng nói cho người khác nghe.

Thế thì đủ biết phước đức thọ trì kinh nầy như thế nào (Vậy mà người tu hành không chịu thọ trì kinh nầy, thiết tưởng không còn gì đáng tiếc hơn).

14. Ly Tướng Vắng Lặng

Nhĩ thời, Tu Bồ Đề văn thuyết thị kinh, thâm giải nghĩa thú, thế lệ bi khấp, nhi bạch phật ngôn: Hi hữu Thế Tôn! Phật thuyết như thị thậm thâm kinh điển, ngã tùng tích lai sở đắc huệ nhãn, vi tằng đắc văn như thị chi kinh,

Thế Tôn! Nhược phục hữu nhơn đắc văn thị kinh, tín tâm thanh tịnh, tức sanh thiệt tướng, đương tri thị nhơn, thành tựu đệ nhứt hi hữu công đức.

Thế Tôn! Thị thiệt tướng giả, tức thị phi tướng, thị cố Như Lai thuyết danh.

Thế Tôn! Ngã kim đắc văn như thị kinh điển, tín giải thọ trì, bất túc vi nan. Nhược đương lai thế, hậu ngũ bá tuế, kỳ hữu chúng sanh, đắc văn thị kinh, tín giải thọ trì, thị nhơn tức vị đệ nhứt hi hữu.

Hà dĩ cố? Thử nhơn vô ngã tướng, vô nhân tướng, vô chúng sanh tướng, thọ giả tướng, tức thị phi tướng. Hà dĩ cố? Ly nhứt thiết chư tướng, tức danh chư Phật.

Bấy giờ, ngài Tu Bồ Đề nghe Phật nói kinh nầy, hiểu sâu nghĩa thú, tủi khóc sụt sùi mà bạch Phật rằng: Hi hữu Thế Tôn! Phật nói kinh điển sâu xa như thế mà con từ khi được huệ nhãn đến giờ, chưa từng được nghe kinh điển như thế nầy.

Bạch Thế Tôn! Nếu lại có người được nghe kinh nầy, lòng tin thanh tịnh, liền sanh thật tướng, nên biết người ấy thành tựu công đức ít có thứ nhứt. Bạch Thế Tôn! Thật tướng ấy tức chẳng phải là tướng, cho nên Như Lai nói tên là thật tướng.

Bạch Thế Tôn! Nay con được nghe kinh điển thế nầy tin hiểu thọ trì, không đủ khó lắm. Nếu 500 năm về thời kỳ sau, có chúng sanh nào được nghe kinh nầy, tin hiểu thọ trì, thì người ấy chính là ít có thứ nhứt. Bởi vì sao? Vì người ấy, không có tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Bởi vì sao? Vì tướng ngã tức chẳng phải là tướng, tướng chúng sanh, tướng thọ giả tức chẳng phải là tướng. Bởi vì sao? Vì ly tất cả các tướng tức là chư Phật.

Đoạn nầy nói rõ chỗ lãnh ngộ của ngài Tu Bồ Đề. Lúc ấy, ông Tu Bồ Đề nghe Phật nói kinh Kim Cang Bát Nhã, hiểu sâu nghĩa thú, tủi nhớ lúc trước mê mờ chưa tỏ ngộ, nên tủi khóc sướt mướt, buồn khổ khôn xiết, mà bạch Phật rằng: Hy hữu thay, Thế Tôn! Nói kinh điển Kim Cang Bát Nhã rất sâu xa nầy, con tuy được huệ nhãn từ lâu, đã thấu rõ chúng sanh bản lai là không, nhưng chưa từng được nghe kinh điển như thế nầy. Nếu lại có người được nghe kinh nầy, lòng tin trong sạch, liền được hiểu rõ sanh tâm thanh tịnh, chánh quán rõ ràng, thật tướng hiển hiện, phải biết người ấy thành tựu công đức ít có thứ nhứt. Nhưng thật tướng đây, chẳng phải ly ngoài các tướng ra, mà riêng có cái thật tướng nào khác, vì nó là cái tướng của các pháp, bản lai như thế. Ngộ thì nó hiển ra, mê thì nó chẳng hiển ra, nhưng cũng không nên vin chấp, cho nên nói ‘ Nó tức chẳng phải là tướng, mà phải gọi nó là thật tướng’.

Ông Tu Bồ Đề lại bạch Phật rằng: Nay con được nghe kinh điển như thế này, tin sâu, tỏ biết, lãnh thọ, hành trì, không đủ khó lắm.Nếu 500 năm về sau, thời kỳ tượng pháp, Thánh giáo suy đồi, chúng sanh chướng nặng, nghe kinh nầy có thể tin hiểu, thọ trì thì thật là rất khó. Nhưng ở vào lúc khó làm đặng, mà lại làm đặng, thì người ấy tức là ít có thứ nhứt. Bởi vì sao? Vì người ấy đã thông suốt ý nghĩa kinh nầy, và đã tỏ rõ bốn tướng: nhơn ngã, chúng sanh, thọ giả. Bởi vì sao? Vì bốn tướng ấy tức chẳng phải là tướng, nó như huyển như hoá, không phải là thật.

Ly tất cả những phi tướng không thật ấy, tức là tất cả các pháp, thế là chẳng phải tức, chẳng phải ly, mà đến chổ rốt ráo, thì gọi là chư Phật. Chư Phật tức là Kim Cang Bát Nhã, tức là cái biển đại tịch diệt ly tướng.

Phật cáo Tu Bồ Đề: “Như thị! Như thị! Nhược phục hữu nhơn đắc văn thị kinh, bất kinh, bất bố, bất uý, đương tri thị nhơn, thậm vi hi hữu. Hà dĩ cố? Tu Bồ Đề! Như Lai thuyết đệ nhứt Ba la mật, tức phi đệ nhứt Ba la mật, thị danh đệ nhứt Ba la mật. Tu Bồ Đề! Nhẫn nhục Ba la mật, Như Lai thuyết phi nhẫn nhục Ba la mật, thị danh nhẫn nhục Ba la mật, Hà dĩ cố?

Tu Bồ Đề! Như ngã tích vi Ca Lợi vương cát triệt thân thể, ngả ư nhĩ thời vô ngã tướng, vô nhơn tướng, vô chúng sanh tướng, vô thọ giả tướng. Hà dĩ cố? Ngã ư vãng tích, tiết chi giải thời, nhược hữu ngã tướng, nhơn tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, ưng sanh sân hận.

Tu Bồ Đề! Hựu niệm quá khứ, ư ngũ bá thế tác nhẫn nhục tiên nhơn. Ư nhĩ sở thế, vô ngã tướng, vô nhơn tướng, vô chúng sanh tướng, vô thọ giả tướng. Thị cố, Tu Bồ Đề! Bồ tát Ưng ly nhứt thiết tướng phát A nậu đa la tam miệu tam bồ đề tâm, bất ưng trụ sắc sanh tâm, bất ưng trụ thinh, hương, vị, xúc, pháp, sanh tâm, ưng sanh vô sở trụ tâm, nhược tâm hữu trụ tức vi phi trụ.

Phật bảo Tu Bồ Đề: Phải đấy! Phải đấy! Nếu lại có người nghe được kinh nầy, mà không kinh không khiếp, không sợ, phải biết người ấy rất là ít có, Bởi vì sao? Tu Bồ Đề! Như Lai nói Ba la mật thứ nhứt, tức chẳng phải là Ba la mật thứ nhứt, ấy gọi là Ba la mật thứ nhứt.

Tu Bồ Đề! Nhẫn nhục Ba la mật, Như Lai nói chẳng phải là nhẫn nhục Ba la mật, ấy gọi là nhẫn nhục Ba la mật. Bởi vì sao? Như ta xưa kia, bị vua Ca lợi cắt đứt thân thể, lúc đó ta không có tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Bởi vì sao? Vì xưa kia, khi ta bị phanh xẻ thân thể, nếu còn có tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tất phải sanh tâm sân hận.

Tu Bồ Đề! Ta nhớ lại thời quá khứ, 500 đời làm vị tiên nhẫn nhục, trong những đời đó, ta không có tướng ngã, tướng nhơn, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Vì thế, Tu Bồ Đề! Bồ tát phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, phải ly tất cả các tướng. Không nên sanh tâm trụ nơi thinh, hương, vị, xúc, pháp. Phải nên sanh tâm không trụ vào đâu. Nếu tâm có chỗ trụ, tức chẳng phải là trụ.

Đoạn nầy, trước nói thêm chỗ ngộ của ông Tu Bồ Đề, sau nói rõ cái nghĩa nhẫn nhục cũng nhiếp thuộc về Bát Nhã.

Đức Thế Tôn nhân thấy ông Tu Bồ Đề buồn khóc, thuật ý chỉ Kinh xong, liền ấn khả rằng: Phải đấy! phải đấy! Đúng như lời ông nói, thật không có sai lầm.

Nếu lại có người được nghe cái diệu lý Bát Nhã của kinh nầy, tuy chẳng đồng với chỗ tu tập, chỗ vâng lãnh của mình từ vô thỉ, mà không kinh hãi là quá lạ lùng, không sanh tâm rụt rè, khiếp sợ, cũng không sợ sệt việc trước là sai lầm. Lại do nghe nên sanh tin, do tin nên sanh hiểu biết, do hiểu biết khởi thực hành, phải biết người ấy rất là ít có. Bởi vì sao? Trong lục độ, Bát Nhã là gồm suốt tất cả, Bát Nhã là thứ nhứt, cho nên Như Lai nói là Ba la mật thứ nhứt.

Lấy theo lý chân mà nói, vốn không có pháp gì, làm sao có pháp chấp, cho nên nói: “Tức chẳng phải là Ba la mật thứ nhứt”. Nhưng sở dĩ nói Ba la mật thứ nhứt, là tuỳ theo thế tục mà tạm nói là Ba la mật thứ nhứt đó thôi. Nhẫn nhục, Bố thí, Trì giới, Thiền định và Tinh tấn vốn là cái diệu dụng của Kim cang Bát Nhã. Nếu không có Kim cang Bát Nhã, thì khác nào người đui không có kẻ dẫn đường, làm sao có được cái diệu dụng như thế. Cứ ngay nhẫn nhục Ba la mật mà luận, nếu đủ Kim cang Bát Nhã thì nhơn với pháp đều dứt, sự với tướng toàn không, nhục còn không có, làm sao có nhẫn. Cho nên Như Lai nói: chẳng phải là nhẫn nhục Ba la mật, vì y theo thế tục, nên tạm gọi là nhẫn nhục Ba la mật. Bởi vì sao? (lời Phật thuật lại rằng: ) Như ta xưa kia bị vua Ca lợi là người cắt đứt thân thể, lúc ấy Ta vẫn thản nhiên, không thấy có Ta, cũng không thấy có thân thể bị cắt đứt, lại cũng không thấy có vua Ca lợi là người cắt đứt thân thể ta, thế là bốn tướng đã không rồi. Nếu không như thế thì đương khi bị phanh xẻ thân thể kia, lẽ ra ta phải sanh Tâm sân hận. Nhưng lúc ấy ta không có tâm sân hận. Tức là đầy đủ hình tướng nhẫn nhục, và tức gọi là nhẫn nhục ba la mật vậy.

Lại nữa, ta nhớ về thuở quá khứ, năm trăm đời làm vị tiên nhẫn nhục, bị người làm hại, chẳng những ta không có tâm sân hận, mà còn phát tâm đại bồ đề, nói với những người ấy rằng: “Khi ta đắc đạo sẽ độ cho ngươi trước hết”. Thế là ở trong những thời đó, ta đã không có bốn tướng nhơn, ngã, chúng sanh, thọ giả, Phật lại kêu ông Tu Bồ Đề bảo rằng: “Bồ tát phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, phải ly tất cả các tướng hoà hiệp, nối tiếp giả dối phân biệt. Không nên y trụ vào sáu trần mà sanh tâm phân biệt. Chỉ nên sanh tâm không trụ vào đâu. nếu tâm có chổ trụ, thì trụ vào chổ điên đão, chẳng phải trụ vào Bát Nhã vậy.

Thị cố, Phật thuyết Bồ tát tâm bất ưng trụ sắc bố thí. Tu Bồ Đề! Bồ tát vị lợi ích nhứt thiết chúng sanh, cố ưng như thị bố thí, Như Lai thuyết nhứt thiết chư tướng tức thị phi tướng. Hựu thuyết: Nhứt thiết chúng sanh, tức phi chúng sanh.

Tu Bồ Đề! Như Lai thị chơn ngữ giả, thiệt ngữ giả như ngữ giả, bất cuông ngữ giả, bất dị ngữ giã.

Tu Bồ Đề! Như Lai sở Đắc pháp, thử pháp vô thiệt vô hư.

Tu Bồ Đề! Nhược Bồ Tát tâm trụ ư pháp nhi hành bố thí như nhơn nhập ám tức vô sở kiến. Nhược Bồ Tát tâm, bất trụ pháp nhi hành bố thí, như nhơn hữu mục, nhựt quang minh chiếu, kiến chủng chủng sắc.

Vì thế, Phật nói Bồ tát bố thí, tâm không nên trụ nơi sắc. Tu Bồ Đề! Bồ Tát vì lợi ích cho tất cả chúng sanh, nên phải bố thí như thế. Như Lai nói: “Tất cả các tướng, tức chẳng phải là tướng”. Và nói “tất cả chúng sanh tức chẳng phải là chúng sanh”.

Tu Bồ Đề! Như Lai là đấng nói lời chơn chánh, là đấng nói lời chắc thật, là đấng nói lời không dối gạt, là đấng nói lời không sai khác.

Tu Bồ Đề! Pháp của Như Lai chứng được đó, không phải thật mà cũng không phải hư.

Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát làm việc bố thí, mà tâm trụ nơi pháp, thì cũng như người vào chổ tối, không thấy chi cả. Nếu Bồ Tát làm việc bố thí, mà tâm không trụ nơi pháp, thì cũng như người có mắt, lại có ánh sáng mặt trời soi vào, tất thấy đủ hết mọi vật.

Đoạn nầy tiếp theo đoạn nhẫn nhục ở trước nói rõ nghĩa bố thí không trụ trước.

Sở dĩ bố thí không trụ trước, là vì Bồ tát muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sanh.Vả lại bố thí không trụ trước, thì mới làm lợi ích cho chúng sanh được. Bố thí mà còn trụ trước, thì không thể lợi cho mình và cũng không lợi cho người. Song đã nói làm việc bố thí, lợi ích cho chúng sanh tức là có hai tướng: Nhơn và Pháp rồi. Nhơn và Pháp không phải là thật, nên tuy làm mà thật ra không có làm chi cả. Vì lẽ đó Như Lai nói: “Tất cả các tướng tức chẳng phải là tướng. Tuy làm lợi ích cho chúng sanh mà thật không có chúng sanh nào được lợi ích, nên Như Lai nói tất cả chúng sanh, cũng chẳng phải chúng sanh.

Đức Thế Tôn sợ trong chúng nghi, không theo đúng như lời Phật đã nói để tu hành, mà còn chấp lấy tướng ngôn thuyết nên Phật lại bảo ông Tu Bồ Đề rằng “Những lời Như Lai nói đó là những lời chơn chánh, do chứng được Bát Nhã chơn trí mà nói ra, là những lời chắc thật, do diệu trí quán sát các pháp như huyễn hoá, không thật, đúng như lý mà nói ra, là những lời đúng đắn, như lời chư Phật mười phương ba đời đồng nói ra, chẳng phải cố ý dối gạt chúng sanh mà nói ra nhiều lời dối gạt, chẳng phải đặt ra những lời nói sai khác, nhiều cách không đồng. Dù tạm có những lời nói sai khác, đó là cốt để thành tựu đạo lý nhứt thừa, chớ thật không có sai khác chi cả. Huống chi đạo vô thượng bồ đề của Phật đã chứng được đó, không thật cũng không hư. “Không thật” là không thể chấp cho là thật, nếu chấp cho là thật, tức là có chổ trụ, thành ra thường kiến, không phải là Bồ Đề. “Không hư” là không thể chấp cho là hư, nếu chấp cho là hư là có chổ trụ, thành ra đoạn kiến, cũng không phải là Bồ Đề. Vả lại hai lẽ “Không trụ và trụ”, chổ đắc, thật khác xa nhau như trời với vực, nên Phật nói rằng: Nếu Bồ tát bố thí mà trụ nơi Pháp, như người vào chổ tối, tuy có mắt mà trông không thấy gì.

Nếu Bồ tát bố thí, mà không trụ nơi Pháp, cũng như người có mắt, lại có ánh sáng mặt trời soi chiếu, không luận những hình sắc gì, mà không thấy rõ lợi ích biết dường nào!

Tu Bồ Đề! Đương lai chi thế, nhược hữu thiện nam tử thiện nữ nhơn năng ư thử kinh thọ trì đọc tụng, tức vi Như Lai dĩ Phật trí huệ, tất tri thị nhơn, tất kiến thị nhơn, giai đắc thành tựu vô thượng vô biên công đức.

Tu Bồ Đề! về đời sau này, nếu có thiện nam tín nữ nào thọ trì, đọc tụng kinh nầy, thì Như Lai lấy trí huệ Phật biết rõ người ấy, thấy rõ người ấy, đều thành tựu công đức vô lượng vô biên.

Trước đã nói rõ sự lợi ích của người tu hành không trụ trước.

Đoạn nầy nói rõ Bồ tát muốn được lợi ích tất phải trì kinh, nên Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: “Về đời sau, nếu có thiện nam tín nữ nào có thể lãnh thọ được nghĩa lý của kinh nầy, đúng như nghĩa mà hành trì, đọc tụng thông suốt, thì người ấy đã hiểu thấu Kim Cang Bát Nhã. Như Lai dùng sức chơn trí, biết rõ người ấy tu nhơn Bồ đề, lại dùng sức Phật nhãn, thấy rõ người ấy đắc quả Bồ Đề, đều thành tựu được vô lượng vô biên công đức.

15. Công Đức Trì Kinh

Tu Bồ Đề! Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhơn, trung nhật phần phục dĩ Hằng hà sa đẳng thân bố thí, trung nhật phần phục dĩ Hằng hà sa đẳng thân bố thí, hậu nhật phần diệc dĩ Hằng hà sa đẳng, như thị vô lượng bá thiên vạn ức kiếp, dĩ thân bố thí. Nhược phục hữu nhơn văn thử kinh điển tín tâm bất nghịch, kỳ phước thắng bỉ? hà huống thư tả, thọ trì đọc tụng, vị nhơn giải thuyết.

Tu Bồ Đề! Dĩ yếu ngôn chi, thị kinh hữu bất khả tư nghị, bất khả xứng lượng, vô biên công đức.

Tu Bồ Đề! Nếu có thiện nam tín nữ nào, buổi mai bố thí thân mạng nhiều bằng số cát sông Hằng, buổi trưa lại bố thí thân mạng nhiều bằng số cát sông Hằng, buổi chiều cũng bố thí thân mạng nhiều bằng số cát sông Hằng, cứ bố thí thân mạng như thế cho đến vô lượng trăm, nghìn, muôn, ức kiếp

Nếu lại có người nghe kinh điển nầy lòng tin không trái, thì phước sẽ nhiều hơn người kia, huống chi lại còn biên chép, thọ trì, đọc tụng, giải nói cho người khác nghe nữa.

Tu Bồ Đề! Nói tóm lại kinh nầy có công đức vô biên không thể nghĩ bàn, không thể cân lường được.

Đoạn trước nói rõ công đức trì kinh, hơn công đức bố thí thân mạng như số cát sông Hằng.

Đoạn nầy nói rõ thêm công đức bố thí thân mạng nhiều bằng số cát sông Hằng, mà lại trải qua vô lượng, trăm nghìn, muôn ức kiếp.

Mỗi ngày phân làm ba thời: sớm, trưa và chiều, ngày ngày như thế cho đến vô lượng trăm, nghìn, muôn, ức kiếp, đều đem thân mạng nhiều như số cát sông Hằng mà bố thí. Thời gian lâu xa như thế, công đức rộng lớn như thế, mà đem so sánh với người nghe kinh điển nầy, lòng tin không trái, thì phước đức của người sau nầy lại hơn người trước kia nhiều rồi; huống chi người ấy lại biên chép thọ trì, đọc tụng, hoặc giải nói và dạy bảo cho người biên chép, thọ trì, đọc tụng, thì phước đức lại còn hơn biết là dường nào ư!

Nói tóm lại, kinh nầy là chúa trong các kinh, là mẹ chư Phật. Một câu, một bài kệ cũng đều là Bát Nhã Bồ Đề, nên có phước đức, nên không thể lấy Tâm thức mà nghĩ tưởng được, không thể lầy ngôn ngữ mà luận bàn được, không phải như các vật nhẹ, nặng, lớn, nhỏ, rộng, hẹp, dài, ngắn mà đo lường được. Cũng không phải có ngằn, mé, chớm, hạn mà hạn lượng được. Công đức nầy, cũng không phải tìm cầu ở bên ngoài mà có, chính là ngay ở Tâm mình hiển hiện ra, dù nghĩ tưởng mà không thể nghĩ tưởng được, dù luận bàn mà không thể luận bàn được, nếu cố cưỡng suy lường thì thành ra trước tướng. Cái tướng nói đây, chẳng những là các tướng dài, ngắn, lớn nhỏ v.v... cho đến cả nghĩa lý có, không, hư, thật, động, tịnh, nói, nín, cũng đều gọi là tướng cả. Như trong lục thơ hội ý thì “tướng của tâm là tưởng, nên tư tưởng cũng gọi là tướng”.

Tâm vin vào cảnh, cũng như gương soi vào vật. Vật tượng có đối trước gương, thì hình tướng hiển lộ rõ ràng trong gương. Khi vật tượng chưa đối với gương, thì trong gương vẫn không có hình ảnh, cho nên rỗng rang mà không có chiếu, nhưng không có vật nào mà không chiếu, còn chiếu mà không rỗng rang, thì cái chiếu ấy tất có hạn lượng.

Công đức kinh nầy cũng thế, nếu chấp tướng thời có hạn lượng, không chấp tướng thời vô lượng, vô số, vô biên vậy.

Như Lai vị phát đại thừa giả thuyết, vị phát tối thượng thừa giả thuyết. Nhược hữu nhơn năng thọ trì, đọc tụng quảng vị nhơn thuyết, Như Lai tất tri thị nhơn, tất kiến thị nhơn, giai đắc thành tựu bất khả lượng, bất khả xứng, vô hữu biên, bất khả tư nghị công đức. Như thị nhơn đẳng tắc vi hà đảm Như Lai A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Hà dĩ cố?- Tu Bồ Đề! Nhược nhạo tiểu pháp giả, trước ngã kiến, nhơn kiến, chúng sanh kiến, Thọ giả kiến, tức ư thử kinh bất năng thính thọ, đọc tụng, vị nhơn giải thuyết.

Tu Bồ Đề! Tại tại xứ xứ, nhược hữu thữ kinh, nhứt thiết thế gian, thiên, nhơn, A tu la sở ưng cúng dường Đương tri thử xứ, tức vi, thị pháp, giai ưng cung kính, tác lễ vi nhiễu, dĩ chư hoa hương nhi tán kỳ xứ:

Như lai vì người phát tâm đại thừa, vì người phát tâm tối thượng thừa mà nói. Nếu có người nào, hay thọ trì đọc tụng, rộng nói cho người, thì Như Lai biết rõ người ấy, đều thành tựu công đức không thể lường, không thể cân, không có ngằn mé, không thể nghĩ bàn. Những người như thế, mới gánh vác được đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác của Như Lai. Bởi vì sao? – Tu Bồ Đề! Nếu người ưa pháp tiểu thừa, chấp trước cái thấy ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả thì đối với kinh nầy không thể nghe lãnh, đọc tụng và giải nói cho người.

tất cả thế gian, trời, người, A tu la đều nên cúng dường chỗ đó chính là Pháp Phật, đều nên cung kính lễ bái, nhiễu quanh và đem các thứ hương hoa mà rải chỗ đó.

Đoạn nầy nói rõ kinh hơn hết. Người trì kinh nầy cũng hơn hết. Trì kinh được phước đức cũng hơn hết, mà cả những chỗ nào có kinh nầy cũng là hơn hết. Bởi vì sao?- Bởi kinh nầy, đức Như Lai vì người phát tâm đại thừa mà nói, tức là nói cho các Bồ tát phát tâm Bồ Đề vô thượng, chớ chẳng nói cho phàm phu nhị thừa, nói cho những người thượng trí, thượng căn, tối thượng thừa ngang trí với Phật, chớ không phải nói cho ngoại đạo.

Nếu có người nào, nay thọ trì đọc tụng kinh nầy để lợi cho mình, rồi lại đem cái pháp không thể nói năng được nầy mà phương tiện giả lập ra nhiều lời nói để lợi cho người, Như lấy trí tuệ của Phật biết rõ người ấy, thấy rõ người ấy, được thành tựu công đức không thể đo lường, không có ngằn mé, không thể nghĩ bàn. Những người có trí huệ sánh đồng với Phật huệ như thế mới gánh vác nổi gia nghiệp vô thượng chánh đẳng chánh giác của Như Lai đã thành tựu. Đó là lấy công đức của Như Lai mà làm công đức của mình vậy.

Nếu người ưa pháp tiểu thừa như: Thanh văn, Duyên giác, tham đắm thú vui hữu dư Niết Bàn, không xoay tâm tiểu thừa trở về đại thừa, tự mình còn chấp pháp kiến, thì đối với kinh nầy tất nhiên không thọ trì đọc tụng và giải nói cho người được.

Lại như phàm phu ngoại đạo chấp trước cái thấy có ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả, dù có căn lành, mà hoặc tham cầu sự giàu sang, sống lâu ở đời, hoặc là mong cầu lợi lộc an vui, hoặc muốn dứt hết cả thảy phiền não hiện tại để cầu một cảnh định, hoặc cho thân thể là khổ hại mà muốn diệt hoại cái thân thành không, hoặc cho tâm niệm, tư tưởng là khổ hại, mà tu pháp định vô tưởng, hoặc cầu pháp thần tiên để được sanh lên cõi trời, hoặc có hiểu Phật pháp chút ít mà cầu đời sau được quả báo tốt đẹp, những người như thế đều không thể thọ trì, đọc tụng kinh nầy và giải nói cho người nghe được.

Nếu người nào thọ trì được kinh nầy, tức là người gánh vác được Phật pháp. Bởi kinh nầy rất thù thắng, nên người trì kinh nầy cũng được thù thắng như thế.

Không luận ở nơi nào, nếu có kinh nầy, thời tất cả thế gian trời, người và tám bộ chúng, nên biết nơi ấy tức là tháp Phật, đều phải đảnh lễ, đi nhiễu vây quanh để tiêu biểu lòng cung kính và đem các thứ hương hoa rải khắp nơi ấy để cúng dường. Kinh nầy ở nơi nào, thời nơi đó được thù thắng. Xem thế đủ biết rằng kinh nầy quý trọng biết nhường nào.