Sử Truyện Về Các Vị Cao Tăng Đến Thiên Trúc Cầu Pháp Thời Đại Đường

5. LUẬN THÍCH:

Tam tạng Bà-la-phả-mật-đa nói: Tây Trúc tương truyền rằng Long Thọ xuống Long cung xem kinh xong bèn soạn luận Bất Tư Nghì cũng mười vạn bài tụng. Là giải thích kinh này rồi mà cơ ngầm chưa mở, khó lường được chỉ quy.

- Luận Thập trú Tỳ-bà-sa, mười sáu quyển do Long Thọ soạn, giải thích về nghĩa của phẩm Thập Địa. Sau Tam tạng Da-xá đời Tần đọc miệng văn ấy cùng Pháp sư La-thập dịch ra, giải thích về phẩm Thập Địa. Trong đó đến Địa thứ hai vì Da-xá không đọc nên thiếu giải thích. Tương truyền rằng luận ấy là một phần trong luận Đại Bất tư nghị. - Luận Thập trú, mười quyển do Long Thọ soạn. Sau trong niên hiệu Hằng Thỉ đời Tần, La-thập Pháp sư dịch. - Luận Thập Địa mười hai quyển, do Bồ tát Bà-tẩu-bàn-đậu soạn, Hán dịch là Thiên Thân ở trong núi giải thích về phẩm Thập Địa, kinh này nhiều tầng theo thứ lớp mà giải thích dần. Khi Bồ-tát mới soạn luận xong thì cảm kinh phát ra ánh sáng, núi non rung chuyển. Vua và thần dân nước ấy, đồng đến chúc mừng khen ngợi điềm ít có. Rộng như trong bản truyện.

Đến đời Hậu Ngụy, có Tam tạng Bồ-đề-lưu-chi người Bắc Thiên-trúc, Ngụy gọi là Hy Giác đến đây dịch kinh. Ngày mới dịch Tuyên Võ Hoàng đế đích thân đến ghi chép một ngày. Lại nói: Tam tạng Trung Thiên-trúc là Lặc-na-ma-đề, đời Ngụy gọi là Bảo Ý đến đây cùng Lưu Chi, ở Nam Bắc Lạc Thủy đều dịch một bản. Sau đó Tăng Thống Tuệ Quang thỉnh hai vị Hiền đối bàn đồng khác, lập thành một bản. Lại Biệt Truyện nói: ngài Thiên Thân soạnHoa Nghiêm kinh luận chưa được đủ bản. Đây là Thập Địa hoặc là, hễ được liền dịch. Lại nói: Bồ-tát Vô Trước qua lại cùng theo dõi, Bồ-tát Di-lặc dạy dùng kinh Hoa Nghiêm để tự nhiên lưu truyền là cũng nhờ năng lực ấy. Gần đây hỏi các Phạm Tăng Tam tạng ở Tây Trúc đến đều nói Bồ-tát Kim Cương Quân soạn ra Thập Địa Thích Luận có một vạn hai ngàn bài tụng, dịch ra có thể thành hơn ba mươi quyển. Lại Bồ-tát Kiên Tuệ cũng soạn Lược Thích đều chưa truyền đến cõi này. Ở nước Vu-điền thấy có bản này. Thật-xoa ngày về đã mang theo thư yêu cầu nếu được thì dịch ra. Lại trong phẩm trú trong Du-già Bồ-tát Địa, đã viết nhiều về văn phẩm Thập Địa của kinh này, thứ lớp gồm đủ giải thích. Vì kinh này Tam Hiền Thập Thánh có phần vị rất rộng đã làm gương soi cho các Bộ. Vì vậy người soạn và giải thích chẳng phải một. - Luận Hoa Nghiêm, sáu trăm quyển. Xưa ở Bắc Tề, Đại Hòa năm thứ nhất, Vương Tử thứ ba, ở núi Thanh Lương cầu Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi mà thiêu thân cúng dường. Vương Tử ấy có hoạn quan Lưu Khiêm Chi đã tự giận thân tàn của mình, lại thấy Vương Tử thiêu thân bèn tâu vua vào núi tu đạo. Có sắc vua cho bèn mang một bộ kinh này ngày đêm siêng năng lễ sám đọc tụng, tâm cầu Diệu Đức để mong Minh Hộ, tuyệt thực chỉ uống nước suốt hai mươi mốt ngày, sức lực tuy yếu nhưng vẫn dốc lòng theo đuổi bỗng chiêu cảm râu tóc đều mọc ra, lại trở thành đàn ông, thần thái siêu ngộ, thông suốt yếu chỉ. Do đó nghiên cứu kỹ lưỡng bèn soạn ra luận ấy trước sau chặt chẽ. Lại tâu lên vua, do đó Cao Tổ kính tin hơn ngày thường. Kinh Hoa Nghiêm từ đó càng hưng thạnh.

- Pháp sư Tuệ Viễn ở chùa Tịnh Ảnh đời Tùy, tuổi về già tạo Kinh Sớ (giải thích kinh) này, đến phẩm Hồi Hướng bỗng có cảm giác tim đau, nhìn kỹ thì thấy lỗ chân lông ở tim chảy máu ra ngoài. Lại mộng thấy cầm liềm lên núi cao thứ lớp cắt cỏ, đến nửa chừng thì sức kiệt chẳng ngồi dậy được. Thức dậy bảo học trò rằng: Ta mộng thấy sớ này ắt chẳng thành. Do đó mà ngừng lại, Pháp sư Hưu ở Tương Châu nghe kinh Hoa Nghiêm hơn năm mươi lần, nghiên cứu Văn Lý càng thêm sâu xa. Bèn tự bảo đây chắc là lời của bậc Thượng thánh kẻ hạ phàm chẳng thể lường biết được. Biết rõ hai bậc Hiền trên học rộng ít ai bằng đối với chỗ thô thiển này lại không có thể soi tỏ đến cùng, bèn khiêm tốn mà tìm đọc chưa hết mấy tuần đã chú thích luận rộng, thật to lớn thay! Bởi ấy là Đại Thánh ngầm truyền, chẳng đáng quái lạ. Xét phẩm Trú Xứ kinh này nói: Ở Đông Bắc có chỗ ở của Bồ-tát gọi là núi Thanh Lương hiện có Bồ-tát tên là Văn-thù-sư-lợi cùng một vạn Bồ-tát thường ở đó nói pháp. Cho nên nay dưới núi có phủ Thanh Lương. Ở phía Nam có một ngọn núi nhỏ có chùa Thanh Lương, tên là Ngũ Đài Sơn, vì năm ngọn núi rất cao nên trên đó đều chẳng có cây cỏ, giống như đắp đất nên gọi là Đài. Quanh núi hơn bốn trăm dặm phía Đông liền với Hằng Nhạc, trên Đài giữa có ao nước trong veo lặng ngắt có nhiều linh cảm.

Lại có tinh xá tháp đá. Trên đài Bắc có hai ngôi tháp sắt và xá-lợi cùng hình tượng Văn-thù. Dưới đài giữa cách ba mươi dặm về phía Đông Nam có chùa Đại Phù, do Hán Minh Đế lập ra, đã nhiều năm tháng nên rất hoang sơ nhưng nền cũ vẫn còn thấy, trong đó có hai nhà Đông và Tây, tượng bày vẫn còn. Phía trước có hai, ba khoảnh hoa lan xen lẫn nhiều màu trăm thứ ngàn tên, rực rỡ gấm mây, là loài quý hiếm ít SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 1 nghe thấy, đến ngày rằm tháng bảy thì trăm hoa đua nở. Kế ở phía Bắc tám, chín dặm là nơi Vương Tử thiêu thân hiện có tháp thờ. Ngày xưa vua Bắc Tề, rộng mở Huyền môn ở núi này có hai trăm ngôi chùa, lại lấy thuế ở tám châu mà cúng dường cơm áo thuốc men cho Tăng trong núi. Nay Thần ở đất báu thường vẫn còn. Xét Biệt Truyện nói: Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi thường ở đó giảng kinh Hoa Nghiêm. Từ xưa đến nay cho đến hết đời Đường, Phạm Tăng ở Tây Vực. Lúc ấy có người chẳng vì xa mấy ngàn dặm mà đến đây ra mắt, và đạo tục đất này cũng nối tiếp nhau qua lại thường xuyên. Hoặc gặp Thần tăng Thánh chúng Đài tiên gác báu linh quang rực rỡ, diệu hương thơm ngát tiếng chuông trên hư không tự kêu, kệ báu vang xa. Trong phút chốc hiện bày ngàn vạn biến hóa. Như Thanh Lương Sơn Ký có nói đủ. Núi cách kinh đô một ngàn sáu trăm dặm ở Đại châu. Nhưng đất ở biên giới rất lạnh, cho nên trước tháng tư sau tháng bảy thì băng cứng tuyết dày. Nếu không phải mùa Hạ nóng gắt thì không thể lên được. Cao cả thay người vì đạo, há chẳng một lần đến thăm? - Luận Hoa Nghiêm, một trăm quyển do Sa-môn Thích Linh Biên thời Hậu Ngụy, là tạo ra. Pháp sư người Tấn Dương Đại Nguyện xưa có gieo nhân tuyệt diệu, căn thiện trồng đã lâu, thưở nhỏ tiến vào đạo, lớn lên cứu giúp đời, thường đọc tụng kinh Đại thừa, lưu tâm đến hạnh Bồ-tát. Khi gặp được kinh Hoa Nghiêm thì rất ưa thích mà cúi đầu nhận lãnh. Bèn đến chùa Thanh Lương trên núi Thanh Lương cầu Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi thương xót nhiếp thọ. Qua một năm, chân sưng máu chảy thịt hết chỉ còn xương, lại quì gối khẩn cầu thì mong ngầm cảm. Bèn nghe có người bảo: Ông hãy ngưng hành đạo, chỉ suy nghĩ kinh này. Do đó mở quyển, bỗng hoát nhiên đại ngộ. Lúc đó là đời Hậu Ngụy niên hiệu Hy Bình năm thứ nhất. Kế tháng giêng đời Đại Lương khởi bút ở chùa Thanh Lương, kính soạn luận Hoa Nghiêm, diễn nghĩa giải thích rỗng suốt chỗ sâu kín. Đến năm thứ hai thì dời chỗ ở ra chùa Tung Nham, chú thích như trước. Lúc đó Linh Đại Hậu của Hiếu Minh Đế là bà Hộ trọng đạo kính người mời Sư đến cung. Sư từ chối vì bệnh. Đến đầu hạ lại cố thỉnh, từ chối chẳng được, bèn ngày mười sáu thì vào Đông Bách Đường, rồi dời đến Điện Thức Càn, sau ở Điện Huy Âm, biên soạn không ngừng. Đến mùa Hạ niên hiệu Thần Quy năm thứ một có chiếu rằng: Đại pháp rộng lớn đợi người giảng nói, nay Điện Huy Âm sửa chữa Luận của Pháp sư Linh Biện, đức khí uyên nhã, sớm truyền khiến nghe, mau đến Điện Tuyên Quang giảng Đại Phẩm Bát-nhã. Do đó bốn bộ đều vui, mười phương cùng mừng. Giảng xong thì Thị Trung Đại BỘ SỬ TRUYỆN 9 truyền Thanh Hà Vương Doãn Dịch mời sư ở trên lầu Điện Thức Càn, y cứ theo trước mà sửa luận, mùa hạ thì giảng Hoa Nghiêm, mùa Đông thì giảng Đại phẩm. Pháp sư cùng đệ tử là Linh Nguyên biên soạn đều bỏ ngủ quên ăn. Niên hiệu Thần Quy năm thứ 3 mùa Thu tháng chín chviệc làm mới xong, kinh lược luận rộng gồm một trăm quyển, trước sau năm năm làm thành mười pho về sau thường tập trung liên tục, pháp âm nửa chừng ngừng lại. Sư nghỉ giảng Toàn Chân lánh đi dưỡng đạo. Vào ngày tám giáng giêng niên hiệu Chánh Quang năm thứ 3, Sư quy tịch tại chùa Dung Giác, thọ bốn mươi sáu tuổi. Do đó Hiếu Minh Hoàng đế ra sắc rằng: Luận ấy là Bồ-tát cõi này soạn ra, giao cho tất cả kinh tạng đều để mục lục trên hết, mà lưu hành khắp. Đệ tử là Đạo Sưởng, Linh Nguyên, Đàm Hiện v.v... thương tiếc thầy sớm mất, đau xót vì linh quan sắp xa mù, mới cùng Thanh Tín quân tử, kính viết Tịnh Bản lưu bố khắp đạo tục. Luận này tuy truyền mạnh ở phần Tấn nhưng chưa đến Kinh Lạc. Các bậc Thạc Đức ở Trường An luôn mong ngóng.

Đến niên hiệu Vĩnh Thuần năm thứ 2 thì có Sa-môn chùa Chí Tướng là Thích Thông Hiền và cư sĩ Huyền Sảng Phòng trú tại chùa Huyền Đức cùng tu học kinh này, lưu tâm khen ngợi, bèn kết bạn đồng chí đến núi Thanh Lương cầu nguyện lễ bái Thánh Văn-thù, nhân đến chùa Đồng Tử Tinh Châu, thấy bản luận này bèn ân cần cố thỉnh mới được truyền thọ. Bèn đem đến Kinh đô, vua quan đều kinh ngạc ngợi khen, cùng chép ra mà truyền bá.

SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 2 9

HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ

QUYỂN 2

6. GIẢNG GIẢI (Phần Thượng):

1- Đông tấn, Thích Pháp Nghiệp ở Nam Lâm,.

2- Tống-Kinh đô, Cầu-na Bạt-đà-la ở chùa Trung Hưng,.

3- Ngụy, Lặc-na-ma-đề người Trung Thiên-trúc.

4- Ngụy, Thích Trí Cự ở Bắc Đài.

5- Tề-Nghiệp Hạ, Thích Tuệ Quang ở chùa Đại Giác.

6- Tề-Nghiệp Hạ, Thích Tăng Phạm ở chùa Đại Giác.

7- Tề-Thích Đàm Diễn ở Trị Châu,.

8- Tùy-Tương Châu, Thích Linh Dụ ở chùa Diễn Không.

9- Tùy-Tây Kinh, Thích Tuệ Tạng ở chùa Không Quán. 10- Tùy-Tây Kinh, Thích Linh Cán ở chùa Đại Thiền Định.

1- Thích Pháp Nghiệp: Không biết họ. Còn nhỏ mà có chí vượt xa thoát khỏi thấp hèn. Tuổi nhỏ xuất gia, phong cách nghiêm chỉnh, học với Sư Vô thường, học rộng nghĩ sâu được người đương thời xem trọng.

Tuy xem khắp các bộ, mỗi khi làm, đều xem xét kỹ nhưng vẫn thấy chưa đủ. Sau gặp Sa-môn Thiên-trúc là Phật Độ Bạt-đà-la, bèn thỉnh dịch kinh Hoa Nghiêm, đích thân theo làm người ghi chép, học hỏi nghĩa lý, không quản sáng tối. Qua mấy năm bỗng có chỗ ngộ, nhân đó bảo bạn rằng: Thánh giáo Tư Nam, hiện đang ở đây. Đã đích thân học Văn Phạm lại tinh chí rèn luyện, suy tông học hỏi. Ngày có bạn đến bèn trình bày chỗ sâu kín trở thành bậc Tông tượng. mấy trăm vị như Sa-môn Đàm Võ v.v...đều rất kính phục, mở đầu cho sự nghiệp hoằng dương của Đại giáo, vì tiếng mới mở, chưa rỗi để nói đầy đủ chỉ nêu đại khái mà thôi. Sư có soạn. Chỉ Quy hai quyển, thấy lưu hành ở đời. Sau chẳng biết Sư mất khi nào ở đâu. Lược qua thanh phạm của bậc Tiên Hiền. Buồn thay.

2- Cầu-na Bạt-đa-la: Hoa gọi là Công Đức Hiền, người Trung Thiên-trúc. Vì học Đại thừa nên người đời gọi là Ma-ha-diễn, vốn dòng Bà-la-môn, trước học các luận năm minh , thiên văn, thư số, y phương, chú thuật đều biết rộng. Sau gặp A-tỳ-đàm Tạp Tâm tìm đọc thì bỗng ngộ, tôn kính Phật pháp bỏ hết các thứ mà chuyên tâm tu học. Khi thọ Cụ túc giới thì làu thông ba tạng, bèn bỏ các sư Tiểu thừa mà theo học các sư Đại thừa. Thầy Đại thừa thử khiến lấy hộp kinh thì lấy được kinh Hoa Nghiêm. Sư vui mừng khen rằng: Ông có duyên lớn với Đại thừa. Do đó đọc tụng giảng nói không ai chống lại được. Liền thọ giới Bồ-tát, mà có duyên với Phương Đông bèn ngồi thuyền đi biển, giữa đường gặp nạn, bèn cố sức niệm Phật mười phương, niệm Quán Thế Âm, cả thuyền đều được cứu. Chí thành nên cảm được như thế. Niên hiệu Nguyên Gia năm thứ 12 Sư đến Quảng Châu. Thứ sử Xa Lãng dâng biểu tâu vua, vua Tống Thái Tổ đón rước đến kinh, sai Danh tăng Tuệ Nghiêm, Tuệ Quán ở Tân Đình đến tiếp thấy ông thần tình sáng suốt thì đều kính trọng. Tuy nhân dịch mà nói năng giao tiếp rất vui vẽ. Trước Sư trú tại chùa Kỳ Hoàn, bỗng vua Thái Tổ mời về càng thêm kính trọng. Lang Da Nham đón về, các bậc thông tài học rộng đều đến cửa. Do đó ở Kinh đô gần xa các quan đều trọng. Đại tướng quân Bành Thành là Vương Nghĩa Khang, Thừa tướng Nam Tiêu là Vương Nghĩa Tuyên đều kính làm thầy, bèn cùng chúng tăng dịch kinh. Chùa Kỳ Hoàn, chùa Đông An, quận Đơn Dương v.v... các chỗ đều nhóm hợp các Sa-môn Nghĩa học hơn bảy trăm vị, lần lượt dịch được hơn trăm quyển. Tiểu Vương muốn thỉnh Sư giảng kinh Hoa Nghiêm, mà Bạt-đà tự nghĩ chưa rành tiếng Trung quốc đời Tống có chỗ xấu hổ thì sớm chiều lễ sám thỉnh Quán Thế Âm cầu xin minh ứng, bèn mộng thấy có người mặc áo trắng cầm kiếm tay xách một đầu người đến bảo. Vì sao lo rầu, Bạt-đà trình bày mọi việc thì bảo đừng lo nữa. Rồi dùng kiếm chặt đầu mà thay đầu mới vào, bảo quay lại hỏi: Có đau không, đáp: Không đau. Bỗng nhiên thức dậy, tâm thần vui vẻ, liền hiểu rõ tiếng trung hoa vào đời Tống.

Do đó đạo tục xa gần đều phục tinh cảm mà thỉnh đến giảng, bèn giảng kinh Hoa Nghiêm hơn mấy mươi lượt. Năm cuối niên hiệu Nguyên Gia. Tiêu Vương có nhiều mộng dữ. Bạt-đà đáp: Kinh đô sắp có loạn lạc.

Chưa đầy một năm thì Nguyên Hung làm nghịch, còn như Thừa tướng âm mưu, dự bàn can ngăn ba lần. Thế Tổ ở xa nghe có lời nói lạ xách gậy ra giữa sông Thần đồng chợt đến. Bèn đốt hương dưới lầu, quỉ núi tự tránh đi lên tòa ngồi mà đều tôn, bèn ở Điếu Đài mà cứu vật. Cảm đức như thế chưa rảnh nói hết. Từ nhỏ đến nay luôn cầm lò hương chưa hề bỏ tay. Mỗi khi ăn bèn chia phần cho chim, chim quen đến ăn tận tay. Đến tháng giêng niên hiệu Thái Thỉ năm thứ 4, biết thân thể chẳng SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 2561 yên liền cáo biệt cùng Thái Tông và Công Khanh . Ngày qua đời, chần chờ giây lâu bảo: Có thấy hoa trời hình Phật, rồi tịch, thọ bảy mươi lăm tuổi. Thái Tông rất thương tiếc ban tặng rất hậu. Công Khanh cùng đưa tang nghi lễ đầy đủ.

3- Lặc-na-ma-đề: Đời Ngụy gọi là Bảo Ý, người Trung Thiên-trúc học rộng, lý sự gồm thông, thuộc lòng một ức bài kệ, mỗi bài có ba mươi hai chữ. Rất giỏi pháp thiền, ý muốn đi du hóa. Vào niên hiệu Chánh Thỉ thứ 5 mới đến Lạc Ấp dịch luận Thập Địa hai mươi bốn quyển v.v... ban đầu Ý nêu thần lý la, tuệ ngộ tuyệt luân hiểu rõ lời Ngụy đến chỗ sâu kín. Vua thường sai giảng kinh Hoa Nghiêm, giải thích khai ngộ tinh nghĩa thường phát. Một hôm đang ở trên tòa cao bỗng có người cầm hốt ghi tên, hình như Thái Cung bảo rằng: Vua sai đến thỉnh Pháp sư giảng kinh Hoa Nghiêm. Ý tự bảo rằng: Nay ở Pháp tịch này còn chưa ngưng được, đợi giảng xong sẽ theo lệnh vua. Tuy nhiên pháp sự riêng chẳng thể lập. Đô Giảng đốt hương, Duy-na đọc kinh Phạm, đều làm theo. Sứ giả lại nhắc lời thỉnh trước , các tăng trong giảng đường đều thấy. Rồi Pháp sự đều xong. Lại thấy Sứ giả trước đến bảo: Vâng lệnh Thiên đế đến đón rước ngài. Ý bèn mỉm cười vui vẻ cáo từ chúng. Rồi ở trên pháp tòa mà tịch. Đô Giảng v.v... tăng cũng đồng thời mất. Người nước

Ngụy nghe thấy đều khen là lạ.

4- Thích Trí Cự: Họ Lưu, thuở nhỏ thờ Thần tăng Đàm Vô Tối. Sư thông minh, học rộng. Trước đọc Hoa Nghiêm mấy mươi lần, đến nghĩa lý thì tối mù, luôn ấm ức, sớm chiều càng khẩn thiết. Bèn mộng thấy Bồ-tát Phổ Hiền ngồi voi trắng phát ánh sáng, đến bảo: Ông theo ta về phương Nam sẽ cho ông thuốc khiến ông hiểu sâu. Bỗng thức dậy nói với Đồng Ý, mà tiếc là không biết phương Nam ở đâu. Đồng Ý bảo:

Thánh chỉ phương Nam thì phải y theo lo gì chẳng đến. Bèn xếp quần áo mà đi xa, đi suốt ba ngày thì thấy một cây xương bồ trong ao nước cành lá rất lớn, ý muốn đào lên, nhưng rễ ăn rộng mấy thước mà yếu giống như trục xe. Trong tâm Sư bỗng nhiên như được bậc Thánh trao cho thuốc. Mấy ngày sau thì thông ngộ bội phần. Năm xưa nghi trệ một sớm đã thông sáng mà vượt vào cõi thần hơn các tiên hiền, bèn đi khắp nơi giảng nói hơn năm mươi lượt. Có soạn Sớ mười quyển năm bảy mươi tuổi thì mất ở Bắc Đài.

5- Thích Tuệ Quang: Sư họ Dương, người ở đất Lô thuộc Định Châu. Năm mười ba tuổi theo cha đến đất Lạc. Ngày 08 tháng 04 đến chỗ Phật. Đà thọ ba quy y. Đà lấy làm lạ vì nhãn quang như bắn lửa ra ngoài, nghĩ ắt là người cao quý bèn mời ở đó lại khiến tụng kinh. Quang cầm quyển đọc văn như đã được học từ trước, thông suốt hết các nghĩa sâu ý kín. Đến cuối hạ thì xuất gia. Các kinh đã học liền vì người nói lời thanh nhã ý lại cao siêu. Người thời ấy gọi là Thánh Sa-di. Nhưng được lợi dưỡng gì thì đều đem cho mọi người, lời khen chê đến thanh sắc đều không lầm lạc, là người cao quý trong chúng, đà nói Sa-di này không phải là người tầm thường. Nếu thọ Đại giới trước phải nghe luật. Luật là nền tảng của tuệ, chẳng phải trí thì chẳng thể phát. Vì vậy học tập nhiều về luật hạnh rồi tiến đến thọ giới Cụ túc nghe rộng vâng làm. Bốn hạ trở lên thì giảng luật Tăng-kỳ, mời dùng giấy bút mà ghi chép chỗ nghe, lại dùng ý suy đoán và giải thích. Một hôm Đà lén xem văn ghi liền bảo: Ông là con ta mong truyền quả Thánh, đâu chỉ khu khu lo văn thế gian có thể làm Pháp sư sáng suốt, Đạo vụ chẳng phải là phần của ông. Gặp Phật Đà-lặc-na mới dịch Thập Địa. Quang bèn lập chương giải thích rất công phu. Lại trong luật Tứ Phần cũng ghi chép giải thích. Sau lại nghe kinh Hoa Nghiêm, nghiên cứu kỹ càng nên ngộ được các ý chỉ sâu kín, liền được các bậc cao minh luôn luôn đích thân chỉ dạy. Quang cho rằng gốc của chánh giáo, không gì hơn sách này, hễ có nói bày thì phải rất nghiêm túc. Nên mỗi khi giảng đều biểu thị khiết tịnh, cả người nghe cũng đồng như thế, giày dép đều cởi bỏ để ngoài thềm, đều nghiêm dâng hương hoa, nghiêm chỉnh chắp tay siêng năng kính pháp ngàn năm khó gặp. Ông có sớ bốn quyển lập ba giáo đốn-tiệm-viên để xếp loại các sách. Xem Hoa Nghiêm là Viên giáo từ đó bắt đầu. Như Niết-bàn, Duy-ma, Thập Địa, Địa Trì, đều xem qua ý sâu được chuộng thời ấy. Tư Đồ Cao Giáo, Tào Bộc Xạ Cao Long Chi và Triều Thần Tu Mã Linh Cô Tử Nho, là các danh hiền đời Tề đều trọng ông như bậc Thánh. Các mùa hạn hán nghe tiếng Sư đều ở bên ao núi cao mà đốt hương cầu mưa, thì mưa liền đến. Các linh hiển như thế.

Ông trước ở Kinh đô làm Tăng Đô, bỗng chuyển làm quốc Thống. Hôm trước khi mất thì Sư ngồi xe đến Tào, khi ra cửa chùa thì nóc nhà rơi ra.

Khi ngồi bàn việc thì có cục đất rơi trước bút không biết từ đâu đến, thì biết là tướng chết đã hiện nhân đó cơ thể suy yếu hơn bốn tuần, rồi thị tịch tại chùa Đại Giác ở Nghiệp Thành, thọ bảy mươi tuổi. Sư thường nguyện sinh về cảnh Phật mà không nhất định nơi chốn. Lại khi sắp tắt hơi thì thấy cung trời hiện xuống bèn chí thành cầu về An Dưỡng rồi an nhiên mà mất. Ông có sáng tác Huyền Tông Luận, Đại Thừa Nghĩa SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 2563 Luật, Nhân Vương Thất Giới, và Tăng Chế mười tám điều, đều là văn ý thanh túc, được đời rất xem trọng.

6- Thích Tăng Phạm: Họ Lý, người ở Bình Hương. Thuở nhỏ có học các sách, năm hai mươi ba tuổi đều thông suốt bảy diệu bốn chương thiên văn, thuật bói toán đều không bỏ người theo học hơn cả ngàn, mà tuổi tác sắc đẹp đều không có tâm vợ chồng. Nghĩ nương pháp môn đốt ngón tay mà cúng dường. Năm hai mươi chín tuổi nghe giảng kinh Niết-bàn, thử nghe một lần bèn biết kinh Phật rất bí mật, bèn ở Nghiệp Thành mà xuất gia làm Tăng, mới học kinh Niết-bàn nguyện biết hết chỗ tột cùng . Sau đến Lạc Hạ theo Hiến Công nghe kinh Pháp Hoa và Hoa Nghiêm. Lại đến Sa-môn Tuệ Quang học chỗ cùng tột mới. Lâu sau bèn ra khai hóa, lợi an Tề Ngụy. Mỗi buổi giảng người nghe hơn cả ngàn. Thứ sử Giao Châu là Đỗ Bật trú tại chùa Hiện Nghĩa ở Nghiệp Hạ thỉnh Phạm giảng vào mùa Đông. Đến Hoa Nghiêm Lục Địa bỗng có một đàn nhạn bay xuống từ Tháp Đông bay thẳng vào nhà đối trước tòa cao nằm mà nghe pháp. Nghe giảng xong bèn từ từ bay về tháp Tây rồi lượn mất. Lại ở chùa này giảng vào mùa Hạ thì có bầy chim sẽ nằm ở phía Tây Nam tòa mà nghe pháp suốt chín tuần (chín mươi ngày). Lại ở Tề Châu cũng có một con vịt bay vào nghe pháp nghe xong thì bay đi.

Các thứ trên làm cảm động mọi người, nếu không phải đạo hợp minh phù thì sao được như thế. Xưa khi đang giảng Hoa Nghiêm bỗng có một tăng vào chê mắng. Đêm ấy có vị Thần dùng roi đánh chết rồi sống lại. Do đó người thấy nghe đều kính trọng. Xưa ngủ đêm ở một ngôi chùa khác gặp ngày Bồ-tát có tăng lên tòa ngồi khi sắp nó nghĩa bèn bảo:

Luận nói pháp tướng hiểu rõ lời Thánh, đâu phải nhọc nói giới, mà tăng thường nghe nói. Bỗng thấy một vị Thần thân hình cao hơn trượng dáng vẻ mạnh mẽ đến trước tòa hỏi người đọc nghĩa: Nay là ngày gì, đáp:

Là ngày Bố-tát. Thần bèn đưa tay kéo xuống tòa, phút chốc chết ngay.

Kế hỏi Thượng tọa nắm kéo ra trước do đó mà tự gắng. Sau cùng tăng sự có việc riêng mà không có thuyết dục liền bị bệnh nặng, ngồi kiệu mà gặp tăng. Ngày sắp mất rước tượng Phật vào phòng, quì dưới giường mà sám hối chỉ nêu việc đã làm đêm qua. Lúc đó là giờ ngọ dặn lại mà chết tại phía Đông chùa Đại Giác ở Nghiệp Hạ, thọ tám mươi tuổi, tức là ngày mồng 2 tháng 3 niên hiệu Thiên Bảo năm thứ 6. Xưa phạm bỏ Nho theo Thích, kính tín ngày càng tăng, lặng tưởng cửa không vĩnh viễn loại bỏ thói quen trước, nói chẳng kịp lợi, mặt không mừng giận, luôn lưu ý đến Hoa Nghiêm xem là nghiệp Báo đời sau. Đêm lạy ngàn Phật xem là của một đời. Tuổi già việc nhiều thân lại suy yếu, nhưng cũng sáu thời hành đạo. Gục đầu trên gối tự nghĩ có tài trí thông đạt, mà ít năng lực lợi ích cho người . Ông có soạn Hoa Nghiêm Sớ năm quyển, Thập Địa, Địa Trì, Duy-ma, Thắng-man... đều có Sớ Ký.

7- Thích Đàm Diễn: Họ Hạ Hầu, người ở Nam Duyễn Châu. Khi mới sinh mà răng đã mọc đủ. Bảy tuổi đi học thông minh hơn người. Mười tám tuổi đậu tú tài. Nghe Tuệ Quang giảng liền học giới. Hai mươi ba tuổi thì xuất gia với Tuệ Quang, Tuệ Quang liền trao giới. Nghe suốt mà không nghỉ ngơi, mới hao tổn đến sức lực. Song ở ý tạng có nghi bèn hỏi các vị học rộng, nhưng đều gợi mở trái ngược với chí mình, không có gì có thể thông suốt bèn khai phá tất cả soạn Hoa Nghiêm Sớ bảy quyển. Giảng sự tướng những vẫn tỳ tán Huyền lý, nổi tiếng hùng biện giảng nói rất hợp thời cơ. Từ Tề, Trịnh, Yên, Triệu đều đến giáo hóa. Các vị Tăng Nghĩa học theo ông có đến hơn ngàn, xuất gia cư sĩ gần năm trăm. Sau ngày Tuệ Quang tịch, Hoa Nghiêm đại giáo ở đây càng hưng thạnh. Triệu Quận Vương Cao Nguyên Hải, Thứ Sử Giao Châu Đỗ Bật đều là trọng thần nước Tề, đều kính thờ ngài. Bộc Xạ Tổ Hiếu Trưng tâu vua làm Quốc Đô luyện tập hài hòa đạo pháp và triều chính, không rơi vào mơ hồ huyền hoặc. Ngày 18 tháng 03 niên hiệu Khai Hoàng năm thứ một bỗng bảo người hầu rằng Vô thường đã đến. Liền tụng niệm danh hiệu Phật Di-lặc, khi tiếng và hơi thở đã dứt hết thì các vị tăng ở bên đều thấy sắc mặt Sư rất vui vẻ, thọ bảy mươi chín tuổi. Mỗi khi Diễn có tiền đều cứu giúp người nghèo bệnh trước nhất. Giáo đem hóa độ thì như hành mà trao trước. Khi thấy kinh tượng thì liền lễ bái đón rước.

Giữa đường gặp kẻ nghèo đói thì than khóc, lại luôn luôn thích nghe giới. Qua lại hai lần cung vua, gặp vật cay tanh hôi thúi thì mắt chẳng nhìn ép phóng hơi dưới. Thân khi ra khỏi cửa vì phòng Tăng thanh tịnh mà chẳng chịu để người xông ướp quét dọn. Trước khi chưa mất có người mộng thấy Diễn mặc áo đỏ búi tóc, tóc mai đến lưng, có hai đồng tử hầu bay lên hư không rồi đi về phía Tây Bắc, lúc đó liền mất. Lúc ấy đều cho rằng: Trong kinh Hoa Nghiêm Thiện Tài đồng tử cầu Thiện tri thức thứ ba mươi hai, là hình dáng của trời Bà-sa-bà-đà-dạ.

8- Thích Linh Dụ: Dụ họ Triệu, người ở Lộc Dương thuộc Cự Lộc. Lúc còn nhỏ, khi thấy hình tượng Sa-môn thì biệt hồi hướng nghe người giết mổ thì thương xót đổi sắc mặt, sáu tuổi đã theo mẹ thọ giới.

Cha cấm đoán thì tâm thề không hủy giới. Bảy tuổi xin cha đi xuất gia, SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 2565 cha vì thương nên chưa cho. Dụ tự than bảy tuổi không được xuất gia thì hư cả một đời, bèn theo thầy học giáo ngày càng đổi mới. Năm mười lăm tuổi cha đau cột sống phải chống gậy mà đi. Khi hết tang thì làm thinh đi đến chùa Ứng Giác ở quận Triệu đảnh lễ Thiền sư Bảo xin xu-ất gia. Bảo nhìn thần thái Sư bảo: Ta chỉ là duyên của ông, chẳng phải thầy ông nên đến chỗ tốt khác. Sư bèn đến Định Châu mà thọ Cụ túc giới thì tụng hai giới Tứ phần Tăng kỳ tự viết văn ấy, trong tám ngày viết tụng đều xong. Sau đi về phía Nam đến Chương Long ở chỗ Ẩn

Công học khắp Luật Tứ Phần. Lại nương Bằng Công mà nghe Thập Địa. Sớm chiều xem xét phát minh các điều mới mẻ đều suy tôn Địa Luận Niết-bàn, rộng tìm giải thích cũ xuyên tạc mới lạ. Chỉ có Đại tập Bát-nhã sinh ra thì tự biết Tạp Tâm, Thành Thật đều cùng tận hang ổ. Mười hai mùa hạ ở Nghiệp Kinh khai giảng danh tiết nổi tiếng nói khiến như mới người nghe quy y đều gọi là Dụ Bồ-tát, đều theo thọ ba Tụ giới Đại pháp từ đây rộng khắp. Cho đến kinh Hoa Nghiêm lại rất lưu tâm nghiên cứu chỉ thú. Lúc đó gọi là Lệnh gia. Gặp Hoàng hậu Vua Tề bị bệnh nguyện nghe sách này. Chiếu Huyền các thông cử Dụ gánh vác.

Lúc đó có một con gà trống thương theo chúng nghe giảng, khi nghe giảng xong thì gáy một hồi lớn rồi bay cao lên cây ở Tây nam, qua một đêm thì chết. Bệnh Hoàng hậu lại lành, đây cũng là thầm Ứng cảm thông. Do đó trong cung cúng thí ba trăm ca-sa Sư nhận mà phát ra. Tề An Đông Vương Lâu Duệ chí kính các tăng, kế đến trước Sư bấy giờ sợ hãi tuôn mồ hôi. Lui ta hỏi thì biết là bậc thần dị liền thờ làm giới sư chùa Bảo Sơn Sư mới đến lần đầu, Duệ làm thí chủ tất cả đồ vật đều bằng vàng bạc, đó là tiềm đức cảm người chính là loại này. Họ Chu Diệt nhà Tề hai giáo chìm mất bèn ẩn hình đời hoại, áo thì dùng vải thô đầu quấn dây gai, như để tang cha mẹ. Thề được Phật pháp mới mặc áo quần như cũ, dẫn đồng tục hơn hai mươi người ở trong xóm làng, đêm nói chánh lý ngày đọc sách tục đời Đại Tùy hưng thịnh lại mở mang Phật giáo. Dụ Đức quang Tiên ngạn tức dự Sưu dương. Vua hạ chiếu rằng: “Kính hỏi Pháp sư Linh Dụ chùa Đại Từ ở Tương Châu, trẫm tôn sùng Tam bảo, tình sâu quy hướng nguyện mở mang Đại Thừa hộ trì chánh pháp. Pháp sư phạm hạnh tinh dày, nghĩa lý kín xa, mở rộng Thánh giáo dạy kẻ điếc mù, đạo tục đều kính. Nghĩ làm ruộng Phước, kinh đô là chỗ thiên hạ cùng nhìn đến bốn phương đều hội tụ, cho nên xa mời Pháp sư cùng xây phước nghiệp, nên biết ý trẫm mà sớm vào kinh”. Khi pháp sư đi bộ vào Trường An thì đã bảy mươi bốn tuổi. Vua ra lịnh đợi ở chùa Hưng Thiện, ra chiếu nhóm hợp nhiều vị tăng, bình lập quốc thông. Chúng bàn đồng lòng không có ý khác (là đề cử sư làm Quốc thống) Sư bèn cố nhượng nhưng không được, bèn dâng biểu xin về vua liền cho phép. Bộc Xạ Cao Dĩnh v.v... lại dâng biểu mời Sư ở lại. Vua bèn ra lịnh nên ở lại đây. Sư thưa: Chúa một nước không có hai lời, nay còn lưu lại thì tình không thể được. Do đó bảo học trò: Vua quan nương nhau lâu có thề rằng tiến thì lờn người khinh pháp, lùi thì đều ở xa mà kính, cho nên ta châm chước mà trái. Lại có ba sắc lịnh cương quyết mời sư xét làm như trên. Vua bảo Tô Oai rằng: Trẫm biết Sư Dụ cương chánh, là người tự tại, thật chẳng thể khuất phục. Bèn sắc lịnh cho Tả Bộc Xạ Cao Dĩnh, Hữu Bộc Xạ Tô Oai v.v... đến chùa đọc sắc chỉ thay vua thọ giới hối tội và đưa tặng ba trăm xấp y gấm giúp chùa xây dựng vua tự tay viết bảng Hoành phi đặt là chùa Lộ Tuyền. Đã về quê xưa vẫn ra sắc hỏi nhiều lần. Sau nghe Nghiệp Hạ bảo rằng: Tự biết đời khác bèn bày sám hối thiện ác, khuyên gắng học trò mau dứt buồn khổ, đòi bút vội viết hai bài thơ. Đến canh ba bỗng biết có mùi thơm lạ đầy nhà, trong ngoài đều kinh ngạc. Sư liền niệm Phật mãi đến sáng, rồi an nhiên qua đời tại chùa Diễn Không, thọ tám mươi tám tuổi, tức ngày hai mươi hai tháng giêng niên hiệu Đại nghiệp năm thứ nhất. Núi rừng rung chuyển, bèn an táng bên chùa Linh Tuyền ở Bảo Sơn, xây tháp kính thờ. Xưa sư rất tinh khiết chánh khí như mây xanh, hành động như núi cao, làm trở thành khuôn phép. Mẹ từng bệnh nặng theo đuổi đã cùng, giữa đường thì trở về, ấy là cắt ái mở đạo như thế. Có lần đến một chỗ giảng nói được phân nửa bỗng thấy giảng chủ nói có trồng vườn ra hẹ. Sư bảo: Bắt đầu hoằng pháp là loại bỏ nguồn lỗi nghiệp, ác chưa đổ, thanh đạo làm sao có.

Giảng này chẳng nên lập lại giảng xong liền cầm tích ôm bát từ giã ra đi. Giảng chủ nói: Pháp sư chỉ giảng nghiệp này dễ dứt trừ. Liền mượn lưỡi cày của người làng một lúc cày nát hết bốn mươi mẫu hẹ. Ở đây có thể nói là như nghe mà làm. Hoặc lúc Đại đức cao quý thông đạt cùng với thấp kém lẫn lộn nối tiếp nhau hợp làm một. Hỏi: Thì nói ngược và dụ vào chiếu đều nghiêm túc tự giữ ồn ào, ưa thích yên tịnh. Do đó dưới tòa ni chúng chẳng dám hỏi mà tánh càng oai sảng lại bày thô tế quý đạt là ở đây hạ thừa đối một tới lui tự nó không hề đón đưa. Cho nên ngạn ngữ Nghiệp Hạ có nói: Pháp sư Diễn thì phục đạo mà chẳng phục tục, Pháp sư Dụ thì Đạo tục đều phục. Thật là ứng đối vô tư, phát lời thành luận. Từ trước sau ra làm Bi Kính đều gồm: Ca-sa làm bố thí đưa ra hơn ngàn bộ, khi bệnh khổ đến thuốc trị rất nhiều chỉ được hậu vị, trước khiến thờ Tăng, thân dự năm luân không hề trữ nạp trong lúc giảng trao. Mặt hướng về Tây, một đời chẳng khạc nhổ, thân không SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 2567 chọn làm, miệng không chọn nói, người vật dạy bảo, bỏ hết đánh chửi cho đến trách hỏi trẻ con. Khuyên nhắc học trò đều tự nói tên mình gọi nhân quả thì lời khổ cắt đứt đều khóc lóc. Nếu nói làm có trái thì ngăn chẳng đồng, chẳng phải luật cho chùa pháp chẳng dừng, người nữ ni chúng thì chẳng trai giới và ở chung phòng chẳng khiến lên xuống. Đây là rộng lược khuyên người đời sau. Sa-di thọ giới cụ túc Hòa thượng đức khó cho đến chết chẳng làm. Tự nơi Sư khác chứng minh, đến lúc thì gặp chúng. Nếu trao cho ba nhóm giới thì bảy nhóm chúng đủ truyền. Nếu khi hoằng pháp thì mới cho nữ chúng vào chùa đều phải vào sau ra trước, đi thẳng không lưu lại. Nếu có buổi giảng pháp trang nghiêm, tiếng truyền vào nhà chẳng cần Sa-di cung cấp thân mặc thanh tu chớ nên thêu thùa. Quần thì trống trên bốn ngón tay, áo thì chỉ tới cùi chỏ. Tăng Kỳ-chi dài nhất đến cổ chân mà thôi. Lầm thấy y chế quá mức thì chúng cắt bớt, cho nên quần vuông lưng thẳng, mền len nệm da, các vật quý hiếm đắt tiền đều chẳng được đem vào phòng. Tăng Kỳ chi năm điều, do đó dùng vải, nếu có bông lụa thì đều cho người. Ngoài ra thì đồ mặc xấu xí mà thôi. Từ năm ba mươi tuổi có viết sách, soạn Hoa Ng-hiêm Sớ và Chỉ Quy hợp thành chín quyển. Ngoài ra còn có nội ngoại chương sớ truyện ký v.v... tổng cộng hơn trăm quyển hiện lưu hành ở đời. Nhưng dòng pháp ở Đông Hạ, Hóa Nghi khác bậc. Cho đến lập giáo bày hạnh giữ tín ngàn năm thì dụ là duy nhất.

9- Thích Tuệ Tạng: Họ Hách, người ở Bình Cức nước Triệu. Mười một tuổi xuất gia, khi chưa thọ giới đã giảng kinh Niết-bàn. Sau nghe Trí Luận. Thập Địa, Hoa Nghiêm, Bát-nhã v.v... rộng thấy nêu ra ít người chẳng phục. Tuổi vượt bật hoặc (năm mươi tuổi) bèn ngầm lên núi Thước, gối đá uống nước suối, lắng tâm huyền áo, luôn nghiên cứu các sách mà lấy Hoa Nghiêm làm gốc. Tuy rỗng suốt hết các kín sâu, mà khiêm hư tự lui, kính mong bậc Thánh giúp chỉ bày đúng sai. Khi lên núi ấy đêm giáng linh cảm trên hư không có tiếng nói: Ấy là đúng.

Nghe rồi nhân soạn Nghĩa Sớ đích thân này tự truyện, kẻ đến dự học đều thâu nạp. Vua tề là Võ Thành gửi thư mời vào Điện Đại Cực mở mang kinh này, pháp lữ rất đông, sĩ tộc đều hợp, lúc ấy đại quán rất thạnh. Từ đó chuyên hoằng bộ kinh này truyền tập rộng khắp. Gặp lúc nhà Chu bị hủy diệt, kinh đạo bèn ẩn nhân gian sống nơi rừng núi mà bảo hộ huyền nạp. Đầu đời Tùy mở pháp liền dự xuất gia. Văn Đế kính đức liền ở xa kính mời bèn đến gặp vua mà trình bày chỗ sâu kín, là một trong sáu vị Đại đức thời ấy. Vua ra sắc càng kính lễ nên suốt hai mươi bốn năm bốn mùa không lui sụt. Vào ngày 29 tháng 11 niên hiệu Đại Nghiệp năm thứ nhất thì bị bệnh mà mất tại chùa Không Quán thọ tám mươi bốn tuổi. Khi qua đời bảo để lộ bày thân thể, đệ tử vâng lời để thân Ngài dưới chân núi. Sau đem xương về xây tháp thờ tại ngọn núi trước chùa chí tướng ở Chung Nam.

10- Thích Linh Cán: Họ Lý, người ở Địch Đạo thuộc Kim Thành. Ông nội là Tương Phong ở Thượng Đãng bèn theo Phong mà dời chỗ. Năm mười tuổi chí muốn nghe pháp, tâm thích trái tục, cha mẹ chẳng cản. Mười bốn tuổi đến chùa Đại Trang Nghiêm ở Nghiệp Kinh xin làm đệ tử Pháp sư Diễn ngày đêm vâng thờ không biếng lười. Thường vào giảng đường tưởng chỗ ấy chẳng khác cung trời. Mười tám tuổi lại giảng Hoa Nghiêm Thập Địa. Trước mở Tông Bản đều cùng tốt. Gặp thời Chu Võ diệt pháp bèn ở nhà giữ giới. đời Tùy mở mang Phật pháp thì được tuyển cao. Mỗi khi Sư giảng kinh này thì người ở bốn phương đều đến nghe. Niên hiệu Khai Hoàng năm thứ 7 vua ban sắc mời Sư trú tại chùa Hưng Thiện làm Sa-môn dịch kinh chứng nghĩa, đến năm thứ mười bảy bị bệnh hôn mê, chỉ có tim không lạnh nên chưa dám an táng. Sau tỉnh lại bảo ta lên trời Đâu-suất thấy hai Pháp sư Hưu và Viễn đều ngồi đài hoa ánh sáng rực rỡ, bảo Sư rằng: Ông và các đệ tử của ta sau đều sinh lên đây do đó giác ngộ lại càng tu nghiệp cũ, nghiêm chỉnh quán hạnh dứt giao tiếp mọi người. Niên hiệu Đại nghiệp năm thứ 3 về chùa Đại thiền định, có sắc vua mời làm Đạo tràng Thượng tọa, tăng đồ càng hưng thạnh, có công cứu vớt. Đến tháng giêng năm thứ 8 thì mất ở chùa, thọ bảy mươi tám tuổi. Bèn hỏa táng ở phía Bắc núi Chung Nam.

Xưa Sư có chí thờ kính, kinh Hoa Nghiêm, thường y theo kinh này mà thực hành quán Thế Giới Liên Hoa Tạng Hải và quán cung trời Di-lặc.

Đến khi bệnh nặng mắt chỉ ngó lên chẳng nhìn mọi người. Lâu sau bèn như thường. Sa-môn Đồng Chân hỏi bệnh ở bên, Sư bảo Chân rằng:

“Vừa thấy Đồng tử thanh y dắt đến trời Đâu-suất, nhưng vui cõi trời không lâu thì phải rơi vào luân hồi, nên Liên Hoa Tạng là chỗ ao ước. Chẳng bao lâu hơi thở dứt, phút chốc lại thông. Chân hỏi: Có thấy gì chăng? Sư đáp: Thấy nước đầy khắp hoa sen lớn như bánh xe. Ta ngồi trên đó, điều mong cầu đã mãn, rồi qua đời!

SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 3569

HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ

QUYỂN 3

6. GIẢNG GIẢI (Phần Hạ)ï:

1- Thích Tuệ Giác chùa Vũ Đức ở Tính Châu đời Đường 2- Thích Pháp Mẫn chùa Tĩnh Lâm ở Việt Châu đời Đường 3- Thích Tuệ Triều chùa Thần Túc ở Tương Châu đời Đường 4- Thích Đạo Anh chùa Phổ Tề ở Bồ Châu đời Đường 5- Thích Đạo Ngang chùa Hàn Lăng ở Tương Châu đời Đường 6- Thích Linh Biện chùa Đại Từ Ân ở Kinh Đô đời Đường 7- Thích Trí Nghiễm chùa Chí Tướng ở núi Chung Nam đời

Đường 1- Thích Tuệ Giác: Họ Phạm, người nước Tề, thông minh biết rộng, khó ai sánh, hình dáng cao đẹp, cao hơn bảy thước, mắt sáng, y phục sạch sẽ, mặt mày cử chỉ ôn hòa. Sư đi đường mọi người đều nhìn ngắm. Tuy học rộng các kinh, nhưng lấy Hoa Nghiêm làm đầu, được thỉnh ở Cao Dương, lâu mà giảng giỏi, người nghe hơn cả ngàn, nhà cửa đông chật ngày người đến không dứt. Bèn nghỉ giảng pháp đợi có thí chủ mà làm giảng đường chứa đủ ngàn người. Xây cất trong một tháng thì xong. Khi lên Pháp hội rất thạnh. Sư có soạn các sớ Hoa Nghiêm, Thập Địa, Duy-ma.... Đến niên hiệu Võ Đức năm thứ 3, biết tim đau bèn bảo học trò: Ta sẽ đi đây. Rồi xuất tiền cúng dường Tăng, cùng chúng thủ quyết, do đo suốt đêm chánh niệm đến sáng thì an nhiên thị tịch, thọ chín mươi tuổi.

2- Thích Pháp Mẫn: Họ Tôn, người ở Đơn Dương. Tám tuổi xuất gia thờ Thiền sư Anh làm thầy, đến Mao Sơn, nghe Pháp sư Minh nói ba luận. Lại nghe Thật Công người Cao-ly nói kinh luận Đại thừa, đích thân làm Nam Tòa đi quanh tòa ba vòng. Niên hiệu Trinh Quán năm thứ nhất trở về Đơn Dương giảng kinh Hoa Nghiêm, Niết-bàn. Năm thứ hai, Điền Đô Đốc ở Việt Châu mới trở về chùa Nhất Âm, tiếp tục giảng pháp. Lúc đó Sa-môn nghĩa học ở bốn phương tám trăm người, Tăng ở trong vùng một ngàn hai trăm, sĩ tục tập trung không thể nhớ hết. Lúc đó làm hội mừng pháp. Đến năm thứ 19, sĩ tục ở Cối Kê thỉnh Sư trú tại chùa Tịnh Lâm giảng kinh Hoa Nghiêm. Đến cuối tháng sáu khi đang giảng thì có con rắn to treo nửa mình trên đầu Mẫn dài bảy thước màu vàng ròng, phun ra ánh sáng năm màu, khi giảng xong thì biến mất. Đến hết Hạ thì trở về chùa Nhất Âm, ban Đêm có hai người mặc áo đỏ, lễ Mẫn mà thưa rằng: Pháp sư giảng bốn bộ Đại Kinh, công đức khó lường, phải đến phương khác mà giáo hóa cho nên từ phương Đông đến đón rước Pháp sư, đệ tử mấy mươi người đều thấy. Đến ngày 17 tháng 08 thì Sư tịch. Trước đó ba ngày ba đêm vô cơ mà tối đen, đến lúc sắp chết, bỗng có ánh sáng rực rỡ ban đêm mà sáng như ban ngày, mùi hương là chẳng mất ai nấy đều quái lạ. Đạo tục trang nghiêm đưa Sư đến an táng ở núi Long An. Sư có soạn Hoa Nghiêm Sớ bảy quyển.

3- Thích Pháp Triều: Họ Trang, thuở nhỏ xuất gia theo nghiệp Tiểu thừa, lừng danh Giang Hán. Bởi vì Tượng Vương Triết Công ở Long Tuyền giảng ba luận, tâm sinh bất nhẫn bảo rằng: Ba luận nói về Không, người giảng còn mê đắm Không. Nói xong thì lưỡi thè ra ba thước, mắt mũi hai tai đều chảy máu, bảy ngày chẳng nói. Có Pháp sư Phục nghe việc bảo rằng: Ông quá ngu si, một lời nói chê hủy kinh hơn năm tội nghịch, nên tin Đại thừa mới khỏi mà thôi. Bèn khiến sám hối thì lưỡi thụt vào như cũ. Liền đến chỗ Triết chỉ nghe Đại thừa. Triết nói: Chết rồi làm bảy xứ tám hội Phương Đẳng, trăm ngày đã xong, liền đến chùa Thần Túc ở Hương Sơn, chân chẳng ra khỏi cửa, thường tu tập Đại thừa, bốn mùa thường giảng kinh Hoa Nghiêm để sám hối. Tháng tư niên hiệu Trinh Quán năm thứ 11 ngồi thiền trong tòng lâm thì thấy có ba người ăn mặc nho nhã xin thọ giới Bồ-tát. Thọ xong thưa rằng:

Thiền sư đại lợi căn, nếu chẳng đổi tâm tin Đại thừa thì ngàn Phật ra đời cũng còn ở địa ngục đề phòng đây càng cố gắng, khóc lóc trở về chùa, ở trước phòng của người giảng mà nghẹn ngào chẳng nói được. Đem nước tưới tỉnh dậy bèn khóc lớn, đi nhiễu Phật mà sám hối, dùng đó làm việc thường. Lại ân cần hóa độ sĩ tục, tạo Hoa Nghiêm, Đại Phẩm v.v... đều một trăm bộ. Đến tháng ba năm thứ 13, trước Phật lễ sám rồi an nhiên ngồi mà hóa, thọ hơn tám mươi tuổi. Sư mất bảy ngày rừng cây trắng phếu, sau đó mới trở lại như cũ. Đây cũng biết tội có thể đổi, thật là đáng mừng. Chùa cách thành năm mươi dặm, theo thọ quy-giới hơn bảy ngàn người trấn phó Sơn Hà bèn lập Đại trai đàn, ở tại mộ có ba mươi SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 3 1 vị Pháp sư đều khai một kinh để cầu hương linh thoát khổ.

4- Thích Đạo Anh: Họ Trần, người họ Y thuộc Bồ Châu. Năm mười tám tuổi, cha mẹ rất trọng bèn cưới vợ. Năm năm ngủ cùng giường mà thề không đụng nhau. Sau bèn đến Pháp sư Cự ở Tinh Châu mà nghe các kinh Hoa Nghiêm v.v... Đến niên hiệu Khai Hoàng năm thứ 10, mới xuất gia. Bèn vào chùa Bách Thê ở núi Đại Hành mà tu hành Chỉ Quán, bỗng nhiên đại ngộ. Sau trú tại chùa Thắng Quang ở kinh đô theo Thiền sư Đàm Thiên nghe Nhiếp Luận. Thiên rất lấy làm lạ, khi không giảng kinh thường làm việc với Tăng nhân sự trình lý đã luôn điều tâm, thường bảo tôi nhắm mắt ngồi thiền như có chỗ đến, sau khi mở mắt trở lại thường biết. Cho nên đối với công việc dạo tâm quán việc, không để có chỗ trệ ngại. Nhưng thường khi ngồi mở mắt như sợi dây thường thường trải qua hai đêm. Trước không chớp mắt, sau vào thiền định mới bày dấu lạ. Từng giành đất với người, bỗng nhiên thây cứng đờ, khí dứt sắc đổi, bỗng muốn sình chương, người ấy bèn quy tâm hối lỗi thì mới nói cười như thường. Lại vào ao sáu đêm, nằm trên tuyết ba đêm, chỉ nói lửa than đất bẩn thật là khó lường. Một hôm, Sư giảng Luận Khởi Tín đến phần Chân Như thì lặng yên chẳng nói quái lạ đến xem thì hơi dứt thân lạnh, chúng biết là diệt tưởng. Cứ thế để yên, trải mấy đêm thì Sư xuất định. Lại có hạn hán, Sư bèn giảng thỉnh Hoa Nghiêm để cầu mưa, thì có hai ông lão dáng vẻ dị thường đều có hai trẻ hầu thường đến nghe kinh. Anh lấy làm lạ về sau nhân hỏi nguyên do thì đáp: Đệ tử là Thần biển ưa thích kinh này nên đến nghe. Sư nói: Nay đã vì Đàn-việt giảng kinh, thỉnh ra gió làm mưa. Thần ra lệnh hai trẻ, hai trẻ bèn từ cửa sổ ra phút chốc ào ào mưa xuống xa gần đều nhờ. Hai ông lão bái tạ phút chốc lui mất. Lại khi sắp mất thì đòi nước tắm gội rồi trở về chỗ ngồi, đắp Đại y bảo học trò rằng Vô thường đã đến. Nhưng chẳng thể tự dối bèn khiến tụng kinh này và kệ Hiền Thủ, đến đoạn thuộc Quảng thì khiến người hầu niệm Phật rồi an nhiên mà tịch. Lúc ấy tháng chín niên hiệu Trịnh Quán năm thứ 10, thọ tám mươi tuổi. Khi sắp mất thì cảm bầy chim mấy muôn con kêu tiếng bi thương. Có hai trẻ mặc áo xanh cầm hoa đi vào, hơi tím như ánh sáng từ trong thân Sư phát ra sáng rực.

Chung quanh hai mươi dặm người vật đều mất sáng, ba ngày mới hết.

Bạn tu hành trong sông núi Bồ Tấn nghe tin buồn cùng đến như tang cha mẹ. Lại cảm voi trâu kêu rống chảy nước mắt không thôi, bỏ ăn cỏ nước suốt bảy ngày. Khi sắp đem chôn thì dưới một cái cuốc đất đai rúng chuyển mạnh chu vi mười lăm dặm đều rất sợ hãi. Lại cảm được hai luồng ánh sáng uốn lượn quanh khám, có hai con chim trắng bay lượn kêu hót đưa đến huyệt mộ. Mới biết Sư đạo khai vật ngộ, tuệ giải nhập Thần cho nên được tướng linh hiện bày còn mất đều hợp, chẳng phụ thân thế, thật là người này.

5- Thích Đạo Ngang: Không rõ họ, người ở quận Ngụy. Phong thái trong sáng cao thượng ở đời, Tuệ giải khai ngộ. Trước đến Pháp sư Linh Dụ mà xuất gia. Đã gội nhuần thanh hóa yêu kính cha mẹ năm tháng lạnh nóng mà lên vị cao. Ông thường ở chùa núi Hàn Lăng đào luyện Sơ giáo, mặt trời chiếu núi cao chính là đây. Ông thường giảng Hoa Nghiêm Địa Luận vượt hơn các tiên triết. Lại từng giảng trong đêm không cầm đèn đuốc. Sư đưa tay cao chỉ liền có ánh sáng lạ chiếu sáng khắp nhà. Đại chúng thấy điềm này, chẳng biết từ đâu đến. Sư nói: Ánh sáng này thường có trong tay, có gì lạ. Phước nghiệp thạnh sâu thật khó lường. Độ vật cảnh này mà chí kết Tây phương, thường nguyên sinh An Dưỡng. Sau tự biết mạng hết dự báo với người có duyên, thời gian chưa lường biết được lời nói. Tháng hẹn đã đến, không hề đau ốm. Hỏi giờ ngọ trai đến chưa? Lúc này cảnh lần lượt theo ta liền lên tòa cao thân gồm tướng lạ, lò hương phát ra mùi thơm lạ. Bèn dẫn bốn chúng thọ giới Bồ-tát, lời lý thiết yếu, người nghe lạnh lòng. Lúc đó bảy chúng vây quanh thưởng thức đạo vị. Sư ngước mắt nhìn lên cao, liền thấy các vị trời tán hoa đàn sáo đông đảo. Trong đó có tiếng bảo chúng rằng: Tiếng nhạc trời Đâu-suất đà đến đón rước. Sư nói: Cõi trời là gốc sinh tử, do đó không phải nguyện ước của tôi, tôi thường cầu Tịnh độ vì sao không toại. Nói xong liền thấy nhạc trời phút chốc biến mất, lại thấy hương hoa âm nhạc từ phương Tây bay đến lượn quanh trên đầu, cả chúng đều thấy. Ngang nói đại chúng ở đây, nay linh tướng đến đón rước, vậy phải cùng đi. Nói xong chỉ thấy lò hương trên tay rơi xuống mà tịch ở trên tòa cao, thọ tám mươi chín tuổi. Đó là tháng 8 niên hiệu Trinh Quán năm thứ 7. Đạo tục đều thấy băng động như núi. Khi tẩn liệm thì dưới chân có ánh sáng khắp nhà. Sinh ra từ văn tự nếu chẳng phải Đạo hội Linh Chương, hành phù hợp với Lân Thánh, thì làm sao có thể hiện ra điềm lành này. Đưa tang đến núi Hàn Lăng, đào hang , trải xuân chẳng hư rả, vẫn ngồi sừng sững.

6- Thích Linh Biện: Họ Lý, người ở phục đạo thuộc Lũng Tây.

Ông nội là Long Tương đời Cao Tề, làm Tư Mã ở Tương Châu cha là Lăng-già, làm Lục Sự Tham Quân đất Lạc Châu đời Tùy. Bèn dời về ở SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 3 3 vùng Lạc. Biện sinh ra mà không nói, lặng lẽ như ngu. Tám tuổi mới nói, nói rất thông minh cả dòng họ đều lấy làm lạ, do đó đặt tên là Quảng Biện. Sau vì trùng tên với Tùy Dạng Đế mà đổi tên. Năm mười tuổi thì có tang cha thương xót quá mức. Người Bác là Pháp sư Càn thương tình đem về nuôi dạy cho Nghĩa Phương. Năm mười ba tuổi xuất gia trú tại chùa Thắng Quang. Cán vốn có quen biết với Thiền sư Đàm Thiên, Chi Lan rất hợp, nhân đó sai Biện đến hầu mà học hỏi thêm. Ban đêm Biện nghiên cứu bỗng thấu hiểu các nghĩa sâu kín. Mười tám tuổi giảng Luận Duy thức, Khởi Tín và các kinh Thắng man, Duy-ma. Sau khi thọ giới thì ngày càng tiến về Đức. Lại giảng kinh Nhân Vương, Luận Thập Địa Địa Trì, Nhiếp Đại Thừa v.v... nhưng cho rằng: Nhất Thừa Diệu Nghĩa thì không gì vượt hơn Hoa, Nghiêm. Bèn bỏ diễn giảng mà ở chỗ Pháp sư Trí Chánh, chùa Chí Tướng ở núi Chung Nam nghiên cứu kinh này tột công thầy trò, đủ nghiệp Truyền Đăng góp nhặt các kinh, tìm cầu nghĩa lạ. Sư có soạn Sớ mười hai quyển, sao mười quyển. Chương ba quyển đều lưu hành ở đời. Sư thường ở Cung Sùng Thánh chùa Hạc Lâm, chùa Đức Nghiệp, Điện Bách Phước v.v... mà hành truyền giới pháp nên tăng ni kinh hành và các châu đến thọ quy giới hơn cả ngàn người. Đã giảng Hoa Nghiêm hơn bốn mươi tám lượt. Sau nhân giảng trú tại chùa Bồ-đề, liền biết bất niệm, bỗng nhiên thị tịch, thọ bảy mươi tám tuổi, vào ngày mồng 05 tháng 09 niên hiệu Long Sóc năm thứ 3.

Tánh Sư thuần hiếu, mỗi khi giảng kinh gặp văn nói về ân nặng cha mẹ thì nghẹn ngào nín lặng hồi lâu, hoặc do đó mà bỏ giảng. Tiếng nhạc ồn ào do đó chẳng đoái hoài, từ nhỏ đến già quần áo giày dép đều tự may tự giặt chẳng nhờ người, đệ tử hoặc bốn người trở lên sớm tối hầu hạ, nếu có dạy bảo thì bảo ngồi nghe nếu không có việc gì thì bảo đứng dậy đi ra. Nếu có hỏi đáp thì tự xưng tên mình. Đây cũng là dạy phép tắc biết kính trọng người.

7- Thích Trí Nghiễm: Sư họ Triệu, người ở Thiên Thủy. Tổ Tiên đều có chí cao thượng. Cha là Cảnh làm Lục Sự Tham quân ở Thân châu. Khi xưa Mẹ nằm mộng thấy vị tăng Ấn-độ, tay cầm tích trượng bảo rằng: Hãy mau trai giới tịnh thân tâm ngươi. Chợt thức giấc, lại nghe có mùi thơm lạ thì biết mình có thai. Khi Sư sinh được mấy tuổi thì khác trẻ tầm thường, hoặc đắp đất làm tháp hoặc kết hoa thành lọng, hoặc sắp các bạn làm người nghe giảng kinh, còn mình thì làm Pháp sư.

Năm mười hai tuổi có thần Tăng Đỗ Thuận đi nhanh vào nhà vỗ đầu Nghiễm bảo Cảnh rằng: Đây là con ta, trả lại cho ta. Cha mẹ biết là có BỘ SỬ TRUYỆN 9 đạo thì mừng rỡ bèn cho. Thuận giao Nghiễm cho Thượng túc là Pháp sư Đạt nhờ dạy dỗ, sáng tối tụng trì không hề hỏi lại. Sau có hai vị Tăng Ấn-độ đến chùa Chí Tướng thấy nghiêm thông minh phi thường bèn dạy cho Phạm Văn (tiếng Phạm) không mấy ngày thì thuộc làu. Vị Tăng Ấn-độ bảo các tăng rằng: Đứa bé này sẽ là người tài mở mang Phật Pháp. Năm mười bốn tuổi thì xuất gia, lúc đó đời Tùy sắp mất, người dân đói khổ. Sư tuy còn trẻ mà kháng chí kiên cường. Sau nương Pháp sư thường nghe Luận Nhiếp Đại Thừa, chưa đầy mấy năm thì ngôn từ giảng giải tinh vi. Thường nhân các bậc Long tượng nhóm họp mà khiến đọc nghĩa. Lúc đó có Pháp sư Biện là Huyền môn chuẩn đích, muốn xem thần khí của Sư bèn đến hỏi đáp, thì từ lý cao tột đều khen là tuệ ngộ triết nhân. Sau khi thọ giới Cụ túc thì nghe luật Tứ Phần, Ca-diên, Tỳ-đàm, Thành Thật, Thập Địa, Địa Trì, Niết-bàn v.v.... Sau ở chỗ Pháp sư Lâm mà rộng học trưng tâm, thường ẩn để tìm hiểu tận tường. Lúc đó đời gọi là Đắc ý. Sư thấy Pháp môn quá rộng, biển trí quá sâu, bèn đến Ty Nam chưa biết để đâu, mới đến trước kinh tạng kính lễ mà lập thề đưa tay mà lấy liền được Hoa Nghiêm liền trú tại chùa của Pháp sư Trí Chánh nghe học kinh này. Tuy nghe kinh cũ mà vẫn mong lời giảng mới, nhưng có nghi bèn xem khắp tạng kinh tìm các giải thích theo Luật sư Truyền Quang Thống Văn Sớ cho rằng Biệt Giáo Nhất Thừa có vô tận duyên khởi nên vui mừng được gặp. Sau gặp vị Tăng lạ đến bảo rằng: Ông muốn hiểu nghĩa Nhất thừa chăng? Đó là nghĩa sáu tướng trong Thập Địa, cẩn thận chớ khinh, nói xong liền biến mất.

Nghiễm kinh ngạc hồi lâu. Nhân đó nghiên cứu kỹ, do đó mở rộng, bèn lập giáo phân tông soạn Sớ kinh, lúc đó là năm thứ 27 tuổi. Lại bảy đêm hành đạo cầu thỉnh phải quấy. Bèn mộng thấy thần đồng mong được ấn khả mà dừng lại nơi đầm cỏ, không tranh với thế gian. Đến khi tuổi già mới dừng việc hoằng tuyên. Hoàng trữ vãng Phong bái Vương, đích thân làm giảng chủ nhiều lần sai Phủ Ty cung cấp cúng dường, giúp cho chính pháp nhờ đó không dứt. Nhưng tinh luyện nhiều việc, suy tư tường tận với nhiều khả năng. Ông vẽ một bức tranh về thế giới Liên hoa tạng, nổi tiếng cả vùng Thông Hà, xưa nay chưa hề nghe xưa nay chưa nghe. Đến niên hiệu Tổng Chương năm thứ nhất thì mộng thấy Đài Bát-nhã trú tại chùa sụp đổ, học trò là Tuệ Hiếu cũng mộng thấy cây cờ cao đến Vân Hán (cao ngút trời) hạt châu trên đầu cột cờ sáng rỡ như mặt trời dần dần đời đi vào kinh liền ngã. Sự tự biết sắp chết, bảo học trò rằng: Ta với huyễn thân này theo duyên không tánh, nay sẽ về Tịnh độ, sau sẽ đến thế giới Liên Hoa Tạng. Các ông theo ta SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 3 cũng đồng chí này, bỗng đến đêm 29 tháng 10, thần sắc như thường nằm nghiêng bên hông phải mà mất trú tại chùa Thanh Tịnh, thọ sáu mươi bảy tuổi. Lúc đó có Nghiệp Tịnh Phương (người tu nghiệp Tịnh độ) đêm ấy nghe trên hư không có tiếng nhạc từ phương Tây vọng đến phút chốc thì đi mất. Cho là điềm phước đức vãng sinh. Sáng hôm sau đến hỏi thì quả đúng như thế. Sư có soạn Nghĩa Sớ, giải thích các kinh luận gồm hơn hai mươi quyển, đều giản lược chương cú phân tích rõ ràng mới lạ, cho nên được mọi người xem là ít có, học trò xem là Hiền Thủ, đến niên hiệu Vĩnh Long, người huyện Trường An ở Ung Châu là Quách Thần Lượng phạm hạnh thanh tịnh bỗng bị bệnh chết ngang, các vị trời dẫn đến cung trời Đâu-suất kính lễ Di-lặc có một Bồ-tát hỏi lượng rằng: Sao không thọ trì Hoa Nghiêm? Đáp: vì không có người giảng. Bồ-tát nói: Có người đang giảng sao bảo là không. Lượng sau sống lại, bèn kể lại cho Pháp sư Bạc Trần. Luận bàn việc ấy nhờ đây mà rõ đứng đầu là rộng chuyễn pháp luân thứ hai là dấu tích học hỏi sâu xa, ôm chí thành công tốt đẹp mà chẳng thật, từ lâu đi theo bóng đen huyền ảo Đại Chi Thánh Thần Hoàng đế, gieo trồng đạo chủng ở nhiều kiếp sẽ vui mừng mở rộng ở ức triệu. Đại Vân thọ ký sẽ thành vua Kim luân. Vẽ sông cảm ứng đánh trống ngọc mà đến. Đây Thánh kia thần vận sáu thần thông mà chẳng tột, đều tốt đẹp cả, hợp mười thiện mà hóa vô biên.

Thoát lưới khóc tội, vượt hạ đè ân, thế là cục đất vòng quanh tương thành ở phần thủy, mặt trời trí tuệ còn ở một việc cỏn con. vì vậy, xoa từ đỉnh đầu đến gót chân tinh hoa đều hướng về mười lực, nắm lấy tóc nhả ra cơm cháo, tích tụ thể chất gỗ, ráng màn chiếu trong ngàn cửa, cầm chén dộng gậy, mây mù cuộn trong chín tầng, trong Hà Cảnh ngàn môn, thừa bôi chấn tích vụ tập trong cửu trùng chi nội. Tuy Hán Ngụy khác cảm, Lương Tề tin sâu cũng đâu đáng nói. Đây là mở kho báu trong Cung rồng đón hào kiệt ở động voi, thì nhật nguyệt nối nhau năm tháng chẳng dứt. Khen ngợi đức của Phật, ca tụng lời pháp thì đàn sáo tuôn tràn bút mực góp chứa. Đêm mồng bảy tháng giêng, niên hiệu Vĩnh Xương năm thứ nhất. Vua ra sắc các Tăng ở phía Bắc cửa Huyền Võ lập tòa cao Hoa Nghiêm, tám hội đạo tràng, mở mang Diệu Điển Phương Quảng. Trong tám ngày mà số Tăng Ni đông đến hơn mấy ngàn người, cùng lập trai hội. Lúc đó có Ty Tạng Băng được một đoạn băng (pha lê( tốt lành) trong đó có hai ngôi tháp Phật hiện rõ trong băng cao hơn một thước, tầng cấp tự thành màu như bạc trắng, hình tướng đầy đủ, chiếu sáng lấp lánh. Vua sắc để bày cho chư Tăng xem, đại chúng đều kinh lạ, buồn vui đảnh lễ đều cho là Thánh đức cảm được thật là điềm lành hiếm có. Vua đích thân viết thơ và lời tựa nghe kinh Hoa Nghiêm. Có lời rằng: Nhân việc tạm rảnh, nghe giảng Hoa Nghiêm xem biện trí dọc ngang thấy bước đi rồng voi, đã giúp huân tập. Đốn giải nghi sâu, nêu ước ao nên đề mấy chữ. Có lời rằng: Pháp tịch mở Phương Đẳng, đạo tục đầy Pháp Hội, Thánh chúng đều nhóm họp, hoa trời dưới nắng tươi, tòa phân ngàn hoa lá, hương tỏa sáu vầng thơm, chuông vang xa hữu đảnh, tiếng Phạm khắp vô biên, một âm nói nghĩa màu, bảy xứ lại nói bày Duy tâm nói tám hội, sạch nghĩ thể ba thiền, đã biết không sinh diệt, thường vui Phật hiện tiền. Do do thế giới Liên Hoa cuộn sóng lớn của Hải ấn, vi trần sát độ gộp vào mạng lưới Nhân-đà-la. Thánh thượng vạn cơ đã rãnh, thương xót muôn dân. Sáng bảy giác để ngộ bến mê, bày bốn biện mà kinh rồng điếc. Huyền môn đến tột, trong khoa Vực mà riêng tốt. Tinh nghĩa nhập thần, lịch phồn biểu mà riêng cao. Một âm Diệu màu thật là nghe chỗ chưa nghe, bảy chỗ hoằng tuyên thật là thấy chỗ chưa thấy, lẽ nào cùng với phu ngựa của Hoàng đế ca ngợi dễ dàng nêu bày thông suốt lời thơ của Hoàng Hậu, mà nói là có thể giống như mặt trời hay sao?

- Pháp sư Đàm Vô Tối, chùa Dụng Giác ở Lạc Đô, đời Ngụy.

- Ý Pháp sư, ở Bắc Đài đời Ngụy (có sớ chẳng biết mấy quyển).

- Thiền sư Tăng Viễn cúng Tháp , ở núi Lâm Lô, đời Tề.

- Tăng Pháp sư, chùa Thê Hà ở Nhiếp Sơn, đời Tề.

- Pháp sư Đàm Tuân, ở Nghiệp Trung, đời Tề (có Sớ bảy quyển). - Pháp sư Tuệ Thuận chùa Tổng Trì ở Nghiệp Hạ, đời Tề.

- Pháp sư Huyền Sướng, chùa Tề Hưng, ở núi Tề Hậu, thuộc Thục

Quận, đời Tề.

- Pháp sư Đạo Bằng, ở chùa Bảo Sơn ở Nghiệp Tây, đời Tề.

- Pháp sư Thuyên chùa Chỉ Quán ở Nhiếp Sơn, đời Trần.

- Pháp sư Pháp Lãng chùa Hưng Hoàng ở Dương Đô, đời Trần. - Pháp sư Tuệ Tượng chùa Đại Thiền Chúng ở Dương Đô, đời

Trần. - Pháp sư An Lẫm chùa Kỳ-xà, ở Chung Sơn đời Trần.

- Pháp sư Hồng Tuân, chùa Đại Hưng Thiện, ở Tây Kinh, đời Tùy

(có sớ bảy quyển ). - Pháp sư Đàm Thiên, Đạo Tràng trong Thiền Định , ở Tây Kinh, đời Tùy (soạn sớ Minh Nạn một phẩm). - Pháp sư Tuệ Viễn, chùa Tịnh Ảnh, ở Tây Kinh, đời Tùy (có Sớ quyển bảy bản thành mà chưa giảng).

- Pháp sư Tịnh Uyên trong Đạo tràng Chí Tướng , núi Chung Nam, SỐ 2073 - HOA NGHIÊM KINH TRUYỆN KÝ , Quyển 3 đời Tùy.

- Pháp sư Tuệ Giác chùa Tuệ Nhật, ở Giang Đô, đời Tùy.

- Pháp sư Cát Tạng chùa Diên Hưng, ở Kinh đô, đời Đường. - Pháp sư Trí Cư, chùa Kiến An, ở Thường Châu, đời Đường.

- Pháp sư Trí Chánh chùa Chí Tướng, núi Chung Nam, đời Đường (có sớ mười một quyển).

- Pháp sư Tuệ Trì chùa Hoằng Đạo, ở Việt Châu, đời Đường. - Pháp sư Tuệ Trách, chùa Thanh Thiền, ở Kinh đô, đời Đường.

- Pháp sư Tuệ Duệ, chùa Quang Phước, ở Tương Châu, đời Đường. - Pháp sư Quang Giác, chùa Phổ Quang, ở Kinh đô, đời Đường (có sớ mười quyển).

Các vị Tôn Đức trên đều là những vị hiểu thông nhiều nghề, lại hoằng kinh này hoặc làm ra vẻ khiêm tốn đối với tác dụng tiềm tàng của sự nghiệp hoặc có chí chưa theo, đã chẳng phải chuyên nghiệp, lại không có điềm lành cho nên chép thẳng kèm theo đây. Ngõ hầu biết người trọng đạo này thì tiếng thơm mãi chẳng dứt.

BỘ SỬ TRUYỆN 9