Những Dòng Sữa Mẹ

7. Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh hồi hướng

Tức là thuận theo cái bình đẳng thuận theo phép quán cho nó tới nơi tới chốn. Thí dụ quý vị đang nghe Ngũ Đình Tâm Quán, nghĩa là trong lúc nghe mình phải nhận chân, thuận theo bài học cho nó đúng lý của nó để hồi hướng cho khắp tất cả chúng sanh vì tất cả chúng sanh đều có Phật tánh bình đẳng như nhau. Khi tu mình cần quán như vậy để đạt được quả vị thập hồi hướng, vì tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh là lúc nào quan sát đến tất cả muôn loài, đều bình đẳng.

Chúng sanh với mình là một, cho nên ở trong những bài kệ Tỳ Ni, hay những câu kinh, câu kệ bên đại thừa giáo đều có cầu cho chúng sanh, thí dụ như sáng sớm mới ngủ dậy chúng ta phải đọc "Ngủ nghĩ mới thức, cầu cho chúng sanh..." đến lúc mặc áo cũng vậy "Khi mặc áo trên, cầu cho chúng sanh....", trong khi rửa mặt cũng thế "Dùng nước rửa mặt, cầu cho chúng sanh, được pháp thanh tịnh, thường không nhơ bẩn". Trước khi chấm dứt thời tụng kinh chúng ta đọc bài tam quy y "Tự quy y Phật, đương nguyện chúng sanh...Tự quy y Pháp, đương nguyện chúng sanh... Tự quy y Tăng, đương nguyện chúng sanh...." mình với chúng sanh là một cho nên chuyện gì cũng phải nghĩ đến chúng sanh trước nhất, đó mới gọi là tâm Bồ Tát, bởi vì Bồ Tát không bao giờ nghĩ lo cho mình trước.

Người đời mới vào tu lúc nào cũng lo cho mình trước vì tâm của họ còn sơ cơ, nên cứ lo sợ mất phần công đức tu tập. Phải nhận rõ rằng: hồi hướng cho chúng sanh, mà trong chúng sanh có mình. Những chuyện gần sát mình nhiều nhất là huynh đệ hằng ngày tu chung và cũng là thiện hữu tri thức với nhau mình phải làm sao cho có được một tâm niệm tùy hỷ, tùy thuận, thanh tịnh, nhu nhuyến luôn luôn để mà đi tới quả vị tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh hồi hướng, tùy thuận bình đẳng Phật tánh, tùy thuận những phép quán tu. Mình phải đạt cho được cái đó trước, rồi sau để mà hồi hướng cho pháp giới chúng sanh.

8. Chơn như tướng hồi hướng

Chơn như tướng đây là tướng chơn như. Làm sao cho mỗi việc, mỗi việc, trong cuộc sống hằng ngày đây, nhất cử, nhất động đều được uy nghi khi đi đứng nằm ngồi, hành, trụ, tọa, ngọa. Bốn oai nghi, chúng ta phải trở về cái chơn thật, chơn như tướng. Cái tướng chân như tức là mình trở về chơn tâm, Phật tánh đó mới gọi là Như Lai Tạng tánh, hoặc tùy theo mỗi nơi mà người ta giải thích mỗi danh từ khác nhau. Thật ra các danh từ đó đều nằm trên văn tự mà thôi, tất cả cũng chỉ vào chơn tâm của mình, đó mới là điểm then chốt tu hành.

Làm một việc gì từ thân, từ miệng, từ ý, đều phải trở về với cái tướng chân thật, chơn như, bản tánh của mỗi người. Đừng cho lệch lạc, đừng cho sai, đừng cho vọng động, đừng cho điên đảo, đừng cho phiền não! Có như vậy là mới đúng nghĩa trọn vẹn vào chơn như tướng, xứng tánh tác Phật sự, xứng với tánh tu niệm hành sự hằng ngày, đó là cái đặc biệt.

Thí dụ quý vị đi, đứng, nằm, ngồi, cũng phải giữ làm sao sống với cái tướng chơn như đúng với hành, trụ, tọa, ngọa, tứ oai nghi trong bất cứ lúc nào, khi làm một việc gì cần phải cẩn thận để cho nó trực nhập với chơn như tướng, tức là cái sự việc của mình làm đó thích ứng, thể nhập với cái chơn như, có nghĩa là chơn thật, không hư vọng. Còn nếu mà các việc làm đó mà từ thân, miệng, ý không thể nhập được cái chơn như thì lấy cái gì đâu gọi là công đức để hồi hướng cho chúng sanh? Làm việc gì cũng phải đúng chân lý hợp sự thật, lời nói hợp việc làm, là thể nhập được tướng chân như rồi hồi hướng ở trong cái không cũng hồi hướng. Cái chơn không cũng không nên giữ lại trong tâm linh mình để làm gì, nghĩa là đem cái đó hồi hướng cho pháp giới chúng sanh. Việc làm đó tuy khó hiểu khó làm nhưng một khi mình hiểu được và làm được mới là chơn như.

Thí dụ bây giờ quý vị thọ trì đọc tụng một thời kinh đúng phương pháp, đúng chơn lý hợp sự thật, đó là quý vị đã nhập vào thật tướng chân như, cũng như quý vị tọa thiền ngồi kiết già thì chân trái để lên bắp vế chân phải, rồi chân phải để lên bắp vế chân trái sau, hoặc giả ngồi bán già thì chân phải để lên trên chân trái, tay phải luôn luôn để lên tay trái, hai đầu ngón tay cái đụng vào nhau, mắt nhìn hơi xuống không cách xa lắm, sửa mình, đầu, lưng cho ngay thẳng, thở ra hít vào trong sự điều hòa không để cho vọng tưởng xen vô làm náo loạn tâm mình đó mới gọi là đúng cách đúng phương pháp tọa thiền mới gọi là chơn như tướng.

Cái tướng hành thiền đó đúng mức thì thể hiện chơn như. Lấy chơn như này đem hồi hướng cho chúng sanh thì trở thành tâm chơn như (thái hư) lượng châu sa giới. Đừng nhớ nghĩ lăng xăng, đừng để cho bất cứ cái gì xen vô làm chủ. Trong kinh Lăng Nghiêm có nói vì do một niệm vọng động bất giác nổi lên mới sanh ra sơn hà đại địa, thế giới chúng sanh.

Chơn như tướng hồi hướng khi mà trực nhập được là sao? Thí dụ quý vị thực hành từ phút hô chuông. Hô cho đúng ba thời, đánh cho sung mãn là đánh cho nó hiện chơn như tướng; chứ đừng đánh kiểu đầu voi đuôi chuột. Lúc mới khởi đánh vài ba tiếng thì còn coi đở đở một lát thành ra trật bậy trật bạ cho nên không còn nhìn thấy chơn như tướng ở đâu nữa cả.

Bài kệ hô chuông cũng thế cố gắng phải làm cho nó đúng phương pháp, vì vậy mà thầy kêu gọi quý vị phải học tập hoài đừng để nó đi vào quên lãng, thì uổng phí cuộc đời. Tuy nó giống như chuyện giả dối, giống như chuyện hình tướng, nhưng không thể khinh thường nó được "Hữu vi tuy ngụy, xả chi tắc Phật đạo nan thành".

Những việc hữu vi mình làm coi ra vẻ có hình tướng, giống như ngụy chớ không phải chơn, nhưng mà bỏ nó đi thì chuyện sáng suốt, con đường giác ngộ Phật đạo, ở vị giác ngộ giải thoát không thành. Vì vậy cho nên người ta học tập phải tới nơi tới chốn là vậy đó.

Bất cứ là chuyện gì cũng phải học cho đúng mức, phải làm cho đúng mức thì mới đi đến chơn như tướng. Chẳng hạn như trước bàn Phật quý vị quì gối tụng kinh chắp tay ngay ngắn đàng hoàng nhất cử nhất động tâm hướng về Phật không một vọng niệm xen vào thì đó gọi là tướng chơn như. Đừng nên làm theo kiểu thế gian thì nó sẽ trở thành cái pháp thế gian, đồng thời cũng sự việc đó nếu mà đúng pháp thì được gọi là Phật pháp bất ly thế gian pháp, thể nhập thành chơn như (nếu làm đúng) gọi đó là siêu xuất thế gian "Phật sự môn trung, bất xả nhứt pháp". Tóm lại trong tất cả mọi Phật sự thì mình phải làm cho nó rốt ráo, đi tới cái chỗ gọi là chơn như tướng hồi hướng, làm xong rồi thì hồi hướng cho pháp giới chúng sanh đồng thành Phật đạo.

9. Vô phược giải thoát hồi hướng

Vô phược tức là không ràng buộc, mà không ràng buộc tức là giải thoát thành hai danh từ đó để chúng ta thấy hình như là dư mà không phải là dư. Vô phược là không ràng buộc, giải thoát cũng là không ràng buộc. Nghĩa chung của bốn chữ Vô Phược Giải Thoát là: Không cái vô phược là đừng có ràng buộc ở nơi việc làm tức là đừng làm theo kiểu hình tướng nầy nọ, phải cố gắng làm sao cho nó đừng bị ràng buộc, và tức nhiên là giải thoát tâm hồn đừng cho vướng bận.

Giải thoát thuộc về tâm hồn, vô phược đứng về hình thức để chấp trược bên ngoài. Mỗi ngày, mỗi giờ, mỗi khắc, mỗi giây, chúng ta luôn luôn giữ cho tâm hồn tịch mặc tự tại. Thí dụ như chúng ta có đào ao thả sen đi nữa, thì công việc nặng nhọc đó cũng đừng để cho nó ràng buộc trong tâm. Đừng cho nó ràng buộc trong cái khó, cái khổ. Được như vậy tâm hồn mới giải thoát mới là vô phược (không ràng buộc). Về điểm này ở trong kinh Phật có dạy: "Như thị tứ pháp quảng vô biên, nguyện kim hồi hướng diệc như thị" Có nghĩa là nó luôn luôn không ràng buộc, được giải thoát, trong bốn phápẠ. Nó rộng vô biên mà từ xưa có câu "như thị tứ pháp quảng vô biên", từ xưa đến giờ bốn thứ này đứng vào hàng đầu về phương diện mê lầm. Tối tăm nguy hiểm cho con đường luân hồi của chúng sanh.

Nguyện kim hồi hướng diệc như thị, nghĩa là hiện nay mình biết là làm xong rồi coi như là hồi hướng, đừng để cho nó ràng buộc một cái gì hết. Hư không là như vậy đó mình cũng đừng có nghĩ quanh quẫn từ hư không cho đến chúng sanh, đến nghiệp lực, và phiền não. Những pháp đó coi như là hồi hướng hết, dẹp hết cho cõi lòng thường thanh tịnh thì chúng ta mới thấy hai chữ "Tịch mặc". Cũng như diệt phiền não, để cõi lòng thường thanh tịnh hay cõi lòng thường tịch mặc cũng vậy. Đó là thanh tịnh rồi, (Dẹp bỏ buồn rầu, để lòng thường an vui), do đó cho nên không có ràng buộc giải thoát coi như giải tỏa tất cả các nghiệp chúng sanh phiền não.

Còn những vi tế phiền não sót lại cũng dẹp luôn, cũng như mình bỏ được cái buồn giận thô, nhưng trong lòng vẫn còn nghĩ chút chút, buồn chút chút đó gọi là vi tế cũng phải dẹp ngay. Đó mới gọi là không ràng buộc, để tâm hồn cho giải thoát, rồi đem cái không ràng buộc giải thoát đó cũng hồi hướng cho tất cả chúng sanh. Khi đã hồi hướng rồi thì cũng đừng có nghĩ đến bây giờ mình không còn ràng buộc nữa, mình bây giờ là giải thoát rồi, không nên nghĩ đến cái đó nữa mới gọi là giải thoát thật sự, chứ còn nghĩ đến ta đã giải thoát rồi, thì đó là chưa được giải thoát ; cũng như người tu chứng thì không bao giờ dám nói là mình tu chứng, vì còn thấy có tu có chứng tức nhiên là không tu chứng gì cả.

Ví như một quốc gia nào đó đang bị đô hộ bởi một quốc gia khác, họ cố vùng vẫy tranh đấu để được độc lập, nhưng sự độc lập chưa đến mà cứ tuyên bố quốc gia chúng tôi đã được độc lập rồi, sự thật thì không có gì cả, còn khi nào độc lập thật sự thì tự nhiên những quốc gia khác liền biết và công nhận nơi đó só sự độc lập thật sự. Có như vậy thì mới thiệt là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, lúc đó mới có thể tiến lên quả vị thứ mười là pháp giới vô lượng hồi hướng.

10. Pháp Giới Vô Lượng Hồi Hướng

Tất cả những gì mình tu tập trong giới pháp là:

Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ,

Phiền não vô lượng thệ nguyện đoạn,

Pháp môn tu vô lượng thệ nguyện học,

Phật đạo vô thượng thệ nguyện hành..

Bây giờ coi như là mình giải tỏa hết tức là hồi hướng hết, mình làm tất cả những chuyện đó nhưng không bao giờ nghĩ tới.

Chẳng hạn như Đức Bổn Sư Thích Ca của chúng ta đã trải qua nhiều kiếp số tu hành khổ hạnh, bao nhiêu kiếp đã từng làm Bồ Tát đi cứu độ tất cả chúng sanh không ngại gian lao khó nhọc. Đây là kiếp cuối cùng của Ngài, khi mà ngồi dưới cội cây Bồ Đề là Ngài phải giải tỏa hết không còn nghĩ gì đến những chuyện tiền kiếp. Ta tu khổ như thế nào, ta hành Bồ Tát đạo như thế nào v.v...,

Tất cả đều giải tỏa hết, cuối cùng Ngài hoát nhiên đại ngộ mới chứng được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác tức là Viên Giác, là người giác ngộ hoàn toàn. Pháp giới vô lượng, hồi hướng vô lượng khi mà ta đạt được tâm cảnh nhất như rồi thì "Nhất tâm bất sanh, vạn pháp câu tức". (Một vọng tâm đừng cho phát sanh, thì không còn một pháp gì hết), vì còn cái nọ cái kia hơn thua phải trái, rộng hẹp là vì cái vọng tâm mình còn, muôn vật muôn sự đều dứt hết thì tâm không còn vọng động nữa.

Tóm lại trên con đường tu mà quý vị nghĩ cái nầy, nghĩ cái kia có đôi khi nghĩ càng nhiều thì càng vô ích. Càng suy nghĩ thì nó bắt mình phải suy nghĩ hoài, những khi trong đầu đang muốn suy nghĩ như vậy, thì ta liền đổi sang câu niệm Phật ngay. Được như vậy thì sự tu tập mỗi ngày thêm dễ dàng cho chúng ta, đó mới là tự độ mình, rồi sau mới có thể độ tha được. Để giải tỏa những cái vô ích đó, Thầy chỉ cho quý vị một phương pháp là đừng nên để cái lăng xăng nó xen vào tâm mình.

Hồi xưa những bậc thượng căn, thượng trí, bất luận khi đi, đứng, nằm, ngồi, ăn, nói giao thiệp, qua lại đều giữ tâm thiền hết ; còn bây giờ quý vị tu theo pháp môn Tịnh Độ không phải chuyên tâm thiền quán, mình không biết cách thức làm sao thiền quán cho nó giải tỏa thì phải thay thế bằng câu niệm Phật tam muội (niệm Phật thiền định). Có như thế thì lúc nào tâm của mình và Phật tánh của mình cũng giống như tâm Phật thì đó mới gọi là nhất như.

Hãy ngồi lại yên lặng, rồi tự hỏi rằng: Tại sao hôm nay tâm ta vọng động lăng xăng quá vậy? Cứ nghĩ hết chuyện nọ, thế kia mãi mãi! Mình phải đặt câu hỏi đó cho chính mình! Theo Thầy thấy con người mình mà thiếu chánh niệm thì luôn luôn bị chuyện nọ chuyện kia xen vào như dòng suối chảy khó mà ngừng nghĩ được lắm, vì thế mà lúc nào Thầy cũng khuyên tất cả quý vị khi làm bất cứ một chuyện gì, dù Phật sự khó hay Phật sự dễ quý vị cũng cần phải giữ chánh niệm luôn luôn thì việc làm của quý vị mới cao quý tốt đẹp và còn đi đến viên mãn.

Làm lợi ích cho mình và cho chúng sanh được hàm triêm lợi lạc. Đó là nhiệm vụ của người xuất gia đi hoằng truyền chánh pháp để báo đền ơn Phật, ơn Thầy Tổ, cũng như một người mới vào tu thọ Sadi giới, phải làm sao cho hai chữ Sadi sự lý tánh tướng dung thông.

Chữ Sadi nghĩa là tức từ (tức ác hành từ, tức thế nhiễm nhi, từ tế chúng sanh) dứt các việc xấu làm các việc tốt đó là cứu giúp chúng sanh, đưa chúng sanh đến bờ giác ngộ giải thoát cũng như mình vậy dù cho vật đổi sao dời chúng ta lúc nào cũng giữ vững lời phát nguyện cứu giúp chúng sanh không lay chuyển.

Còn như các vị Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni cũng đã làm giống như vậy, vì chữ Tỳ Kheo có ba nghĩa: Khất sĩ, phá ác, và bố ma. Mình phải làm sao cho đúng với câu "Thượng khất chư Phật chư pháp, Hạ khất đàn việt chi thực", có nghĩa là trên thì cầu xin cho mình học, mình hiểu, mình thâu nhận giáo pháp của Phật, dưới là xin những vật thực của đàn việt để mà sống. Bởi vì nếu là Tỳ Kheo và Tỳ Kheo Ni lăng xăng quá cả ngày chỉ lo chuyện sanh nhai ăn uống không còn thì giờ để thượng khất chư Phật chư pháp, vì thế phải đi khất thực của đàn na tín thí, ai cho gì mình ăn nấy không khen cũng không chê, nhờ đó mà có thời gian tu tập, tọa thiền học Kinh, Luật, Luận.

Kế đến là phá ác, phá những cái xấu, cái ác, cái dở của chính mình, phải dẹp liền tức khắc.

Còn bố ma là phải làm sao cho mấy con ma ngũ ấm của mình, ma phiền não, ma tử, ma quân nó phải sợ hãi trốn đi mất như vậy mới gọi là chánh niệm, còn như ngược lại gọi là vọng niệm. Chẳng hạn như quý vị làm hương đăng thì làm sao cho phần nghi lễ từ trên xuống tới dưới tất cả những gì nằm trong đại điện thờ phượng đều được thanh tịnh trang nghiêm, sạch sẽ, tinh khiết, đừng cho khuyết một chỗ nào hết đó gọi là giữ chánh niệm. Mỗi nơi, mỗi người, mỗi sự việc phải lo chu đáo, đúng bổn phận mình.

Nói tóm lại Thầy giảng quả vị Thập Hồi Hướng này là lúc nào cũng tự lợi và lợi tha, tất cả những chuyện gì dù khó khăn nặng nhọc đến đâu nếu chúng ta nhất tâm nhất đức thì đều vượt qua được tất cả, và từ đó chúng ta sẽ tiến lên được quả vị Thập Địa, đó là hành Bồ Tát Đạo.

Đường Lên Thập Địa

Hôm nay là bài khai thị thứ năm trong mùa An Cư Kiết Hạ năm 1999 này, bốn quả vị trước thầy đã chỉ cho quý vị thấy cái tâm nguyện và bổn phận của người xuất gia phải thực hành như thế nào cho đúng, mỗi quả vị có mười (10) phương pháp khác nhau, nhưng chung qui cũng chỉ là một mà thôi.

Bài học nào thầy cũng chỉ cho quý vị về tâm linh, vì người thế gian phần đông chỉ lo cho thân; lúc nào cũng nghĩ đến mua miếng ngon vật lạ để bổ dưỡng cung phụng cho cái thân được no đủ, chớ ít ai nghĩ đến cái tâm linh của mình, vì chúng sanh cho cái thân này là thiệt, là tồn tại vĩnh viễn mãi mãi. Theo chỗ thầy biết hiếm có người biết được thân này do tứ đại giả hợp mà thành, mà còn có người sợ biết sự thật nữa. Vì sao? Người đời đầu tiên là sợ già, sợ "chết" đó là thế gian pháp, còn người đã hiểu đạo rồi thì lúc nào cũng lo cho nhân quả, đó là xuất thế gian, nhưng dù cho quả tốt hay quả xấu cũng đừng nên bao giờ nghĩ đến, mỗi quả vị đều lồng cái tâm của mình trong đó. Tâm từ thô đến tế rồi từ tế sẽ thể nhập được cái phần vị sáng suốt giác ngộ giải thoát ở nơi tâm linh.

Hôm nay đây, nói về Thập Địa tức là mười cái tâm địa cũng chỉ về tâm tất cả. Nói một cách dễ hiểu là tu hành sửa đổi lần lần cái tâm của mình cho nó thanh tịnh, nhẹ nhàng. Phải sửa đổi từ thô đến tế, từ cái nặng đến cái nhẹ ở trong tâm hồn của mình. Thí dụ như: Chuyện ở bên ngoài thì mình phải mượn phương pháp bên ngoài để mà chỉ dẫn, để mà giảng giải chớ thật ra cuối cùng đều quy về nơi tâm địa của mình.

Mười tâm địa này là tâm địa đưa đến quả vị Bồ Tát. Phần trước, Thập Tín là chánh tín, còn Thập Trụ là cái tâm an trụ để tu tiến chứng ngộ, tuy chia ra mười chớ thật ra mười mà là một, một là mười. Thập Hạnh cũng giống như vậy, hạnh là để chỉ tâm hành cũng đi từ một đến mười, mỗi người chúng ta thể nhập để cho tâm mình tiến đến từng quả vị.

Thập Hồi Hướng cũng vậy, tâm mình khá khai thông, nghĩa là tu tập hành sự làm những gì nhứt cử nhứt động là mình đều hồi hướng, làm việc gì xong rồi cũng đem hồi hướng cho chúng sanh, là lúc nào cũng hướng về bên ngoài cho pháp giới chúng sanh, cho tam thiên đại thiên thế giới, hồi hướng cho hết không để nơi mình chút nào, như vậy là bắt đầu Bồ Tát tâm rồi đó.

Đến Thập Địa coi như là cái tâm địa Bồ Tát, tâm địa của giác hữu tình, tâm địa lợi ích cho chúng sanh, tâm địa hoàn toàn độ tận chúng sanh. Muốn trụ vững mười cái tâm địa này thì tự nhiên mỗi vị mỗi chúng ta phải diệt trừ ba chướng ngại của mỗi người mà khó có ai tránh khỏi được, tức là làm sao dẹp cho được cái phiền não chướng, nghiệp chướng và báo chướng ở trong mỗi chúng ta. Khi mang thân này là không ai tránh khỏi hết, dù cho quý vị có thị hiện xuống cũng không sao tránh được cái phiền não, cái nghiệp chướng, cái báo chướng. Ba chướng ngại này trên con đường tu hành lúc nào cũng bị gặp phải, nhưng chúng ta tu theo hạnh Bồ Tát thì phải dẹp bỏ nó đi.

1. Phiền não chướng tức là cái phiền não đến từ bên ngoài và từ bên trong, mà hễ cái gì làm cho cái tâm của mình bị ngăn trở hay là khó khăn, thắc mắc đó là phiền não. Những cái gì mà bất như ý đều là nằm trong phiền não cho nên người tu tập phải làm sao dẹp từ thô cho đến tế. Chúng ta phải dẹp cái đó được rồi thì thực hành Bồ Tát hạnh mới có kết quả viên mãn.

2. Nghiệp chướng là những hành động tạo tác về ý, những hành động tạo tác từ miệng, từ thân, từ ý phải làm sao dẹp bỏ nó đi. Luôn luôn giữ ba nghiệp thân, miệng và ý cho được thanh tịnh là điều quan trọng nhất. Cho nên có câu "Ba nghiệp hằng thanh tịnh, đồng phật vãng Tây phương". Nếu ba nghiệp của mỗi người trong chúng ta mà được yên ổn thì đồng với các đức Phật, được về cõi Phật.

3. Báo chướng tức những cái chướng ngại đến với mình, thì mình phải hiểu và tự giải tỏa. Có những cái nhơn mà mình tạo nhiều đời nhiều kiếp, bây giờ quả chín thì phải nhận lấy chứ đừng nên than vãn vô ích mà thôi (hễ quả nào chín trước thì phải rụng trước). Là người học Phật thì biết đó là như vậy để dể dàng giải tỏa tất cả mọi báo chướng khó khăn trong cuộc đời của mình. Cố gắng làm sao đừng có gây thêm cái nhơn nữa, cũng có những trường hợp người ngoài họ gây nhơn đó chứ không phải mình nhưng việc đó có liên can đến mình thì mình phải có tâm giải tỏa liền đừng chấp nhận cho gieo nhân thêm, bởi vì chấp nhận cho gieo nhơn, thì kiếp sau sẽ có quả.

"Nhơn nào thì quả đấy". Khi báo chướng đến, thì phải biết ngay là nhân đời trước mình gieo, bây giờ vui lòng mà trả quả. Quả nhỏ, quả trung, quả lớn, hoặc kiểu nào đi nữa chúng ta vẫn sẳn sàng vui vẻ trả và còn cầu nguyện không bao giờ gây tạo nhân mới. Nếu ai cố tình gây tạo cho mình, khi biết đạo rồi cũng xin xả bỏ tất cả, nghĩa là đừng bao giờ nhào vô để cùng tạo tội, đó mới là người biết đạo biết tu.

Cho nên muốn thực hành hạnh Bồ Tát hay con đường của Bồ Tát đi, trước hết phải phát nguyện mỗi ngày chứ không phải chỉ có chữ tín không đâu và còn phải nguyện tiêu ba chướng trừ phiền não (Nghiệp chướng, báo chướng và phiền não chướng). Bài kinh này chúng ta đọc hàng ngày, khi nào mà giải được ba cái chướng đó thì lúc bấy giờ mới mong sao cho trí tuệ được tăng trưởng và hiển lộ. Được như vậy thì con đường tu chứng mới được dễ dàng.

"Nguyện cho trí tuệ thường sáng tỏ", nghĩa là mong muốn làm sao cho cái ánh sáng trí tuệ về tâm linh nhứt cử, nhứt động đều được sáng suốt giác ngộ mãi mãi, đặng thể nhập với Tuệ Bát Nhã Thánh Trí, lúc ấy sự tu chứng không có gì gọi là khó khăn như nhìn một hoa trái trong lòng bàn tay.

Chẳng những chúng ta cầu nguyện cho mình, cho những người xung quanh và cho tất cả muôn loài chúng sanh (nếu nói rộng ra) bởi vì mình với muôn loài chúng sanh cùng sống chung ở giữa cõi đời nầy. Thực tế mà nói, không ai có thể sống cá biệt được cả, cũng không có một vật gì có thể đứng một mình mà tồn tại được. Con người cũng vậy, lúc nào cũng có liên quan mật thiết với nhau, vì thế quý vị nên cầu nguyện cho tội chướng của mình và của người được tiêu trừ.

Nguyện bao tội chướng được tiêu trừ, tội chướng, nghiệp chướng, báo chướng nó nằm ở trong ba chướng. Chúng rất vi tế và sâu sắc nên cần phải trừ cho hết, lúc bấy giờ chúng ta mới Đời đời thường hành Bồ Tát Đạo. Mỗi đời, mỗi thời gian mới thật hành được con đường của Bồ Tát, con đường của Bồ Tát tức nhiên con đường của Giác Hữu Tình luôn luôn để giác ngộ cho chúng sanh vì chúng sanh với mình đồng một bản thể, và chúng sanh với Phật cũng đồng một bản thể. Bởi vậy nên có câu "Tâm, Phật và chúng sanh, ba cái không sai biệt", ba cái này lý thể không sai khác. Chính lý do đó cho nên chư Phật và chư Bồ Tát thay phiên nhau ra đời, kể cả chư Tổ ra đời cũng đều một cùng một mục đích là độ tận chúng sanh. Mỗi chúng sanh đều có điển quang, linh quang và cái tánh biết, tánh giác, tánh Phật.

Do đó quý vị cố gắng tiến lên mãi, cuối cùng làm cho giác ngộ hoàn toàn để được thành Phật. Quả vị Thập Địa nầy là mười cái tên đưa đến siêu thoát giác ngộ và cũng là quả vị Bồ Tát.

1. Hoan Hỷ Địa: Giữ tâm luôn luôn hoan hỷ, dầu cho gặp cảnh thuận hay nghịch cũng giữ tâm hoan hỷ, nhứt như đối với chúng sanh.

2. Ly Cấu Địa : Tâm địa phải lìa những trần cấu, lìa những vi tế phiền não. Phần phiền não thô thiển thì ở mấy quả vị trước như Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng đã bớt rồi, giải tỏa nhiều rồi, nhưng phần phiền não vi tế thì ngay những vị đại Bồ Tát cũng vẫn còn. Cho nên mỗi người tu chứng giải tỏa được kiến hoặc, tư hoặc, rồi mới đạt được quả vị cao thêm một chút để tiến lên hàng nhị thừa, rồi mới đoạn trần sa hoặc thì tiến lên hàng Bồ Tát, nhưng phải đoạn cho được cái vô minh hoặc, tức nhiên là đoạn cái mê lầm tối tăm ở trong mỗi con người của chúng ta. Xong rồi tiếp tục dẹp bỏ cái vi tế vô minh, hay là sự mê lầm còn ở nơi cạn cợt một chút. Phần này cũng dễ đoạn trừ nhưng mà vi tế lắm. Phần ly cấu địa này tức là tâm địa xa lìa cho hết cái vi tế phiền não ở trong mười cái căn bản phiền não thuộc về phần thô, trọng.

Sau đây là mười vi tế trần cấuẠ. Mười phần vi tế phải đạt cho được thì mới gọi là đạt được quả vị ly cấu địa. Tâm địa lúc bấy giờ đã xa lìa trần cấu vi tế vô minh, lìa cái đó để chèo chống con thuyền Bát Nhã, thuyền trí tuệ để cứu vớt chúng sanh ra khỏi biển khổ luân hồi, để đến bờ giác ngộ hoàn toàn.

3. Phát Quang Địa: Tâm địa lúc bấy giờ lúc nào cũng phát ra yến sáng từ ba nghiệpẠ. Nghiệp thân cũng phát quang, khi đi, đứng, nằm, ngồi làm sao giữ cho được oai nghi tế hạnh siêu thoát. Nhìn thấy là liền biết cái thể chất của vị đó "đường đường tăng tướng, dung mạo khả quan".

Đến nghiệp ý thì lúc nào ý cũng suy nghĩ điều sáng suốt giác ngộ giải thoát đi lên đừng cho thoái chuyển.

Cuối cùng là nghiệp miệng, nói câu nào cũng đều như có hào quang từ trong miệng tủa ra. Là người con Phật làm sao khi mở miệng ra nói thì nên nói giáo pháp của Phật những điều hay lẽ phải, nhứt là đừng nên nói chuyện đời vì nói chuyện đời là vướng thị phi. "Thiệt động thị phi sanh" có nghĩa là khi cái lưỡi cử động thì tiếng nói xấu, nói tốt sanh ra từ nơi miệng.

Từ cái đó mà chúng ta gặt hái được ba nghiệp thân, khẩu, ý lành. Tuy là ba, nhưng cuối cùng nó trở thành một, vì chỉ có tâm linh không ý, chuyển qua tâm ý. Do đó phát ra hiện ra lời nói, ý nghĩ những hành động sáng suốt giác ngộ hoàn toàn. Nếu vị nào đạt được tâm ý như vậy thì đạt được Phát Quang Địa, nghĩa là phát ra ánh sáng cũng từ nơi ba nghiệp hằng ngày của mình vậy. Vì thế cho nên Thầy lúc nào cũng muốn quý vị cố gắng học kinh, học luật, học luận, học sử, học những gì hay, để biết, để nhớ của đức Phật rồi ra thuyết pháp độ sanh báo đền công ơn Thầy Tổ và còn gọi là (Hoằng pháp lợi sanh, báo đền công ơn chư Phật chư Tổ).

Được như vậy thì mới gọi là đạt phát quang địa. Nói lời nào ra cũng đúng chơn lý hợp sự thật, nói ra những lời lẽ gì đều để giải tỏa tất cả những tâm bệnh của chúng sanh, giống như mình là một ông thầy thuốc, một bực y vương. Ý lúc nào cũng suy nghĩ sáng suốt để tự lợi, lợi tha. Cố gắng làm sao cho lúc nào cũng tỏa được ra cái ánh sáng giác ngộ, để cho người đời nhìn thấy cử chỉ điệu bộ, cách đi, cách đứng, cách nằm, cách ngồi, của một vị phát Bồ Tát tâm, một vị coi như là siêu xuất thế gian. Nếu quý vị được như vậy thì thầy tin chắc rằng sự chứng ngộ của quý vị không còn xa lắm.

4. Diệm Huệ Địa: Tâm địa của hành giả lúc nào cũng phát trí huệ như ánh lửa hừng hực. Giờ phút nào cũng sống với trí huệ chứ không sống với thức, nhất là chúng sanh hay sống với ý thức nhiều hơn, mà ý thức thì luôn luôn ích kỷ, lo cho cá nhân, lúc nào nhỏ hẹp của mình trước tiên. Nếu người mà sống ích kỷ như vậy thì cái trí của mình không thể phát triển được. Người tu phải chuyển thức thành trí, rồi từ cái trí đó mới trở thành Trí Huệ Ba La Mật.

Diệm huệ địa tức là trí huệ chiếu sáng hừng hực, có nghĩa là phải sống với trí huệ luôn luôn thì mới làm lợi ích cho sự nghiệp tu hành của hành giả. Chúng sanh nan điều nan phục, (chúng sanh tánh tình cứng cõi, khó nói, khó độ) cho nên, nếu người xuất gia mà thiếu trí tuệ thì tự mình cũng không thể độ mình chứ đừng nói tới chuyện ra hoằng pháp lợi sanh.

5. Cực Nan Thắng Địa: Nan thắng là nhờ vượt qua. Tâm địa một lòng đi tới để xả mê khai ngộ cho mình chuyển phàm thành thánh, chuyển tối thành sáng giúp cho mình và cho người. Khó mà làm được, mà thắng được mới hay. Phải cố gắng hết sức mình đó mới gọi là cực nan thắng địa, là tâm địa rất là khó mà vượt qua những cái khó đó mới có thể ra hành đạo được. Đây không phải là việc dễ áp dụng, dễ thực hành mà quý vị áp dụng được, thực hành được cho đúng mức, thì đó mới gọi là người học Phật.

Cũng như nói chuyển thức thành trí, nghe thì dễ mà thực hành đâu phải là dễ, nhưng với tâm địa này và địa vị này hành giả có thể chuyển một cách dễ dàng. Chẳng những được dễ dàng mà còn thành công rực rỡ, cho nên mới gọi là cực. Cực là cùng cực, tuyệt đỉnh, tối hậu hoàn toàn để đi đến chỗ ổn định chắc chắn, không bị xê dịch. Đó mới gọi được gọi là Cực Nan Thắng Địa.

6. Hiện Tiền Địa: Tức là tâm địa hiện tại đầy đủ tự giác, giác tha. Tâm địa đầy đủ tự lợi, lợi tha, tự độ, độ tha coi như mình và người được sáng suốt giác ngộ. Hiện tiền địa tức là địa vị liễu ngộ được vô sanh pháp nhẫn. Sanh với pháp hay là nhơn sanh với vũ trụ mà mình thấu rõ không có cái gì là rắc rối hết. Cả pháp giới tâm trí mình cũng đều sáng suốt và hiểu biết hết, nhứt là về hiện tại mình thấy công tu tập của mình tới chỗ tự giác, giác tha, tự độ, độ tha, tự lợi, lợi tha. Quý vị nên nghĩ rằng lúc nào nó cũng nằm nhan nhãn trước mắt đó mới gọi là tâm địa hiện tiền lúc nào cũng sáng suốt giác ngộ, giải thoát cho mình cho người và cho chúng sanh. Đạt được như vậy mới gọi là Hiện Tiền Địa.

7. Viễn Hành Địa: Là đi xa. Lý là đã rời xa khỏi phiền não, không còn phiền não chướng, nghiệp chướng, báo chướng, nên được gọi là viễn hành. Bây giờ chỉ còn có con đường giải thoát gần, xa tất cả những con đường coi như là ràng buộc trầm luân phiền não, nghiệp chướng, báo chướng. Đến quả vị này, quả vị đoạn được vi tế vô minh, giải tỏa hết không cho chướng ngại gần gũi nữa. Khi còn là chúng sanh thì cùng chướng ngại phiền não ở một nhà ; các Ngài khá hơn thì tống ra nhưng ở gần, còn lên địa vị này thì phiền não, chướng ngại đi xa quá rồi. Các Ngài dùng đủ thần lực chuyển tất cả phiền não thành bồ đề, chuyển tất cả nghiệp thức xấu xa trở lại thành trí nhiệm mầu cho nên gọi đó là Viễn Hành Địa.

8. Bất Động Địa: Tâm địa của mỗi người không có một chút nào lay động ở nơi thất tình lục dục, như hư không bất động. Trong sách có bài kệ:

"Như như bất động thị Di Đà,

Giáo lý chơn truyền tự Thích Ca,

Ca Diếp Tây Thiên vi nhất tổ,

Đạt Ma Đông Độ thủ tăng già,

Huệ Năng ngộ đạo tồn y bát,

Thần Tú thất truyền triệt bát sa,

Việt Nam chư tổ hành thiền tịnh,

Ưng tu thất chúng lục ba la ".

Như như bất động, có nghĩa là chỉ cho tâm địa mình lúc bấy giờ định cho đến nổi không còn thấy động, dù trời long đất lỡ cũng không có lay động. Tâm mình không động thì chuyển nghiệp dễ dàng. Làm sao cho tâm địa trực nhập với lại tâm Phật của mỗi người, thì đạt được Bồ Tát Bất Động Địa.

9. Thiện Huệ Địa: Tâm địa lúc bấy giờ giống như Bát Nhã Thánh Trí hoa khai. Tâm địa của vị nầy giống như là hoa Thánh Bát Nhã nẩy nở, tức nhiên đó là quả vị giác ngộ, quả vị Phật. Thiện là khéo léo, cao quý, và thật đặc biệt, cho nên rất khó mà đạt được. Thầy cũng rất mong, sao cho quý vị mỗi ngày tu hành đạt được Thiện Huệ của mình.

10. Pháp Vân Địa: Pháp là vũ trụ bao la, vân là mây. Áng mây lành che khắp cả trần gian, chúng sanh nhờ đó mà không có nắng mưa, lạnh nóng. Pháp vân địa chỉ cho Phật tánh, tâm của vị này lúc bấy giờ le lói sự giác ngộ, sáng suốt giải thoát, chỉ còn chút xíu nữa là hoàn toàn. Pháp vân chỉ cho "Diệu pháp Bồ Đề khắp trang nghiêm, tùy nơi chỗ ở thường an lạc". Tức là pháp nhiệm mầu ở trong cái tâm giác ngộ của mình bây giờ trải khắp tất cả, chỗ nào cũng được coi như là tự tại, tùy theo ở chổ nào cũng được an lạc hết (tâm bình thế giới cũng bình). Vì vậy cho nên các vị Bồ Tát vẫn ở nơi cảnh địa ngục như thường, ở để mà độ sanh chứ không phải ở để mà thọ tội.

Mười quả vị tâm địa này lên tới cái mức độ gần như là giác ngộ như Phật khá hoàn toàn, cả mười cái tâm địa hoan hỷ... Địa là tâm địa của mỗi người chúng ta, nếu mọi người trong chúng ta mà cố gắng đạt cho được quả vị hay là địa vị như nảy giờ thầy giảng đó tức nhiên là chứng, ngộ được quả vị Thập Địa.

Đẳng Giác là trực nhận hoàn toàn không có một mảy may nào nghi ngờ nữa, Phật với chúng sanh coi là bình đẳng như nhau, trực nhận cho đúng không sai chạy. Chẳng những chỉ có loài hữu tình mới có trực giác mà loài vô tình cũng có trực giác đồng như Phật vậy.

Còn Diệu Giác tức nhiên là nhân muôn sự, muôn vật ở giữa chỗ nầy từ phàm đến Thánh, từ nghèo đến giàu, từ tối tới sáng, có nghĩa là tất cả đều là nhiệm mầu đặc biệt. Trực nhận là sống với cảnh đó, không phải chỉ hiểu thường thôi đâu mà phải hiểu một cách cao siêu hơn, được như vậy mới gọi là Diệu Giác.

Còn Viên Giác là người đã giác ngộ hoàn toàn, không cần phải giải thích nầy nọ hoặc nói năng nhiều thêm nữa, vì cái hay, cái quý, cái cao, cái sáng, cái đặc biệt nào đó mà không thể nói lên được. Thí dụ : Ai uống nước thì mới biết nước đó nóng hay lạnh. Sự tu chứng cũng giống như thế đó, được sự chứng ngộ này chỉ có chính hành giả mới biết và cũng không thể thố lộ cùng ai, vì không ai hiểu được sự chứng ngộ này.

Trước khi chấm dứt buổi thuyết giảng hôm nay, thầy cầu chúc cho toàn thể quý vị hiện đang ngồi trong đạo tràng này, tu hành nhật tấn, trí huệ nhật tăng và sớm giác ngộ viên mãn.

Hành Thập Độ Đến Quả Vị Bồ Tát

Hôm nay Thầy đăng đàn khai thị cho đại chúng rõ pháp môn tu tiến ngõ hầu trở thành một vị Bồ Tát Bất Thoái Chuyển, đó là thật hành pháp môn Thập Độ.

Pháp môn Thập Độ là một phương pháp độ sanh mà hàng đệ tử xuất gia cũng như hàng cư sĩ tại gia cần phải biết để hành trì, đi đúng với câu "Nguyện tiêu ba chướng trừ phiền não" mà hằng ngày chúng ta thường đọc sau mỗi thời kinh. Những gì là ba chướng?

Đó là: Phiền não chướng, Nghiệp chướng và báo chướng. Và làm sao dẹp được ba cái chướng ấy trong chính mỗi chúng ta?

a. Phiền não chướng là những gì không an không vui trong chính mình thì mình cần phải dẹp liền, dù cho đối nội đối ngoại, đối thượng, đối hạ. Mỗi niệm, mỗi niệm, bất cứ trong giờ, phút, giây nào chúng ta cũng phải giải tỏa cho được chứng bệnh trầm kha này. Đừng để bị vướng mắc mê lầm.

b. Nghiệp chướng là tất cả những tâm bệnh nào làm ngăn ngại con đường tu tiến của mình thì phải mau mau đánh tan ngay, đừng chần chờ đừng cho quên.

c. Báo chướng là những hoa trái, kết quả mà chính ta đã gieo từ nhiều đời nhiều kiếp nay còn lưu lại, và ta phải gánh chịu trong cuộc đời nầy ; cho nên mới có câu "nguyện tiêu ba chướng trừ phiền não, nguyện đặng trí tuệ thường sáng tỏ". Chúng ta phải làm sao cho trí tuệ được hiển lộ ra và luôn luôn sống với trí Bát Nhã tức là trí sáng suốt sẵn có của mình. Khi ấy phiền não chướng, báo chướng, nghiệp chướng sẽ ra đi một cách tự nhiên.

Nguyện bao tội chướng được tiêu trừ, là khắp nguyện cho tất cả chúng sanh được tiêu trừ nghiệp chướng, tội chướng, báo chướng, phiền não chướng. Kiếp kiếp thường hành theo con đường Bồ Tát là cố gắng làm sao mỗi ngày mỗi giờ phải thực hành cho đúng con đường của Bồ Tát vạch ra, dù cho người xuất gia hay cư sĩ tại gia cũng có thể làm được. Vì thế mà hôm nay Thầy khai thị cho đại chúng bài Thập Độ. Ấy là mười (10) phương pháp độ thoát cho chúng sanh, trong đó có chúng ta, và đây là con đường của Bồ Tát đã đi, nhất là người xuất gia tu theo phương pháp Đại Thừa thì cần thật hành hạnh bồ tát. Vì sao? Vì theo Đại Thừa Giáo khi thọ Cụ Túc Giới là phải thọ Bồ Tát giới xuất gia. Nếu không thọ Bồ Tát giới coi như vị đó tu theo hạnh Thanh Văn Thừa. Nếu ai muốn có quả vị Bồ Tát thì trước hết phải gieo nhân Bồ Tát, cũng giống như chúng ta gieo hột giống cây nào thì sẽ hái quả cây đó.

1. Bố thí cúng thí: Người mà có tâm niệm cúng thí, bố thí thì độ, trừ được xan tham, bỏn sẻn nhưng việc làm này làm sao cho được rốt ráo chứ đừng bố thí để gọi là có tên, như vậy việc làm của mình chỉ cầu chút ít phước báo hữu lậu thì không làm sao đưa đến chỗ Ba La Mật cho được. Bố thí có ba cách:

1. Tài thí: Là chúng ta đem tịnh tài bố thí cho chúng sanh được an cư lạc nghiệp. Tài thí có hai loại: Đó là nội tài và ngoại tài.

a. Nội tài là đem những gì trong thân thể mình như: Mắt, tim, gan, phổi, máu ra bố thí cho người khác đó gọi là nội tài. Điều này khó thực hiện được khi chúng ta còn sống, nhưng chúng ta làm được khi vừa mới tắt thở, có nghĩa là khi còn sống đã ký giấy cam kết cho những bộ phận trong thân thể khi mình vừa chết, giúp cho người khác được sống như trường hợp ghép tim, ghép thận . v.v ...

b Ngoại tài là đem tiền bạc vật dụng ra bố thí cho người nghèo khó thì đó là ngoại tài, thí cho đến nổi không thấy mình là người bố thí, không thấy của bố thí có nhiều hay ít mà cũng không biết người thọ thí đó là ai, được như vậy mới gọi là rốt ráo đến chỗ ba la mật.

2) Pháp thí: Là đem giáo pháp ban bố cho các tầng lớp người, vì sau khi nghe một thời pháp chúng ta có thể chuyển tâm phiền não thành tâm bồ đề, được sống an lạc, sống hạnh phúc ngay hiện đời này. Cao hơn nữa là chuyển con đường mê lầm đi sang con đường sáng suốt giác ngộ, giải thoát khỏi vòng luân hồi sanh tử khổ đau vĩnh viễn muôn kiếp, chuyển phàm thành Thánh.

3) Vô úy thí: Ở trên đời này có nhiều cái khổ, nghèo cũng khổ, giàu cũng khổ, đau cũng khổ và chết cũng khổ, cho nên con người chúng ta luôn luôn lo sợ đủ mọi mặt. Người học Phật cần nên làm sao giúp cho chúng sanh không còn cái lo sợ như vậy, mình phải chinh phục sanh tử. Nói đến tử tức là chết, thì ai ai cũng đều lo âu buồn chán, vì thế người xuất gia cần phải học Phật pháp cho đến nơi đến chốn, để đem những giáo pháp đặc biệt của Đức Phật mà giảng lại cho người đời đừng có tâm sợ sệt, lo âu nữa. Do đó có câu:

"Tài, pháp nhị thí, đẳng vô sai biệt,

Đàn ba la mật, cụ túc viên mãn".

Chúng ta đừng phân biệt tài thí với pháp thí. Phải xem hai loại bố thí này bình đẳng ngang nhau. Nếu bố thí mà đi đến chỗ ba la mật là được cụ túc viên mãn, tức là đầy đủ. Như trong kinh có dạy: "Tất cả những phẩm vật cúng dường lên chư Phật Hiền Thánh Tăng và Hiện Tiền Tăng, chỉ có cúng dường giáo pháp là hơn hết" vì gíáo pháp của chư Phật có khả năng giáo hóa, hoán chuyển cho tất cả chúng sanh. Vì vậy người xuất gia phải cố gắng học hỏi cho thông suốt kinh, luật, luận. Kinh, Luật và Luận là ba kho tàng quý báu của Đạo Phật. Được như thế mới là pháp cúng dường tối thắng.

2. Trì giới: Trì giới là độ hủy giới, hoặc độ phá giới. Gìn giữ giới như gìn giữ viên minh châu, hoặc tròng con mắt. Trì giới ba la mật nằm trong ba yếu tố chánh bên Đại Thừa. Đó là:

a. Nhiếp luật nghi giới: Không có việc thiện nhỏ nào mà mình bỏ qua.

b. Nhiếp thiện pháp giới: Không có việc lành nào dù nhỏ mà mình không làm.

c Nhiêu ích hữu tình giới: Bất cứ làm việc gì, luôn luôn phải nghĩ đến sự lợi ích cho chúng sanh và phải làm sao cho chúng sanh nhận được trong chính họ có mang viên Ma Ni Bửu Châu (đó là phật tánh). Ba điểm này cũng giống trong ba câu,

"Nguyện đoạn nhất thiết ác,

Nguyện tu nhất thiết thiện,

Nguyện độ nhất thiết chúng sanh". mà mỗi ngày độ ngọ chúng ta đều phải nhớ đọc.

3) Nhẫn nhục: Nhẫn nhục ba la mật là độ sân hận, giận tức. Người nào có lòng nhẫn nhục là không bao giờ sân hận, nhưng thật rất khó làm. Vì thế trong kinh có câu.

"Nhất niệm sân tâm khởi,

Bá vạn chướng môn khai".

Khi một niệm sân giận nổi lên thì có đến trăm muôn cửa chướng ngại theo sau. Cũng như chúng ta thường hay nghe "Vi phiền não chi căn. Thị tam đồ chi quả". Giận là cái gốc phiền não, đây là quả khổ trong ba đường, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Cho nên người con Phật, Thích Tử, Thích Nữ phải dẹp cho được cái giận tức buồn phiền này thì tu rất là mau tiến. Không ai có thể dẹp cho mình, chỉ có mình mới tự làm được mà thôi. Nhưng muốn dẹp bỏ cái giận tức này thì trước tiên cần phải tu hạnh nhẫn nhục ba la mật. Nhẫn cho đến khi nào không còn thấy mình nhẫn đó mới gọi là ba la mật, cũng như chúng ta sống hàng ngày đây có ba nghiệp mà cần phải nhẫn đó là: ý nghĩ, lời nói và hành động. Thánh nhân có câu:

"Nhẫn, nhẫn, nhẫn trái chủ oan gia tùng thử tận"

Thân, miệng, ý nhẫn thì bao nhiêu trái chủ oan gia nghiệp báo đều tiêu hết

"Nhiêu, nhiêu, nhiêu, thiên tai vạn họa nhất tề tiêu"

Thương, thương, thương ngàn tai muôn họa theo đó mà tiêu tan.

"Mặc, mặc, mặc, vô hạn thần tiên tùng thử đắc"

Lặng, lặng, lặng, đừng phát động nổi lên để cho tâm hồn trở lại sống với cảnh thần tiên.

Cho nên trong kinh Phật có dạy: "Ba nghiệp hằng thanh tịnh, đồng Phật vãng Tây phương".

4) Tinh tấn: Người có tinh tấn thì độ được biếng nhác, trễ nải. Phải luôn luôn tinh tấn trong tâm hồn mình, lúc nào cũng phải tinh tấn hành đạo, học đạo, đừng bao giờ cho nó giải đãi. Cái nghiệp biếng nhác này đã ăn sâu gốc rễ từ vô thỉ tới bây giờ. Trong kinh phật có dạy ba cách tinh tấn đó là:

a) Bị giáp tinh tấn,

b) Gia hạnh tinh tấn,

c) Vô hỷ túc tinh tấn.

a) Bị giáp tinh tấn là như thế nào? Giống như người ra mặt trận lúc nào cũng mặc áo giáp để bảo vệ thân mạng, coi như ngày nào cũng phải chống lại quân giặc. Thí dụ như, mỗi buổi sáng tới giờ công phu chúng ta hay bị bệnh nhức đầu, đau bụng, đó là con ma phiền não, con ma làm biếng nổi lên, xui khiến cho tâm giải đãi không tu không học, ngay lúc đó chúng ta phải làm sao chiến thắng nó, hàng ngày, hàng giờ, hàng phút mới được ca khúc khải hoàn!

b) Gia hạnh tinh tấn: Là gia công tấn hạnh tinh tấn siêng năng luôn luôn làm sao mỗi ngày mỗi đi lên, cũng như Đức Phật dạy người xuất gia chúng ta mỗi nửa tháng cạo tóc một lần. Cạo tóc đây có nghĩa là cạo những phiền não trọng trược đã theo chúng ta từ vô thỉ kiếp.

c) Vô hỷ túc tinh tấn: Không bao giờ vui mừng cho việc tu tập của mình là đủ, thí dụ như có những vị đồng ấu xuất gia khoảng 8, 9 tuổi đến hơn 40 tuổi thì đã cho đó là tu đủ rồi không chịu tinh tấn thêm lên. Như vậy là không được, vì vô hỷ túc tinh tấn là không bao giờ thấy là đủ, cho đến khi nào nhận chân được món quà Vô Thượng Chánh Đẳng, Chánh Giác, chừng đó mới là hỷ túc tinh tấn. Làm sao cố gắng giữ cho được ba món tinh tấn này đừng cho lui sụt. Vì thế mà chư Hiền nhơn dạy chúng ta bằng những câu thơ như sau:

"Trên đường đạo không gì bằng tinh tấn,

Không gì bằng trí tuệ của đời ta,

Sống điêu linh trong kiếp sống Ta Bà,

Chỉ có tinh tấn là vượt qua tất cả".

5) Thiền định: Tâm của chúng ta có thiền định ba la mật thì mới độ được tán loạn, phải làm sao cho tâm mình định đến khi nào không còn thấy mình định mới thôi. Người mà tâm ý tán loạn thì không làm cách nào để đạt được đạo, không làm sao phát sanh trí tuệ, bởi vì nhơn định mà phát huệ, mới ngõ hầu thành tựu được thánh đạo; khỏi cô phụ chí hướng xuất gia của mình. Ngài Khổng Tử cũng có nói tâm mình lúc nào cũng giữ định tĩnh luôn luôn để "Lập thân hành đạo, dương danh ư hậu thế, dĩ hiển kỳ phụ mẫu, hiếu chi thỉ dã". Có nghĩa là tự mình phải hành đạo, cho đắc đạo để lại tiếng thơm cho đời sau, để làm rạng danh đến cha mẹ sanh mình đó là trả hiếu vậy. Vì thế mà thầy mong muốn sao cho Tăng Ni lúc nào cũng sống trong thiền định, để hoằng truyền chánh pháp, đền trả ơn sâu chư Phật, chư Tổ.

6) Bát nhã ba la mật: Khi có bát nhã ba la mật là độ được vô minh. Hễ có ánh sáng thì làm sao có bóng tối, cho nên tâm hồn lúc nào cũng sáng suốt cho đến không còn thấy mình sáng suốt đó mới gọi là Bát nhã ba la mật. Phần này chia làm ba thể thức.

a. Bát nhã vô phân biệt gia hạnh: Dùng trí bát nhã của mình ra làm phật sự, không phân biệt làm nhiều làm ít, chuyện cần làm phải làm vì lợi ích chúng sanh, không còn suy tính. Cứ lấy trí bát nhã ra sử dụng, luôn luôn phải gia hạnh tinh tấn.

b. Bát nhã vô phân biệt: Lúc nào mình cũng sống với trí bát nhã là không bao giờ sai. Đôi khi còn có những chuyện phải hàng phục chúng sanh, mình phải tỏ ra buồn phiền giận tức la lối lớn tiếng, nhưng nó vẫn nằm trong Bát Nhã Thánh Trí (Trường hợp này chỉ sử dụng cho người khi mà hạt giống phiền não không còn nữa; chỉ còn lại hạt giống Bát Nhã Thánh Trí).

c. Bát nhã vô phân biệt hậu đắc: Lấy trí sáng của mình tu học cho đến khi nào đạt được hậu đắc trí. Hậu đắc trí này đã sẵn có trong mỗi chúng ta, là trí sau của căn bản trí nhưng lâu ngày bị lu mờ, bây giờ mình phải làm sao giải tỏa sự lu mờ đó đi thì ánh sáng bát nhã hậu đắc trí sẽ hiện ra, đây là trí tuệ hoàn toàn sáng suốt tối hậu để giác ngộ. Cũng như Đức Thích Ca nhờ có căn bản trí cho nên trong thời gian tu lục niên khổ hạnh và sau thời kỳ thiền định 49 ngày dưới cội bồ đề thì Ngài mới đạt được cái trí hậu đắc.

7) Phương tiện ba la mật: Là để độ lòng người cố chấp, vì trên đời này không có gì là tuyệt đối, mà muốn lợi ích cho chúng sanh thì cần phải có phương tiện, vì người đời hay chấp ngã, chấp pháp, chấp danh ngôn, chấp thân này cho là thiệt có cho là thường còn, vì thế mới có ba loại phương tiện để độ những cái chấp này:

1. Đại từ bi phương tiện: Lúc nào cũng dùng tâm đại từ, đại bi của mình nhưng phải có một chút phương tiện trong đó, đặng giúp cho người đời dễ hiểu, và họ trở lại tâm bình thường.

2. Đại giác ngộ phương tiện: Đây là phương tiện trong sự đại giác ngộ, chứ không phải giác ngộ trong sự mê lầm, nếu mình không hiểu biết mà vẫn cố làm thì sẽ đi sai chánh pháp.

3. Chuyển pháp luân bát nhã phương tiện: Dùng bánh xe pháp để giáo hóa không bao giờ thoái chuyển, giống như chuyển pháp luân bất thoái phương tiện (dù gặp chuyện khó khăn gì cũng đừng nản lòng) mình phải làm sao cố gắng cho phương tiện này trở thành ba la mật thì mới không lay chuyển tâm bồ đề.

8) Nguyện ba la mật: Là độ tâm tham dục của chúng sanh của chính hành giả cho nên mới có bài thơ:

"Vui trong tham dục vui là khổ,

Khổ để tu hành khổ quá vui,

Nếu biết có vui là có khổ,

Thà rằng đừng khổ cũng đừng vui,

Mong sao giữ tánh không vui khổ,

Mới thoát ra ngoài lối khổ vui".

Người tu hành muốn có tánh 'cũng đừng vui cũng đừng khổ', thì phải phát nguyện tu hành ba la mật "Tu hành vô nguyện, đạo quả nan thành" . Tu hành mà không có phát nguyện thì đạo quả khó thành tựu, nguyện ba la mật có ba điểm:

1. Chí thành tâm nguyện: Phàm làm việc gì phải đem hết lòng thành để nguyện (chứ không phải nguyện như cái máy nói, nói xong thì ngừng nghĩ).

2. Thâm tâm nguyện: Đem cái tâm sâu sắc vững vàng đi tới, tiến tới luôn luôn để đến chỗ rốt ráo.

3. Hồi hướng phát tâm nguyện: Nghĩa là làm được cái gì cũng đều phát tâm nguyện hồi hướng cho chúng sanh, nếu muốn cho bản nguyện của mình trở thành ba la mật thì cần phải nhớ vào, bốn câu thệ nguyện mà mỗi buổi ăn sáng Tăng, Ni đều đọc tụng:

Tự tánh chúng sanh thệ nguyện độ,

Tự tánh phiền não thệ nguyện đoạn,

Tự tánh pháp môn thệ nguyện học,

Tự tánh phật đạo thệ nguyện thành.

Bốn câu trên đây thuộc về lý phát nguyện:

Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ,

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn,

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học,

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

Bốn câu này thuộc về sự phát nguyện, mỗi ngày chúng ta dứt bỏ một chút để hành theo lý và sự cho đúng pháp của chư Tổ lưu truyền là đặng thành chánh quả.

9) Lực ba la mật: Độ tánh yếu hèn của mỗi người, vì đây là sức mạnh của khả năng từng cá nhân một, tất cả mọi người ai cũng có khả năng riêng biệt của chính mình. Lực này có đến năm (5) loại là:

a. Tín lực: Sức mình tin tưởng là mình sẽ làm được những chuyện mà bản thân mình muốn làm, nhờ có lòng tin nên mới thành công.

b. Tấn lực: Một sức tinh tấn luôn luôn dõng mãnh trên con đường tu học và con đường hoằng pháp lợi sanh.

c. Niệm lực: có một sức mạnh suy nghĩ sao cho việc tu, việc học và hành đạo của mình luôn luôn trong chánh niệm .

d. Định lực: Dù cho trời long đất lở, chúng ta lúc nào cũng giữ chánh định tự nhiên không lo sợ không hoảng hốt ...

e. Huệ lực: Đây là sức trí huệ ba la mật, trí huệ kim cương, mình phải đạt cho được cái đó. Mà muốn đạt cho kỳ được cái huệ lực, chúng ta phải thực hành cho đủ ba yếu điểm là:

1. Giới lực ba la mật: Sức giữ giới cho được rốt ráo nghiêm minh.

2. Định lực ba la mật: Sức thiền định cho được rốt ráo. Đi, đứng, nằm, ngồi đều phải có định lực dù cho sắp chết cũng phải có định lực, nhờ như vậy mà thần thức được sáng suốt, an nhiên tự tại.

3. Huệ lực ba la mật: Sức điện trí tuệ Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa bao trùm cả trong và ngoài ba ngàn đại thiên thế giới.

10) Trí ba la mật: Có tầm mức trung trí tuệ, chưa phải là đại trí tuệ, nhưng có thể độ được tánh ngu si. Đầu tiên cần phải có nhất thiết trí, tất cả mọi sự gì mình đang sống đây phải tự giác. Kế tiếp là đạo chủng trí, trí tuệ này liên quan mật thiết đến muôn loài chúng sanh, người đạt được đạo chủng trí thì có giác tha hoàn toàn.

Cuối cùng đến nhất thiết chủng trí, tất cả những chuyện thế gian cho đến siêu xuất thế gian trong vũ trụ ngoài vũ trụ đều hiểu biết hết, thì sẽ được giác hạnh viên mãn. Sau đây là một bài thơ về trí tuệ:

"Tâm trí tuệ thinh thinh rộng lớn,

Sáng trong ngần chẳng bợn mây trần,

Làu làu một tánh thiên chân,

Bao trùm muôn loại chẳng phân thánh phàm..."