Sử Truyện Về Các Vị Cao Tăng Đến Thiên Trúc Cầu Pháp Thời Đại Đường

Bộc Xạ biết Tướng Công vui mừng, nói rằng: Hòa-thượng, thật không thể nghĩ bàn. Và liền cùng Nhâm phu nhân với Tiết độ quân tướng đồng đảnh lễ Hòa-thượng, đứng dậy hỏi thăm xong, phân định ngồi yên đúng chỗ. Đô Áp Nha cho các quân tướng đồng nghe. Lúc Hòa-thượng giảng nói pháp, có Pháp sư Vô Doanh và Pháp sư Lương Nguyên, là các vĩ tài giỏi trong chúng Tăng, cùng ngồi dự giữa Đại chúng. Hòa-thượng dẫn nêu kinh Phật Đảnh nói: A-nan! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay, do các thứ điên đảo, nghiệp chủng tự nhiên, như chùm trái ác xoa. Các thầy tu hành chẳng được thành Vô thượng Bồ-đề, cho đến thành Thanh văn, Duyên giác, và thành ngoại đạo, quyến thuộc của các trời ma vương, đều do không biết hai thứ căn bản tu hành sai loạn, giống như nấu cát mà muốn thành thức ăn ngon, dẫu có trải qua số đời kiếp nhiều như cát bụi cũng không thể được. Thế nào là hai thứ? Nay A-nan! Một là căn bản sanh tử từ vô thỉ, thì nay ông và các chúng sanh dùng tâm phan duyên làm tự tánh. Hai là Niết-bàn Bồ-đề từ vô thỉ lại thể tánh vốn không; thanh tịnh thì nay ông do thức tinh vô minh sanh ra các duyên, bởi duyên sai khiến, do mất bản minh, nên tuy suốt ngày thực hành mà chẳng thể tự giác, tại rơi vào các đường. Hòa-thượng lại giảng: Tất cả chúng sanh xưa nay viên mãn, trên đến Chư Phật dưới đến tất cả hàm thức cùng đồng bản tánh thanh tịnh. Vì chúng sanh khởi một niệm vọng tâm liền nhiễm ba cõi. Vì chúng sanh hữu niệm, nên nói vô niệm, nếu không hữu niệm thì vô niệm cũng chẳng có. Vô niệm tức là Vô sanh, vô niệm tức là vô diệt, vô niệm tức là vô ái, vô niệm tức là vô tắng (ganh ghét), vô niệm tức là vô thỉ, vô niệm tức là vô xả, vô niệm tức là không cao, vô niệm tức là không thấp, vô niệm tức là không nam, vô niệm tức là không nữ, vô niệm tức là không phải, vô niệm tức là không quấy. Chíùnh lúc vô niệm, vô niệm cũng chẳng tự có. Tâm sanh tức các pháp sanh. Tâm diệt tức các pháp diệt. Tâm vốn như vậy, tội cấu cũng vậy, các pháp cũng vậy. Chính lúc vô niệm, tất cả các pháp đều là Phật pháp, không một pháp nào lìa khỏi Bồ-đề. Hòa-thượng lại bảo: Do vọng mà có sanh, do vọng mà có diệt. Sanh diệt gọi là vọng, vọng diệt gọi là chân, đó gọi là Vô thượng Bồ-đề, và Đại Niết-bàn.

Hòa-thượng giảng nói pháp rồi, ngồi thẳng không lay động. Bộc Xạ nghe giảng pháp xong, chắp tay bạch Hòa-thượng: Can là địa chủ, tự đáng phải ra xa đón rước, nhưng vì việc công không được rảnh, xin Hòa-thượng chớ trách. Trước kia con vốn là Tây thượng binh ngựa sứ. Hòa-thượng ở Lan nhã tại núi Bạch nhai, không phải ngay nhà, nếu có điều cần, chuyên sai nha tiền Ngô Hầu giang nương thừa tiếp cúng Hòa-thượng. Hòa-thượng hỏi: Tu hành Bát-nhã ba-la-mật, trăm thứ chẳng cần. Hòa-thượng lại bảo: Ông chỉ nên nói về tâm, các vị trời sẽ bày biện cúng dường. Thế nào là nói về tâm? tâm không cầu, tâm không tham, tâm không ái, tâm không nhiễm. Với Phạm thiên, chẳng cầu mà Phạm thiên tự đến, với quả báo, chẳng cầu mà quả báo tự đến, vô lượng sự quý báu, chẳng cầu mà tự đến. Hòa-thượng lại bảo: Biết đủ, thì rất SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 6 giàu sang, ít muốn, rất an vui. Bộc Xạ nghe Hòa-thượng giảng, chắp tay kính lễ. Pháp sư Lương Nguyên đảnh lễ bạch Hòa-thượng rằng: Đệ tử một lần được nghe pháp rồi, lưới nghi liền dứt, nay đến nương tựa Hòa-thượng, cúi xin chấp thuận! Còn Pháp sư Vô Doanh vẫn cao ngạo, bèn kính sợ đổi sắc mặt. Hòa-thượng hỏi Pháp sư Vô Doanh: Ông có biết chữ khách chăng? Pháp sư Vô Doanh đáp: Dẫn các pháp tướng, rộng dẫn văn nghĩa. Hòa-thượng bảo: Pháp sư không biết chủ khách, gượng nhận tiền trần làm tâm trôi theo sanh tử, tự cho là hiểu biết, giống như nấu cát muốn thành thức ăn ngon, dù nhiều số kiếp cũng chỉ thành cát nóng, chỉ lừa dối mình và lừa dối kẻ khác. Trong kinh Lăng-già nói: Theo lời mà lấy nghĩa, dựng lập nơi các pháp, vì kia dựng lập nên, chết đọa vào địa ngục. Pháp sư Vô Doanh nghe giảng pháp mà nghiêng thân mình lệch khỏi chỗ ngồi. Hòa-thượng hỏi: Vô ký có mấy thứ? Pháp sư Vô Doanh đáp: Có Dị thục vô ký, Biến dịch vô ký, Công xảo vô ký, Oai nghi vô ký. Hòa-thượng lại hỏi: Thế nào là hữu ký? Pháp sư Vô Doanh đáp: ý thức thứ sáu là hữu ký. Hòa-thượng bảo: Ý thức thứ sáu là thức điên đảo, tất cả chúng sanh chẳng ra khỏi ba cõi đều do ý thức. Lúc ý không sanh tức vượt ba cõi. Cạo đầu xuống tóc đều là đệ tử của Phật, chẳng phải học hữu ký, không thể học vô ký. Các Pháp sư thời nay thảy đều học vô ký, chẳng trú Đại thừa, vượt quá danh ngôn, nghĩa ấy rõ ràng. Người ngu chẳng thể tự giác. Giác là nhận biết các tình thức rỗng lắng không sanh, gọi đó là Giác. Nghe nói vậy, Pháp sư Vô Doanh đuối lý. Hòa-thượng bảo: Vô ký có hai thứ: một là Hữu phú vô ký và hai là Vô phú vô ký. Ý thức thứ sáu cho đến nhãn v.v..., năm thức trước đều thuộc Hữu phú vô ký. Từ Ý thức thứ sáu cho đến thức thứ tám đều thuộc Vô phú vô ký, và đều gượng đặt tên gọi đó. Lại thêm thức thứ chín là thức thanh tịnh cũng là vọng lập. Hòa-thượng lại dẫn nêu kinh Lăng-già nói: các thức Tám chín, như các gợn sóng biển, tập khí thường thêm lớn.

Rễ bàn nương bền chắc. Tâm theo dòng cảnh giới, như sắt nói từ thạch, như nước chảy dốc hết, sóng cả tức chẳng nổi, ý thức như vậy diệt, các thứ thức chẳng sanh, các thứ ý sanh thân. Ta nói là tâm lượng, được pháp không tư tướng. Phật tử chẳng Thanh văn. Nghe giảng pháp như vậy, Pháp sư Vô Doanh chỉ khen ngợi không thể nghĩ bàn! Hòa-thượng lại hỏi: Kinh Lăng-già chép: Dùng nêm tháo nêm, nghĩa ấy như thế nào? Pháp sư Vô Doanh đáp: Thí như bẻ gỗ, trước lấy nêm lớn xuống, tức nêm nhỏ xuống, khiến nêm lớn ra. Hòa-thượng chấp ngay Pháp sư Vô Doanh, bảo rằng: Đã dùng nêm nhỏ để ra nêm lớn, nêm lớn đã ra thì nêm nhỏ trở lại còn đó. Thế nào là dùng nêm ra nêm? Pháp sư Vô Doanh lại không có lời lẽ để đối đáp. Pháp sư liền giải thích: Nêm là dụ cho phiền não chúng sanh. Nêm dụ cho ngôn giáo của Chư Phật Như lai. Nêm phiền não đã không thì Pháp chẳng tự có. Thí như người bị bệnh, bèn cho thuốc hay, nếu bệnh được lành, thuốc hay đều bỏ. Nay Pháp sư chấp pháp ngôn giáo, như người bệnh chấp phương mà chẳng chịu uống thuốc, chẳng bỏ văn tự cũng như nêm ở trong gỗ. Trong kinh Lăng-già nói: Thí như dùng ngón tay để chỉ đồ vật, trẻ con chỉ nhìn ngón tay mà không trông nhìn đồ vật. Theo lời nói chỉ, mà sanh chấp trước, cho đến trọn đời chẳng thể xả bỏ văn tự mà cho đó là đệ nhất nghĩa. Hòa-thượng lại hỏi Pháp sư về nghĩa của ba ngôi báu, Bốn đế. Lại hỏi nghĩa của Ba thân, Pháp sư Vô Doanh lại chẳng dám trả lời, chỉ ngợi khen là không thể nghĩa bàn. Bộc Xạ nghe giảng pháp như vậy rồi càng vui mừng gấp bội, thưa rằng: Ngay hôm ấy đệ tử lo sợ Hòa-thượng ở lâu trong cửa núi thì ngại sợ quan quyền đối đáp với Tướng Công không được thẳng duyên lo sâu. Các bậc sư Tăng ở tam xuyên, đều không có một người có khả năng đối đáp xứng ý Tướng Công. Tướng Công qua một lần gặp Hòa-thượng, bèn đến nói với đệ tử thật đáng là bậc đạo giả! Bẩm tánh đặc đạt, cao vời khác hẳn chư Tăng! và ngợi khen không thể nghĩa bàn. Đệ tử nghe Tướng Công nói, mừng vui hớn hở chẳng thể tự dằn. Đệ tử có phước gặp thời không lo buồn. Các quân tướng đều mừng vui an ủi, không thể nói cùng. Xong, Bộc Xạ bèn đảnh lễ mà lui ra.

Bấy giờ có Thiền sư Thể Vô ở Đông kinh, là bậc tuấn triết trong chúng tăng, nơi nơi đều cầu thỉnh làm thầy, giới luật oai nghi và các pháp sự, thông minh lắm biện tài, cũng tôn xưng là Thiền sư, vốn là đệ tử của Thiền sư Hoằng Chính trú tại chùa Thánh Thiện, cùng Tấn nguyên đậu thừa thập phương Lý Khứ, Thái thanh thành Tô Thừa, Phán quan Chu Hợp v.v... tìm hỏi Hòa-thượng, thẳng đến chỗ Thiền đường.

Hòa-thượng thấy lại, cùng tự nhiên mỗi tự ngồi yên. Thiền sư Thể Vô hỏi: Hòa-thượng là đệ tử của ai, là tông chỉ của ai? Hòa-thượng đáp:

Là tông chỉ của Phật, là đệ tử của Phật. Hòa-thượng lại bảo: Xà-lê cạo tóc đắp mặc pháp y tức là đệ tử của Phật, đâu cần phải hỏi. Tông chỉ của thầy là y cứ kinh Liễu nghĩa, chẳng ý cứ kinh Bất liễu nghĩa. Nếu có điều nghi thì mặc ý cứ hỏi. Thiền sư Thể Vô biết Hòa-thượng là đệ tử của Hòa-thượng Kim, bèn nói lời hủy báng rằng: Hiếm thấy người ở Nhật Nam chẳng khởi tâm Thiền sư đánh người mà bảo là không đánh, tức giận người mà bảo không tức giận, có người cúng thí lại thọ nhận mà nói không thọ nhận. Thể Vô tôi rất không hiểu điều này? Hòa-thượng đáp: Tu hành Bát-nhã ba-la-mật chẳng thấy người báo ân, chẳng thấy SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 6 người tạo ân. Đã không có thọ nhận mà thọ nhận các thứ chưa đủ, Phật pháp cũng chẳng diệt thọ. Vô Trú tôi từ khi mới phát tâm cho đến ngày nay chưa từng thọ nhận một mảy lông tóc cúng thí. Nghe nói như vậy, Thiền sư Thể Vô nhìn các quan bảo rằng: Thiền sư này nói năng rất khác lạ. Hòa-thượng hỏi Thiền sư Thể Vô rằng: Xà-lê miệng đã tự nhận là Thiền sư, vì sao khởi tâm đánh người, khởi tâm tức giận người, khởi tâm thọ nhận cúng thí? Thiền sư Thể Vô tự nhận biết mình lạc mất tông chỉ, bỗng nhiên đổi sắc mặt, suy lường giây lâu chẳng nói, mà hỏi Hòa-thượng: Có hiểu kinh Lăng-già chăng? Hòa-thượng đáp: Giải là chẳng hiểu. Các quan cùng nói với Hòa-thượng: Thiền sư chỉ giảng nói, sao lại cùng vặn hỏi? Hòa-thượng bảo các quan: Nếu giảng nói, sợ các người không tin. Các quan đáp: Xin tin. Hòa-thượng liền bảo: Nếu ta nói đầy đủ, hoặc có người nghe, tâm sanh cuồng loạn, nghi ngờ chẳng tin. Và Hòa-thượng liền dẫn Kinh Lăng-già nói: Người ngu thích nói vọng, chẳng nghe trí tuệ chân thật, giảng nói gốc của ba cõi, thật là diệt nhân khổ. Giảng nói tức đổi khác, chân thật lìa văn tự, nơi tâm cảnh vọng tướng, ngu sanh hai thứ thấy, chẳng biết tâm và duyên, tức khởi hai vọng tướng, rõ tâm và cảnh giới, tướng vọng sẽ chẳng sanh. Thiền sư Thể Vô nghiên cứu nghĩa, nêu dẫn kinh Pháp Hoa có ba thừa. Hòa-thượng dẫn kinh Lăng-già nói: Người ngu si kia nói có ba thừa, chẳng nói duy tâm, không các cảnh giới, tâm không giác biết, sanh động niệm tức là lưới ma. Lại dẫn kinh Tư Ích nói: Thế nào là tất cả pháp chánh, thế nào là tất cả pháp tà? Nếu dùng tâm phân biệt, tức tất cả đều là pháp tà, nếu dùng tâm không phân biệt, thì tất cả đều là pháp chánh.

Trong pháp không tâm, khởi tâm phân biệt, thảy đều là tà.

Có Thiền sư Tuệ Ức, mọi người ở đương thời gọi là Lý Sơn Tăng, hỏi Hòa-thượng rằng: Vì Bắc Thiền sư làm sao vào làm? Hòa-thượng đáp: Thiền sư vừa chẳng có Nam, vừa chẳng có Bắc, cũng chẳng vào làm, cũng chẳng ra làm, chẳng được chẳng mất, không đi ,không dừng, chẳng chìm chẳng nổi, sống lao nhao. Thiền sư Tuệ Ức nghe xong cúi đầu chắp tay mà ngồi.

Có Thiền sư Nghĩa Tịnh, Thiền sư Xử Mặc, Thiền sư Đường Uẩn đều là đệ tử của Thiền sư Tuệ Minh, đến muốn được bàn luận Phật pháp với Hòa-thượng, Hòa-thượng hỏi: Xà-lê hiểu kinh luận gì? Thiền sư Đường Uẩn đáp: Giải luận Bách pháp, từng làm tăng giảng. Hòa-thượng nói. Thiền sư Đường Uẩn đáp: Trong có năm thứ vô vi, ngoài có năm thứ hữu vi, nhiếp hết tất cả các pháp.. Hòa-thượng dẫn kinh Lăng-già nói: Vô trí thường phân biệt, hữu vi và vô vi. Nếu những người tu hành, không nên khởi phân biệt, trong kinh nói vọng tướng, chẳng hề vượt ngoài danh. Nếu lìa bỏ lời nói cũng không có chỗ nói. Thiền sư Đường Uẩn nói với Thiền sư Nghĩa Tịnh: Xin Xà-lê lại hỏi. Thiền sư Nghĩa Tịnh liền hỏi Hòa-thượng: Thiền sư làm, chớ sanh ngồi Thiền. Hòa-thượng đáp: Chẳng sanh, chỉ ẩn một Thiền. Thiền sư Nghĩa Tịnh chẳng hiểu, liền hỏi Thiền sư Xử Mặc: Thế là thế nào? Thiền sư Xử Mặc cũng không hiểu, lại hỏi Thiền sư Nghĩa Tịnh. Hòa-thượng biết không hiểu, bèn hỏi Thiền sư Nghĩa Tịnh: Xà-lê hiểu kinh luận gì? Thiền sư Nghĩa Tịnh hỏi: Giải giới Bồ-tát, từng làm Tăng giảng. Hòa-thượng hỏi: Giới lấy gì làm thể? Lấy gì làm nghĩa? Thiền sư Nghĩa Tịnh không lời lẽ để đối đáp, bèn tuôn lời dơ bẩn: Chẳng phải tôi không hiểu, để vì thử ông, dường như Thiền ẩn một của ông, tôi nghi ngờ không thực hành. Thiền sư Xử Tịch tiếp lời: Tôi nghi ngờ ông ngu độn chẳng làm, ta giận buồn chẳng làm, ta biếng lười nghi ngờ chẳng làm, ta lười nhác nghi ngờ chẳng vào. Hòa-thượng bảo với chư Tăng: Lý Như như đầy đủ trí Nhất thiết, Vô thượng Đại thừa vượt quá danh ngôn, nghĩa ấy rất rõ ràng, ngu phu không hay biết, Vô Trú tôi cùng các vị Xà-lê nói một duyên khởi. Trong xóm làng nọ vào một buổi sớm mai, có tiếng trẻ con gào khóc, người ở gần đó bèn đến xem, thấy người mẹ tức giận đánh, người ở gần ấy hỏi: Vì sao đánh nó? Người mẹ ấy đáp: Vì nó đái ỉa trên giường. Người ở gần đó la rầy người mẹ rằng: Nó là trẻ con, sao lại đánh nó. Lại nghe có tiếng gào khóc, người ở gần đó nghe lại đến hỏi, thấy một người đàn ông khoảng ba mươi tuổi, người mẹ dùng cây đánh nó. Người ở gần đó hỏi: Vì sao đánh nó? Người mẹ đáp: Nó đái ỉa trên giường. Người ở gần đó nghe nói, bèn bảo: Gã này lắm ứng nên cứt đái, ngay phải đánh đau. Các loại tăng như vậy, thí như voi ngựa đánh đòn đau buồn chẳng thuần điều, lại thêm các gậy độc cho đến thấu suốt xương cốt. Hòa-thượng lại giảng nói: Muốn cầu an vui tịch tịnh phải học pháp Sa-môn, không tâm lìa ý thức, tức là pháp Sa-môn. Các Xà-lê cạo tóc đắp mặc pháp y, tự nói ta là đệ tử Phật mà chẳng chịu học pháp Sa-môn, miệng chỉ nói, mà nhác làm, lười làm, nghi ngờ ngu độn chẳng vào. Đó chẳng phải là Sa-môn Thích Tử, đó chính là loại Dã can, Phật có lời văn rõ ràng ở đời vị lai sẽ có người đắp mặc pháp y ca-sa, vọng nói ở các hữu, hủy hoại Chánh pháp của ta. Thí như dùng ngón tay chỉ đồ vật, kẻ phàm ngu si, chỉ nhìn ngón tay, chẳng xem đồ vật, theo lời nói chỉ mà sanh chấp trước, cho đến hết đời chẳng bao giờ xả bỏ chỗ chỉ của văn tự. Theo lời mà lấy nghĩa, tạo lập các pháp, vì tạo lập kia nên chết đọa vào địa ngục. Chư tăng nghe giảng nói, mịt mờ đổi sắc mặt, SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 659 từ tạ lui ra.

Có Thiền sư Tịnh Tạng trú tại chùa Thắng Quang tại Tây kinh, nghe Hòa-thượng là người không thể nghĩ bàn, bèn từ xa tìm đến. Hòa-thượng hỏi: Sao biết là không thể nghĩ bàn? Thiền sư Tịnh Tạng đáp: Bởi biết pháp y bình bát của Hòa-thượng Kim truyền trao cho Hòa-thượng. Hòa-thượng hỏi: Làm sao biết? Thiền sư Tịnh Tạng đáp: Các tăng tục đều nói Hòa-thượng đích thực là người đắc pháp từ Hòa-thượng Kim. Đệ tử may mắn lắm có phước được gặp Hòa-thượng. Nói xong bèn đảnh lễ. Hòa-thượng hỏi: Ngày trước học kinh luận gì? Thiền sư Tịnh Tạng đáp: Đệ tử có đọc Duy ma sớ chương, cũng học pháp ngồi Thiền, tông chỉ của Thái Bạch. Hòa-thượng liền vì giảng pháp: Vô ý là đạo chẳng quán là Thiền, Sư chẳng lấy cũng chẳng bỏ, cảnh đến cũng chẳng duyên. Nếu xem chương sớ tức là tướng niệm ồn động, nếu học tông chỉ Thái Bách, tông chỉ ngồi Thiền tức là y tướng phan duyên. Nếu muốn ở lại đây thì tất cả sở học từ trước đến nay đều dứt sạch, chẳng còn lưu giữ trong tâm. Và Hòa-thượng hỏi Thiền sư Tịnh Tạng: Vậy có được chăng? Thiền sư Tịnh Tạng đáp: Được. Xin Hòa-thượng từ bi chỉ dạy cho khuôn phép của Hòa-thượng. Hòa-thượng quán sát thấy Thiền sư Tịnh Tạng có khả năng làm pháp khí, nên liền giảng pháp cho nghe:

Một vật còn ở tâm, chẳng ra khỏi ba cõi, có pháp là tục đế, Không tánh Đệ nhất nghĩa, lìa tất cả các tướng, tức gọi là Chư Phật. Vô niệm tức vô tướng, hữu niệm tức luống dối, vô niệm vượt ba cõi, hữu chấp thì còn trong ba cõi, vô niệm thì không phải, vô niệm thì không quấy, vô niệm thì không tự, vô niệm là không tha, tự tha đều lìa, thành Phật Bồ-đề.

Ngay lúc chánh niệm, vô niệm chẳng tự có. Nghe giảng pháp như vậy Thiền sư Tịnh Tạng vui mừng hớn hở, tự xin Hòa-thượng đổi pháp hiệu là Siêu Tạng, và thường theo hầu chẳng lìa Hòa-thượng.

Có Thiền sư Tri Nhất là đệ tử Thiền sư Giác chùa Khai Nguyên ở Lũng châu, người thời bấy giờ gọi là vị tăng chất trực, tìm đến chỗ Hòa-thượng. Hòa-thượng hỏi: Ông từ đâu đến? Thiền sư Tri Nhất đáp:

Từ Lũng châu đến. Hòa-thượng hỏi: Ông đệ tử của ai? Thiền sư Tri Nhất đáp: Đệ tử Hòa-thượng Giác. Hòa-thượng hỏi: Hòa-thượng Giác là đệ tử ai? Thiền sư Tri Nhất đáp: Đệ tử của Hòa-thượng Lão Phước.

Hòa-thượng hỏi: Ông hãy tự nói hành địa tự tu của ông xem? Thiền sư Tri Nhất liền trình bày bản sư chỉ dạy pháp Khán Tịnh. Hòa-thượng liền giảng nói cho nghe: Pháp không cấu tịnh, sao gọi là Khán Tịnh? Ở đây, tịnh do chẳng lập nhân sao lại có cấu? Khán tịnh tức là cấu, khán cấu tức là tịnh. Vọng tướng là cấu, không vọng tướng là tịnh, chấp ngã là cấu, không chấp ngà là tịnh. Vô niệm tức là vô cấu, vô niệm tức là vô tịnh, vô niệm tức là không phải, vô niệm tức là không quấy, vô niệm tức là không tự, vô niệm tức là không tha. Tự tha đều lìa, thành Phật Bồ-đề. Chánh lúc tự, thì tự cũng chẳng có. Thiền sư Tri Nhất tỏ ngộ ngay lời giảng ấy, đối với giảng pháp lại chẳng đổi dời. Hòa-thượng thấy Thiền sư Tri Nhất chí tánh thuần hậu, có tâm trung hiếu, nên lại đổi hiệu là Siêu Nhiên. Thiền sư Tri Nhất (Siêu Nhiên) chẳng lìa Hòa-thượng, vui chăm làm việc.

Có Thiền Sư Trung Tín ở Đăng châu, xem đọc hiểu rành các thứ thi thư, thích tánh nho nhã, bỏ các nghề nghiệp tìm đến chỗ Hòa-thượng thưa rằng: Trung Tín tôi là kẻ ở nơi góc biển, xa đến xin theo Hòa-thượng. Nói xong bèn đảnh lễ. Hòa-thượng bảo: Đạo không xa gần, sao nói là xa gần? Trung Tín bạch Hòa-thượng: Sanh tử là việc lớn, nghe Hòa-thượng là bậc Đại từ bi, nên đến xin nương, chẳng vì ăn mặc, cúi xin Hòa-thượng soi xét. Hòa-thượng hỏi: Học sĩ lắm đủ tư lự, nếu muốn xả bỏ được thì mặc tình ở đây. Trung Tín đáp: Xin sớm được nghe đạo, tối chết cũng vui lòng. Thân mạng chẳng tiếc, huống chi là văn tự. Hòa-thượng liền giảng pháp cho nghe: Tôn giả Đại Giác Tôn, nói pháp sanh vô niệm, vô niệm không tâm sanh, tâm thường sanh chẳng diệt, tự tại trong mọi lúc, chớ đuổi theo chớ chuyển, chẳng nổi chẳng chìm, không đi không dừng, chẳng động chẳng lay, chẳng hại chẳng đi, sống lao nhao, đi ngồi đều là Thiền. Thiền Sư Trung Tín nghe giảng pháp, sững sờ không lay động, Hòa-thượng thấy vậy liền giải ngộ pháp Đại thừa, đổi tên là Siêu Tịch, ở trong núi thường ẩn mật, ban đêm thì ngồi Thiền chẳng để cho người biết, ban ngày thì trở lại chỗ cũ.

Có Pháp sư Pháp Luân hiểu kinh Niết-bàn chương sớ, thông minh học rộng coi chung quanh như không có người, tự cho mình là bậc nhất, nên đến sơn môn muốn vấn nạn Hòa-thượng. Từ xa thấy Hòa-thượng oai thân kỳ đặc, chẳng đồng như chư tăng, Pháp sư Pháp Luân liền đến trước mặt đảnh lễ thăm hỏi. Hòa-thượng xa thấy biết là Pháp sư, liền bảo ngồi, sau đó, Hòa-thượng hỏi: Pháp sư hiểu kinh luận gì? Pháp Luân đáp: Hiểu kinh Niết-bàn. Hòa-thượng hỏi: Thế nào là hiểu kinh Niết-bàn? Pháp Luân liền nêu dẫn các chương sớ. Hòa-thượng bảo:

Chẳng phải kinh Niết-bàn, đó đều là lời nói, lời nói là gốc của ba cõi, chân thật diệt nhân khổ. Lời nói là đổi khác, chân thật lìa văn tự. Bồ-tát Cao Quý Đức Vương hỏi: Bạch Đức Thế tôn! Thế nào là Đại bát Niết-bàn? Phật dạy: Hết các động niệm, tâm tư tưởng dứt, pháp tướng như vậy, gọi là Đại bát Niết-bàn. Vậy vì sao cho lời nói vọng tướng là SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 661 Niết-bàn? Nếu nói như vậy tức là chẳng giải, sao gọi là giải Niết-bàn? Pháp Luân nghe giảng nói, không lời lẽ nào dám đối đáp. Hòa-thượng bảo: Hữu pháp là tục đế, Vô tánh là nghĩa bậc nhất, ngôn giải tức là trói buộc, thông minh là ma bày ra. Vô niệm là không trói, vô niệm không buộc, vô niệm là Niết-bàn, hữu niệm là sanh tử, vô niệm tức là thông minh, hữu niệm là ám độn. Vô niệm là không kia, vô niệm là không đây, vô niệm là không Phật, vô niệm là không chúng sanh, Bát-nhã; là trí Đại bi, không Phật không chúng sanh. Không có Phật Niết-bàn, cũng không Niết-bàn Phật. Nếu rõ điều này mà giảng giải, tức là chân thật giảng giải. Nếu chẳng phải như vậy, là phàm phu chấp tướng. Pháp sư Pháp Luân nghe nói như vậy,bèn cúi đầu xin quy y, thưa rằng: Đệ tử truyền mê lâu ngày, ngày nay được gặp Hòa-thượng, mắt tối sáng lại, cúi xin Hòa-thượng từ bi thâu nhận.

Có anh em hai vị tăng trú tại chùa Thiền Lâm ở Tuy châu đều thọ trì kinh Pháp Hoa, người thời bấy giờ gọi là Sử Pháp Hoa. Người anh pháp danh là Nhất Hạnh, người em là Tuệ Minh tim đến xin nương tựa Hòa-thượng. Hòa-thượng hỏi: Từ đâu đến? ngày trước đã học giáo pháp gì? Sư Tuệ Minh đáp: Từ Tuy châu đến, chuyên thọ trì kinh Pháp Hoa mỗi ngày ba biến. Hòa-thượng hỏi: Trong phẩm An lạc hạnh nói: Tất cả các pháp là không, không thật có, không có thường trú, cũng không khởi diệt, đó gọi là nơi gần gũi của người trí. Tuệ Minh v.v... nghe nói xong, thưa rằng: Đệ tử mê mờ chìm đắm, chỉ biết y theo văn kinh mà tụng tập, chưa hiểu biết nghĩa lý, cúi xin Hòa-thượng dẫn dắt kẻ mê mù. Hòa-thượng liền giảng pháp cho nghe: Các pháp tướng vắng lặng, không thể dùng ngôn ngữ giảng nói. Pháp ấy chẳng thể bày, tướng lời lẽ vắng lặng, lìa tướng diệt tướng, tướng thường vắng lặng, hoàn toàn kết quy về không. Người thường khéo đối với vắng lặng mà thực hành, một niệm của hằng sa Chư Phật ẩn tàng thảy đều rõ biết. Nếu muốn ở trong núi, thì bỏ hẳn việc tụng tập, thường nhàn rỗi chẳng chấp mọi việc, có được chăng? Anh em Tuệ Minh v.v... biết việc tụng tập chẳng phải là rốt ráo, nên xin nương theo Hòa-thượng, Hòa-thượng lại giảng cho nghe: Vô niệm là không sanh, vô niệm là không tử, vô niệm là không xa, vô niệm là không gần, vô niệm là Sử Pháp Hoa, hữu niệm là Pháp Hoa sử, vô niệm tức là chuyển Pháp Hoa, hữu niệm là Pháp Hoa chuyển. Ngay lúc vô niệm, vô niệm chẳng tự có. Tuệ Minh v.v... nghe xong, tâm ý thư thái, bèn ở trong núi, thường vui làm việc.

Có phu nhân và người con gái của Mộ Dung trưởng sứ ở Khánh châu, chí ý mong cầu pháp Đại thừa, cả nhà mọi người lớn nhỏ đều thuận theo, đến đảnh lễ Hòa-thượng. Hòa-thượng hỏi phu nhân: Từ đâu đến? phu nhân đáp: Đệ tử xa nghe Hòa-thượng có tâm Đại từ bi, nên đến kính lễ. Hòa-thượng liền giảng nói các thứ pháp yếu. Người con gái ấy nghe giảng, quỳ thẳng chắp tay bạch Hòa-thượng: Đệ tử là người có ba chướng năm nạn, thân chẳng tự tại, nên nay đến xin nương tựa Hòa-thượng, định muốn cắt đứt dòng sanh tử, cúi xin Hòa-thượng chỉ bày cho pháp yếu. Hòa-thượng bảo: Nếu được như vậy tức là đại trượng phu, đâu gọi là nữ? Và Hòa-thượng lại giảng pháp yếu cho nghe: Vô niệm tức là không phải nam, vô niệm tức là không phải nữ, vô niệm là không chướng, vô niệm là không ngại, vô niệm là không sanh, vô niệm là không tử. Ngay lúc vô niệm, vô niệm cũng chẳng tự có, tức là cắt đứt dòng sanh tử. Người con gái ấy nghe giảng pháp, mắt chăm nhìn không nháy động, chẳng rời khỏi chỗ chừng khoảng bữa ăn. Hòa-thượng biết cô gái ấy có tâm quyết định, bèn ban cho pháp hiệu là Thường Tinh Tấn, và người mẹ (phu nhân) hiệu là Chánh Biến Tri, cạo tóc tu hành, dẫn đầu ni chúng. Về sau dẫn dắt người em là cháu gái của Tô Tể tướng, thông minh trí tuệ học rộng nghe nhiều, nếu có ai hỏi, không gì chẳng đáp, đến đảnh lễ Hòa-thượng. Hòa-thượng thấy có cương cốt chí tháo, liền giảng pháp cho nghe: Pháp ấy chẳng phải nhân chẳng phải duyên, chẳng phải không chẳng phải chẳng không, phải quấy đều lìa tất cả tướng, tức tất cả pháp, pháp qua mắt tai mũi thân tâm, pháp lìa tất cả quán hạnh. Vô niệm là không hạnh, vô niệm là không quán, vô niệm là không thân, vô niệm là không tâm, vô niệm là không quý, vô niệm là không hèn, vô niệm là không cao, vô niệm là không thấp. Ngay lúc vô niệm, vô niệm chẳng tự có. Cô gái ấy nghe giảng pháp, chắp tay thưa bạch Hòa-thượng rằng: Đệ tử là người nữ, tội chướng sâu nặng, ngày nay được nghe pháp rồi, cấu chướng đều dứt trừ. Thưa xong, buồn khóc rơi lệ, bèn xin ban cho pháp hiệu Liễu Kiến Tánh. Được ban pháp hiệu rồi, tự cạo tóc đắp mặc pháp y, cũng cùng dẫn đầu trong Ni chúng. Hòa-thượng bảo: Ai là người báo ân Phật? Người nương pháp tu hành. Ai là người tiêu cúng dường? Người không bị việc thế tục lôi kéo.

Ai người xứng đáng cúng dường? Người đối với pháp không chấp trước.

Nếu tu hành được như vậy, tự có bếp trời cúng dường. Hòa-thượng nhìn các đệ tử và bảo: Nhiếp mình theo kẻ khác, muôn việc thảy đều hòa. Nhiếp kẻ khác theo mình, muôn việc đua nhau khởi. Hòa-thượng lại nói bài kệ rằng: Một niệm lông xoay quán tự tại, Chớ cùng đồng học tranh đạo lý, SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 663 Thấy cảnh tức là bậc trượng phu, Chẳng rõ tức đồng loại suc sanh, Chỉ tu hạnh của chính mình, Chớ thấy điều tà chánh của người khác, Miệng ý chẳng lường người khác, Ba nghiệp tự nhiên sạch.

Muốn thấy cõi Phật tâm, Khắp kính tánh chân như.

Gã thiện nam đối với tâm buồn tiếc hết, Tức tâm đạo nhãn mở sáng rõ như ban ngày.

Nếu có lông xoay hẹn tiếc tâm, Đạo nhãn ấy liền bị che chướng.

Đó là hầm lớn đen tối, Không thể rõ, rõ thật biết khó ra.

Hòa-thượng lại nói bài kệ rằng:

Nay ta ý huống dần tốt, Đi đứng nằm ngồi đều rõ.

Lúc nhìn không có vật để nhìn, Rốt cùng không có lời để nói.

Chỉ được ý nghĩa trong đây, Giải cao gối gỗ đến sáng.

Chỗ Hòa-thượng dẫn đều là các kinh liễu nghĩa, pháp môn chỉ thẳng tâm địa, đều phá trừ lời nói. Điều Hòa-thượng giảng nói, thật chẳng thể giảng nói. Hòa-thượng bảo: Nay mong mọi người đồng học, chỉ y cứ nghĩa mà tu hành, chớ chấp trước lời nói. Nếu chấp trước lời nói thì tự mất phần tu hành. Trong kinh Kim Cang nói: Nếu chấp tướng pháp tức chấp trước ngã, nhân, chúng sanh. Nếu chấp tướng phi pháp tức chấp trước ngã, nhân, chúng sanh. Cho nên, không nên chấp pháp, không nên chấp phi pháp. Vì lý do đó, nên Đức Như lai thường dạy: Các Tỳ-kheo nên biết, pháp ta giảng nói như thí dụ chiếc bè, pháp còn đáng bỏ, huống chi là phi pháp. Trong kinh Hoa Nghiêm chép: Thí như người nghèo khổ, suốt ngày đếm vật báu cho người mà mình không có đồng nào. Người đối với pháp mà chẳng tu hành, nghe nghiều cũng như vậy.

Thí như với người điếc mà trổi âm nhạc. Kẻ ấy nghe mà chẳng nghe, người đối với pháp mà chẳng tu hành, nghe nhiều cũng giống như vậy.

Thí như với người mù mà bày các hiện tượng, kẻ ấy thấy chẳng tự thấy, người đối với pháp mà chẳng tu hành, nghe nhiều cũng vậy. Thí như với kẻ đói mà bày cơm thức ăn, kẻ ấy no vì bụng đói, người đối với pháp mà chẳng tu hành, nghe nhiều cũng như vậy. Thí như người lái thuyền biển, vượt được đến bờ kia, kẻ ấy đi tự chẳng đi, người đối với pháp mà chẳng tu hành, nghe nhiều cũng giống như vậy. Trong kinh Pháp Cú nói: Người nói ăn, chẳng bao giờ no. Trong kinh Phật Đảnh chép: A-nan giỏi ghi nhớ, nhưng chẳng khỏi rơi vào tà kiến. Tư giác sanh ra tư duy, thân tâm chẳng sánh bằng. Trải qua nhiều kiếp nghe nhiều chẳng bằng một ngày tu pháp Vô lậu. Trong kinh Phương Quảng chép: Một niệm nhiễu loạn Thiền định, như giết chết ất cả chúng sanh khắp trong thế giới Tam thiên. Một niệm an trú trong Thiền định, như nuôi sống tất cả chúng sanh khắp trong thế giới Tam thiên. Trong kinh Duy Ma nói: Tâm chẳng trú trong, cũng chẳng ở ngoài, đó là an tọa. Nếu người được như vậy, Phật liền ấn khả cho. Không dùng tâm sanh diệt nói pháp thật tướng, pháp hơn mắt tai mũi lưỡi thân tâm, pháp lìa tất cả quán hạnh. Pháp tướng như vậy, đâu có thể nói? Cho nên Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi ngợi khen Duy-ma-cật, không có lời nói, là thật vào pháp môn Không hai. Hòa-thượng nói pháp vô niệm. Pháp vốn chẳng thật có. Hòa-thượng lại bảo: Với tri kiến dựng lập hay biết, tức là nguồn gốc của vô minh tri kiến không chấp thì đó tức Niết-bàn vô lậu chân tịnh.

Lại phá bệnh tri, tri hành cũng vắng lặng, đó tức là đạo Bồ-đề. Lại phá bệnh trí, trí cầu nơi trí chẳng thật, trí cũng chẳng thật. Đã không thật có tức là Bồ-đề-tát-đỏa. Hòa-thượng lại bảo: Bồ-đề viên mãn kết quy về không thật có, không có chút pháp để được. Đó gọi là A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Lại phá gốc bệnh, thế nào là gốc? Tất cả chúng sanh xưa nay thanh tịnh, xưa nay viên mãn, có gốc thì có lợi, vì có lợi nên tâm có nhặt gom, thức gia được tiện thì luân hồi sanh tử. Gốc lìa, lìa kia, tức không nương tựa, ta và người đều lợi, thành Phật Bồ-đề, Phật không căn cảnh tướng, không thấy gọi là thấy Phật, đến rốt cùng giữa hư không, nung đốt tạo lập. Lại phá bệnh tịnh, bệnh Niết-bàn, bệnh tự nhiên, bệnh giác, bệnh quán, bệnh Thiền, bệnh pháp. Nếu người an trụ vào đó, tức là bị bệnh trú. Pháp chẳng nhơ chẳng sạch, cũng không Phật Niết-bàn, pháp lìa quán hạnh, siêu nhiên bày đất ngồi, thức ấm bát Niết-bàn, xa lìa giác và sở giác, chẳng vào Tam-muội, chẳng trụ ngồi Thiền, tâm không được mất. Lại phá bệnh nhất, nhất cũng chẳng làm nhất, làm nhất phá các số. Một căn đã trở về nguồn, sáu căn thành giải thoát. Gom tâm vào một nơi, không việc gì chẳng xong. Sum-la và muôn tượng, chỗ ẩn của một pháp. Một vốn chẳng khởi, ba dụng không thiết bày. Tâm đó chẳng tính toán, là có năng lực đại quán. Các ông phải lìa chúng của chính mình và chúng khác. Chính mình tức là SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 665 tự tánh, chúng khác là vọng niệm. Vọng niệm chẳng sanh tức là tự tha đều lìa, thành Phật Bồ-đề. Hòa-thượng có nói: Có duyên thì ngàn dặm cũng gặp, không duyên đối mặt với người cũng chẳng biết nhau, chỉ lúc nhận biết tức là thấy Phật. đó là các kinh Liễu nghĩa. Hòa-thượng ngồi xuống. Bình thường dạy răn cho những người học đạo, sợ họ chấp trước lời nói, nên Hòa-thượng thường dẫn loài cua ở ruộng lúa để hỏi. Mọi người chẳng hiểu, Hòa-thượng lại dẫn thơ của Vương Phạm Chí: Tuệ nhãn gần tâm không, Chẳng mở lỗ đầu lâu, Đối mặt nói không biết, Nhiều vậy mẹ họ Đổng. Có vài người già bạch với Hòa-thượng: Đệ tử đều có vợ con trai gái quyến thuộc, nên xếp đặt xong đến xin nương theo Hòa-thượng học đạo. Hòa-thượng hỏi: Đạo không hình đoạn để tu, pháp không hình đoạn để chứng, chỉ nên không nhàn chẳng nhớ chẳng niệm, trong tất cả mọi lúc đều là Đạo. Và hỏi các người già ấy có được chăng? Các người già ấy im lặng không trả lời, vì chưa hiểu. Hòa-thượng lại nói bài kệ rằng:

Vợ là gông bít tai, Gái trai chốt lan đan, Ông là tớ mất giá, Đến già không được chạy. Lại có các sư tăng ở Nhật Nam muốn đến Đài sơn nên lễ bái giã từ Hòa-thượng để đi. Hòa-thượng hỏi: Các Đại đức đi đến đâu? Có vị tăng đáp: Đến đảnh lễ Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi. Hòa-thượng bảo: Các Đại đức, Phật ở tại thân tâm, Văn-thù không xa, vọng niệm chẳng sanh tức là thấy Phật, đâu phải nhọc khổ đi xa. Các sư tăng cứ vẫn muốn đi, Hòa- thượng lại nói cho bài kệ rằng:

Kẻ mê sóng gợn gợn, Đến núi lạy sườn đất, Văn-thù chỉ chẳng có, Trái Phật tìm Di-đà.

Xong Hòa-thượng hớp một ngụm trà. Lúc đó có Mạc phủ lang quan thị khanh tất cả ba mươi người đến lễ bái xong, ngồi yên định, hỏi Hòa-thượng: Có thích trà không? Hòa-thượng đáp: Thích. Và bèn nói kệ về trà rằng:

Cốc sâu mọc cỏ linh, Khá làm mối vào đạo, Tiều phu ngắt lá ấy, Mùi vị rót vào chén, Rỗng rang lắng hư thức, Tâm sáng chiếu hội đài, Chẳng nhọc hơi sức người, Thẳng vút mở pháp môn. Các Lang quan do đó hỏi Hòa-thượng: Vì sao không dạy người tụng kinh niệm Phật lễ bái, đệ tử không hiểu? Hòa-thượng đáp: Tự chứng Niết-bàn rốt ráo, cũng dạy người như vậy, chẳng đem giáo điển bất liễu nghĩa của Đức Như lai, tự mình giải rồi khai ngộ cho người mới học, tức là người thẳng đến được Tam-muội. Hòa-thượng giảng xong, nghiễm nhiên không lay động, các Lang quan thị khanh đều ngợi khen là chưa từng có. Do đó tiếp hỏi Hòa-thượng: Vì sao chẳng dạy pháp sưn tướng? Hòa-thượng đáp: Diệu lý Đại thừa rất chí lý rỗng thoáng. Chúng sanh Hữu vi chẳng thể vào yếu chỉ kinh giáo. Bản tánh chúng sanh thấy tánh thì thành Phật đạo. Nếu chấp tướng thì đắm chìm. Tâm sanh thì các loại pháp sanh, tâm diệt tức các pháp diệt. Tụng kinh lễ bái đều là khởi tâm, khởi tâm tức sanh tử, chẳng khởi tức là thấy Phật. Lại hỏi Hòa-thượng: Dạy người như vậy có được chăng? Hòa-thượng đáp: Được. Khởi tâm tức là trần lao, động niệm tức là lưới ma. Tất cả pháp hữu vi, như mộng huyễn bọt bóng, như sương mốc điện chớp, nên quán sát như vậy. Các quan nghe giảng pháp rồi, lưới nghi dứt trừ, đều xin làm đệ tử.

Lại có mấy mươi vị Đạo sĩ, mấy mươi vị Sơn nhân, Pháp sư, Luật sư cũng có hai mươi vị, đều là những bậc lãnh tụ ở Nhật Nam. Hòa-thượng hỏi các Đạo sĩ: Đạo mà nói được là đạo chẳng thường, danh có thể gọi là danh khác thường. Có phải đó là do Lão Quân nói chăng? Các Đạo sĩ đáp: Đúng vậy. Hòa-thượng hỏi: Tôn sư hiểu nghĩa ấy chăng?

Các Đạo sĩ im lặng không đáp. Hòa-thượng lại hỏi: Vì học gọi là ích, vì đạo gọi là tổn. Tổn đó lại đã tổn rồi. Còn như vô vi, vô vi nhưng không gì chẳng vi. Hòa-thượng lại hỏi: Trang Tử nói: Người nuôi sống chẳng sống, người giết sống chẳng chết. Các đạo sĩ đều không dám trả lời. Hòa-thượng bảo: Đạo sĩ thời nay chẳng có một người học theo đúng Quân Lão, chỉ học phỉ báng Phật. Các Đạo sĩ nghe xong, tái mặt chắp tay. Hòa-thượng lại hỏi các Sơn nhân: Phu Tử nói Dịch có phải chăng?

Các Sơn nhân đáp: Đúng vậy. Hòa-thượng lại hỏi: Phu Tử nói Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín phải chăng? Các Sơn nhân đáp: Đúng vậy. Hòa-thượng SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 667 lại hỏi: Dịch là gì? Các Sơn nhân đều không trả lời được. Hòa-thượng bèn vì giảng nói về Dịch, mà hỏi: Vô tư, vô vi, vắng lặng bất động, cảm mà bèn thông, nghĩa ấy như thế nào? Các Sơn nhân đều không dám trả lời. Hòa-thượng lại bảo: Dịch, không thay không đổi, là bản tánh của chúng sanh. Vô tư, vô vi, vắng lặng bất động là bản tánh của chúng sanh. Nếu chẳng thay chẳng đổi, chẳng tư chẳng tướng tức là Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Người Học ngày nay chẳng thấy bản tánh, không nhận biết chủ khách, gượng nhận tiền trần lấy làm học vấn, rất là sai lầm. Phu Tử nói: Vô tư, vô vi rất rõ ràng. Có Sơn nhân hỏi Hòa-thượng: Cảm liền thông, nghĩa ấy thế nào? Hòa-thượng đáp: Với Phạm Thiên, chẳng mong cầu mà Phạm Thiên tự đến. Với quả báo, chẳng mong cầu mà quả báo tự đến. Phiền não đã hết, tập khí cũng dứt. Phạm thiên, Đế-thích, Trời, Rồng đều đến cúng dường cung kính. Do đó, Đức Như lai vào thành khất thực, tất cả cây cỏ đều cúi đầu, tất cả núi sông đều hướng về Phật, huống chi là chúng sanh, đó là do cảm mà thông. Các Sơn nhân đồng một lúc đều lễ bái Hòa-thượng, và xin làm đệ tử.

Hòa-thượng lại hỏi các Đạo sĩ: Được trên chẳng mất được, do đó có được. Được dưới vì chẳng mất được, do đó không được. Nghĩa ấy thế nào? Các Đạo sĩ thưa: Xin Hòa-thượng giảng nói cho. Hòa-thượng bảo: Người được trên không có tâm chỗ được. Vì không chỗ được tức là Bồ-đề-tát-đỏa. Không có chút pháp để được thì gọi là A-nậu-đa-la- Tam-miệu-Tam-bồ-đề, tức là nghĩa của được ở trên. Được dưới không mất được, do đó không được. Người được dưới vì có chỗ mong cầu. Vì nếu có chỗ mong cầu thì có phiền não. Tâm phiền não tức là mất được.

Đó là nghĩa mất được. Hòa-thượng lại bảo: Vì học gọi là ích, vì đạo gọi là tổn, nếu có tâm học, chỉ ghét trần lao sanh tử, đó là chẳng ích. Vì đạo gọi là Tổn. Tổn đó đã có, còn như vô vi nhưng không gì chẳng vi. Đại là bản tánh, chí đạo dứt bặt lời nói. Vọng niệm chẳng sanh tức là ích. Lúc quán thấy tâm vương, tất cả đều xả ly, tức là có ích. Cho đến cả vô vi, lúc tánh rỗng không vắng lặng, là lúc thấy pháp ấy. Vô vi nhưng không gì chẳng vi, tức là chẳng trú vô vi, tu hành không khởi, chẳng lấy không khởi làm chứng tu hành ở không, chẳng lấy không làm chứng, tức là nghĩa không gì chẳng vi. Lại nữa, Trang Tử nói: Người nuôi sống chẳng sống. Vọng niệm chẳng khởi tức là chẳng sống. Người giết sống chẳng chết, nghĩa chẳng chết tức là không sanh. Lại nói: Đạo có thể nó là đạo chẳng thường, tức là bản tánh chúng sanh, lời nói chẳng đến được, tức là đạo chẳng thường, Danh mà gọi được là danh khác thường, cũng là bản tánh của chúng sanh, chỉ có lời nói, đều không thật nghĩa, chỉ có danh, chỉ có tự. Pháp không thể nói, tức là danh khác thường. Các đạo sĩ nghe nói rồi, chắp tay thưa Hòa-thượng: Nếu theo điều giảng nói này tức là Phật và Đạo không hai. Hòa-thượng bảo: Không phải. Trang Tử, Lão Tử đều nói vô vi vô tướng, nói nhất nói tự nhiên. Phật thì không như vậy, đây nói nhân duyên, tự nhiên đều là hý luận. Tất cả Hiền thánh đều vì pháp vô vi mà có khác nhau. Phật tức chẳng trú vô vi, chẳng trú vô tướng, chẳng thấy ở Đại thừa. Người Nhị thừa say rượu Tam-muội, phàm phu say rượu vô minh. Hạng người Thanh văn trú tận trí, hạng người Duyên giác trú trí tịch tịnh, còn trí tuệ Như lai sanh khởi không cùng tận. Điều nói của Trang Tử, Phu Tử, chỉ cùng đồng hạng người Thanh văn v.v..., Phật quở trách hạng người Thanh văn như đui như điếc. Các hàng Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán v.v... đều là các bậc Thánh tâm còn mê hoặc. Phật chẳng nằm trong số chúng, vượt quá tất cả. Pháp không nhơ sạch, pháp không hình tướng, pháp không động loạn, pháp không nơi chốn, pháp không lấy bỏ. Do đó vượt quá Khổng, Trang, Lão Tử. Phật thường ở thế gian mà chẳng nhiễm pháp thế gian, chẳng phân biệt thế gian nên kính lễ Vô sở quán. Điều Khổng Lão nói phần nhiều có chấp trước, tất cả đều là cảnh giới của Thanh văn Nhị thừa. Các đạo sĩ kính lễ đều xin làm đệ tử Hòa-thượng và im lặng tin nhận lắng nghe giảng pháp.

Hòa-thượng lại hỏi các Pháp sư: Thế nào là Phật bảo? Thế nào là Pháp bảo? Thế nào là Tăng bảo? Pháp sư im lặng không đáp. Hòa-thượng giảng: Biết pháp tức là Phật bảo, lìa tướng tức là Pháp bảo, vô vi tức là Tăng bảo. Lại hỏi các Pháp sư: Pháp không lời nói, sao gọi là nói pháp? Người nói pháp không giảng nói không nêu bày, người nghe pháp không nghe không đắc. Không có pháp để nói gọi là nói pháp.

Thường biết Đức Như lai chẳng giảng nói pháp đó gọi là nghe nhiều đầy đủ. Pháp sư nói pháp như thế nào? Có Pháp sư đáp: Bát-nhã có ba thứ: một là Bát-nhã văn tự; hai là Bát-nhã thật tướng; ba là Bát-nhã quán chiếu. Hòa-thượng bảo: Tất cả văn tự đều không thật; không chỗ tựa nương, đều đồng một vắng lặng, xưa nay không chỗ động. Ngã và pháp không thật không hư. Pháp lìa tất cả quán hạnh. Các Pháp sư trố mắt nhìn nhau, không có lời nào để đối đáp.

Hòa-thượng lại hỏi các Luật sư: Thế nào là giới luật? Thế nào là quyết định tỳ-ni? Thế nào là rốt ráo tỳ-ni? Giới lấy gì làm thể, luật lấy gì làm nghĩa. Các Luật sư đều không dám trả lời. Hòa-thượng lại hỏi các Luật sư: Có biết chủ và khách chăng? Có vị Luật sư thưa: Xin Hòa-thượng giảng nói nghĩa chủ và khách. Hòa-thượng bảo: Đi và đến SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 669 là khách, chẳng đến chẳng đi là chủ. Tướng niệm không sanh tức ẩn mất chủ và khách, tức là thấy tánh. Ngàn muôn tư lự chẳng ích lợi đạo lý, nhọc làm loạn động, mất gốc tâm vương. Nếu không tư lự, thì không sanh diệt. Luận nghĩa là điều phục. Giới chẳng phải xanhvàng đỏ trắng, chẳng phải sắc chẳng phải tâm là giới thể. Giới là gốc của chúng sanh. Chúng sanh xưa nay viên mãn, xưa nay thanh tịnh, lúc vọng niệm sanh thì xoay lưng với tuệ giác, hợp với trần lao tức là giới luật không đầy đủ. Lúc niệm không sanh tức là rốt ráo tỳ-ni, lúc niệm không sanh tức là quyết định tỳ-ni. Lúc niệm không sanh tức là phá hoại tất cả tâm thức. Nếu thấy trì giới tức là rất phá giới. Giới và chẳng phải giới thứ hai ấy là một tướng. Nếu biết được như vậy tức là Đại đạo sư, thấy Tỳ-kheo phạm tội nặng chẳng đọa vào địa ngục, thấy hành giả thanh tịnh chẳng vào cảnh Niết-bàn, nếu trú vào cái thấy như vậy tức là thấy bình đẳng. Luật sư thời nay nói xúc, nói tịnh, nói trì, nói phạm, làm tưởng thọ giới, làm tướng oai nghi, cho đến ăn uống thảy đều làm tướng, nếu làm tướng thì đồng với các ngoại đạo năm thông. Nếu không làm tướng tức là vô vi, chẳng nên có thấy. Vọng tướng là nhơ, không vọng là tịnh, chấp ngã là cấu, không chấp ngã là tịnh. Điên đảo là cấu, không điên đảo là tịnh. Trì phạm chỉ là buộc trói thân, chẳng phải thân không bị buộc trói, chẳng phải không khắp cùng tất cả, làm sao được viên thông?

Nếu nói các trì giới, không thiện không oai nghi, giới tướng như hư không, người trì vì mê đảo, tâm sanh thì các pháp sanh, tâm diệt thì các pháp diệt. Tâm ấy như vậy, tội cấu cũng vậy, các pháp cũng vậy. Luật sư thời nay chỉ vì tiếng tăm lợi dưỡng, như mèo rình chuột, bước nhẹ từ từ đi, thấy phải thấy quấy, tự xưng là giới hạnh, đó đều là phá diệt Phật pháp, chẳng phải hạnh Sa-môn. Trong kinh Lăng-già nói: Ở đời sau người mặc áo ca-sa, tự vọng nói có và không, phá hoại Chánh pháp của ta. Đời sau ở trong giáo pháp ta làm người xuất gia vọng giảng nói tỳ-ni, phá hoại nhiễu loạn Chánh pháp. Thà phá hủy thi-la (giới) chớ phá hoại Chánh kiến, trì giới sanh lên cõi trời, tăng thêm các ràng buộc, Chánh kiến đắc Niết-bàn. Các Luật sư nghe giảng, kinh sợ tái mặt, lo sợ không an. Hòa-thượng lại nói: Lìa tướng, diệt tướng, tướng thường vắng lặng đều kết quy về không, thường khéo vào hạnh vắng lặng, Chư Phật như Hằng sa ẩn tàng một niệm thảy đều rõ biết. Phật chỉ cho pháp năm năm học giới luật, sau năm năm rời thầy Tiểu thừa, tìm thầy Đại thừa, học pháp vô nhân ngã, nếu chẳng như vậy, Phật rất quở trách. Các Luật sư nghe xong, lưới nghi chóng xé toang, bạch Hòa-thượng rằng: Đệ tử truyền mê lâu ngày, giới luật đều xả bỏ, cúi xin Hòa-thượng từ bi chấp thuận! Và cùng lúc đảnh lễ, rơi lệ than khóc. Hòa-thượng bảo: Không nhớ, không niệm, tất cả pháp đều không nhớ, pháp Phật cũng không nhớ, pháp thế gian cũng không nhớ, chỉ nhàn không. Như vậy có được chăng? Các Luật sư đáp: Được. Hòa-thượng lại bảo: Thật như lúc được, tức là luật sư chân thật, tức là thấy tánh, ngay lúc thấy, thấy còn lìa thấy, thấy chẳng thể bằng tức là thấy Phật. ngay lúc thấy, thấy cũng chẳng tự có. Hòa-thượng lại giảng: Khởi tâm tức là trần lao, động niệm tức là lưới ma, chỉ nhàn không, chẳng nổi chẳng chìm, chẳng xoay chẳng chuyển, sống lao nhao trong tất cả mọi lúc thảy đều là Thiền. Các Luật sư nghe rồi mừng vui hớn hở, sau đó, im lặng ngồi nghe. Hòa-thượng lại hỏi các Luận sư: Các luận sư trước đã học vấn gì?

Có vị Luận sư đáp: Giải trăm pháp. Hòa-thượng bảo: Giải một trăm pháp là một trăm cái tính lường, tất cả chẳng giải là không tính lường, không tính lường tức là vô niệm. Vô niệm tức là không nhận chịu, vô niệm tức là không tự, vô niệm tức là không tha. Vì chúng sanh hữu niệm, nên giả nói vô niệm. Ngay lúc vô niệm, niệm cũng chẳng thật có. Hòa-thượng lại hỏi các Luận sư: Lại còn hiểu kinh luận gì? Luận sư đáp: Giải luận Khởi tín. Hòa-thượng bảo: Khởi thì không tin tin thì không khởi. Hòa-thượng lại hỏi: Luận sư lấy gì làm tông? Luận sư không trả lời được.

Hòa-thượng bảo: Lấy dẹp tà hiển chánh làm tông, trong luận nói: Lìa tướng nói năng, lìa tướng danh tự, lìa tướng tâm duyên, lìa tướng niệm.

Ngang bằng hư không, cùng khắp pháp giới, không đâu chẳng khắp. Như nay Luận sư chỉ giải, miệng bàn nói phương thuốc, không biết chủ khách, dùng tâm trôi lăn sanh tử để hiểu thích kinh luận, rất là sai lầm. Trong luận nói: Lìa lời nói tức chấp trước lời nói, lìa danh tự tức chấp trước danh tự, chỉ diễn giải ăn bánh nướng không biết táo trắng. Trong kinh Lăng-già nói: Cho đến có tâm chuyển, đó tức là hý luận, người không khởi phân biệt là người thấy tự tâm, dùng không tâm ý không thọ hành, mà bẻ dẹp hết các ngoại đạo, thấu đạt tướng các pháp không hề chướng ngại, cúi đầu lễ Như không Vô Sở y. Các Luận sư nghe nói xong, chắp tay đảnh lễ Hòa-thượng.

Lại có các Thiền sư Đạo U, Pháp sư Mân, Luật sư Quan pháp danh Tự Viễn đến hỏi Hòa-thượng: Trong Thiền Kinh nói: Tham đắm Thiền vị là Bồ-tát trói buộc, nghĩa ấy thế nào? Hòa-thượng đáp: Pháp sư chấp tướng, trước tướng là chúng sanh trói buộc. Lại hỏi: Trong kinh nói: Người độn căn trí cạn, trước tướng kiêu mạn, những loại như vậy, làm sao độ được ? Hòa-thượng đáp: Trong kinh nói: Lìa tướng, diệt tướng, tướng thường vắng lặng. Các Pháp sư, luật sư thảy đều trái lời SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 671 Phật dạy, chấp tướng, trước tướng, vọng nhận tiền trần lấy làm học vấn, như chó đuổi theo cục đất, cục đất liền tăng nhiều, Vô Trú tôi đây không như vậy, như sư tử buông cục đất mà theo người, cục đất liền tự dứt mất, tướng niệm náo động, phá hoại gốc lành, tánh ngộ an Thiền, tức trí vô lậu. Nếu tìm cầu theo tướng ngoài thì dù trải qua số kiếp như cát bụi cũng không bao giờ thể đắc. Còn với nội giác quán, chỉ trong sát-na, bèn thành A-nậu-đa-la-Tam-miệu-Tam-bồ-đề.

Khi ấy lại có Thiền sư Quảng Khánh, Thiền sư Ngộ U, Thiền sư Đạo Yến, Thiền sư Đại Trí đều là đệ tử Thiền sư Kiên Thành, đến dự dưới pháp tòa của Hòa-thượng. Hòa-thượng vừa uống trà, Thiền sư Ngộ U trông nhìn Hòa-thượng mà nói: Uống trà năm ba chén nhắm mắt ngồi, rất giống tráng sĩ ôm eo lưng người gầy, chợt khống khống khắp đất rộng đẹp. Hòa-thượng liền bảo Thiền sư Ngộ U: Chớ nói năng trống rỗng, trong niên hiệu Vĩnh Thuần chẳng ăn bùn bánh bao. Thiền sư Ngộ U nghe xong tái mặt. Hòa-thượng bảo: Ngày nay Sư này dùng tâm thế gian sanh diệt mà lường đạt Thiền, rất là ngu si. Khi ấy các bậc long tượng cùng giẫm xéo con lừa chẳng thể kham nỗi. Hòa-thượng bảo Thiền sư Ngộ U rằng: Vô Trú tôi sẽ nói cho nghe một câu thoại: Có một người lên đứng trên gò cao, có vài người bạn cùng đi đường, xa thấy con vật gì nuôi giữ. Có người khác bảo là: Mất bạn. Lại có người bảo là tìm bóng gió mát. Cùng nhau tranh cãi không nhất định, bèn cùng đến chỗ người đứng trên gò cao, hỏi: Ông mất cái gì? Người ấy đáp: Chẳng mất gì cả. Lại hỏi: Ông mất bạn ư? Người ấy đáp: không phải mất bạn. Lại hỏi: Ông tìm bóng mát ư? Người ấy đáp: Không phải tìm bóng mát.

Lại hỏi: Cái gì cũng không, vì sao lên đứng trên gò cao? Người ấy đáp:

Chỉ đứng vậy thôi. Xong Hòa-thượng bảo Thiền sư Ngộ U rằng: Thiền của Vô Trú tôi không chìm không nổi, không dạt không dừng mà thật có dụng, dụng không sanh diệt, dụng không nhơ sạch, dụng không phải quấy, sống lao nhao trong tất cả mọi lúc đều là Thiền.

Lại có Pháp sư Hùng Tuấn hỏi Hòa-thượng rằng: Hòa-thượng có nhập định chăng? Hòa-thượng đáp: Định không xuất nhập. Lại hỏi:

Thiền sư có nhập Tam-muội chăng? Hòa-thượng đáp: Chẳng nhập Tam-muội, chẳng trụ ngồi Thiền, tâm không được mất, trong tất cả mọi lúc thảy đều là Thiền.

Lại có Pháp sư Pháp Duyên ở Lũng châu, họ Tào, xa nghe tiếng tăm Hòa-thượng, nên dẫn mẹ cùng đến núi Bạch nhai kính lễ Hòa-thượng. Hòa-thượng hỏi: Ông giảng kinh luận gì? Pháp Duyên đáp:

Giảng kinh Kim Cang Bát-nhã ba-la-mật. Hòa-thượng hỏi: Dùng sớ luận của ai? Pháp Duyên đáp: Dùng luận của luận sư Vô Trước, Thế Thân, và sớ của luận sư Huy Đàn v.v.... Hòa-thượng hỏi: Trong kinh nói: Tất cả Chư Phật và A-nậu-đa-la-Tam-miệu-Tam-bồ-đề của Chư Phật A đều từ kinh này mà có ra. Vậy thế nào là kinh này? Hoàng Bá là kinh này ư? Giấy là kinh này ư? Pháp sư Pháp Duyên đáp: Thật tướng Bát-nhã, quán chiếu Bát-nhã và Bát-nhã văn tự. Hòa-thượng bảo: Tất cả văn tự đều là không, chẳng chỗ y cứ, đều đồng một vắng lặng, xưa nay không hề động. Pháp lìa tất cả quán hạnh. Trong kính nói: Pháp ta không phải thật không phải hư. Nên nói có pháp để giảng nói tức là phỉ báng Phật. Pháp Duyên đáp: Y cứ chương sớ mà nói. Hòa-thượng bảo: Luận sớ của các luận sư Vô Trước, Thế Thân, Huy Đàn v.v..., sao như Phật nói? Pháp Duyên đáp: không như. Hòa-thượng bảo: Đã không như, vì sao chẳng y cứ lời Phật chỉ dạy? Trong kinh nói: Lìa tất cả tướng tức gọi là Chư Phật. Nếu dùng sắc để thấy ta, dùng âm thanh để cầu Ta, người ấy thực hành theo tà đạo, không thể thấy Như lai. Kinh này thì là tâm này, thấy tánh thành Phật đạo. Vô niệm thì thấy tánh, vô niệm không phiền não, vô niệm thì không tự, vô niệm thì không tha, vô niệm thì không Phật, vô niệm là không chúng sanh. Chánh ngay lúc vô niệm, vô niệm cũng chẳng thật có. Nghe xong, Pháp sư Pháp Duyên chắp tay, bạch Hòa-thượng: Pháp Duyên con rất may mắn được gặp Hòa-thượng, hiện có mẹ già theo gần gũi nương tựa, cúi xin Hòa-thượng cho phép.

Bèn ở lại trong núi, chẳng rời xa Hòa-thượng. Hòa-thượng bảo: Bát-nhã ba-la-mật, không thấy người báo ân, không thấy người tạo ân, Vô Trú tôi thực hành vô duyên từ, hành vô nguyện từ, hành bất nhiệt từ, hành vô ân từ, cũng chẳng phải kia cũng chẳng phải đây, chẳng hành pháp thượng, trung và hạ, chẳng hành hữu vi, vô vi, thật chẳng có pháp thật, chẳng làm lợi ích, chẳng làm tổn hại, không phước lớn, không phước nhỏ, vì không chỗ thọ nhận và trao các thọ nhận, chưa đủ Phật pháp, cũng chẳng diệt thọ nhận. Nếu muốn sám hối thì ngồi thẳng quán niệm thật tướng, vô niệm tức là thật tướng, hữu niệm tức là luống dối, sám hối chú nguyện đều là luống dối. Hòa-thượng lại bảo: Ai là người báo ân Phật? Ai là người y theo pháp tu hành. Ai là người đáng thọ cúng dường? Người chẳng bị việc đời lôi kéo. Ai là người tiêu sự cúng dường? Người đối với pháp mà không chấp. Vô niệm là không lấy, vô niệm là không bỏ, vô niệm là không nhơ, vô niệm là không sạch, vô niệm là không trói, vô niệm là không buộc, vô niệm là không tự, vô niệm là không tha. Chánh ngay lúc vô niệm, vô niệm chẳng tự có. Vô niệm tức Bát-nhã ba-la-mật. Bát-nhã ba-la-mật là chú Đại thần, là chú SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 673 đại minh, là chú Vô thượng, là chú Vô đẳng đẳng, có công năng dứt trừ tất cả khỏ, là chân thật, không luống dối. Sao đàn-việt ấy nhổ trừ vọng tướng, tỏ ngộ thể vô sanh, cuốn dứt nhiều lớp mây mà tỏa sáng mặt trời, nghiệp chướng chóng dứt trừ, mở toang vọng tướng để định tâm, vắng lặng chẳng động, nhị đế đồng tỏa chiếu, tức là chân thật thấy Phật. Đàn-việt chỉ y theo pháp này, không khinh mạn tư tu, tuy có mở bít cách trở xa xăm vẫn thường thấy, chẳng khác. Nếu trái ngược lý này thì trôi dạt dính mắc nơi căn trần, tư lự đua nhau dấy khởi, tham nhiễm quá độ, thì dẫu thường đối mặt mà xa vượt, khó có thể dụ đó!.

Môn nhân trú tại chùa Đại Lịch Bảo Đường được Hòa-thượng truyền trao Thiền môn Đại thừa đốn ngộ biên tả văn khen ngợi chân dung.

Sơn nhân Tôn Hoàn kể rằng: Đạo vốn không danh, người ngộ đạo mới biết được gốc ấy. Pháp vốn vô tướng, người thấu đạt pháp mới biết được nguồn ấy. Thấu đạt gốc tức là đạo, biết thể vi diệu của đạo có vô sanh, nhận biết được pháp tức là nguồn, thấy pháp tánh viên minh tự tại.

Tại không chỗ tại, tại chẳng ngại đây kia. Sanh không chỗ sanh, sanh chẳng có ngằn mé của có không, nên Đức Phật Thích-ca giảng nói mười hai bộ loại phần pháp, tất cả rõ trong tâm, tức giảng nói không chỗ nói. Hòa-thượng (Vô Trú) chúng ta chỉ bày tám vạn trần tích, dạy thẳng thấy tánh, là chỉ bày không nói chỉ bày, cũng biết pháp lìa lời nói, pháp chẳng có lời nói thì chẳng rõ, pháp lìa thấy nghe, pháp chẳng có thấy nghe thì chẳng hiển bày. Do lời nói mà hiển bày nghĩa, chứng đắc nghĩa, quên lời nói. Cho nên biết thuận theo lời nói, thì lời nói hiển bày mà pháp mất, trái lại thấy nghe thì lời nói mất mà pháp hiển bày, không lời nói, vô ngã vô vi. Thể của vô vi là như như, lý của như như chẳng phải một, chẳng phải một, chẳng tự có, thật gọi là Bồ-đề, minh tâm thắng tịnh, khắp cùng pháp giới tức nơi Hòa-thượng chúng ta. Môn đó truyền pháp đó, chỉ bày nghĩa vô niệm, chẳng động chẳng tịnh. Giảng nói môn đốn ngộ, không nhớ không niệm. Hòa-thượng có bảo môn nhân rằng: Pháp tức như vậy, lời nói chẳng thấu kịp. Tổ sư Đạt-ma-đa-la tôi truyền pháp yếu này, chính cùng thọ nhận. Đó là bí môn của Chư Phật, là Bát-nhã ba-la-mật, cũng gọi là nghĩa bậc nhất, cũng gọi là môn không hai, cũng gọi là thấy tánh, cũng gọi là Chân như, cũng gọi là Niết-bàn, cũng gọi là Thiền môn. Tên gọi như vậy là sự giả nói của Chư Phật Như lai ở thời quá khứ. Nghĩa chân thật không có danh tự. Bấy giờ môn nhân được chỉ dạy, như thuyết tu hành mà đượm nhuần, cùng nhau khen rằng: Thênh thang mênh mông thay! Như trông thấy hư không rỗng rang chẳng mảy may có vết bụi. Đẹp đẽ thay! Như trông thấy bể cả mênh mông không ngằn không mé, sâu xa biết đạo nói chẳng thể tới, mầu nhiệm không tên. Cảm đội ân Đại sư thương xót sự ngu mê của chúng ta, chỉ bày Chánh pháp cho ta, chẳng do thềm bậc thẳng đến Bồ-đề, nếu gặp các người học ta phải trao truyền chỉ bày. Nếu không có hình tướng thầy, đâu lấy gì nêu bày, bèn ngầm mời thợ khéo đắp họa chân dung Hòa-thượng, dung mạo oai quang tực rỡ, tướng tốt đầy đủ. Khiến người nhìn thấy dung mạo thì sẽ dẹp tà, người nương theo pháp thì sẽ thành đạt huyền diệu, lại thêm sâu sắc mà chưa thể lường. Cúi đầu chiêm ngưỡng gượng làm bài khen ngợi rằng:

Pháp tối thượng thừa Chẳng lý chẳng sự Khéo nói nhiều môn Đều về chẳng hai Ca-diếp đắc được Tây Vực truyền bá ở xứ Phật

Đạt-ma lãnh thọ Lưu truyền đến đất đầm phương Đông

Sự thì có hơn ngàn năm Thánh giả ba mươi bốn vị Chánh lớn nối nhau Đời đời tiếp nhận Đắc pháp khế hợp với nguồn đạo Truyền y nói lên chia chân ngụy Thầy tôi thầm trao Đường đường hiển bày Mở rỗng bí môn của Chư Phật Khai ngộ liễu nghĩa Đại thừa Chẳng thuận hữu vi Chẳng nương vô ký Lìa tướng lìa tánh Không ngu không trí Nghĩa chẳng có không Có không chẳng nghĩa Trái tâm phàm phu Vượt ý Hiền thánh Hạnh quá Ba thừa Chóng vượt mười địa SỐ 20 - LỊCH ĐẠI PHÁP BẢO KÝ 6 Chẳng tự chẳng quả Không tha không tự Dụng Vô sanh tịch Ảnh thể đều lìa Thấy không sáng tối Vô niệm là phải Bèn mời thợ khéo Ngầm vì họa đắp Vạch tướng tốt sanh Trông thấy ứng thân cao vời Lìa tướng và lời Thấy rõ pháp khí sâu rộng

Được như dấu trời Cốt khác người phàm Điểm khéo tốt thay Cuối cùng được chân khí Dung mạo vắng lặng mà muốn nói

Ánh mắt mấp máy sắp nhìn Ngửa mặt thấy công cao Chăm nhìn lại càng quý Chẳng có thầy tôi Pháp này sắp rơi.

Ngày mồng ba tháng sáu niên hiệu Đại Lịch năm thứ chín ( )

thời Tiền Đường, Hòa-thượng bảo môn nhân đệ tử lấy cho y phục mới sạch, tắm gội xong, Hòa-thượng thay mặc y phục mới sạch ấy, hỏi các đệ tử: Đã đến giờ thọ trai chưa? Đệ tử đáp: Đã đến. Hòa-thượng căn dặn môn nhân đệ tử: Nếu là con hiếu thuận thì không được trái lời ta dạy. Ta sắp qua đời, sau khi ta đi, không được quấn tang trên đầu, không được làm như người thế gian không tu hành khóc than và quấn tang. Như vậy thì chẳng gọi là đệ tử ta. Khóc than là pháp thế gian. Với Phật pháp thì không như vậy, lìa tất cả các tướng tức là thấy Phật. Nói xong, Hòa-thượng ngồi lặng lẽ mà thị tịch, thọ sáu mươi mốt tuổi.