Kinh Phạm Võng Bồ Tát Tâm Địa Giới

GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM THỐNG NHẤT Phật lịch 2556 - 2012

Thiện Hạnh

Dịch - Biên soạn - Chú thích

Lời Đầu Sách

Tôi được Tăng sai phụ trách hướng dẫn Bồ tát Học xứ cho chúng Giới tử tân thọ Bồ tát giới. Trong thời gian khá lâu, hướng dẫn cho nhiều lớp, tôi đã cố gắng Việt dịch – Biên soạn – Chú thích và tập thành đầu sách mang tựa đề:

KINH PHẠM VÕNG

BỒ TÁT TÂM ĐỊA GIỚI

Chắc chắn còn nhiều thiếu sót, văn cú còn thô lậu, ý tứ khuy khuyết, sai thù. Kính mong được sự hoan hỷ góp ý.

Tỳ kheo Thích Thiện Hạnh 3 A- Nghi thức tụng giới Bồ tát Phạm võng

I- Sơ lược về giáo nghĩa của Tiểu thừa luật và Đại thừa luật 1. Giáo nghĩa Tiểu thừa luật a. Khái quát về nội dung giáo nghĩa Tiểu thừa luật bộ Luật bộ lấy luật tạng làm sở y, nên gọi là luật bộ. Lúc Phật còn tại thế, nhân vì có những sự kiện xảy đến mà đức Phật chế định giới, để tùy cơ giáo hóa. Sau khi Phật nhập niết bàn, Ưu-ba-ly kiết tập luật tạng. Sau đó 100 năm, luật lần lượt được phân thành nhiều bộ. Các luật bộ được truyền đến Trung quốc gồm 4 bộ:

1: Tát-bà-đa bộ, tức Thập tụng luật.

2: Đàm-vô-đức bộ, tức Tứ phần luật.

3: Ma-ha-tăng-kỳ bộ, tức Tăng kỳ luật.

4: Di-sa-tắc bộ, tức Ngũ phần luật. Giáo nghĩa của giới luật không ngoài “chỉ ác” và “tu thiện”. hoặc gọi là “chỉ trì” và “tác trì”. “Chỉ trì” là “chỉ ác”, “Tác trì” là “Tu thiện”. “Chỉ trì” lại chia ra có Tăng và Ni 2 giới. Chỉ trì và tác trì bao gồm hết thảy giới luật kể trên, như:

- Tứ phần luật (Đàm vô đức): chia làm 4 bộ phận: . Phần đầu, nói về giới pháp của Tỳ kheo tăng. . Phần thứ 2, nói về giới pháp của Tỳ kheo ni.

Hai phần này thuộc “chỉ trì” . Hai phần tiếp theo nói về pháp an cư, tự tứ…

gồm 20 thiên (20 kiền độ). Hai phần nầy thuộc về

“tác trì”.

Nên trong:

* “Tứ phần luật hành sự sao” (3 cuốn) nói về pháp hành trì giới luật của tăng ni hằng ngày thì, quyển thượng và hạ là “chỉ trì”; quyển trung là “tác trì”.

* “Tứ phần luật yết ma sớ” (4 cuốn) thì giải thích về nghi thức: tác pháp, thọ giới, kiết giới… là thuộc về “tác trì”.

* “Tứ phần giới luật bổn sớ” (4 cuốn) giải thích bản thể của giới thuộc về “chỉ trì”

* “Tỷ kheo ni sao” (3 cuốn) giải thích về chỉ trì và tác trì.

- Ngũ phần luật (Di sa tắc bộ): chia làm 5 phần:

chỉ trì . Phần 1: nói về giới pháp của Tăng . Phần 2: nói về giới pháp của Ni . Phần 3,4,5: nói về thọ giới, bố tát… thuộc tác trì.

- Tăng kỳ luật: chia làm 2 bộ . Nửa bộ đầu: giới pháp tăng . Nửa bộ sau: giới pháp ni - Thập tụng luật: chia thành . Tụng 1-3: nói về giới pháp tăng là chỉ trì . Tụng 4: nói về 7 pháp . Tụng 5: nói về 8 pháp . Tụng 6: nói về tạp tụng . Tụng 7: nói về luật ni là chỉ trì . Tụng 8-10: tăng nhất pháp, Ưu ba ly vấn pháp là chỉ trì và tác trì b. Tiểu thừa 5 thiên 7 tụ tác trì 7 treo trước cung điện của Đại Phạm Thiên Vương. (rèm châu 3.000 hạt)

Từ trên cung trời Sắc Cứu Cánh ( cõi thứ 18 trong 25 cõi trời thuộc sắc giới) của Đại phạm thiên vương, đức Thích Ca nhìn rèm lưới ấy và bảo thính chúng rằng, thế giới cũng như vậy, các pháp môn tu tập cũng như vậy. Rất nhiều và khác nhau, nhưng một mà là tất cả, tất cả chỉ là một, tương tức tương nhập. (sẽ nói thêm về kinh phạm võng sau)

b/ Bồ tát giới: Có tất cả là 4 bản: 1 bản của kinh phạm võng, do La thập dịch; bản 2 và 3 của Luận du già, do Đàm vô sấm và Huyền Trang dịch khác nhau; bản thứ 4 của Bồ tát ưu bà tắc giới kinh, do Đàm vô sám dịch.

Bồ tát tâm địa giới: Tâm tức là 30 tâm gồm 10 tâm trưởng dưỡng; 10 tâm phát thú; 10 tâm kim cang.

Địa tức là 10 địa. Giới là 10 giới trọng và 48 giới khinh. Tất cả toàn là những pháp môn tu tập, giống như rèm lưới của vua Đại Phạm thiên.

II. Nghi thuyết giới Bồ tát – Tâm, Địa, Giới

Nghi tụng Bồ tát giới nầy do ngài Hoàng Tán giải, trong bộ Phạm võng lược sớ, nhưng không rõ ai soạn. Nghi nầy có tất cả là 5 đoạn: Sẽ được dịch và chú thích dưới đây:

Đoạn 1: Tựa mở đầu

Các Đại Đức, hãy chấp tay hết lòng lắng nghe, tôi nay sẽ nói lời tựa đại giới kinh của chư Phật. Đại chúng nay đã vân tập, hãy yên lặng lắng nghe. Ai tự biết mình có tội thì nên sám hối. Sám hối sẽ được an lạc, không sám hối thì tội càng nặng thêm. Ai không có tội thì mặc nhiên im lặng. Qua sự im lặng này mà biết đại chúng thanh tịnh.

Các Đại Đức, ai nấy phải lắng nghe. Sau khi Thế Tôn diệt độ, trong thời Tượng Pháp, hãy nên trân trọng tôn kính Ba La Đề Mộc Xoa. Ba La Đề Mộc Xoa chính là giới pháp này. Người trì giới như ở chỗ tối gặp được ánh sáng, như người nghèo được của báu, như người bệnh được lành, như người tù được ra khỏi ngục thất, như người đi xa được trở về. Nên biết rằng, giới pháp này chính là đại sư của đại chúng, cũng như Thế Tôn đang trụ thế không khác. Nếu tâm không biết sợ tội lỗi, thì căn lành khó sanh. Bởi thế, khế kinh dạy: “Chớ khinh lỗi nhỏ mà cho là vô hại, giọt nước bé kia chảy mãi đầy hồ”. Tạo tội sát na đọa vô gián ngục. Một phen mất thân vạn kiếp khó kiếm. Trai tráng không dừng, như ngựa chạy mau, mạng người vô thường, nhanh hơn thác đổ.

Ngày nay còn đó, sáng mai mất rồi.

Bởi thế cho nên, đại chúng ai nấy, hết lòng thực tập, chớ nên lười biếng. Nỗ lực cần cầu, không nên giải đãi, ngủ nghỉ buông lung. Đêm đêm nhiếp tâm nhớ tưởng Tam Bảo, chớ để đời mình luống qua oan uổng, lãng phí công phu một cách vô ích, mai sau ân hận thì quá muộn.

Đại chúng ai nấy, nhất tâm kính cẩn, nương vào giới pháp, như pháp thực tập học hỏi.

• Tượng pháp: Mỗi đức Phật ra đời, lấy Phật làm gốc và lập 3 thời kỳ: Chánh pháp, tượng pháp và mạt pháp.

- Kinh Tạp a hàm, chỉ nói có 2 thời: Chánh và tượng pháp. - Kinh Đại bi, nói chỉ có một thời: Chánh pháp.

a. Chánh pháp: Chứng đắc, thời kỳ nầy tuy Phật đã diệt độ, nhưng pháp nghi và hành nghi chưa hề cải đổi, vẫn còn nguyên vẹn như thời Phật còn tại thế. Có Giáo (lời Phật dạy, giáo lý), có Hành (thực hành giáo lý), có Chứng đắc (chứng quả).

b. Tượng pháp: Tượng: tương tợ. Việc hành đạo và truyền đạo không còn nguyên vẹn như xưa. Càng lâu sau càng trái bậy pháp nghi, pháp hành chân chánh, không được hành trì nghiêm mật. Do đó mà không được chứng đắc, chỉ có giáo, có hành tương tợ chân chính.

c. Mạt pháp: Mạt là trái (vi). Thời kỳ trái ngược với chánh pháp, chỉ có giáo mà không có hành, không có chứng đắc. Về thời kỳ thọ mạng chánh pháp. Phật niết bàn 1000 năm, chánh pháp lấy giáo, hạnh, chứng làm thể của chánh pháp trú trong ba đời gọi là thọ mạng chánh pháp, thì có nhiều thuyết: . Kinh Đại bi: nói duy nhất chỉ có mạt pháp: 10.000 năm. . Các kinh, luật, luận khác nói về chánh pháp và tượng pháp không giống nhau; đại khái có 4 loại:

* Kinh Đại bi: Chánh pháp 1.000 năm, tượng pháp 1.000 năm, mạt pháp 10.000 năm.

- Tạp a hàm: Chánh pháp 1.000 năm.

- Thiện kiến luật: Chánh pháp 1.000 năm, tượng pháp

1.000 năm.

tượng pháp 500 năm.

* Kinh Đại thừa tam tụ sám hối: Chánh pháp 500 năm,

* Kinh Bi hoa: Chánh pháp 1.000 năm, tượng pháp 500 năm. * Kinh Đại tập nguyệt tạng, Kinh Hiền kiếp, Kinh Ma da:

Chánh pháp 500 năm, tượng pháp 1.000 năm.

Các bậc hiền đức xưa nay thường dùng thuyết:

Chánh pháp 500 năm Tượng pháp 1.000 năm Mạt pháp 10.000 năm • Ba la đề mộc xoa: (Pratimoksha) dịch là biệt giải thoát, bảo giải thoát, biệt giải thoát luật nghi. Có nghĩa là luật nghi có khả năng đưa hành giả thoát khỏi những đối tượng cá biệt của nghiệp đạo, để rồi ung dung vượt thoát sanh tử.

Đoạn 2: Qui kính tam bảo – khuyên hộ trì giới

Kính lạy đức Tỳ Lô Mười phương Phật kim cang Và Di Lặc luận chủ Đấng chánh giác tương lai Nay nói ba tụ giới Chúng Bồ tát cùng nghe Giới như đèn tỏa sáng Phá bóng tối đêm dài Giới như tấm gương báu Chiếu rõ vật khắp nơi Giới như ngọc ma ni Như mưa báu cứu nghèo Thoát khổ chóng thành Phật Giới pháp là tối thượng

Thế nên các Bồ tát

Hãy siêng hộ trì giới.

Đây là bài kệ qui kính, gồm 16 câu, lấy ra từ “Bồ tát giới du già” do Đàm vô sấm dịch; có nội dung qui kính Tam bảo và khuyên hộ trì giới pháp.

• Lô xá na: Tỳ lô xá na, Tỳ lô giá na là chuyển ngữ từ phạn âm (Vairôcanabuđđha).

Vairocana, Hán dịch có 5 nghĩa: - Biến nhất thiết xứ: Đức Phật có mặt khắp mọi nơi, không gian và thời gian.

- Tịnh mãn: Hoàn toàn thanh tịnh, viên mãn.

- Quảng bác nghiêm tịnh: Sự trang nghiêm thanh tịnh khắp mọi nơi. - Quang minh biến chiếu: Ánh sáng soi chiếu khắp mọi không gian và thời gian.

- Đại nhật: Mặt trời lớn, tỏa ánh sáng khắp nơi.

Như vậy, Vairocanabuddha hay Tỳ lô xá na Phật là đức Phật có mặt khắp mọi nơi, đức Phật nghiêm tịnh, đức Phật mặt trời vĩ đại.

Đức Phật nầy hiện tọa tại tòa sư tử rực sáng của thế giới liên hoa đài tạng, là một thế giới mà theo lời Bồ tát Phổ Hiền, trong kinh Hoa nghiêm, có một thế giới trang nghiêm thanh tịnh rực sáng, do đức Phật Lô xá na tạo nên bởi vô số đại nguyện và công hạnh tu tập trải qua vô số kiếp và thân cận với vô số đức Phật mà hình thành. Hiện nay ngài là giáo chủ.

• Các đức Phật trong 10 phương, đều nhập kim cang đại định để đoạn trừ vô minh vi tế cuối cùng mà thành chánh giác. Ở địa vị nầy, các Bồ tát chứng bất động, bất đọa, bất thối, bất tán, tức các Bồ tát sau kim cang đạo. • Kim cang đạo hậu tâm (định lực tối hậu, bồ tát vị ở sát na cuối)

• Luận chủ, tức luận chủ của luận Du già, là đức Bồ tát Di Lặc. Do Vô Trước thỉnh thuyết luận Du già ở trung Ấn Độ. • Ba tụ tịnh giới: Nhiếp luật nghi giới, nhiếp thiện pháp giới, nhiêu ích hữu tình giới. (giữ gìn các cấm giới, làm các việc thiện, độ hết thảy chúng sanh).

Đoạn 3: Sách tấn tu hành

Các Đại Đức, mùa xuân có bốn tháng làm một mùa. Nửa tháng đã qua (hoặc 1 tháng đã, một tháng 14 rưỡi, hai tháng, hai tháng rưỡi, ha tháng, ba tháng rưỡi, bốn tháng đã qua).

Thiếu một đêm, thừa một đêm, còn ba tháng rưỡi (hoặc còn ba tháng, còn hai tháng rưỡi, còn hai tháng, còn một tháng rưỡi, còn một tháng, còn nửa tháng). Sự già nua gần kề, Phật pháp sắp ẩn. Các Tỳ Kheo Bồ tát, vì muốn thành tựu đạo nghiệp, nên nhất tâm cần cầu tinh tấn. Sở dĩ vì sao? Vì chư Phật đã nhất tâm cần cầu tinh tấn mà thành tựu Vô thượng Chánh giác, huống nữa là nhiều pháp lành khác (37 phẩm trợ đạo).

Nhân lúc đang khỏe mạnh, các Đại Đức phải nỗ lực siêng năng thực tập các pháp lành mới phải. Tại sao không gấp rút cần cầu đạo lực mà lại chần chờ già nua thì mong gì có thú vui an lạc?

Ngày nay đã qua Mạng sống giảm dần Như cá cạn nước

Đâu có vui gì! • Âm lịch: Trăng bắt đầu có, là đầu tháng từ 1-15; trăng đã tối, trăng đã tối hẵn cuối tháng từ 15-30. • Ấn Độ: Trăng bắt đầu tàn, là đầu tháng, tức đêm 16 mỗi tháng, trăng bắt đầu sáng là cuối tháng, tức đêm Rằm.

Ấn Độ, 12 tháng chia làm 3 mùa:

16/12 – 15/4 là mùa Xuân.

16/4 – 15/8 là mùa Hạ.

16/8 – 15/12 là mùa Đông.

Lễ bố tát tụng giới của chư tăng cứ nửa tháng một kỳ vào ban ngày. Vậy đối với nửa tháng trước, thì thiếu một đêm; đối với nửa tháng sau thì thừa một đêm.

• Nửa tháng đã quá:

- Hết tháng 12 là nửa tháng đã qua, còn lại ba tháng rưởi. - Hết 15/1 là một tháng đã qua, còn lại ba tháng. - Hết tháng Giêng là một tháng rưởi đã qua, còn lại hai tháng rưởi.

- Hết 15/2 là hai tháng đã qua, còn lại hai tháng.

- Hết tháng 2 là hai tháng rưởi đã qua, còn lại một tháng rưởi. - Hết 15/3 là ba tháng đã qua, còn lại một tháng.

- Hết tháng 3 là ba tháng rưởi đã qua, còn lại nửa tháng.

- Hết 15/4 là bốn tháng đã qua, còn thừa một đêm.

• Bài kệ 4 câu nầy, chép ra từ trong kinh Sơn diệm, hai câu đầu Phật chỉ thẳng vào vấn đề vô thường, để sách tấn tu hành; hai câu sau là thí dụ: Lúc bấy giờ ở biển Nam hải, sóng nổi dậy, nước tràn ngập khắp nơi; có 3 chú cá lớn theo nước trôi vào và mắc cạn ở một con kênh, chúng bàn nhau vì bị tai nạn nên cố tìm cách ra khỏi cạn, chúng lội ngược dòng nước lên, để trở về biển, nhưng lại bị một chiếc ghe cũng bị mắc cạn, chận ngang dòng, không qua được. Con cá thứ nhất, cố sức nhảy qua ghe trở về biển cả an toàn; con thứ hai nương theo ghe cố lách mình theo bờ cỏ mà qua được, nên cũng được trở về an toàn; con thứ ba không còn sức lực, nước cũng cạn dần thế mà vẫn còn ngao du tự tại bơi lội, không hề biết cái chết gần kề. Phật nói 4 câu kệ nầy để cảnh tỉnh.

Đoạn 4: Tiền phương tiện

Hỏi – Tăng đã vân tập chưa?

Đáp – Tăng đã vân tập Hỏi – Tăng vân tập có hòa hợp không? Đáp – Tăng hòa hợp Hỏi – Tăng vân tập, hòa hợp để làm gì? Đáp – Thuyết giới Bố tát.

Hỏi – Trong đây, những vị chưa thọ giới Bồ tát và thọ mà không thanh tịnh, đã ra chưa?

Đáp – Người chưa thọ giới Bồ tát đã ra.

Hỏi – Các vị thọ Bồ tát giới vắng mặt, có thuyết dục và thanh tịnh không?

Đáp – (có thì quỳ thưa không thì trả lời): Trong đây, không có vị thọ Bồ tát giới thuyết dục và thanh tịnh.

Hỏi – Có ai sai Tỳ Kheo ni đến thỉnh giáo thọ sư không?

Đáp – Không có Tỳ Kheo ni đến cầu thỉnh giáo thọ sư. (nếu có thì mời vào. Sau lời tác bạch của ni, vị Thượng Tọa chủ sự ban lời giáo sắc rằng: Nay đã thỉnh khắp trong Chúng Tăng, nhưng không có ai đảm nhiệm việc giáo thọ ni. Tuy nhiên như vậy, các vị hãy chuyển lời giáo giới của Đại Tăng rằng, Tăng có lời giáo sắc Tỳ Kheo ni, hãy tinh cần hành đạo, cẩn thận chớ buông lung).

Đại Chúng nhất tâm lắng nghe Giữ gìn thân miệng thanh tịnh Tâm an trú trong chánh niệm Nghe nhiều sanh trí như thật Đều do giới làm cội nguồn Giới là kho pháp nhiệm màu Là kho trân báu xuất thế Giới pháp là thuyền bè lớn Đưa người vượt biển sanh tử Giới là suối nước trong lành Gội sạch hết mọi não phiền Giới là pháp thuật vô úy Hàng phục chúng ma độc hại Giới là bạn lành trung thành Giúp người vượt qua đường hiểm

Giới là cửa ngõ cam lồ Là chỗ các thánh đi qua Trì giới tâm không cao ngạo Chuyên tinh cần không buông lỏng Không chấp thủ tướng chánh giới

Cũng không có tâm tà niệm Đây mới là chính tịnh giới Nhờ đó chư Phật ngợi khen Trì giới tâm không ăn năn Nguyện lực nào cũng thành tựu Giới là thành trì kiên cố Ngăn cản được giặc phiền não Giới là tướng quân dũng cảm Đánh tan được chúng ma vương Giới là viên ngọc như ý Thường đem châu báu giúp người Giới là lâu đài quan sát Để dạo khắp các đại định Trì tịnh giới là đất đai Hành thiền định là nhà cửa Ánh sáng trí tuệ phát sinh Và toả chiếu khắp nơi Trang nghiêm bằng lực định tuệ Muôn hạnh lành sẽ nẩy sinh Và thành tựu quả vị Phật Đều do giới là cội nguồn Bởi vậy ai người có trí Hãy kiên tâm hộ trì giới Dù tán thân mất mạng sống Cũng chớ nên có hủy phạm Chấp hai tay, lòng lắng đọng

Thành kính lễ các Như Lai Con nay đang tụng giới pháp Đại chúng đang lắng lòng nghe

Dù chỉ phạm một lỗi nhỏ Tâm cũng sanh sợ hãi lớn Ai có tội, nên sám hối Và về sau, không tái phạm Tâm như ngựa, phi đường xấu Hung hăng chạy khó đều phục Lời Phật như những lời răn Như sợi dây cương ghìm ngựa Ai thấy rõ và tín thọ Người ấy như ngựa đã thuần Không còn sợ hãi lo âu Nếu không tiếp nhận giáo sắc Cũng không yêu thương giới pháp Người ấy như ngựa chưa thuần Chắc không thoát chốn tử sanh Nếu người hộ tri giới pháp Như mao ngưu giữ gìn đuôi Ngăn giữ tâm đừng buông lung Như vượn khi được trói buộc Hãy tinh tấn ngày và đêm Cầu được trí tuệ như thật Người như vậy trong Phật pháp Là bậc sống đời thanh tịnh.

Đây là thủ tục làm việc trước khi tác pháp yết ma bố tát tụng giới, kiểm điểm tăng chúng, chuẩn bị và quyết định cho việc bố tát tụng giới có cử hành được hay không. Việc kiểm điểm nầy rất quan trọng và tiến hành kiểm điểm bằng 5 câu hỏi, nếu có Ni chúng thì thêm 1 câu hỏi thành 6 câu:

- Câu 1. Tăng đã họp chưa?

- Câu 2. Tăng đã họp có hòa hiệp không?

- Câu 3. Tăng đã họp và hòa hiệp để làm gì? - Câu 4. Trong đây các vị chưa thọ giới và các vị đã thọ giới mà không thanh tịnh đã ra chưa?

- Câu 5. Có ai sai Tỷ kheo ni đến thỉnh giáo giới không?

- Câu 6. Có bao nhiêu vị thọ bồ tát giới không vân tập mà có nhờ nói lời dự dục và thanh tịnh?

Đối với 6 câu chất vấn tăng nầy, vị Tri sự (hoặc Duy na)

phải biết rõ tình trạng của tăng chúng cùng ở một trú xứ, để trả lời rõ ràng từng chất vấn một: - Đáp lời 1. Tăng đã tập.

- Đáp lời 2. Hòa hợp. - Đáp lời 3. Để yết ma bố tát.

- Đáp lời 4. Người chưa thọ bồ tát giới và người thọ mà không thanh tịnh đã ra. (hoặc trong đây không có người chưa thọ bồ tát giới hay thọ mà không thanh tịnh). - Đáp lời 5. Về câu hỏi nầy có mấy vấn đề:

a. Nguyên nhân: Phật nói bát kỉnh pháp (bát bất việt, bát bất khả quá, bát tôn sư):

- Ni dù hạ lớn, cũng phải kính tăng mới thọ giới.

- Không xỉ mắng tăng.

- Không nói xấu tăng. - Phải theo tăng cầu thọ cụ túc.

- Phạm giới, phải sám hối trước hai bộ tăng và ni.

- Mỗi nửa tháng bố tát, phải đến trước đại Tăng cầu giáo thọ.

- Trú xứ không có tăng, không được an cư, mãn hạ phải theo tăng cầu Tự tứ.

b. Ni cầu giáo thọ là pháp thứ 6 trong bát kỉnh pháp.

c. Vị thủ chúng (hoặc Duy na) bạch: “Ngưỡng bạch Đại đức tăng, Tỷ kheo ni ở chùa … thanh tịnh hòa hợp, tăng sai hai Tỷ kheo … nửa tháng đến đảnh lễ Tỷ kheo tăng cầu thỉnh người giáo thọ”.

d. Gọi hai Tỷ kheo ni vào.

e. Tỷ khoe ni tăng quỳ thưa: “Ngưỡng bạch Đại đức tăng, Tỷ kheo ni tự … Tỷ kheo ni tăng thanh tịnh hòa hợp, tăng sai Tỷ kheo ni … đảnh lễ Tỷ kheo tăng, thỉnh cầu giáo thọ sư.

Ngưỡng mong Đại đức tăng từ mẫn cố, từ mẫn cố, đại từ mẫn cố”. (3 lần).

f. Thượng tọa chủ sự, hỏi trong tăng: Trong chúng có ai đảm nhận việc giáo thọ ni không? Nếu không thì Thượng tọa có lời căn dặn với các Tỷ kheo ni rằng: “Nay đã thỉnh khắp trong chúng tăng, nhưng không có ai đảm nhận giáo thọ ni.

Tuy nhiên như vậy, các vị hãy chuyển lời giáo giới vắn tắt của đại tăng đến các Tỷ kheo ni rằng: Tăng giáo sắc cho Tỷ kheo ni tăng, tinh cần hành đạo, cẩn thận chứ buông lung”. g. Tỷ kheo ni đáp: Phụng mệnh giáo sắc, y giáo phụng hành.

- Đáp lời 6. Đối với câu hỏi nầy, hoặc có người vì các duyên sự như Tam bảo, cha mẹ, tật bệnh … mà không đến được, thì nên dặn nhờ thầy tri sự hoặc tăng lữ, đến giới trường, nói giúp ý muốn (của mình) và thanh tịnh. Người nhận gửi dục, quì thưa: “Kính bạch đại đức tăng, con tên là … có nhận lời dặn nhờ của Tỷ kheo tăng bồ tát … vắng mặt vì lý do …, nhưng nửa tháng vừa qua, vị ấy không phạm giới, vị ấy dặn nhờ con bạch lại với đại đức tăng rằng, đối với việc yết ma bố tát tụng giới của đại đức tăng, vị ấy nói muốn và thanh tịnh.”

• Bố tát: tiếng phạn là upovasatha (ôbahasa) dịch là Cận trụ, tức sống gần, có nghĩa là gần gủi đời sống cao thượng của thánh giả A la hán. Ngày cận trụ của một đệ tử dọn mình cho thanh tịnh để kiêng cử. Sự kiêng cử ăn uống và kiêng cử các sự hưởng thụ các dục lạc khác.

Lại nữa, bố tát dịch là posadha. Pali dịch là uposatha. Phạn cổ điển dịch là upavasatha. Từ posadha phát xuất từ động từ pus có nghĩa là nuôi lớn, và động từ dha có nghĩa là đặt để, duy trì. Do đó, Bố tát (posadha) hán dịch là trưởng tịnh hay trưởng dưỡng, có nghĩa là nuôi lớn sự thanh tịnh hay các thiện pháp. Tóm lại, Bố tát theo nghĩa rộng, là ngày trai giới để dọn mình và trưởng tịnh để nuôi lớn thiện pháp; nghĩa hẹp, đó là ngày định kỳ thuyết giới để duy trì và phát triển sinh mạng của tăng trong tinh thần hòa hợp và thanh tịnh.

• Trong hán văn, hai chữ “Chúc thọ”. Chúc là dặn dò, thọ là gửi gắm. Dặn dò trao gửi ý kiến của mình đến với đại đức tăng về ý muốn và sự thanh tịnh của mình trước tăng trong giờ bố tát tụng giới mà mình không đến được.

• Lời người gửi dục: “Kính bạch đại đức, con Tỷ kheo… vì … nên không đến yết ma tụng giới. Nhưng đối với việc ấy, tôi ưa muốn va thanh tịnh. Kính xin đại đức bạch lại với đại tăng như vậy.

• Lời người nhận dục: “Ngưỡng bạch đại đức tăng, con tên là … có nhận lời dặn nhờ của Tỷ kheo … vắng mặt vì … nhưng nửa tháng vừa qua, Tỷ kheo ấy không phạm giới, Tỷ kheo ấy dặn nhờ con bạch lại với đại tăng rằng, đối với việc yết ma tụng giới, Tỷ kheo ấy nói muốn và thanh tịnh.”

• Sau câu chất vấn về thuyết dục và thanh tịnh. Chánh văn còn có bài tụng gồm 73 câu, nhằm ca ngợi giới pháp và đề cập công đức người thọ trì bồ tát giới.

• Trong hán văn “Bí lặc lợi”: “Bí” là giây cương giử cho ngựa đi thẳng đường; “Lặc” là cái dàm để chằng ở đầu và mõn ngựa, buộc ngựa đi thẳng đường không nhìn qua lại; “Lợi” là công dụng của một vật, điều lợi.

• Trong hán văn “Mao ngưu ái vĩ”. Mao ngưu là bò rừng, bò Tây Tạng. Một loài trâu hay bò có đuôi rất dài và đẹp, như cây cờ. Chúng ở rừng hoang mạc, yêu mến và giữ gìn đuôi rất kỷ cái đuôi của chúng, như một dụng cụ hộ thân, xua đuổi ruồi muỗi. 23

Đoạn 5: Chất vấn sự thanh tịnh của tăng

Thưa các Đại Đức, hôm nay là ngày thứ 15 (hoặc 14) thuộc nửa tháng trăng sáng (hoặc trăng tối). Ngày chư tăng tiến hành bố tát tụng giới. Đại chúng hãy nhất tâm lắng nghe. Ai người có tội, thì hãy phát lộ sám hối. Ai không có tội, thì hãy im lặng. Qua sự im lặng này mà biết, trong đại chúng đều thanh tịnh. Và như vậy, có thể tiến hành thuyết giới, Bố tát.

Thưa các Đại Đức, tôi đã tuyên đọc xong bài tựa của Bồ tát giới. Ai có tội thì phát lộ sám hối, ai không có tội thì im lặng. Nay tôi xin hỏi các Đại Đức, trong đây có thanh tịnh không? (3lần). Thưa các Đại Đức, trong đây thanh tịnh, vì im lặng, xin ghi nhận như vậy.

• Đây là thay lời tác bạch bố tát tụng giới, bằng sự chất vấn sự thanh tịnh của tăng.

• Chỉ hỏi trong nửa tháng vừa qua thôi, có ai phạm giới không? Không có ai phạm giới trong nửa tháng qua, mới có thể tiến hành tụng giới. • “Thị sự như thị trì”: việc nầy tôi ghi nhận như vậy.

- Chữ tôi ở đây là chỉ lời của người tụng giới, nói đủ cả câu là “các ngài thanh tịnh cả, vì cái các ngài yên lặng, việc nầy tôi ghi nhận như vậy.

24 - Chữ trì là nắm giử, tức là nói về sự ghi nhớ trong ký ức. Trì thì luôn đi theo “thọ trì”, có nghĩa là tiếp nhận và ghi nhớ. Dịch sát: việc ấy tôi nắm chắc như vậy, hiểu và nhớ như vậy.

III. Kinh phạm võng

1. Giải thích đề kính:

Nói cho đủ là “Phạm võng kinh Lô xá na Phật, thuyết Bồ tát Tâm Địa Giới phẩm đệ thập”. (Đức Phật Lô xá na nói về Tâm Địa Giới của Bồ tát, phẩm thứ 10 của kinh Phạm võng)

• Kinh Phạm võng có 120 cuốn, gồm 61 phẩm, ngài La Thập chỉ dịch phẩm thứ 10. Nay ta nói kinh Phạm võng là chỉ nói phẩm ấy.

• Bồ tát giới có 4 bản dịch: Bản 1 của kinh phạm võng do ngài La Thập dịch. Bản 2 và 3 của luận Du già, do Đàm Vô Sấm và Huyền Trang dịch khác nhau. Bản 4 của Ưa bà tắt giới kinh, do Đàm Vô Sấm dịch.

• Phạm võng: Tràng lưới của Đại phạm thiên vương. Tràng lưới ấy, các mắt lưới được kết bằng ngọc quý khác nhau, mà ảnh hiện lẫn nhau. Tràng lưới nầy được treo trước cung điện của vua trời Phạm thiên.

Từ trên cung trời sắc cứu cánh của Đại phạm thiên vương, đức Thích Ca nhìn tràng lưới ấy, rồi nói mọi thế giới cũng như vậy, nhiều và khác nhau, nhưng một là tất cả, tất cả là một.

• Lô xá na Phật: Đức Phật Tỳ lô xá na (Ma ha Tỳ lô xá na). Dịch là Đại nhật Như lai, là một đức Như lai có hào quang chiếu sáng khắp nơi, như ánh sáng mặt trời vĩ đại. Ngài là vị pháp vương của cõi Liên hoa đại tạng.

Theo Mật giáo, Đại nhật Như lai, bao gồm và thay thế cho tất cả các đức Như lai. Đức Thích Ca Như lai cũng là một với Đại nhật Như lai.

Ngài có 5 loại trí: 1. Trí gồm pháp giới; 2. Trí thấy rõ chúng sanh trong 9 cõi; 3. Trí thấy chúng sanh một cách bình đẳng; 4. Trí có thể phán đoán mách bảo mọi sự đúng đắn; 5. Trí có thể thi hành mọi điều thiện. • Bồ tát tâm địa giới: Tâm là 30 tâm. Địa là 10 địa. Giới là 58 giới tướng trọng, khinh của Bồ tát tu tập thọ trì và toàn là những pháp môn giống như các mắt lưới của vua trời Phạm thiên. (xem phần giải thích về tâm và địa ở cuối phần chú thích) • Phẩm đệ thập: Phẩm 10, tức là phẩm tâm địa giới Bồ tát của đức Lô xá na nói. Phẩm nầy có tên là pháp môn tâm địa. Phẩm nầy có hai phần, tức hai cuốn thượng và hạ: Nội dung phần một: (Cuốn thượng) Thuyết minh về Bồ tát tâm địa, tức pháp môn tâm địa: gồm 40 pháp môn là 30 tâm và 10 địa. Do đức Thích Ca nói bằng cách dẫn thính chúng đến hỏi để đức Tỳ lô xá na nói.

Nội dung phần hai: (Cuốn hạ) Thuyết minh về Bồ tát giới, gọi là giới pháp vô tận, gồm 10 giới trọng và 48 giới khinh, do đức Thích Ca tụng lại giới tướng mà đức Tỳ lô xá na đã tụng trong khi nói về Bồ tát tâm địa.

Như vậy, phẩm pháp môn tâm địa giới là phẩm thứ 10 của kinh phạm võng, nói về 30 tâm, 10 địa và 58 giới tướng tức gồm Bồ tát vị và Bồ tát giới.

2. Sơ lược Dịch giả:

- Cưu ma la thập (kumarajiva) (344 – 413).

• Diêu tần: Diêu: Diêu Hưng. Tần: Hậu Tần.

Diêu Hưng là quốc chủ đời hậu Tần.

• Cưu ma la thập (344 – 413)

- Phạn: kumarajiva. Kumara: tên cha. Jiva: tên mẹ. Kumarajiva là tên ghép cha và mẹ.

- Tàu: dịch âm là Cưu ma la thập; dịch nghĩa Đồng thọ Cưu ma la thập. Đồng: đồng tử: Cưu ma la.

Thọ là thọ mạng, đời sống; jiva là thập.

Vậy kumarajiva dịch là Cưu ma la thập: Đồng thọ: Đồng tử: Thọ mạng. Ông người nước Khâu tư. Cha là người Ấn, mẹ là công chúa xứ Diêu Tần. (xem kỷ lại ở các sử liệu)

B. Tựa Kinh Phạm võng Bồ tát tâm địa phẩm 10

Chia làm 4 đoạn.

Việt dịch đoạn 1

Lúc bấy giờ, đức Phật Tỳ Lô Xá Na, vì đại chúng mà khai thị một cách tóm tắt chỉ bằng đầu mút sợi tóc về Pháp Môn Tâm Địa, một trong các pháp môn nhiều vô số kể, như cát của trăm ngàn sông Hằng, không thể nói hết được. Đó là pháp môn mà các đức Phật trong quá khứ đã nói, các đức Phật tương lai sẽ nói và hiện tại các đức Phật đang nói. Các vị Bồ tát trong ba đời đã học, sẽ học và đang học. Như lai đã trải qua trăm kiếp tu tập Pháp môn Tâm Địa này mà thành Phật, hãy đem pháp môn mà Như Lai đã nói này, giảng dạy cho hết thảy chúng sanh, để khai mở tâm tánh chọ họ.

Lúc bấy giờ ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng, trên pháp tòa Sư Tử Thiên Quang ánh sáng chói rực, đức Phật Tỳ Lô Xá Na phóng hào quang sáng, khuyến cáo ngàn đức Thích Ca trên ngàn hoa sen rằng, các Ngài hãy đem Phẩm Pháp Môn Tâm Địa của Như Lai mà đi nói lại cho trăm ngàn ức đức Thích Ca khác và hết thảy chúng sanh. Cứ tuần tự mà truyền nói phẩm Pháp Môn Tâm Địa của Như Lai với lời khuyến cáo rằng, các người hãy thọ trì đọc tụng và hết lòng hành trì.

Bấy giờ ngàn đức Thích Ca trên ngàn cánh sen và ngàn trăm ức đức Thích Ca khác ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng, các Ngài đang tọa trên tòa sư tử rực sáng, khi nghe đức Phật Tỳ Lô Xá Na truyền ra như vậy, thì đều đứng dậy, ai nấy đều ẩn một bằng cách toàn thân phóng ra vô số hào quang sáng rực, không thể nghĩ bàn. Trong hào quang ấy, hóa hiện vô số đức Phật. Đồng thời đem vô số hoa sen đủ màu sắc rực rỡ, màu vàng, màu đỏ, màu trắng, để dâng cúng đức Phật Tỳ Lô Xá Na và lãnh thọ Pháp Môn Tâm Địa mà

Ngài đã tuyên thuyết.

Sau khi cúng dường xong, các Ngài đều từ thế giới Liên Hoa Đài Tạng mà ẩn một và đi vào đại định “Thể Tánh Hư Không Hoa Quang”, rồi trở về an tọa dưới gốc cây Bồ đề cõi Diêm Phù Đề, là thế giới nguyên ủy của mình. Rồi các Ngài ra khỏi định Thể Tánh Hư Không Hoa Quang, an tọa trên pháp tòa Kim Cang Thiên Quang Vương, tại giảng đường Diệu Quang. Ở đây đức Phật nói mười thế giới biển cả; rồi từ đây đức Phật lại đến cung trời Đế Thích nói mười Trú; đến Diệm Ma Thiên nói mười Hạnh; đến Tứ Thiền nói muời Hồi hướng; đến Hóa Lạc Thiên nói mười Thiền Định; đến Tha Hóa Thiên nói mười Địa; đến Sơ Thiền nói mười Kim Cang; đến Nhị Thiền nói mười Nhẫn; đến Tam Thiền nói mười Nguyện; và tiếp đó đến cung trời Đại Tự Tại Thiên Vương thuộc Tứ Thiền, đức Phật nói lại phẩm Pháp Môn Tâm Địa mà đức Phật bản nguyên của chúng ta là đức Tỳ Lô Xá Na đã tuyên thuyết ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng. Ngoài ra, tất cả ngàn trăm ức đức Thích Ca khác, cũng làm như vậy, không sai không khác.

Chú thích

• Thiên quang sư tử tòa: Phật ví như sư tử. Âm thanh thuyết pháp của ngài gọi là sư tử hống. Chỗ ngài ngồi gọi là sư tử tòa.

• Thể tánh hư không Hoa quang tam muội: Thể tánh hư không là thể tánh vốn không hình tướng, giống như hư không.

Đây chính là bản nguyên tâm địa. Bản nguyên tâm địa tuy vắng lặng, không hình tướng, nhưng vẫn gồm đủ hằng sa tánh đức, diệu dụng như hoa và ánh sáng. Tam muội là chánh định.

Thiền định có tên là bông hoa và ánh sáng của thể tánh thanh tịnh không hình tướng như hư không. • Kim cang Thiên quang vương tòa: Tòa nầy ở gốc bồ đề của tịch diệt đạo tràng. Cách 3 dặm về phía đông nam của đạo tràng nầy là Diệu quang đường (cung trời tứ thiên vương), là 1 trong 10 chỗ thuyết pháp. Tại đây, Phật nói về 10 thế giới hải (biển cả thế giới: vi trần thế giới, vô tận hoa tạng thế giới, phạm võng thế giới), và tuần tự thuyết giảng 10 chỗ như sau: 1. Tòa kim cang Thiên quang vương-giảng đường Diệu quang. Ở đây nói về 10 thế giới Hải, tức 10 thế giới biển cả, cũng gọi vi trần thế giới, vô tận hoa tạng thế giới, phạm võng thế giới. 10 thế giới hải gồm có.

1.Thế giới hải 2.Chúng sanh hải 3.Thế giới an lập hải

4.Phật hải 5.Ba la mật hải 6.Phật giải thoát hải 7.Phật biến hóa hải 8.Phật diễn thuyết hải 9.Phật danh hiệu hải 10.Phật thọ lượng hải.

2. Tại cung Đế thích nói 10 trú: Là 10 địa vị an trú của Bồ tát.

1.Phát thú trú 2.Trì địa trú 3.Tu hành trú 4.Sanh quí trú 5.Phương tiện cụ túc trú

6.Chánh tâm trú 7.Bất thối trú 8.Đồng chơn trú

9.Pháp vương tử trú 10.Quán đảnh trú 3. Tại Diệm ma thiên nói 10 hạnh:

Nhập thánh thai

Trưởng dưỡng thánh thai Xuất thánh thai 1.Hoan hỷ hạnh 2.Nhiêu ích hạnh 3.Vô sân hận hạnh 4.Vô tận hạnh 5.Ly si hoạn hạnh 6.Thiện hiện hạnh 7.Vô phược hạnh 8.Tôn trọng hạnh 9.Thiện pháp hạnh 10.Chân thật hạnh 4. Đâu suất thiên (đệ tứ thiền của Dục giới), nói 10 hồi hướng: 1.Cứu hộ nhất thiết chúng sanh ly chúng sanh hồi hướng 2.Bất hoại hồi hướng 3.Đẳng nhất thiết chư Phật hồi hướng

4.Chí nhất thiết xứ hồi hướng 5.Vô tận công đức tạng hồi hướng 6.Tùy thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng 7.Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh hồi hướng 8.Chân như tướng hồi hướng 9.Vô phược giải thoát hồi hướng 10.Pháp giới vô lượng hồi hướng 5. Tại Hóa lạc thiên nói 10 thiền định: Cũng gọi thập đại tam muội, cảnh giới thiền định của Bồ tát: 1.Phổ quang tam muội 2.Diệu quang tam muội 3.Thứ đệ biến mãn chư Phật quốc độ tam muội tát.

4.Thanh tịnh thân tâm hành tam muội 5.Trí quá khứ trang nghiêm tạng tam muội 6.Trí quang minh tạng tam muội 7.Liễu tri nhất thiết thế giới pháp trang nghiêm tam muội 8.Chúng sanh sai biệt thân tam muội 9.Pháp giới tự tại tam muội 10.Vô ngại luân tam muội 6. Tại Tha hóa thiên nói 10 địa. 10 địa vị tu chứng của Bồ

1.Thể tánh Bình đẳng địa

2.Thể tánh Thiện huệ 3.Thể tánh Quang minh 4.Thể tánh Nhĩ diệm 5.Thể tánh Huệ chiếu 6.Thể tánh Hoa quang 7.Thể tánh Mãn túc 8.Thể tánh Phật như 9.Thể tánh Hoa nghiêm 10.Thể tánh Nhập pháp giới Theo kinh Anh lạc, tức là 10 kim cang tâm.

1.Hoan hỷ 2.Ly cấu 3.Phát quang 4.Diệm huệ 5.Nan thắng 6.Hiện tiền 7.Viễn hành 8.Bất động 9.Thiện huệ 10.Pháp vân 7. Tại cõi sơ thiền, nói 10 kim cang: 10 tấm lòng cứng rắn như kim cang của Bồ tát: 1.Giác liễu chư pháp tâm 2.Hóa độ chúng sanh tâm 3.Trang nghiêm thế giới tâm 4.Thiện căn hồi hướng tâm 5.Phụng sự đại sự tâm 6.Thật chứng chư pháp tâm 7.Quảng hành nhẫn nhục tâm 8.Trường thời tu hành tâm

9.Tu hành mãn túc tâm 10.Linh tha nguyện mãn tâm 8. Tại cõi nhị thiền, nói 10 nhẫn: 10 đức nhẫn của Bồ tát.

1.Âm thanh nhẫn 2.Thuận nhẫn 3.Vô sanh pháp nhẫn 4.Như huyễn nhân 5.Như diệm nhẫn 6.Như mộng nhẫn 7.Như hưởng nhẫn

8.Như ảnh nhẫn 9.Như hóa nhẫn 10.Như không nhẫn 35 9. Tại cõi tam thiền, nói 10 nguyện, tức 10 đại nguyện của bồ tát Phổ Hiền:

1.Lễ kính chư Phật 2.Xưng tán Như lai 3.Quảng tu cúng dường Đây là nhiếp thiện pháp giới: nếu không thì: không tác: không tác thì không gọi là bậc có đại nguyện, không có đại nguyện thì không có đại bi tâm.

4.Sám hối nghiệp chướng Nhiếp luật nghi giới, những chướng ngại do nghiệp không thanh tịnh 3 nghiệp, trở ngại đoạn ác, tu thiện, độ sanh thành Phật.

Nhiêu ích hữu tình giới.

5.Tùy hủy công đức 6.Thỉnh chuyển pháp luân 7.Thỉnh Phật trụ thế 8. Thường tùy Phật học 9. Hằng thuận chúng sanh 10.Phổ giai hồi hướng 10. Tại cõi tứ thiền, cung Ma hê thủ la thiên vương, nói pháp môn tâm địa, tức Bồ tát giới, mà chúng ta đang thực tập.

Tâm địa: Tâm là 30 tâm (10 trú – 10 hạnh – 10 hướng), Địa là 10 địa như sau:

• 10 Trú: Ở phạm võng phẩm thượng, phẩm “Kiên tín nhẫn” (xem chú thích 6 vị tu chứng của Bồ tát, ở cuối phần chú thích đoạn 3) gọi là 10 Phát thú tâm. 10 Trú là 10 địa vị an trú của Bồ tát (10 Phát thú tâm theo Kiên tín nhẫn); tức Thập trú pháp môn (Kinh phạm võng là 10 Phát thú tâm hướng quả)

1.Sau khi đã bằng vào những phương tiện chân chính, phát khởi được 10 tín tâm (10 tín). Bấy giờ trí tuệ tăng trưởng, khế hợp chân lý, tin chắc nơi tự tâm mình là Phật. Do đó, phát tâm rộng lớn tu tập để viên mãn Phật quả, gọi là Phát tâm trú (Xã tâm).

2.Dùng cái tín tâm đã được phát sinh làm nơi nương tựa, để diệt trừ mê hoặc, gọi là Trì địa trú (Giới tâm).

3.Tâm hiện tiền, mọi việc đều tỏ rõ, đi khắp 10 phương làm Phật sự, không gì ngăn ngại, gọi là Tu hành trú (Nhẫn tâm).

4.Hạnh đồng như Phật, nhân cái phần của Phật, vào giống Như lai, gọi là Sinh quí trú (Tấn tâm).

5.Đã vào Đạo thai, nhờ Phật chăm sóc, phương tiện ngày càng đầy đủ, gọi là Phương tiện cụ túc trú (Định tâm). 6.Tâm tướng đồng như Phật, từ bi hóa độ chúng sanh cũng đồng như Phật, gọi là Chánh tâm trú (Tuệ tâm).

7.Vận dụng bi trí ngày càng thêm tiến đến viên mãn vi diệu, gọi là Bất thối trú (Nguyện tâm).

8.Một thời đầy đủ 10 thân, gọi là Đồng chân trú (Hộ tâm). (10 thân: Bồ đề, Nguyện, Hóa thân, Lực thân, Trang nghiêm thân, Uy thế thân, Ý sanh thân, Phước thân, Pháp thân,

Trí thân)

9.Ra khỏi thánh thai, chính mình là Phật tử (con Phật), gọi là Pháp vương tử trú (Hỹ tâm).

10.Bi trí đủ, có thể được Phật ủy thác làm Phật sự, như những vua, khi thái tử lớn lên, làm lễ quán đảnh, ủy thác cho một phần công việc, gọi là Quán đảnh trú (Đảnh tâm). • 10 Hạnh: ở kinh Phạm võng phẩm thượng, phần “Kiên pháp nhẫn”, gọi là 10 Trưởng dưỡng tâm. 10 vị trước (10 trú) là tu tập các đức tướng Như lai đã đầy đủ, đến đấy mới phát khởi các hạnh của Bồ tát (kinh Phạm võng là 10 Trưởng dưỡng tâm hướng quả), (tức là 10 Hạnh pháp môn).

1.Những bậc tu hành, phương tiện đầy đủ, bỏ ý riêng theo căn cơ chúng sanh mà hóa độ, gọi là Hoan hỷ hạnh (Từ tâm).

2.Trừ cái khổ phiền não, đem cho cái vui bồ đề, luôn làm lợi chúng sanh, gọi là Nhiêu ích hạnh (Bi tâm). 3.Tự giác là để giác tha, mà giác tha chính là tự giác, tùy thời mà hóa độ, không trái căn cơ chúng sanh, gọi là Vô sân hận hạnh (Hỷ tâm).

4.Tùy loại hóa thân cứu độ, 10 phương ba đời có trong đương niệm, phát bồ đề nguyện rộng lớn, gọi là Vô tận hạnh

(Xã tâm).

5.Nhận thức thực tánh các pháp, tùy cơ dùng mọi pháp môn dạy bảo không lầm, gọi là Ly si loạn hạnh (Thí tâm).

6.Lúc hiện thân hóa độ, trong cái thể không sai khác hiện ra cái sai khác, mà mỗi mỗi cái sai khác hiện ra đều là những cái sai khác của tính thể không sai khác, gọi là Thiện hiện hạnh (Hảo tâm).

7.Vi trần và quốc độ dung hợp, trong pháp tánh chân không như huyễn, lớn nhỏ bình đẳng, 10 phương thế giới hiện ra trong một vi trần mà thế giới không nhỏ đi, và vi trần không lớn thêm, vi trần và thế giới không ngăn ngại nhau, gọi là Vô trước hạnh (Ích tâm).

8.Các pháp đồng một pháp giới tánh, mọi nhật dụng bình thường, đều là cảnh giới bất tư nghì, tất cả đều là đệ nhất nghĩa ba la mật, gọi là Tôn trọng hạnh (Đồng tâm). 38 9.Viên dung được như vậy là thành tựu qui tắc của 10 phương Phật, gọi là Thiện pháp hạnh (Định tâm). 10.Các hạnh đến không rời thật tướng, không sanh diệt, không ngăn ngại, đều là tự tánh thanh tịnh tâm, gọi là Chân thật hạnh (Tuệ tâm). • 10 Hồi hướng: Khi đã viên mãn công đức 10 hạnh, khởi tâm đại bi độ sanh, chuyển 10 hạnh hướng về 3 nơi: 1.Chỗ sở chứng, tức hướng chân như thật tướng. 2.Chỗ sở cầu, tức hướng vô thượng bồ đề. 3.Cảnh độ sanh, tức hướng nhất thiết chúng sanh. Lại đem tâm năng hồi và thiện hạnh sở hồi, hướng về chúng sanh được giải thoát. Trong Kiên tu nhẫn gọi là thập Kim cang tâm. 1.Các bậc tu hành trí tuệ mở mang, phương tiện đầy đủ khắp nơi hành thiện, xa lìa các vọng tưởng còn xót lại. Trong lúc hành hóa, diệt các tướng năng độ, sở độ, tâm tưởng hướng về tự tánh niệt bàn. Đây gọi là Cứu độ chúng sanh ly chúng sanh tướng hồi hướng (Tín tâm).

2.Diệt trừ những cái có thể diệt trừ, xa rời tất cả các duyên sự đáng xa rời. Đây gọi là Bất hoại hồi hướng (Niệm tâm).

3.Bổn giác tính yên lặng, bình đẳng với giác tâm chư Phật. Đậy gọi là Đẳng nhất thiết Phật hồi hướng (Hồi hướng tâm).

4.Tính bổn giác được phát minh, tất cả các lý địa đều đồng như Phật địa. Đây gọi là Chí nhất thiết xứ hồi hướng

(Đạt tâm). 5.Lý địa và bản giác, thế giới và Như lai, cũng như căn thân và thế giới đều viên dung vô ngại. Đây gọi là Vô tận công đức tạng hồi hướng (Đạo tâm).

6.Trong chỗ lý trí viên dung, đồng như Phật địa, phát huy những nhân hạnh thanh tịnh, hồi hướng đạo niết bàn. Đây gọi là Tùy thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng (Bất thối tâm). 7.Thành tựu bình đẳng thiện căn viên chứng tự tánh thanh tịnh, tâm thấy 10 phương chúng sanh đều đồng một Như lai tạng tánh, đều đã thành Phật đạo. Đây gọi là Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh hồi hướng. Có nghĩa là hồi hướng thuận theo bản lai tự tánh. Quán tất cả chúng sanh và chư Phật đều bình đẳng không hai không khác, và tất cả sự sống chết, những hạnh hóa độ… chỉ là những biểu hiện như huyễn trong nhất chân pháp giới (Đại thừa tâm).

8.“Tức” tất cả các pháp “Ly” hết thảy các tướng và cả cái “Tức” cái “Ly” đều không dính dáng. Đây gọi là Chân như tướng hồi hướng (Vô tướng tâm).

9.Không “Tức” không “Ly” thể tánh chân như cùng khắp mười phương, tự tại độ sanh, không gì ngăn ngại. Đây gọi là Vô phược giải thoát hồi hướng (Tuệ tâm).

10.Trong nhất chân pháp giới, tất cả sự việc đều bình đẳng như hư không. Đây gọi là Pháp giới vô lượng hồi hướng

(Bất hoại tâm). Mười hồi hướng trên đây, giải theo kinh Lăng nghiêm.

Còn ở kinh Phạm võng nầy, 10 hồi hướng gọi là 10 hồi hướng pháp môn. Cũng gọi là 10 Kim cang tâm hướng quả. Đó là:

Tín tâm, Niệm tâm, Hồi hướng tâm, Đạt tâm, Đạo tâm, Bất thối tâm, Đại thừa tâm, Vô tướng tâm, Tuệ tâm, Bất hoại tâm.

• 10 Địa: 1.Bồ tát qua thế đệ nhất địa, diệt trừ được pháp tướng mê lầm, giác ngộ và diệt trừ cả pháp tướng phi mê phi giác (trung đạo), thì bình đẳng với bất bình đẳng cũng đều là bình đẳng. Bản lai tự tánh viên dung vô ngại hiện hữu hằng; chỗ giác ngộ đã cùng tận cảnh giới chư Phật, diệt trừ được phân biệt ngã chấp, pháp chấp, nên bắt đầu có pháp lạc, gọi là “Hoan hỷ địa”.

2.Những tánh sai khác cùng vào trong một tánh đồng, và tánh đồng ấy cũng diệt, gọi là “Ly cấu địa”.

3.Nội tâm thanh tịnh, trí tuệ sáng suối, gọi là “Phát quang địa”.

4.Trí tuệ sáng suốt tột bậc, thì được giác ngộ viên mãn, gọi là “Diệm huệ địa”.

5.Cái đồng các khác không thể đến được với hành giả. Chân đế tục đế viên dung không hai, gọi là “Nan thắng địa”. 6.Vô vi chân như không nhiễm không tịnh, luôn luôn hiện diện, tự tánh chân như hiện rõ, gọi là “Hiện tiền địa”. 7.Tất cả đều là chân như, không có gì không phải là chân như, cùng tột bờ bến chân như, gọi là “Viễn hành địa”.

8.Một tâm chân như thường trụ không thay đổi, gọi là

“Bất động địa”.

9.Cái dụng của chân như hiện ra vô số thân hóa độ chúng sanh, đầy đủ bốn trí vô ngại, gọi là “Thiện huệ địa”.

10.Tu tập hoàn mãn, công đức đầy đủ, bi trí viên mãn, đủ sức che chở chúng sanh, gọi là “Pháp vân địa”.

Việt dịch đoạn 2:

Lúc bấy giờ, đức Phật Thích Ca Mâu Ni, từ khi mới hiện thân ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng, vận thần sang phương Đông, đến cung Thiên Vương, để diễn thuyết kinh “Ma Thọ Hóa”. Sau đó, Ngài giáng sinh cõi Nam Diêm Phù Đề, nước Ca Tỳ La Vệ. Phụ hoàng là Tịnh Phạn và Mẫu hoàng là Ma Gia. Ngài có tên là Tất Đạt Đa. Xuất gia tầm đạo trong thời gian bảy năm và thành đạo năm 30 tuổi, có hiệu là Thích Ca Mâu Ni Phật. Từ bảo tòa Kim Cang Hoa Quang Vương, nơi Tịch Diệt Đạo Tràng, cho đến cung Ma Hê Thủ La Thiên Vương, trong mười nơi ấy, đức Phật đã tuần tự ngự đến thuyết pháp.

Lúc bấy giờ đức Phật nhân nhìn thấy rèm lưới treo trước cung trời Đại Phạm Thiên Vương mà nói cho tất cả chúng sanh biết rằng, vô lượng thế giới cũng giống như những mắt lưới ấy. Mỗi thế giới đều không giống nhau, có vô lượng sai biệt, các giáo pháp của Như Lai cũng như vậy.

Như Lai giáng sanh ở thế giới Ta Bà này đã tám ngàn lần, ngự tọa trên tòa Kim Cang Hoa Quang Vương và từ đây đến cung trời Ma Hê Thủ La Thiên Vương, trong hội này, Như Lai đã vì tất cả đại chúng mà khai thị tóm tắt và hoàn tất phẩm Pháp Môn Tâm

Địa.

Sau đó, từ cung trời Ma Hê Thủ La Thiên Vương, đức Phật đến ngự tọa dưới gốc cây Bồ Đề, cõi Diêm Phù Đề, vì tất cả chúng sanh, hàng phàm phu tăm tối trên quả đất này, mà nói lại giới Pháp Tâm Địa của đức Tỳ Lô Xá Na. Giới pháp mà từ khi mới phát tâm xuất gia, Ngài đã thường hành trì đọc tụng chỉ một giới pháp duy nhất. Đó là giới pháp có tên gọi “Quang Minh Kim Cang Bảo Giới”. Vì vậy mà giới pháp này cũng chính là bản nguyện tâm địa của hết thảy chư Phật, hết thảy Bồ Tát, và cũng là chủng tử Phật tánh của hết thảy chúng sanh vậy.42 Đó là mười Ba La Đề mộc Xoa được nói ra ở thế giới này. Đây chính là giới pháp được nói ra trong ba đời, đều tôn kính, cúi đầu lãnh thọ và hành trì. Nay Như Lai sẽ vì đại chúng, nói lại phẩm giới pháp vô tận tạng mà nguồn gốc của giới pháp này là từ tự tánh thanh tịnh của hết thảy chúng sanh.

Chú thích

• Ma thọ hóa: Đức Phật nói kinh “hàng ma” tại Trung A hàm, kinh số 131, trang 117 cuốn 3. Nói tại Bạc kỳ sấu, núi Ngọc sơn, rừng Bộ lâm, Lộc uyển. Đức Phật thuyết pháp độ chúng sanh, khiến chúng sanh tiếp nhận giáo hóa của Phật. Ở Đâu suất, không có các loài ma quấy phá. Nhưng ở đây hàng chư thiên, tu định hỷ túc (vui mừng tự mãn với cảnh định của mình) không chịu cầu tiến.

Đây chính là một loài ma, gọi là nội ma.

Ma: ở Ấn Độ gọi là mala, Hoa dịch là Sát giả, chỉ người có khả năng sát hại tuệ mạng của chúng sanh. Phật giáo không hề nói đến Ma, mà nói Ma thì đều mang ý nghĩa xấu, tiêu cực, nhiễu loạn tâm trí người tu tập. Căn cứ chư thiên mà nói, thì chúng ma muốn tất cả chúng sanh đều là quyến thuộc của chúng. Cho nên, ai cứ yên tâm an trụ trong ba cõi, không hề nghĩ tưởng đến phương pháp xuất ly; thì chúng rất kính nể và sẵn sàng cung cấp mọi thứ khoái lạc. Còn đối với ai có tâm mong cầu thoát ly tam giới để ly khai với chúng thì chúng ma bất đầu xuất hiện tướng hung dữ và phá hoại không nễ vì. • Hán âm là Cadila, dịch âm Ca tỳ la vệ, dịch nghĩa là huỳnh sắc (kinh đô màu vàng): Tương truyền, đời thượng cổ, có một vị tiên tóc vàng tu định ở đây. Nay chính là Trung Thiên Trúc. Thiên Trúc có 122 nước chư hầu. Ca tỳ la vệ ở giữa nước Ấn Độ, cũng là trung ương của Nam thiện bộ châu. Kapila: màu vàng. Vastou: kinh đô. Kapilavastou: kinh đô màu vàng. Có nơi dịch là Diệu Đức thành.

• Mada, mahamada: dịch là Đại thuật. Đại huyển. Vị Bồ tát thành tựu pháp môn “Đại nguyện trí thuật giải thoát”: Dùng như huyễn thuật, thường xuyên làm mẹ các đức Phật. Tịnh phạn phu nhân, cũng dịch là “Đại trí mẫu.” • Bạch phạn, Tịnh phạn tiếng phạn Souddhodana dịch là Duyệt đầu đàn. Tịnh phạn: làm việc bố thí cúng dường một cách trong sạch.

• Tất đạt đa (Siddharda): Nhất thiết nghĩa thành. Thành tựu chúng sanh. Tất đạt đa tên gọi là Gautama. Cồ Đàm là tên thánh của gia tộc Ngài.

• Đây là nhân duyên Phật thuyết kinh Phạm võng. Ngài nhìn thấy bức rèn lưới treo trước cung trời Đại phạm thiên vương mà dạy cho hết thảy chúng sanh biết rằng, vô lượng thế giới cũng nhiều như những mắt lưới ở bức rèn châu ấy. Mỗi thế giới đều không giống nhau, có vô lượng sai thù, các giáo pháp của Như lai cũng như vậy.

Như lai xuất hiện ở thế giới ta bà nầy, không phải chỉ mới một lần mà đã trải qua tám ngàn lần, ngự tại tòa Kim cang Hoa quang vương và từ đây đến cung Ma hê thủ la thiên vương.

Như lai đã vì tất cả đại chúng mà khai thị pháp môn tâm địa. • Pháp môn tâm địa: Tâm địa tức 30 tâm và 10 địa (xem tựu Bồ tát giới ở trên). 44 • Giới pháp duy nhất. Hán dịch là “nhất giới”, tức theo Ngài Hoàng Tán gọi là “Quang minh Kim cang bảo giới” là giới thể. Còn 10 trọng, 48 khinh giới là giới tướng.

- Quang minh: Chiếu sáng khắp nơi, nghĩa là giới nầy có công năng khai sáng vô minh cho chúng sanh. Dụ đại Bồ đề (giác ngộ). Như vậy, quang minh hàm chứa nhiếp thiện pháp giới. Đưa Bồ tát đến trí đức, tức đại bồ đề.

- Kim cang: Tính chất cứng rắn, chỉ giới nầy có công năng phá phiền não nghiệp chướng của chúng sanh. Dụ đại niết bàn. Như vậy Kim cang hàm chứa nhiếp luật nghi giới. Đưa Bồ tát đến đoạn đức tức Đại niết bàn. - Bảo là Bửu, vật quí báo. Bảo vật có công năng làm kẻ nghèo khổ, được vui sướng. Dụ đại từ bi. Như vậy, Bảo hàm chứa Nhiêu ích hữu tình giới, đưa Bồ tát đến ân đức, tức đại từ bi.

Như vậy Bồ tát giới gồm có 3 phần:

1.Nhiếp luật nghi: Ngăn cản các tội lỗi nơi ba nghiệp.

Có công năng đưa Bồ tát đến Đoạn đức, chứng đại niết bàn, thành tựu pháp thân.

2.Nhiếp thiện pháp: Những pháp lành mà Bồ tát đạo phải có. Có công năng đưa bồ tát đến Trí đức, chứng đại bồ đề, thành tựu báo thân.

3.Nhiêu ích hữu tình: Ban vui cứu khổ cho người, là lý tưởng của Bồ tát. Có công năng đưa Bồ tát đến Ân đức, chứng đại bi, thành tựu hóa thân.

Nhất giới tức là “Quang minh kim cang bảo giới”, là thuộc giới thể, bao gồm ba phần của bồ tát giới. Cho nên gọi là “Quang minh kim cang bảo giới”.

Ở đây, xin giải thích thêm về 3 loại luật nghi, gọi là tam chủng luật nghi: 1.Biệt giải thoát luật nghi, 2.Tịnh lự luật nghi, tịnh lự sanh luật nghi, tức định cộng giới, 3.Vô lậu luật nghi. 1. Biệt giải thoát luật nghi hay biệt giải thoát giới. Tức Ba la đề mộc xoa luật nghi, còn gọi là Dục triền giới, có nghĩa là giới luật còn lệ thuộc trói buộc hành giả trong cõi dục. Đây là loại luật nghi, phải có sự tác pháp yết ma mà được giới thể.

Có 3 loại:

trong một ngày một đêm.

của Tỳ kheo, Tỳ kheo ni.

- Tám trai giới của tại gia, tập sống theo hạnh xuất gia

- Mười giới của Sa di, Sa di ni, Thức xoa, Cụ túc giới

- Năm giới chung cho cả tại gia xuất gia (đạo tục cộng giới). 2. Tịnh lự luật nghi hay Tịnh lự sanh luật nghi. Thuật ngữ Phật giáo gọi là định cộng giới, hay định sanh luật nghi.

Luật nghi được phát sinh (một cách vô biểu) và tự nhiên trong thời gian thiền định. Hành giả nhập định sơ thiền, nhị thiền…

nhờ định lực mà chứng đắc sắc giới định. Trong thời gian hành định, thân và tâm một cách tự nhiên xa lìa hết mọi quá thất tội ác, đồng thời, cũng một cách tự nhiên thân và tâm khế hợp luật nghi. Ở đây có khả năng đình chỉ mọi quá thất, bất thiện của dục giới. Nhưng vẫn còn bị lệ thuộc ràng buộc ở cõi sắc, nên gọi là sắc triền giới.

Loại tịnh lự luật nghi, còn gọi là tùy tâm chuyển giới, có nghĩa là luật nghi vô biểu, khi trong định thì nó cùng định cộng sinh, khi xuất định thì đồng thời cộng diệt. Nói rõ hơn, luật nghi nầy cùng với hữu lậu định cộng sanh, cùng hữu lậu định cộng diệt. Cho nên gọi là định cộng giới.

3. Vô lậu luật nghi, còn gọi là Đạo sanh luật nghi. Tức thuật ngữ Phật giáo Đạo cộng giới. Hai loại luật nghi trên, biệt giải thoát luật nghi và tịnh lự luật nghi, là thuộc hữu lậu luật nghi, hay hữu lậu giới, vì chưa đoạn hết phiền não. Còn vô lậu luật nghi là do đã hết phiền não, không trở lại tam giới. Nên gọi là vô lậu giới (luật). Chỉ những hàng thánh giả, nhập vô lậu định, hàng kiến đạo trở lên mới chứng đắc vô lậu luật nghi. Như vậy, Vô lậu luật nghi là luật nghi có được là do nhập vô lậu định. Trong thời gian nhập vô lậu định, tự nhiên thân và tâm xa lìa hết mọi lỗi lầm mà khế hợp với luật nghi. Vô lậu luật nghi cũng gọi là tùy tâm chuyển giới. Có nghĩa là luật nghi tùy tâm mà chuyển. Tức luật nghi tùy tâm vô lậu đạo cộng sanh và cộng diệt cho nên gọi là đạo cộng giới. Trái lại đối với Biệt giải thoát luật nghi, không luận trạng thái của tâm như thế nào, chỉ cần không xả giới thì giới thể vĩnh viễn tiếp tục. Cho nên biệt giải thoát luật nghi gọi bất tùy tâm chuyển giới.

• “Nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh”. Câu nầy xuất xứ từ kinh Niết bàn. Sau câu nầy là câu “Phàm hữu tâm giả, giai đương tác Phật” (Phàm những chúng sanh, có tâm đều sẽ thành Phật). Tâm là pháp mà mỗi chúng sanh đều có sẵn, và Phật tánh đều ẩn tàng trong tâm chúng sanh. Vì thế, chúng hữu tình đủ tâm thức hoạt động đều sẽ thành Phật. Phật tánh khắp tất cả pháp, không giới hạn ở bất cứ một phương diện nào. Cho nên tất cả hoặc Ý hoặc Thức, hoặc Sắc, hoặc Tâm, là Tình, là Tâm không một pháp nào mà không đi vào phạm vi của giới pháp mang tính Phật tánh.

Tâm: tập khởi, vọng niệm hốt nhiên tập khởi. Ý: là ý nghĩa suy tư lượng định; có đủ công năng tác dụng hằng thẩm sát và tư lương (đệ thất nhiễm ô ý). Thức: là ý nghĩa liễu việc, sáu thức trước đều ở trong ấy. Sắc: chỉ vật chất, sinh mạng chúng sanh, tổ hợp 4 đại, còn Tâm, Ý, Thức là tinh thần. Ý, Thức, Sắc, Tâm: Ý, Thức, Tâm cả ba cùng một bản thể nhất chân. Nhưng vì một niệm vọng động sai lầm không giữ được tự tánh nên mới có ra 3.

- Ý, Thức, Tâm: ba nhưng chỉ là một, Ý và Thức là tên riêng của Tâm. Phàm phu khởi vọng niệm gọi là Tâm (tính tập khởi là Tâm); suy nghĩ gọi là Ý (tư duy vi Ý); phân biệt hơn thua, hay dở gọi là Thức (phân biệt là Thức). - Sắc: Sắc chất, vật chất, như nói trên là sinh mạng chúng sanh, là tổ hợp bốn đại. Vậy Ý, Thức, Sắc, Tâm là chỉ thân và tâm của chúng sanh.

• “Thị tình thị tâm giai nhập Phật tánh giới trung”:

“Tình” là chỉ ý thức, chính nó (thị tình, thị tâm), mới có công năng phát minh ra được rằng, tất cả chúng sanh đều có Phật tánh. Ngoại trừ tâm ấy tình ấy ra thì không có gì để phân biệt được có Phật tánh khả đắc, có nghiệp chướng khả trừ.

Cho nên có thể nói, nó (thị tình, thị tâm) là alaya thức (vọng) và cũng chính nó, Như lai tạng (chân). • Giới pháp vô tận tạng: Bồ tát giới được gọi là giới pháp vô tận tạng, vì người đã thọ và trì Bồ tát giới nầy khi xả thân nầy và thọ thân khác, nhưng giới thể Bồ tát giới vẫn tồn tại không mất. Tồn tại cho đến khi nào vị đó thành tựu đạo quả vô thượng bồ đề. Và dù vị đó sanh ở bất cứ cảnh giới nào, loài nào thì Bồ tát giới thể nơi họ vẫn thường còn. Nó vô tận với không gian, vô tận với thời gian và vô tận với sinh mạng. • “Nhất thiết chúng sanh giới bản nguyên tự, tánh thanh tịnh”. Thể tánh thanh tịnh vốn có của tất cả chúng sanh, tức là Phật tánh. Tất cả chúng sanh đều có cội nguồn từ tự tánh thanh tịnh ấy là Bồ tát giới.

Bồ tát giới tính là tính bình đẳng của hết thảy chúng sanh. Do đó, nếu chúng sanh trở về với tự tánh thanh tịnh, thì chúng sanh ấy là Phật, và Phật đó là bản nguyện tự tánh thanh tịnh. Chúng sanh nào mà tâm mình hết vọng tâm, dứt vọng trần thì tâm đó là tâm Phật. Phật đó chính là tâm. Kinh Hoa Nghiêm: “Tâm, Phật, Chúng sanh tam vô sai biệt.”