Tìm Lại Chính Mình

Hiểu Rõ Bản Thân Là Tiền Đề Trưởng Thành

Từ việc khẳng định, thăng hoa cho mình, đến giai đoạn hòa mình vào cái tôi chung của mọi người, chính là quá trình thay đổi chuyển hóa từ ngã đến vô ngã. Nếu chưa tự khẳng định bản thân, bạn sẽ không bao giờ đạt đến cảnh giới vô ngã. Vì thế, tu tập là quá trình đi từ khẳng định cái tôi đến thể nhập vô ngã.

Vậy khẳng định bản thân ở đây đồng nghĩa với việc tự nhận biết khả năng có thể đạt được của mình. Bất luận là hành động hiện tại hay quá khứ, chúng ta đều có trách nhiệm với chúng. Với tương lai, cũng nên vạch kế hoạch và định hướng cho mình.

Như vậy, cái tôi ở đây là gì? Cái tôi bao gồm tất cả hành động từ quá khứ đến hiện tại, từ hiện tại đến tương lai, trong đó bạn cần lấy giây phút hiện tại, giây phút đang là của bạn làm xuất phát điểm. Theo lẽ đó, tự ngã tức là tất cả hành động của mình trong quá khứ, hiện tại và cả trong tương lai. Ở đây nảy sinh thêm vấn đề nữa là quá khứ, hiện tại, tương lai là gì? Nhìn từ góc độ thời gian, thì phạm trù quá khứ có thể là năm vừa rồi, cũng có thể là đời trước, cũng có thể là một kiếp nào đó trong quá khứ vô tận. Hiện tại có thể được xem là cuộc đời này, kiếp này, cũng có thể là trong tháng, trong năm, trong giờ khắc này. Tương lai cũng có thể được hiểu tương tự. Lấy giây phút hiện tại làm cơ sở xuất phát điểm của quá khứ vô cùng, tương lai vô tận, bản thân mình nhất định phải từng giờ từng phút ý thức trách nhiệm của mình. Trách nhiệm và nghĩa vụ chỉ được hình thành khi nào chúng ta xây dựng mối quan hệ giữa mình với người khác, cũng từ đó mới có sự tồn tại và giá trị của bản thân. Xét trong phương diện tuyệt đối, thì dù chỉ mình mình đối diện với mình, chúng ta cũng cần có tinh thần trách nhiệm và nghĩa vụ đối với chính mình. Vì thế, chúng ta cần lấy giây phút hiện tại là cơ sở, làm xuất phát điểm cho mình, có tinh thần trách nhiệm với mình, với người, đồng nghĩa với việc mình đang chịu trách nhiệm về nguyên nhân và kết quả chính mình tạo nên. Chấp nhận nhân mình tạo, chấp nhận quả mình gặt, khi đó bạn sẽ hiểu rằng “giao nhân nào sẽ gặp quả đấy”, vì vậy việc nỗ lực làm điều thiện, cố gắng bỏ điều ác chính là thể hiện chính xác nhất của tinh thần trách nhiệm.

Có tinh thần trách nhiệm với bản thân, bạn sẽ ý thức tầm quan trọng của sự tự kiềm chế hành vi lời nói mình, giúp bạn vượt qua những cám dỗ của môi trường. Nếu trước đây nghiện thuốc lá, giờ bạn ý thức về trách nhiệm của mình trước thói quen đó, bạn từ bỏ thuốc, nhất định bạn sẽ cảm thấy khó chịu khi cơn nghiện trỗi dậy, lúc đó bạn cần biết tự khống chế bản thân.

Niềm vui sướng đam mê đối với năm thứ, ăn ngon, ngủ tốt, danh vọng, tiền tài, sắc dục, như năm thứ xiềng xích trói buộc con người. Thậm chí có người vì chúng mà phải vào vòng lao lý, vì thế, bạn cần tự biết khống chế, bạn phải tự hỏi “có nên làm hay không”, từ đó bạn mới làm chủ bản thân, chế ngự tham muốn bất chính của mình.

Nhưng không phải ai cũng hiểu rõ chính mình, thậm chí có lúc làm sai còn không biết mình đang làm sai, nói sai không hay mình nói, có quan niệm sai vẫn không hay biết… Sự ngoan cố, chấp trước không phải là sự tự khẳng định bản thân dựa trên phủ nhận người khác. Nếu bạn đuổi người khác đi, thì họ sẽ dùng chính hành vi đó để đối lại với mình. Khi bạn phủ nhận người khác, thì họ cũng sẽ làm thế với bạn. Cuối cùng, chính bạn là “hung thủ” tự cô lập mình. Cách khẳng định cái tôi như thế không những không có tác dụng, ngược lại còn là hành động tự đào hố chôn thân.

Vì thế, song song với việc tự khẳng định, yêu cầu bản phải hiểu rõ bản thân, tự phát hiện khuyết điểm. Tự xét mình xem có những điểm nào chưa tốt, có ý nghĩ gì không đúng? Khuyết điểm và quan niệm sai lầm không đáng sợ như ta tưởng, điều đáng sợ nhất là mình không biết chúng tốt hay xấu. Một khi biết chúng không tốt, bất lợi cho mình, bạn phải nỗ lực sửa đổi, sửa xấu thành tốt, sửa ác thành thiện, đấy mới là sự khẳng định cái tôi chính đáng, đúng đắn.

Nhưng ý nghĩ của chúng ta là thất thường vô định, thay đổi lăng xăng không dễ gì khống chế. Lúc không nên nghĩ đến lại nói, không nên làm lại làm. Sở dĩ như vậy, do tập quán xấu của chúng ta quá nặng nề, đồng thời, nó còn là biểu hiện tự nhiên của những phiền muộn trong lòng.

Vì thế, thường ngày chúng ta cần phải sửa đổi điều xấu, làm những việc tốt như niệm Phật, tụng kinh, ngồi thiền…

Thông thường, khi chúng ta không tu tập, sẽ không biết phiền não thực ra chỉ là sự suy nghĩ phiền nhiễu, lung tung.

Khi tụng kinh, niệm Phật, sẽ phát hiện phiền não bất quá chỉ là vọng niệm ảo tưởng xa xôi. Vọng niệm kia thường xuất hiện trong khi chúng ta tu tập. Nhờ tu tập, chúng ta đủ sức quán sát, sau khi quán sát, tự nhiên sẽ có phương pháp sửa đổi thích hợp, đây chính là quá trình tự khẳng định mình.

Điểm cần lưu ý trong việc tự khẳng định mình, phải là khẳng định ưu điểm, khẳng định mặt tốt, mặt tích cực của mình, khẳng định mình có khuyết điểm, sau khi khẳng định ưu điểm, thừa nhận khuyết điểm bạn sẽ tự trưởng thành.

Hoa Nở Hoa Tàn Không Nên Cố Chấp

Vạn vật trong đời, bất luận là sông núi, mặt đất, bất kỳ một sự vật và hiện tượng, một trường, cơ thể, tư tưởng, phản ánh tâm lý của chúng ta… đều trong quá trình biến đổi không ngừng, không có cái gì là vĩnh hằng bất biến, thậm chí cái được gọi là nguyên tắc, chân lý, cũng theo sự thay đổi của thời gian và không gian. Đến thời kỳ cần thay đổi, lúc cần phải từ bỏ hãy từ bỏ, không nên nắm giữ chúng.

Tuy nhiên làm được việc không nắm giữ lấy thì không dễ dàng, nên từ bỏ việc nắm giữ như thế nào? Hãy xuất phát từ nhận thức lý tính để phân tích và đối chiếu với sự trải nghiệm về tâm lý của mình, để luyện tập việc từ bỏ cái đang nắm giữ.

Phân tích từ nhận thức lý tính, chính là dùng quan niệm “nhân duyên” để tìm hiểu chân tướng của sự vật. Nhân duyên dùng để chỉ tất cả các hiện tượng, bất luận đó là các hiện tượng tâm, sinh lý hay hiện tượng tự nhiên, xã hội, chúng đều nảy sinh mối quan hệ, ràng buộc nhau trong một khoảng thời gian, không gian nhất định. Sự hiện hữu của bất kỳ một sự vật hiện tượng nào đó đều do rất nhiều các điều kiện nhân duyên hòa hợp nhau mà sinh ra, không thể nảy sinh một cách đơn độc, cũng không phải sự xuất hiện đột ngột, cũng không phải là sự tồn tại bất biến, chỉ cần một điều kiện nhân duyên ở bên trong thay đổi sẽ kéo theo sự biến động của toàn bộ, những sự việc ban đầu bạn cho rằng nó sẽ không bao giờ thay đổi, sẽ lại có sự thay đổi.

Trong quá trình chúng ta thể nghiệm chính bản thân mình, phát hiện ra cuộc đời của con người từ nhỏ cho đến già, đến khi chết, đều là sự biến đổi không ngừng, cơ thể, sinh lý, tâm lý chúng ta thay đổi, quan niệm cũng thay đổi.

Ví dụ với một người, vốn là một cậu bé, cô bé, sau đó là thiếu niên, thiếu nữ, tiếp đó trở thành trung niên, cuối cùng trở thành ông già, bà già, không ngừng biến đổi. Vậy nếu muốn nắm giữ, chúng ta cần phải nắm giữ gì? Cuối cùng, 16 tuổi mới là tôi hay 18 tuổi mới thực sự là tôi? Thực chất đều không phải, bởi tuổi 16 đã qua đi rồi, tuổi 18 bây giờ cũng sẽ qua đi, vì vậy không cần phải nắm giữ lấy nó.

Từ sự thay đổi của cơ thể có thể từng bước thể nghiệm sự thay đổi của quan niệm và sinh lý. Bắt đầu từ nhỏ, chúng ta không ngừng tiếp thu sự giáo dục, không ngừng bị ảnh hưởng của môi trường, cha mẹ, thầy giáo và những ảnh hưởng của sự thay đổi thời đại, hầu như không có quan niệm nào thuộc về bản thân mình, đều là sự tích lũy được từ bên ngoài, sau đó mới trở thành cách nghĩ của riêng mình.

Tuy nhiên cách nghĩ đó cũng sẽ thay đổi, ví dụ khi bạn nói chuyện với người khác, đối phương nói ra một quan niệm mới mà bạn chưa nghe qua, sau khi bạn nghe xong, cách nghĩ trong đầu bạn cũng có thể vì điều đó mà biến đổi, không cần nói cách nhìn nhận của ngày hôm qua đã khác với cách nhìn ngày hôm nay, có thể lúc này bạn đã không giống với bạn trước đó.

Bất luận là sự phân tích về mặt lý luận, hay là sự thể nghiệm của bản thân mình, đều có thể chứng minh rằng, không thể có cái tôi vĩnh hằng bất biến, thậm chí không có sự tồn tại của “cái tôi”, vậy thì còn có cái gì đáng để nắm giữ nữa?

Mặc dù nhân duyên đang thay đổi, nhưng trước mắt tạm thời vẫn có các hiện tượng đang tồn tại. Giống như một đóa hoa, hôm nay bạn có thể thấy nó rất đẹp, rất đáng yêu, nhưng chỉ qua vài ngày, nó sẽ bị héo úa, không đẹp, không còn đáng yêu nữa, có thể cần thay thế bông hoa khác. Đã biết sự thật là như vậy, không nên nắm giữ lấy bông hoa đó. Bởi vì hoa nở, hoa tàn, là hiện tượng tự nhiên, không nên nắm giữ chúng quá nhiều.

Hưởng Thụ Và Quý Trọng Cuộc Sống

Rất nhiều người cho rằng hưởng thụ cuộc sống là ăn, uống, đi chơi, vui vẻ, nếu thực sự chỉ là như vậy, tất cả các động vật đều biết ăn, uống, đi chơi, vui vẻ, vậy con người cũng giống như động vật sao? Như vậy không gọi là hưởng thụ “cuộc sống” mà đó là sự hưởng thụ “cuộc sống của động vật”, lãng phí cuộc sống con người.

Cuộc đời của mỗi người chỉ ngắn ngủi trong mấy chục năm, nếu như phân chia 24 giờ một ngày thành ba phần bằng nhau, tám giờ làm việc một ngày, sinh hoạt tám tiếng, ngủ tám tiếng, việc tận dụng thời gian của cuộc đời thực chất không nhiều, thậm chí có thể nói là quá ít. Nếu tính sống đến một trăm tuổi, cũng có hơn một nửa thời gian để ngủ, ăn uống.

Ăn, uống, chơi, vui vẻ là bản năng của động vật, mặc dù con người cũng là động vật, nhưng con người không chỉ là động vật mà còn có trách nhiệm và nghĩa vụ với mọi người, chúng ta nên giữ gìn và quý trọng cuộc sống ngắn ngủi của mình. Hiểu được việc giữ gìn thời gian, điều kiện hoàn cảnh mà chúng ta có, tận tụng tốt những thứ đó, phát huy được hiệu quả cao nhất, đó mới thực sự là người hiểu được việc hưởng thụ cuộc sống.

Một số người chỉ biết lợi ích trước mắt, những việc đem lại lợi ích cho họ, họ mới nghĩ đến việc giúp đỡ, còn không có lợi gì với họ, hoặc không có liên quan đến họ, họ sẽ không tham gia, không thèm giúp đỡ, đó là bởi vì họ quá tự tư, cái nhìn quá thiển cận và quá thực dụng.

Nếu mở rộng lòng mình, thay đổi quan niệm, nghĩ đến lợi ích của cộng đồng, biến hiện thực trở thành thực tế. Biết quý trọng hiện tại, sự sống, quý trọng thời gian quý báu, coi trọng môi trường mình đang sống, cố gắng không ngừng tạo phúc cho mọi người trong xã hội. Lúc đó hiện thực không còn xấu xa nữa. Đáng tiếc có rất nhiều người trong chúng ta sống trên cõi đời này với sự lo buồn, hối hận và kiêu ngạo, hoặc sống trong mộng tưởng và những hoài niệm, chìm đắm trong những công lao hiển hách trong quá khứ, chỉ biết hoài niệm về những gì mà mình đã từng trải qua như thế nào, đã từng làm những gì, mình đã từng đắc ý ở những đâu. Có người hoàn toàn phó thác sinh mạng mình lên vai của con cái họ, hy vọng con mình sẽ thành công, khoe khoang con mình là người thông minh, lanh lợi. Cả ngày chỉ biết nói những chuyện không đâu với bạn bè, với họ ngày tháng chỉ trôi qua như vậy.

Vậy tại sao chúng ta không biết tận dụng thời gian này để làm việc thiện, những công việc công ích, phục vụ xã hội, quan tâm đến mọi người? Như vậy chúng ta không chỉ đã làm hết trách nhiệm của mình mà còn không để thời gian trôi đi lãng phí.

Tuy nhiên quý trọng thời gian không có nghĩa là phải làm việc cật lực, hãy biết vạch kế hoạch, những lúc cần nghỉ ngơi hãy nghỉ ngơi, lúc nào cần thoải mái thì hãy thoải mái, phải có sự sắp xếp thích hợp.

Cầu chúc cho mọi người được hưởng cuộc sống tươi đẹp của mình. Hưởng thụ cuộc sống tức biết quý trọng cuộc sống, không để thời gian trôi qua một cách lãng phí. Bởi cuộc sống của con người vốn rất ngắn ngủi, từng ngày từng phút trôi đi đều rất đáng quý. Nguồn tài nguyên của toàn xã hội được từng thành viên tích lũy mà có, chúng ta hãy nắm lấy hiện tại, quý trọng hiện tại, như vậy có thể làm tăng thêm rất nhiều nguồn tài nguyên, vô hình chung cũng chính là tích lũy cho xã hội nguồn tài nguyên vô tận.

Khai Thác Tiềm Năng Trí Tuệ

Có một nhà tâm lý học, nhà nhân chủng học đã từng nghiên cứu và phát hiện rằng, trí óc của con người thực chất chỉ được khai thác chưa đến 10%, còn hơn 90% vẫn chưa được khai thác hết. Mấy năm gần đây, đang lưu hành một hoạt động dựa vào kỹ thuật thôi miên để khai thác tiềm năng.

Đối với lý luận mà nhà nhân chủng học cung cấp, tối vẫn chưa nghiên cứu, cũng chưa hiểu được kỹ thuật thôi miên có thể khai thác được những chức năng gì. Tuy nhiên, từ việc khai thác trong việc ứng dụng chức năng của tế bào, đó thuộc về năng lực của trí nhớ, phản ứng và phân tích, bộ não của một người có thể khai thác được một cách vô hạn, trở thành một người rất có học vấn, hoặc trở thành người có tính sáng tạo, có năng lực khai thác, điều này tôi vẫn chưa thể rõ được. Hơn nữa có được khả năng như vậy có thể rũ bỏ được những phiền muộn, trở thành con người có trí tuệ chăng? Đó cũng chính là điều đáng quan tâm.

Tôi chỉ biết rằng, theo Phật pháp, mọi người đều có thể khai thác được trí tuệ của mình. Có thể từ những người chứa đầy sự tức giận, đố kỵ, bi quan, trở thành một vị bồ tát có trái tim từ bi, bao dung, có tầm nhìn xa, có sự thương cảm; thậm chí Phật pháp còn cho rằng, mọi người đều có thể trở thành Phật.

Trí tuệ mà Phật pháp nói đến, muốn chỉ không bởi do sự dao động của tình cảm mà trở nên đau khổ, liên lụy đến người khác. Chúng ta thường gặp những người rất thông minh, mặc dù học vấn rất uyên thâm, trí nhớ cũng rất tốt, nhưng không biết sống ra sao. Bởi những người thông minh tài trí, không có được tấm lòng bao dung, từ bi và tấm lòng cứu nhân độ thế, có sự thương cảm cứu độ chúng sinh.

Phật pháp không hẳn có thể làm tăng thêm khả năng trí nhớ của chúng ta, năng lực giải quyết vấn đề hoặc khai thác được hầu hết mọi tiềm năng, nhưng có thể khiến cho những phiền muộn của chúng ta ngày càng ít đi, tình cảm ngày càng ổn định, nhân cách ngày càng được kiện toàn, tấm lòng từ bi ngày càng mở rộng. Các nhà nhân chủng học và thuật thôi miên có thể hoàn thành được công việc của mình hoặc có thể khai ngày càng rộng lớn những tầng lớp trí tuệ của nhân loại, nhưng đối với việc bồi dưỡng nhân cách hoặc giúp đỡ nó thì họ không thể làm được một cách tuyệt đối. Nhưng các quan niệm hoặc cách làm của Phật pháp, đối với sự khai thác trí tuệ con người là hoàn toàn đúng đắn. Chỉ cần dựa vào những quan niệm và sự thể nghiệm để cố gắng có thể đạt được mục tiêu của mình.

Ví dụ như, khi chúng ta cảm thấy phiền muộn và đau khổ, hãy nói với chính mình: “Phiền muộn có tác dụng gì với chính bản thân mình? Đau khổ có giúp giải quyết được vấn đề không? Rõ ràng là không có tác dụng gì, vậy tại sao lại phải phiền muộn? Hơn nữa sự vật luôn thay đổi, trải qua một thời gian tự nhiên nó sẽ qua đi, vậy bây giờ cần gì mà không từ bỏ, không thay đổi cách nhìn sao?” Đó là những quan niệm có tác dụng rất lớn để điều chỉnh mình.

Mặt khác đó là sự thể nghiệm. Gọi là “thể nghiệm” chính là cần phải đúng phương pháp, ví như khi chúng ta cảm thấy nhiều phiền muộn, có thể hít thở đều, điều chỉnh những thay đổi của cảm giác và ý nghĩ, dần dần sẽ nhận thấy được sự thay đổi về nội tâm của mình, cảm nhận được hoạt động của trạng thái tâm lý, từ đó bạn sẽ cảm thấy ý nghĩa luôn thay đổi một cách vô nghĩa, chỉ có cảm giác “nhịp đập của trái tim” mà thôi: sau một thời gian, ngay cả cảm giác “nhịp đập của trái tim” cũng sẽ không còn mang ý nghĩa nữa, tự nhiên bạn sẽ bình tâm trở lại.

Phương pháp này khiến cho chúng ta nhận thức được quá trình ổn định của nội tâm, sự phiền muộn được giảm bớt, trí tuệ cũng từ đó mà được khai thác, nhân cách dần dần ổn định và kiện toàn.

Không Còn Chấp Trước Thất Tình Lục Dục

Và con người ai cũng có thất tình lục dục, bản thân thất tình lục dục không phải là điều xấu, thậm chí có lúc nó còn đóng vai trò là nguồn động lực cho cuộc sống chúng ta, tuy nhiên sự cố chấp, bám víu vào thất tình lục dục lại là nguyên nhân chính mang lại đau khổ, phiền não cho cuộc đời chúng ta. Muốn tránh đau khổ do thất tình lục dục mang lại, chúng ta cần biết cách xả bỏ, không chấp trước, bám víu. Có hai phương pháp giúp chúng ta xả bỏ sự chấp trước, một là “cách ly tuyệt đối”, dứt khoát từ bỏ thất tình lục dục, dùng biện pháp “tuyệt duyên” (tức là chấm dứt tuyệt đối những điều kiện nảy sinh thất tình lục dục). Ví dụ sống ẩn cư trong rừng sâu núi thẳm, một mình tu tập hoặc xuất gia vào chùa tu tập. Tuy nhiên dùng biện pháp mạnh “tuyệt duyên” này là công đoạn khổ hạnh, lấy việc mắt không thấy sự hấp dẫn quyến rũ là tịnh (giữ nhãn căn thanh tịnh bằng cách không để nhìn thấy những sự hấp dẫn); tai không nghe tiếng là tịnh… cho rằng làm thế là nhát dao cắt đứt nhiễm trước, cám dỗ. Tuy nhiên làm như thế vẫn chưa hẳn đã dứt bỏ thực sự thất tình lục dục. Vì tuy đã tránh được môi trường hoàn cảnh đầy dẫy cám dỗ bên ngoài nhưng trong tâm hành giả sự cám dỗ đó vẫn ấp ủ, nhen nhóm, vẫn có thể phát triển, trỗi dậy khi điều kiện bên ngoài cho phép. Khi chúng ta tự tạo xung đột, tự gây mâu thuẫn cho tâm lý như thế thì có nói là đoạn thất tình lục dục vẫn chưa thể thực hiện, vẫn chưa thể thoát khỏi lưới dục vọng. Nhưng đây cũng là một biện pháp để trừ bỏ thất tình lục dục trong Phật giáo. Biện pháp còn lại là dùng trí tuệ quán chiếu trong chính niệm để tăng cường sức miễn dịch với cám dỗ, dụ hoặc bên ngoài. Khi trong lòng mình dấy lên thất tình lục dục, chúng ta cần phải đối diện, nhìn thẳng vào chúng với một tâm thể trầm tĩnh và điều chỉnh bản thân bằng cách quán chiếu đối trị theo từng đối tượng cụ thể. Điều chỉnh tâm lý bằng cách quán niệm tuy nói dễ nhưng rất khó thực hiện. Nó thực sự là điều rất khó đối với phần đông mọi người. Ví dụ bạn đối diện với các dụ hoặc, cám dỗ như sắc đẹp, danh lợi, địa vị, quyền thế rất khó ngăn lòng, chế ngự. Nhất là những cám dỗ đó có người chủ động mang lại cho bạn. Nếu bạn mất chính niệm, trôi theo cám dỗ, đến lúc nào đó bạn phát hiện mình đang chạy theo cám dỗ mới dừng lại thì rất khó!

Dùng chính niệm điều chỉnh thân tâm tức là hướng tâm mình nhìn vào bên trong chính mình, không nên hướng ngoại, vì khi tâm bạn hướng ngoại rất dễ bị ngoại vật làm lung lay, nao núng. Ví dụ khi bạn nhìn thấy sơn hào hải vị, nếu biết hướng tâm vào trong, tập trung sức chú tâm vào bản thân để theo dõi phản ứng của lòng mình, bạn thử quán sát và tự hỏi, chút thức ăn ngon kia có thể giúp mình đủ năng lượng để đi bao nhiêu bước, khi bạn biết đặt câu hỏi và trở về theo dõi tâm như thế, chắc chắn bạn sẽ ngăn được sự cám dỗ của thức ăn.

Điều tâm, luyện tâm cần hành giả tập trung cao độ và thực hành suốt trong thời gian dài. Như thế khi gặp cảnh bất trắc và những sức cám dỗ mãnh liệt, có tính kích thích mạnh khác, hành giả mới có thể lập tức điều tâm, tránh bị ngoại vật chi phối.

Thực ra chúng ta có thể áp dụng cả hai biện pháp “cách tuyệt” và quán niệm điều chỉnh” trong quá trình tu tập. Cách tuyệt ví dụ như người chưa nghiện không cho tiếp xúc với các thứ gây nghiện như bia rượu, thuốc lá, thuốc phiện… Bước đầu tiên bạn tránh xa nó, không để các giác quan mình có cơ hội tiếp xúc với chúng. Đây là bước dễ làm. Tuy nhiên cũng có những thứ chỉ cần vướng vào rất ít đã gây nghiện. Vì thế bất kỳ ở đâu và lúc nào chúng ta cũng cần chính niệm, lúc nào cũng cần các biện pháp cách ly để tránh tiếp xúc.

Ngoài ra, chính thói quen chúng ta cũng là một thứ cám dỗ. Ví dụ có người có thói quen cắp vặt, những người bị thói quen này thường ăn cắp những đồ vật mà mình thấy có thể đánh cắp để thỏa mãn thói quen chứ không nhất định xuất phát từ nhu cầu cần sử dụng, thậm chí là mình đã có thừa những thứ đó. Một người ăn cắp vặt đã thành thói quen, hễ thấy đồ vật có thể đánh cắp được đều là một cám dỗ khó bỏ qua, dường như người đó cảm thấy nếu không lấy vật kia thấy có lỗi với mình, thấy mình buồn bực không yên, đó là một thói quen xấu thậm chí còn là một căn bệnh khó chữa. Khi bạn mắc phải thói quen đó, muốn chữa, trước hết bạn nên tìm một thói quen tốt khác để thay thế. Ví dụ, khi bạn muốn đánh cắp vật đó, bạn nghĩ ngay rằng mình phải đi xa chỗ có vật đó đồng thời bạn nghĩ đấy không phải là thứ mình thích, không phải thứ mình cần, không nên lấy nó làm gì. Bất luận dùng biện pháp nào để tránh sức cám dỗ thất tình lục dục bạn cũng phải tập trung cao độ.

Khi đối diện với các thứ cám dỗ, điều đầu tiên bạn có thể làm là tránh xa nó, sau đó bạn dùng chính niệm quan sát tâm mình để làm chủ mình, chuyển biến tâm lý xấu thành tốt. Bạn cứ tập dần như thế, bản thân nó là một việc tu hành, tập đến một mức nào đó, lòng tham muốn đối với các cám dỗ đó sẽ giảm nhẹ dần, nhạt dần, và bạn phải tập cho đến khi trừ bỏ hết thất tình lục dục trong tâm.

Không Còn Trống Rỗng Hư Vô

Cuộc sống con người hiện đại dường như được lập trình sẵn theo công thức: sáng đi làm, chiều tan ca. Giữa những bề bộn của đời sống đôi khi con người thường thấy buồn chán, trống rỗng. Dù có rất nhiều hoạt động, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí như xem ti vi, hát karaoke, chơi bowling, leo núi, đi du lịch, nhưng vẫn không thể bù đắp được sự trống rỗng trong tâm hồn, họ không biết làm thế nào để lấp đầy khoảng trống đó.

Cuộc sống con người hiện đại là vậy. Cuộc sống của người xưa cũng chẳng có gì khác và tôi tin rằng cuộc sống của con người trong tương lai cũng sẽ thế. Có thể nói, cảm giác trống rỗng đã ngự trị trong lòng người bất luận họ sống ở đâu và thời đại nào. Vấn đề là tại sao họ cảm thấy trống rỗng? Trống rỗng là cảm giác thế nào?

Khi một người không biết được mình tồn tại ở trên thế gian này vì mục đích gì, người đó sẽ cảm thấy trống rỗng. Nhiều người sống như chỉ để cho bụng mình no nê, để cho thân mình có nơi để ở, thỏa mãn nhu cầu ăn mặc, xem thế là đủ. Dường như cơm áo gạo tiền là toàn bộ nội dung cuộc sống của họ.

Tuy nhiên, khi cơm ăn đã đủ no, quần áo luôn đủ mặc, có nhà để ở, có xe cộ đi lại, đời sống vật chất đã tạm đủ họ sẽ ý thức đến mục đích đời sống họ là gì. Nếu không tìm ra phương hướng và mục tiêu, thì sự mù mờ, cảm giác trống rỗng sẽ chiếm lĩnh, ngự trị trong lòng.

Nguyên nhân của cảm giác trống rỗng là sự buồn chán nhạt nhẽo. Giống như con thuyền, không có điểm dừng, không có sự tác động của những cơn gió to, sóng lớn. Chạy về hướng nào cũng như nhau, thậm chí không di chuyển cũng không sao. Khi không di chuyển giống như người không có việc gì để làm, khi chuyển động lại cảm thấy đó không phải là hướng đi của mình và cảm thấy nhàm chán, cuối cùng là đi vào cảm giác trống rỗng mơ hồ. Khi cảm giác trống rỗng kia ngự trị tâm hồn bạn, cho dù có những hoạt động vui chơi có sức cuốn hút như chơi bowling, xem phim, uống rượu, hát karaoke, xem chương trình truyền hình hấp dẫn… cũng không đem lại cho bạn cảm giác vui vẻ đích thực. Có thể chúng chỉ tạm thời làm bạn tê liệt, kích thích bạn, khiến bạn bận rộn công việc nào đó để đánh lừa cảm giác của mình. Khi mọi thứ qua đi cảm giác trống rỗng sẽ quay lại với bạn.

Ngoài ra còn có một trạng thái tâm lý khác. Chẳng hạn, khi bạn không đạt được những thứ mình muốn, những ước nguyện không thành sẽ từng bước khiến bạn rơi vào cảm giác trống rỗng. Khi bạn cố gắng nhưng không thể, muốn tiến lên nhưng không tiến được bạn sẽ thấy cuộc sống trôi qua trong nhàm chán và buồn bã.

Có người theo tôi đi học Phật, khi mới bắt đầu nói: “Sư phụ, con muốn được tu hành”, tôi nói: “Được thôi, anh dự định tu hành thế nào?” Anh ta trả lời: “Con muốn xuất gia.”

Sau khi xuất gia, ngày nào người đó cũng mong được thụ giới. Sau một thời gian có thể chấp nhận thụ giới, tôi cho phép đi thụ. Thụ xong, người đó muốn ngày ngày được giác ngộ. Giác ngộ là điều không thể mong muốn làm trong một sớm một chiều, thế nhưng vẫn ước ao mong đợi. Kết quả, một ngày nọ anh ta nói với tôi: “Sư phụ, con nghĩ con không thích hợp với việc xuất gia, cũng không hợp với tu hành. Con cảm thấy rất buồn chán, từ sáng đến tối, hết ngày này sang ngày khác đều trôi đi như vậy. Khi ở nhà, con đã sống như thế, không ngờ sau khi xuất gia, cũng sống như vậy. Vẫn là ăn cơm, ngủ nghỉ, đi vệ sinh. Bây giờ con cảm thấy thật nhàm chán, con nghĩ rằng mình không thích hợp với việc xuất gia, về nhà vẫn hơn.”

Trống rỗng, buồn chán chính là do con người không ngừng theo đuổi những thứ tốt hơn so với hiện tại. Nhưng theo đuổi sẽ không có điểm dừng bởi luôn có những thứ tốt đẹp hơn trước mắt. Nếu có tâm lý theo đuổi như thế, đến khi cận kề với cái chết, người đó vẫn cảm thấy trống rỗng, bởi họ nghĩ rằng “những thứ mình cần vẫn chưa có được, lẽ nào mình lại phải chết?”

Theo tôi, xuất thân từ một người học Phật, tu hành, tôi cảm thấy cuộc sống hết sức phong phú, rất thiết thực. Bởi vì tôi biết mục tiêu hiện tại mà tôi cần làm là cái gì, cũng biết được hiện tại tôi cần đón nhận những gì… Tất cả đều đến từ mối liên hệ nhân quả: những gì có được bây giờ, đều là do quá khứ mình tạo nên; tương lai có được những gì, do hiện tại mình làm. Hiện tại cái tôi có được là nhân quả trong quá khứ, hơn nữa những điều mà tôi đang làm, những cố gắng của tôi đều là phương hướng chuẩn bị cho tương lai tốt đẹp của tôi.

Khi một người sống không có mục đích, sống không ý nghĩa, họ sẽ thấy cuộc sống trống rỗng, thậm chí họ chỉ là một cái xác không hồn. Tôi từng nói, mục đích cuộc sống là để nhận lấy sự hồi báo, hồi đáp lại những nguyện vọng: giá trị và ý nghĩa của cuộc sống chính là sự cống hiến, lợi mình, lợi người.

Nếu bạn nhận thức và có cách nhìn nhận cuộc đời như thế, tôi tin chắc bạn sẽ sẽ xua tan hết cảm giác nhàm chán, trống trải trong lòng.

Kiên Trì Là Nguyên Tắc Hay Thiên Kiến

“Kiên trì” là một phẩm chất tốt đẹp trong cách đối nhân xử thế, nhưng kiên trì như thế nào là nguyên tắc? Hay đó chỉ là thiên kiến?

Đối với bất kỳ vấn đề gì bạn đều kiên trì bảo vệ cách nghĩ của mình, đó có phải là sự kiên trì đúng đắn? Nếu bạn chỉ quan tâm đến chính mình, bỏ qua ý kiến phê bình đánh giá của người khác, quyết không thay đổi cách nghĩ, cách làm của mình, không biết đặt mình vào vị trí người khác nhất định sẽ tổn thương đến người khác hoặc gây bất lợi cho công việc. Nếu bạn cho rằng đấy chính là sự kiên định theo nguyên tắc của mình thực chất đó chỉ là sự thiên kiến của bạn, là cái tôi “cố chấp”.

“Nguyên tắc” phải xây dựng trên cơ sở được số đông mọi người công nhận và mình quyết thực hiện đến cùng một mục tiêu, một ý tưởng nào đó mới được gọi là “kiên trì một nguyên tắc”. Không chỉ những người đang sống chấp nhận mà người trong tương lai cũng chấp nhận, thậm chí trong quá khứ cũng từng có người chấp nhận, đấy mới gọi là nguyên tắc.

Làm người, làm việc đều cần đến nguyên tắc. Với nguyên tắc làm người, trước tiên chúng ta cần “Bảo vệ cho chính mình”. Bảo vệ chính mình không có nghĩa làm hại đến người khác, khi nghĩ đến bản thân bạn cần phải tôn trọng người khác. Điều có lợi cho mình phải nghĩ đến cho người, giữ lập trường hai bên đều có lợi, đấy mới là nguyên tắc đúng đắn.

Trong công việc, nguyên tắc chính là nên nghĩ đến lợi ích của số đông. Nếu nguyên tắc xuất phát từ cá nhân hoặc chỉ vì số ít, hoặc thể hiện lòng tham, đấy chính là thiên kiến, là cố chấp.

Muốn biết đấy là thiên kiến hay nguyên tắc, chỉ cần chú ý đến cảm nhận của người khác đối với sự việc đó, ta có thể nhận biết đấy là gì.

Những gì bạn làm hoặc nghĩ khiến người khác không thể chấp nhận, mang lại đau khổ, mọi người đều cho là sai lầm, có vấn đề; chỉ mình bạn nghĩ rằng đúng, rất có thể đó là thiên kiến. Ngược lại nếu nó phù hợp với mọi người, hoặc đó là cách nghĩ và ý nguyện chung của mọi người, đấy chính là nguyên tắc đúng đắn.

Nguyên tắc cũng không phải là cái bất biến, tùy vào từng khu vực, hoàn cảnh khác nhau và theo thời gian nó sẽ thay đổi, điều duy nhất không thay đổi: nghĩ vì mọi người, mọi người vui vẻ chấp nhận.

Có người nhận xét “đối nhân xử thế phải trong vuông ngoài tròn”, “trong vuông” là nguyên tắc, “ngoài tròn” là không hại người. Dù mình có những tiêu chuẩn nhất định, tuy nhiên khi cần có sự thay đổi linh hoạt, cũng không nên khư khư cố chấp. Cần có sự thay đổi tinh tế, thuận lợi, các quan niệm và cách nghĩ cần có sự chuyển hướng đúng lúc. Nên nhìn nhận sự vật từ nhiều góc độ, cần thống nhất đồng tâm đồng lòng, cần dùng những từ ngữ mềm mỏng khiến người khác không nghĩ bạn là người khó gần gũi, như thế sự việc sẽ thành công nhanh chóng, tốt đẹp.

Lúc nào cũng tự nhắc nhở mình nguyên tắc phải “trong vuông ngoài tròn”, từ bỏ những cách làm cố chấp. Hơn nữa nếu chúng ta từ bỏ cố chấp, không coi cái tôi là trung tâm, nhìn nhận đánh giá sự việc theo nhiều góc độ, mềm mỏng, thông thoáng. Ngoài ra cần có thái độ bao dung tất cả mọi người, mọi việc, tự nhiên bạn sẽ tránh được thiên kiến, không thấy phiền muộn.

Luận Về Tích Cực

Có người hỏi tôi: “Thưa thầy, con đã đọc rất nhiều sách bàn về tích cực để giúp mình không ngừng nỗ lực phấn đấu. Nhưng, càng đọc nhiều càng cảm thấy phản tác dụng, vì mỗi cuốn sách đưa ra một hướng tích cực khác nhau. Vì thế khi không làm được con cảm thấy mình yếu đuối hơn.”

Thực ra, những người viết và giảng giải cho mọi người nghe về vấn đề này đều trích dẫn từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau, đồng thời kết hợp với những suy nghĩ, quan sát của bản thân họ mới đưa ra lý luận về tích cực. Bất quá đó chỉ là công trình nghiên cứu về tích cực chứ bản thân họ chưa hẳn đã làm được, cũng có thể là họ sẽ rất vất vả, phiền muộn để thực hiện chúng.

Ở đây không phải tôi phê phán lối sống tích cực, điều tôi muốn nói là tích cực đến hoàn mỹ mà họ đã diễn giảng hoặc viết trong sách là điều chính bản thân họ còn không thể thực hiện được. Theo quan điểm của họ, tích cực là phải vạch sẵn mục tiêu, kế hoạch cho mình, đồng thời phải cố gắng hoàn thành đúng thời gian mà mình đã quy định, nếu không, họ sẽ phủ nhận sự tích cực của mình cũng chứng tỏ rằng cuộc đời họ không trọn vẹn.

Tích cực theo quan điểm đó thực vất vả, họ phải không ngừng chạy đua với bản thân, ép mình phải thực hiện được một mục tiêu nào đó. Thoạt nhìn ta cứ ngỡ họ giàu sức sống, có triển vọng tốt đẹp. Trên thực tế, đấy là cuộc sống đầy áp lực, nhất định đó là một cuộc sống đau khổ, nhất định đó là một cuộc sốn đau khổ! Chính vì thế mà không ít chuyên gia tâm lý diễn thuyết về tích cực khi tiếp chuyện với tôi lại thường hỏi về cách giải quyết và giảm nhẹ áp lực cho mình.

Đặt ra mục tiêu cho mình là điều rất tốt, nhưng nếu không biết cách quân bình, hài hòa tâm lý và tìm phương án phụ thì cuối cùng vẫn sẽ bất lực, không thể giải quyết chu toàn. Hơn nữa khi mục tiêu trở thành áp lực không thể gỡ nổi thì dù đó là mục tiêu tốt đẹp thế nào cũng sẽ là nguyên nhân đau khổ cho bạn. Bạn thử nghĩ kỹ xem, đời người vốn đã quá nhọc nhằn đau khổ, cớ gì chúng ta lại tạo thêm đau khổ cho mình?

Vì thế, bất luận thế nào chúng ta cũng cần phải tạo cho mình một không gian thoải mái để hài hòa tâm lý, xoa dịu căng thẳng trong lòng. Bạn đừng tự mua dây buộc mình, làm hết sức mình nhưng đừng để công việc trở thành gánh nặng, như thế mới là sự tích cực đích thực. Tích cực đúng nghĩa đòi hỏi bạn phải biết kết hợp với năng lực bản thân, làm những việc trong tầm tay mà mình thích thúc. Hoàn thành công việc vừa sức giúp bạn cảm thấy mãn nguyện, thư thái trong lòng, khi đó tự nhiên bạn sẽ thấy tích cực là điều dễ làm.

Tuy nhiên không phải ai cũng có cơ hội như thế, vì phần lớn mọi người thường phải làm những việc không như mong đợi, ví như học một ngành làm một ngành, thích việc này nhưng phải làm việc khác, mong muốn điều này nhưng được điều khác… Thường thì những việc mình thích chỉ trở thành “nghề tay trái” và ngược lại. Người ta có câu “làm việc bạn thích, nếu không được hãy thích việc mà bạn đang làm”. Làm công việc đúng như mình mong muốn là một diễm phúc, tuy nhiên nếu không được bạn hãy học chấp nhận công việc trước mắt, từ từ tạo hứng thú cho mình. Chuyển tâm lý từ không thích sang thích một việc nào đó chính là sự tích cực.

Lương Tâm

Trong suốt cuộc đời chúng ta phải đối diện với nhiều sự lựa chọn, có lúc chúng ta sẽ trung thành với những lựa chọn đúng với lương tâm mình, có lúc lương tâm và tham muốn phải đấu tranh, giằng co nhau. Trạng thái tâm lý do dự với những lựa chọn mang tính quyết định đó người ta thường gọi là “cuộc giao tranh giữa trời và người”, đây quả thực là vấn đề nan giải của không ít người trong xã hội.

Nói một cách đơn giản: chúng ta xem những việc đúng với công lý, đúng với lương tâm là “thiên lý”, những gì đúng với chân tâm của mình là lương tâm. Lương tâm là sự quay về với chính mình, là sự phản tỉnh bản thân: “Đối đãi với người khác có đúng với lương tâm mình? Làm việc có lỗi với người khác không?” Lương tâm không phải là điều gì đó bên ngoài, không phải là sự khoe khoang lòe người khác; khi bạn nói với người khác rằng mình “rất có lương tâm” thế nhưng với người khác, rất có thể họ sẽ không cho như vậy.

Nhiều người cho rằng bản thân mình không có vấn đề gì cho nên rất nhiều người thiếu lương tâm, hoặc căn bản không biết lương tâm là gì, họ luôn miệng cho rằng mình có lương tâm. Ngược lại những người tự cho rằng mình không có lương tâm rất có thể đó lại là lương tâm vì ít nhất người đó đã tự quan sát và nhận xét về sự tồn tại của lương tâm mình, thấy mình làm không tốt nên cảm thấy có lỗi với người khác. Đối với người như thế vẫn có thể thông cảm. E rằng những người thường nói “tôi sống với lương tâm” kia chỉ là nói lương tâm bằng mồm, họ thường cảm thấy bản thân là người tốt, làm sao có lỗi với người khác được?

Thực ra người tốt thế nào đi nữa vẫn có lúc mắc lỗi với người khác. Chúng ta thường làm những việc có lỗi với người khác, có thể chúng ta sẽ quên đi rất nhanh, có lúc không hay biết không phát hiện được; vì không hay biết nên vẫn cứ một mực cho rằng mình là người có lương tâm.

Những người tự nhận mình thiếu lương tâm chưa hẳn đã là người xấu. Nếu rõ ràng biết mình không có lương tâm lại cứ một mực không muốn sửa đổi, lúc nào cũng chỉ biết tự nhận “mình thiếu lương tâm” để làm rào chắn cho mình thì người đó cũng có vấn đề. Tuy chúng ta thường tự kiểm điểm việc làm của mình có đúng lương tâm không, nhưng cũng không nên cứ nói với mọi người rằng “mình thiếu lương tâm”. Vì khi câu nói đó đã thành thói quen, chúng ta rất dễ bị bệnh “nói suông” cho được việc, chứ không còn cẩn thận kiểm điểm bản thân, khi đó rất có thể bạn sẽ làm tổn thương người khác.

Lương tâm là thước đo, là hậu thuẫn vững chắc giúp chúng ta đối nhân xử thế tốt, nhưng khi đứng trước những lựa chọn trái ngược nhau, nhất là khi đứng trước tiền bạc, sự cám dỗ tình yêu nam nữ, đứng trước quyền lợi, danh dự… thì chúng ta thường phải đấu tranh tâm lý, đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, giữa lương tâm và lòng tham muốn tầm thường của con người. Khi trong tâm mình có sự xung đột đó, phần lớn con người mờ ám lương tâm, chạy theo tham muốn và tự bào chữa rằng, sự lựa chọn của mình là có lý, vì phần lớn ai cũng sẽ lựa chọn như thế khi họ rơi vào cục diện đó. Khi đó họ sẽ bào chữa cho mình bằng những lý lẽ hùng hồn rằng “vì tôi cần nó đương nhiên tôi phải cật lực tranh thủ giành lấy, việc của người khác không có được là vấn đề của riêng họ, chứ không liên can gì đến tôi”.

Cũng có người sẽ nói “Bây giờ là thời đại của những người thức thời, biết thích ứng với môi trường sống. Bản thân sự sống là cuộc đấu tranh giành giật, nếu chúng ta không biết tranh thủ, không biết vun vén cho mình, không biết cạnh tranh thì chẳng bao giờ vận may đến với chúng ta cả”. Đây là cách lập luận thoạt nghe tưởng có lý, nhưng nghĩ kỹ lại thì hoàn toàn sai lầm. Để giành lấy một cái gì đó không nhất định phải giải quyết tranh chấp bằng xung đột mâu thuẫn. Cạnh tranh và lương tâm cũng không nhất định phải xung đột nhau, chỉ cần có tình có lý sẽ không mang lại bất lợi cho bản thân, cho người khác và cho môi trường xã hội. Những gì mình tranh thủ giành lấy bằng trí, bằng lương tâm đạo đức và công khai, thì mình cứ tranh thủ, nếu không được cũng không nên phiền muộn, vì theo Phật giáo thì nhân duyên của bạn chỉ đến đó, có phiền muộn cũng chẳng giúp ích gì.

Có người chỉ biết tìm cho mình những lý do này nọ để bào chữa cho sự ích kỷ của mình, họ nói “sở dĩ tôi làm thế là để tốt cho nó, tác thành cho nó, giúp nó khôn lên…” Nói thế khác nào con sói trong chuyện cổ tích. Khi sói nhìn thấy con cừu non, nó nói với giọng đường mật kiểu mèo thương chuột rằng “vì tao thấy mày hiền từ mềm yếu, dễ bị bắt nạt, nên tao cho mày vào bụng, từ nay sẽ không còn kẻ nào bắt nạt mày nữa, tao sẽ mãi mãi bảo vệ cho mày”. Con người ích kỷ thường viện cớ chính đáng đường hoàng, để bảo vệ cho cái ích kỷ của mình, đấy là việc làm lừa người dối mình. Trong thực tế cuộc sống, không ít người đã tự bịa ra một đống lý do này nọ để che tai bịt mắt người khác, thoạt nghe cũng có lý, nhưng hoàn toàn thiếu căn cứ. Những người như thế chính là người dùng lời nói “lương tâm” làm bia đỡ cho cái bất lương của mình.

Một người có lương tâm thực sự hay không, chỉ có thể nhận biết đánh giá khi họ đối diện, đấu tranh với sự lựa chọn giữa lương tâm và lợi ích cá nhân họ. Khi lương tâm thắng, họ sẽ chọn lợi ích tập thể, xem nhẹ lợi ích cá nhân, và ngược lại. Chúng ta là con người chứ không phải là động vật, nên khi xảy ra mâu thuẫn xung đột giữa lương tâm và tư lợi, cần phải biết duy trì ủng hộ lương tâm và nguyên tắc xử sự giữa người với người, biết xả bỏ tham muốn riêng tư để gìn giữ lương tâm.

Mục Đích Ý Nghĩa Giá Trị Cuộc Sống

Trong cuộc sống hối hả, bận bịu, bạn đã từng suy tư về ý nghĩa và giá trị của cuộc sống? Có phải là để kiếm kế sinh nhai, kiếm quần áo mặc? Hay là để cầu tài, cầu danh, cạnh tranh với người khác?

Nhiều người tham sống sợ chết, tham danh cầu lợi, tranh đoạt… từng ngày trôi đi. Nhìn thấy mọi người muốn, tôi cũng muốn, mọi người không muốn, tôi cũng không thèm. Cho rằng cái mà mọi người đều muốn, đó phải là cái tốt đẹp, vì vậy tranh nhau cướp lấy, tuy mình chưa từng nghi bản thân thực sự cần cái đó? Dù sao mọi người đều muốn thì tốt cùng muốn, mọi người không cần thì mình lập tức vứt nó đi, bởi vì mọi người đã không cần, tôi vẫn muốn nó làm gì nữa?

Giống như con kiến, thông thường chúng chỉ cần những thứ mà chúng cảm thấy ngon, các chú kiến khác lần lượt sẽ vây quanh để cùng đi. Nhưng đó không phải là hành vi của con người. Con người cần có quan niệm rằng “Cái tôi cần chưa chắc người khác cần, cái người khác muốn chưa chắc là cái tôi muốn” đó mới chính là nhân cách độc lập đích thực. Tuy nhiên, đa số mọi người đều thích a dua theo người khác, đó là một hiện tượng đáng buồn.

Một người nếu sống không có mục đích, nhất định sẽ cảm thấy vô cùng trống rỗng, cảm thấy cuộc đời không có giá trị gì, giống như cái xác không hồn.

Nhưng mỗi một mạng sống con người đều có nhân quả, đều quý giá tượng trưng cho ý nghĩa nào đó. Vậy, mục đích sự sống con người là gì? Cuối cùng sẽ đi về đâu? Sẽ trở thành cái gì?

Theo quan điểm Phật giáo, cuộc sống của người phàm là để thụ báo và trả nợ. Phật, Bồ tát ứng thế để thực hiện hoài bão độ sinh. Nếu nhận thức được thân thể con người quý báu không dễ gì có được, có thể biết được điều thiện và điều ác, vì cái thiện mà xua đi cái ác, cuộc sống con người sẽ có ý nghĩa. Nếu từng bước cống hiến tích cực, đem lợi cho mình và người khác, thì cuộc sống có giá trị biết bao.

“Thụ báo” là: Chúng ta cần phải chịu trách nhiệm về những hành vi chúng ta làm, nói năng, suy nghĩ. Cuộc đời chúng ta là quá trình tự làm tự chịu, những điều mà chúng ta đã làm và những hành vi thiện ác của cuộc đời, kết hợp tạo thành cuộc đời hiện tại của một con người, đó chính là nguyên nhân tồn tại của sự sống con người.

Có nhiều hiện tượng thoạt nhìn chúng ta thấy bất công, và chúng ta cũng không có cách nào giải quyết. Ví dụ có người rất cố gắng, nhưng không thành công, có người chẳng cần cố gắng vẫn thuận buồm xuôi gió, luôn gặp may mắn. Nhưng chúng ta thấy bất công. Để trả lời câu hỏi này chúng ta cần truy nguyên quá khứ, tìm về nguyên nhân sâu xa trong quá khứ vô tận, những hành vi mà chúng ta đã làm, những thứ vẫn chưa báo có thể sẽ báo lại trong đời hiện tại, hoặc có thể báo trong đời sống tương lai khác. Hơn nữa những hành vi mà mình làm, có cái tốt, cũng có cái xấu, tạo nghiệp tốt sẽ nhận được phúc báo, tạo nghiệp ác sẽ chịu đau khổ.

Giá trị cuộc sống con người là gì? Nhiều người cho rằng giá trị cuộc sống của con người là có tiền bạc, có địa vị, có danh lợi, được người khác tôn trọng. Ví dụ, thăng quan tiến chức, áo gấm vinh quy khiến cho người thân, hàng xóm và bạn bè ở quê thơm lây, không những thể hiện giá trị của cá nhân, mà cả quê hương, gia đình cũng hưởng phúc theo. Tuy nhiên đó phải chăng là giá trị đích thực?

Giá trị đích thực không phải là hư vinh của dòng họ gia tộc mà nó nằm ở những cống hiến thiết thực của bạn. Nếu bạn là người đầu cơ mưu lợi, tranh giành quyền thế danh lợi, dù lúc đó sẽ rất tự hào vẫn cũng không phải là giá trị đích thực. Bởi giá trị đó là mặt trái của nó, tạo ác nghiệp, tương lai bạn bè phải trả nợ theo nhân xác đã gieo đó.

Vì vậy, chúng ta có thể nói rằng: có bao nhiêu sự cống hiến sẽ có bấy nhiêu giá trị. Ví dụ, trong thời gian này tôi đang giảng về Phật pháp cho mọi người, đó chính là giá trị của tôi. Nếu trong thời gian này, tôi đang ngủ, ăn cơm hay cãi nhau với người khác, thì tôi chẳng tạo ra giá trị gì cả. Giá trị của cuộc sống chính là việc tạo ra những điều có lợi cho người khác, hơn nữa nó có lợi đối với sự trưởng thành của chính mình.

Chúng ta có thể lập thệ nguyện cho đời mình. Nguyện vọng đó dù lớn dù nhỏ, có thể chỉ là sự cầu nguyện: “Cả đời này của tôi chỉ muốn làm người tốt” cầu nguyện trong cuộc đời này, mình không làm điều xấu, không lười biếng, không đầu cơ mưu lợi, tận tâm tận lực với trách nhiệm của mình. Cho dù cả đời này làm không tốt cũng không sao, bởi vẫn còn cuộc sống mới để nỗ lực. Cuộc đời như vậy, mới có giá trị, có ý nghĩa và tràn đầy hy vọng.

Nguyện Vọng Của Con Người

Khi còn nhỏ, ai cũng có ước mơ, nguyện vọng riêng, ai cũng nghĩ “Tương lai tôi sẽ làm…”. Nhưng khi trưởng thành, liệu ước mơ kia có thực sự trở thành hiện thực? Một khi cuộc sống gặp khó khăn, lại tự hỏi “Tại sao tôi sinh ra trong đời để tôi phải sống đau khổ, vất vả thế này!”

Theo quan điểm của Phật giáo, bạn không đơn giản do bố mẹ đã sinh ra mà chính bạn tự đến với thế giới này, mục đích bạn đến đáp nguyện, thực hiện những ước nguyện khác. Trong cuộc đời ngắn ngủi, chúng ta thường vì cầu nguyện cho điều gì đó, nhận lời với một người nào đó, cầu nguyện và chấp thuận như vậy. Trong vô số kiếp quá khứ không biết bao lần chúng ta đã hứa nguyện như thế. Vì vậy Phật giáo cho rằng, những điều cầu nguyện trong quá khứ, cả đời này vẫn tiếp tục cầu nguyện, hơn nữa những điều đã từng cầu nguyện mà chưa được thực hiện, vẫn chưa thành hiện thực, vẫn cần tiếp tục cầu nguyện ở cuộc đời này hay ở tương lai.

Cũng có người từng nói: “Đó chính là ý nghĩa, và mục đích về cuộc sống của các tín đồ Phật giáo. Tôi không phải là tín đồ Phật giáo, tại sao tôi lại biến những cầu nguyện và việc thực hiện ước nguyện trở thành mục đích của cuộc sống?” Nhất định sẽ có người hỏi như vậy, thậm chí ngay cả tín đồ Phật giáo cũng sẽ nghĩ như vậy.

Xét theo một phương diện khác, “ước nguyện” và “thực hiện những ước nguyện” thực ra đó là lời hứa của chúng ta đối với cuộc sống, cho dù là người không học Phật pháp cũng sẽ coi trọng lời hứa giữa con người với nhau, huống hồ đó là lời hứa của mình với chính mình. Nếu bạn đã từng nghĩ: “Nếu tôi có thể… tôi sẽ…” hoặc “Nhưng nếu nguyện vọng của tôi có thể… vậy tôi muốn…”, có những lời nguyện cầu tương đối ổn định, nhưng có những nguyện cầu luôn thay đổi, đó phải chăng là sự cầu nguyện? Phải chăng là sự thực hiện nguyện vọng?

Chỉ cần có nhiều ước mơ với con đường phía trước, cho rằng trước mắt mình luôn có đường để đi, nhất định họ sẽ có chí nguyện và sự mong đợi, đó chính là cầu nguyện. Sau khi cầu nguyện, họ sẽ không ngừng cố gắng thực hiện ước nguyện, ước nguyện hoàn thành, họ vẫn tiếp tục cầu nguyện. Nếu nguyện vọng này nghĩ cho người khác, không chỉ cho riêng mình, người đó sẽ dần hoàn thiện nhân cách. Bất luận ước nguyện lớn hay nhỏ đều sẽ thành công, nhờ thế họ sống có ý nghĩa.

Riêng tôi, do lúc nhỏ nhà nghèo, bố mẹ không có đầy đủ quần áo, cơm gạo và tiền bạc để nuôi con cái, thậm chí có lúc không có gì cả, vì vậy mẹ tôi luôn cảm thấy có lỗi với các con. Lúc đó tôi có cầu nguyện, tôi nói: “Mẹ à, không sao cả, mặc dù bây giờ chúng ta rất nghèo, nhưng hãy đợi con lớn lên, con nhất định sẽ kiếm được nhiều tiền để mọi người tiêu. Đến lúc đó, mẹ sẽ không nhắc đến từ nghèo nữa.”

Tôi vẫn luôn luôn nhớ lời cầu nguyện của mình, nhưng cho đến bây giờ, tôi mãi mãi vẫn không có cơ hội để thực hiện điều đó. Tôi nên làm thế nào để bù đắp điều này? Tôi chỉ còn cách trở thành người cống hiến cho tất cả, cho mọi người, dựa vào việc giúp đỡ người khác để thể hiện sự tưởng nhớ và hoài niệm đối với cha mẹ tôi. Đó chính là “thực hiện nguyện vọng”.

Để thực hiện nguyện vọng và cầu nguyện, mọi người cần có trách nhiệm, cố gắng hết mình.

Tinh thần trách nhiệm là thái độ sống lành mạnh, bởi khi một người có tinh thần trách nhiệm, hoàn thành nhiệm vụ sẽ có cơ hội nhận ra năng lực của mình, từ đó khẳng định bản thân. Với những người thiếu tinh thần trách nhiệm sẽ rất khó trong việc tự đánh giá năng lực bản thân. Người không tự đánh giá được năng lực bản thân sẽ mãi mãi mất đi mục tiêu và ý nghĩa tồn tại của mình. Tâm lý họ cũng sẽ không lành mạnh, không vui vẻ thoải mái trong lòng.

Trong cuộc sống, mỗi người chúng ta cần hóa thân vào những nhân vật khác nhau, ở nhà bạn có thể là người con, người chồng, là người cha hoặc là con gái, người vợ, người mẹ. Ở nơi làm việc, bạn lại là nhân viên, ở trường học, có thể bạn là giáo viên, cũng có thể là học sinh.

Những nhân vật khác nhau sẽ thể hiện những trách nhiệm khác nhau, cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình chính là ý nghĩa của cuộc sống, đồng thời cũng là việc thực hiện nguyện vọng và sự cầu nguyện tốt nhất.