Ý Thức Giải Thoát

Tinh Tấn Ba La Mật

Học Phật không ai không biết ý nghĩa quan trọng của việc tinh tấn; nhưng thực hành tinh tấn đúng theo chân tinh thần Bồ Tát Đạo, lại là vấn đề thử thách lớn khó thể làm được. Tuy nhiên trước sau gì người Phật tử cũng phải trải qua con đường Bồ Tát đạo, nếu tự nhận mình là đệ tử của Như Lai. Và con đường đầu tiên của hạnh Bồ Tát, đó là Tinh tấn Ba La Mật.

Sau đây thử tìm hiểu, hạnh tinh tấn theo dấu chân của Bồ Tát.

Bồ Tát Thế Thân dạy, tinh tấn có hai môn:

Vì cầu vô thượng Bồ Đề

Vì muốn cứu độ chúng sanh rộng khắp

Do hai lý do đó mà khởi tâm tu pháp Tinh tấn Ba la mật vậy.

Chúng ta thấy hai việc mà Bồ Tát Thế Thân dạy, đánh động nơi tâm của người học Phật, khiến tâm hành giả khởi phát đại bi, cầu đạo giải thoát. Cầu đạo giải thoát là cầu vô thượng Bồ Đề; cầu vô thượng Bồ Đề cũng có nghĩa khởi đại bi tâm rộng độ khắp chúng sanh.

Đương nhiên muốn cầu vô thượng Bồ Đề, tất phải hiểu biết ý nghĩa nhân duyên, nhân quả của Vô thượng Bồ Đề; và chắc chắn rằng phải hiểu cả thế giới đau khổ đang vây bủa chúng sanh. Nói cách khác phải hiểu quả vị Bồ Đề vô thượng, là đối lại sự sinh diệt trong ba cõi, Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. Nhưng Bồ Tát Thế Thân lại dạy thêm, cần phải có mười niệm mới giúp chư Bồ Tát thành tựu trọn vẹn việc hành tinh tấn Ba La Mật.

Mười niệm là:

1. Tưởng niệm vô lượng công đức của chư Phật

2. Tưởng niệm công đức Chánh pháp bất tư nghì giải thoát

3. Tưởng niệm công đức Tăng già thanh tịnh vô nhiễm

4. Tưởng niệm tu hành tâm Đại từ, để an vui chúng sanh

5. Tưởng niệm thực hành tâm Đại bi cứu khổ chúng sanh

6. Tưởng niệm chánh định, khuyến cần chúng sanh an vui tu tập thiện pháp

7. Ghi nhớ các tà định của chúng sanh để cứu giúp họ trở về chánh định.

8 Tưởng niệm đến cảnh nhiệt não, cơ khát của loài quỷ mà cứu tế

9. Tưởng niệm khổ cảnh nơi địa ngục chúng sanh chịu sự thiêu đốt bức não mà cứu tế

10. Tưởng niệm đến cảnh khổ đau triền miên của loài súc sanh mà cứu giúp.

Sau đây xin được tìm hiểu sơ lược nội dung mười niệm như sau:

1. Tưởng niệm vô lượng công đức của chư Phật.

Công đức của chư Phật không thể nghĩ bàn, cho nên người học Phật không thể không tưởng niệm. Nếu hỏi công đức đó thế nào? Xin thưa, công đức trước khi đắc quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác các Ngài đã phải hành vô số thiện nghiệp Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ, mới thành tựu Phật quả. Và từ quả vị Phật, chư Phật vẫn tiếp tục hoằng hóa chúng sanh khắp ba cõi. Chỉ có thể nêu bấy nhiêu công đức như vậy thật ra chính cả hàng Bồ Tát lớn cũng không thể nói hết được; do đó hàng Bồ Tát lớn mới luôn luôn tưởng niệm công đức chư Phật. Lại đơn thuần tóm lược mà nói, sự xuất hiện của chư Phật đã đưa vô số chúng sanh đang sống trong vô minh ngu si, tạo được nhân duyên thoát khỏi sanh tử thành tựu giải thoát; rồi từ quả giải thoát quay lại cứu độ chúng sanh khác, cứ tiếp tục tạo duyên nối tiếp như vậy mãi, đó là công đức vô thượng không thể nghĩ bàn.

2. Tưởng niệm công đức Chánh pháp bất tư nghì giải thoát.

Phật xuất hiện đã độ vô lượng chúng sanh, rồi sau khi nhập diệt vẫn còn độ vô số chúng sanh; đó là nhờ giáo pháp vi diệu mà Ngài tìm ra. Giáo pháp đó là Chánh pháp bất khả tư nghị vượt không gian thời gian không gian là ba cõi, thời gian là quá khứ, hiện tại đến vị lai. Ngay thời đại này được xem là duy vật, nguyên tử, nhưng chánh pháp giải thoát vẫn còn lan rộng khắp nơi, đem lại an lạc hạnh phúc cho muôn người. Và tương lai bao giờ chúng sanh còn nhắc đến chánh pháp, thì việc thành tựu duyên giải thoát sẽ trụ mãi khắp nơi trong ba cõi.

3. Tưởng niệm công đức Tăng già thanh tịnh vô nhiễm.

Phật nhập diệt, chánh pháp vẫn còn lưu trụ thế gian; nhưng nếu hàng đệ tử không tu, không thanh tịnh giáo đoàn, tức giáo pháp Như Lai chỉ còn là lý thuyết để thờ, chẳng khác tôn giáo thờ thần mê tín. Điểm này mà Phật dạy, sau khi Ngài vắng bóng, đệ tử hãy lấy giới luật làm Thầy, lấy giới luật thay thế hình bóng Như Lai. Cho nên đệ tử Phật không giữ lời Phật dạy, dù có thờ lạy Ngài cũng chỉ là gieo duyên, chứ không có kết quả lợi ích gì cho việc chứng đạo. Thành ra một giáo đoàn, một Tăng già thanh tịnh vô nhiễm có vô lượng công đức, vì gìn giữ được đạo giải thoát không biến thành thần quyền mê tín. Bồ Tát biết được điều này nên tưởng niệm công đức đó.

4. Tưởng niệm tu hành tâm Đại từ, để an vui chúng sanh.

Bồ Tát khi liễu đạo, liền phát Bồ đề tâm, tức tâm Đại từ nhắm vào đối tượng chúng sanh; và phải biết tâm Đại từ không thể học được ở thế gian, nếu không có giáo pháp giải thoát xuất hiện. Thế gian ngộ nhận thương người giúp người thoát nạn, thoát chết là từ ái là đại nhân; đây chỉ là phước đức hữu lậu, chỉ tạm cứu khổ một đời, rồi đâu vào đấy. Bởi vì tâm tham sân si là nguồn đau khổ, là gốc luân hồi, nên chưa hiểu đạo giải thoát, có sống bao nhiêu đời cũng không thoát khổ. Phải dùng tâm Đại từ là tâm làm cho chúng sanh tỉnh ngộ giáo lý giải thoát, mới đem lại hạnh phúc chân thật cho chúng sanh; như thế mới thấy tâm Đại từ là con đường duy nhất giúp cho chúng sanh an vui hạnh phúc; và Bồ Tát tưởng niệm tâm Đại từ, mới dễ thành tựu giải thoát.

5. Tưởng niệm thực hành tâm Đại bi cứu khổ chúng sanh.

Cũng giống như tâm Đại từ, và cả hai tâm Đại từ Đại bi đều đầy đủ trí huệ đưa chúng sanh qua bờ giải thoát, hoàn toàn khác với tâm thương yêu tình ái thế gian.

Bồ Tát luôn tưởng niệm cả hai tâm như vậy mới khởi tinh tấn Ba La Mật, vượt khỏi hết thảy chướng ngại thế gian. Chúng sanh thường do tâm phàm phu, tâm tình ái, nên sống vị ngã riêng mình, không thể khởi tâm đại bi, đại từ, do đó không thể tinh tấn học đạo; nếu có tinh tấn cũng không thể đạt được Ba La Mật tinh tấn. Phải thấy rằng việc hành tâm Đại từ Đại bi, chỉ là việc phải làm để thành đạo nghiệp chứ không phải vị ngã tự thân. Cho nên Bồ Tát luôn tưởng niệm thực hành tâm Từ Bi mới khởi được tinh tấn bất thoái chuyển.

6. Tưởng niệm chánh định, khuyến cần chúng sanh an vui tu tập thiện pháp.

Hành Bồ Tát đạo duy nhất mong đạt đến giải thoát, mong cứu khổ chúng sanh; ngoài niệm này ra chẳng một niệm nào khác, đó gọi là chánh định, cũng gọi là thực hành chánh pháp. Thân tâm Bồ Tát thường qua lại vô số cảnh giới chẳng lìa khỏi bồ đề tâm, lấy giới làm Thầy, lấy huệ làm sinh mạng; và dùng vô số phương tiện để lợi ích chúng sanh phát sanh thiện pháp. Như thế Bồ Tát luôn giữ chánh định chánh pháp để phát khởi tinh tấn không thối chuyển.

7. Ghi nhớ các tà định của chúng sanh để cứu giúp họ trở về chánh định.

Xem thấy thế gian chìm đắm vô minh, sinh ra vô số tà định, tức tâm không sanh thiện pháp; hết đời sống này đến đời sống khác gây tạo ác nghiệp, nên tà định dẫy đầy không gian, và thời gian vô định. Bồ Tát phát đại bi tâm thường luôn nhớ nghĩ cứu độ chúng sanh, nên phát khởi tinh tấn Ba La Mật, nguyện thành chánh giác cứu vớt chúng sanh.

8. Tưởng niệm đến cảnh nhiệt não, cơ khát của loài quỷ mà cứu tế.

Cảnh khổ chúng sanh ở cõi người, đủ khiến Bồ Tát phát khởi bi thương, nay còn thấy cảnh khổ chúng sanh đọa vào loài quỷ, nên Bồ đề tâm còn phát mạnh hơn nữa; do đó Bồ Tát luôn tưởng niệm đến cảnh khổ này, mà phát sinh tinh tấn cứu độ không ngừng nghỉ.

9. Tưởng niệm khổ cảnh nơi điạ ngục chúng sanh chịu sự thiêu đốt bức não mà cứu tế.

So với cảnh ngạ quỷ, cảnh địa ngục còn đau khổ hơn, Bồ Tát không thể không luôn tưởng niệm ghi nhớ, do đó con đường hành đạo càng thêm tinh tấn cứu độ chúng sanh.

Cuối cùng là,

10. Tưởng niệm đến cảnh khổ đau triền miên của loài súc sanh mà cứu giúp.

Súc sanh mang đủ hình tướng, khắp nơi vô số, nên cảnh khổ cũng không thể nghĩ bàn, Bồ Tát phải thường tưởng niệm, và càng tưởng niệm càng tinh tấn tu đạo giải thoát cứu độ chúng sanh.

Đó là mười niệm mà vị Bồ Tát muốn phát được tinh tấn Ba La Mật, không thể không thực hành.

Xét lại lời dạy của Bồ Tát Thế Thân, trên đường hành Bồ Tát Đạo nếu không phải vì đạo nghiệp giải thoát, hành giả không thể nào thành tựu, và đối tượng tạo nhân thành tựu đạo nghiệp không ngoài chúng sanh trong ba đường đau khổ. Nhưng làm sao ta có thể cứu độ chúng sanh trong khi đạo giải thoát tự mình chưa liễu đạo? Chỉ một điều phải thường tư duy sự khổ của chúng sanh; sự khổ vậy cũng đang có mặt chính ta trong đó. Ngày nào chúng ta còn ở cõi Ta Bà đau khổ, ngày đó còn nếm đủ mọi khổ đau của kiếp người chưa giác ngộ.

Ta càng khổ bao nhiêu, thì vô số chúng sanh khác còn đau khổ hơn ta gấp vạn lần. Và dù đau khổ nhưng ta còn biết đạo giải thoát, như thế chưa gọi là khổ, nếu không nói là đại phước; ngược lại vô số người khác vừa đau khổ thân tâm, vừa chưa hề biết đạo giải thoát, đó mới thật khổ.

Bồ Tát dạy rằng phải luôn tinh tấn, đó là con đường cơ bản phát sinh chánh pháp, tiến gần đến quả giải thoát; nếu không như vậy thiện pháp sẽ không sinh, mà vọng niệm càng thêm tăng trưởng.

Lịch sử xưa nay, chưa có Thánh Tăng Bồ Tát nào không hành tinh tấn mà thành được đạo quả. Dù các Ngài có hành đạo trong rừng sâu hay ngoài phố thị, việc tinh tấn chẳng bao giờ thiếu được.

Tóm lại tinh tấn Ba La Mật, là con đường phải đi qua của một hành giả cầu giải thoát; và thực hành được tinh tấn này, phải ghi nhớ qua mười điều tưởng niệm. Nhưng thiết nghĩ rằng, mười điều tưởng niệm, phải đến từ việc tu học không ngừng qua các việc làm Phật sự, và đọc tụng kinh điển Như Lai; như vậy mới giữ được niềm tin chánh pháp, liễu nghĩa Đại thừa, tinh tấn mà không thấy mình tinh tấn mới thật đúng là tinh tấn Ba La Mật.

Cầu nguyện tất cả chúng ta, những người sơ cơ hạ căn học Phật trong đời sống này, phát khởi thiện tâm thực hành chánh tinh tấn đúng theo chánh pháp.

Chúng con xin thành tâm đảnh lễ Bồ Tát Thế Thân.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

2007

Nghèo Giàu Cơ Hội Như Nhau

Toàn dân số trên địa cầu có hơn sáu tỷ (6, , , ) người, con số cũng thật khủng khiếp; nếu như số người sáu tỷ này tập trung sống một nơi, một đất nước, thì sự khủng khiếp lại khủng khiếp hơn! Cũng may thế giới có gần hai trăm quốc gia, nên người người tự động tách ra tìm sống; rồi cũng tạm quân bình cán cân, tránh được nạn diệt chủng một khi thiên tai địa chấn phát động xảy ra một nơi. Việc lợi nữa, là nhân họa chiến tranh chẳng thể xảy ra hàng loạt chết đi, chẳng hạn như chiến tranh thế giới thứ hai, nếu không dân tộc Do Thái đã bị Hitler diệt chủng rồi.

Sống tách biệt nhau còn khiến con người biết ý thức tìm đến hòa giải thương yêu tha thứ. Nói rộng hơn, sinh hoạt sống con người rải rát trên địa cầu, giúp con người khám phá thêm những điều mới lạ, hay những nguy cơ hiểm họa trên địa cầu, hầu giữ được tồn sinh nhân loại.

Diễn tiến sống của nhân loại như vậy, thiết nghĩ các loài sinh vật khác chắc không khác là bao. Tuy nhiên có một điều lạ, là dù người đông đến sáu tỷ, vậy mà chẳng ai giống ai. Cả người cùng cha mẹ sinh ra cũng chẳng giống nhau.

Thật ra vẫn có người giống người như đúc, đó là những cặp song sanh. Họ có khi giống luôn cả tánh tình. Nhưng trừ một số ít như vậy, ngoài ra sự khác biệt thật là lạ lùng. Nhìn tổng quát cơ thể cấu tạo hoàn toàn không khác, nhưng nét mặt thì không bao giờ giống được hoàn toàn như nhau. Người ta không gì khó khăn khi chen chúc tìm người thân của mình, giữa đám đông hàng trăm hàng ngàn người, và ngay cả tiếng nói lại có thể nhận diện không sai người mình tìm kiếm.

Sự khác biệt như vậy theo nhà Phật là nguyên nhân do nghiệp tánh sinh ra; vì tánh nghiệp mỗi người mỗi khác nên tướng bị sanh theo tánh không thể giống nhau, ngoại trừ chỉ vài trường hợp cùng nghiệp báo nên sanh cùng tướng.

Người người mang hình tướng diện mặt khác nhau như vậy, đều do duyên cớ mà ra, duyên cớ ấy là tánh chất vô hình từ quá khứ, nói như trên là nghiệp tánh. Tánh cũng có thể gọi là tâm, là thức…còn nghiệp là hành động. Vậy hành nghiệp vô hình đã hình thành từ quá khứ nay lại tiếp tục hiện hành. Thường thì hành động ta thấy như đã xong, tuy nhiên diệu lực của hành động lại âm thầm đi với ta, đó là tính chất vô hình gọi là tánh, hay thức, hay tâm vậy. Tỉ dụ một hành động chỉ trích la mắng người, xem như vừa diễn ra đã xong; nhưng lực dụng kết quả của nó sẽ khiến cả hai người còn phải phiền não chịu đựng cả một thời gian như nhẹ cũng cả giờ, hoặc nặng hơn kéo dài đến ngày hôm sau; và tệ nhất sẽ mãi đeo mang theo mình, rồi phụt sống dậy khi gặp duyên nhắc đến. Đó là tánh nghiệp đeo đuổi theo như vậy.

Thật ra người ta sống về tánh nghiệp nhiều hơn là tướng nghiệp, vì tướng nghiệp ít linh hoạt, còn tánh do vô hình linh diệu nên linh hoạt không ngừng, cho nên lăng xăng khó thể đứng yên được; như thế là lực dụng đẩy đưa con người đi mãi trong vòng quay của nhân quả.

Rồi từ quả hiện thời đang gánh chịu hoặc được nhận, lại tạo ra tánh nghiệp mới, thành nhân biến động tiếp theo không dứt. Thế gian đông người như vậy diện mặt khác nhau rõ ràng, vậy thì tánh tình tất nhiên còn khác nhau khó thể hiểu được!

Nhìn chung có hai hạng người tạm thời khác nhau trong hoàn cảnh giàu nghèo, nghĩa là hưởng vui và đau khổ và tánh nghiệp tạo thành quả báo hiện sinh thân người dù có khác biệt, cũng không ra ngoài hai mặt phước báo nhân gian giàu sang nghèo đói. Nhưng vì tánh nghiệp là linh hoạt vô hình nên kẻ giàu người nghèo không thể tránh được lăng xăng động niệm. Lẽ đó người nghèo, người giàu đều mang cùng bản chất bất an trong đời sống khổ vui này.

Như thế nghèo giàu đều có cơ hội như nhau trên bình diện tỉnh tâm hành nghiệp; hiểu điều này ta thấy lắm người nghèo, có khi hạnh phúc còn hơn người giàu; và không hiểu điều này ta cứ mãi tưởng rằng chân lý giải thoát chỉ dành riêng cho người trí thức hay kẻ giàu sang an bình nơi nhà cao cửa rộng.

Một đại sư người Hoa thuyết rằng, người giàu cơ hội tạo tội nhiều hơn người nghèo, lý do giàu có ngày ngày tham đồ hưởng thụ, mỗi lần ăn uống là mỗi lần sát sanh hại vật. Điều này quả đúng, nghĩ ra thương cảm đau lòng, vì số người giàu hưởng thụ kia, đâu biết rằng, quả báo giàu sang hôm nay là do nhân lành làm thiện quá khứ, nhưng vì không hiểu nên quả giàu sang hôm nay lại nhận chìm thiện báo đời sống vừa qua.

Riêng người nghèo dù cơ hội tạo tội không nhiều như người giàu, nhưng phần làm phước tạo thiện cũng chẳng được gì. Vậy ra nếu cả hai giàu nghèo mà chẳng hiểu nguyên do hiện báo đời nay là do đời trước, thì đời sau cả hai vẫn thọ nhận quả khổ như nhau. Ngược lại nếu cả hai, nghèo giàu, hiểu được lý nhân quả, quá khứ, hiện tại, vị lai là do hành nghiệp chính mình tạo ra, thì cả hai đều vượt khỏi sự bất an trong đời sống, khi đón nhận quả báo hiện nay.

Vậy kết quả mà cả hai hạng người trên thế gian này đạt được chỉ là một, đó là sự bình an hạnh phúc hướng về giáo lý nhân quả; như thế dù sống cảnh nghèo hay giàu vẫn an vui, chịu đựng, để có ngày vượt lên vòng tương đối sinh diệt thế gian.

Đức Phật dạy, không có hạnh phúc nào bằng hạnh phúc lắng dịu tâm hồn. Tâm hồn lắng dịu mà Phật dạy, chẳng thể tìm được nếu không thấy giáo lý duyên sinh nhân quả. Người nghèo một khi hiểu đạo giải thoát, hiểu được nhân quả, dòng sống ngút ngàn của nhân sinh trong vòng luân hồi đau khổ, tức thì họ đã và đang bước ra khỏi cái khổ thế gian cái khổ sinh tử triền miên, chứ không phải cái khổ thiếu ăn thiếu mặc.

Người giàu cũng vậy, họ sẽ không còn thấy vật chất hào nhoáng thế gian là chân thật, cho nên họ sống hạnh phúc chân thật ngay trong cái hạnh phúc giả dối phù du, và như thế họ sẽ không bao giờ đau khổ.

Suy định lại, dân số trên thế gian dù có tăng hay giảm trong tương lai, con người vẫn không ra ngoài hai hạng người nghèo khó và giàu sang. Và diện mạo của họ vẫn từng người khác biệt như thuở nào đi nữa, điều đó vẫn là do tánh nghiệp chưa quay về giải thoát. Nhưng nghiệp tánh khác biệt của mỗi người chỉ là hiện lên phương diện thọ lãnh quả báo nặng nhẹ khác nhau, chứ về tánh tội vẫn chung là một đó, là tánh tham, sân, si.

Do đó cách nhìn theo thế gian qua tướng trạng hình thù có khác, vì do từ nghiệp tánh hành động nhân quả, nhưng nghiệp tánh nói chung của chúng sanh lại không khác.

Xét ra để hiểu, chư vị Bồ Tát, chư Phật đồng một thể tánh thanh tịnh cho nên diệu lực, phước báo công đức các Ngài như nhau; và tất cả đều là thân kim cang bất hoại.

Tóm lại nghèo giàu, dị biệt thế gian là do nghiệp tánh chúng ta còn thô, còn tội; nếu chuyển ý thức tu hành, chuyển nghiệp chuyển tâm thì tánh giác sẽ quy về một, và vậy thế giới sẽ thuần theo tâm thức thanh tịnh giải thoát.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

2005

Mùa Xuân Của Chân Tâm Giải Thoát

Xuân Hạ Thu Đông, bốn mùa thời tiết theo quy trình chuyển động của hành tinh xanh, đã và đang lập đi lập lại hàng triệu triệu năm; để rồi con người suy tư đặc định tạo thành quan niệm triết sống tác động vào ý thức nhân sinh. Như thế hoàn cảnh địa dư, cảnh trí ngoại vi đã làm tâm con người hài hòa dung thông, trở thành chất liệu xúc tác vô cùng quan trọng trong đời sống.

Cảm xúc như thế mà thời gian thời tiết dù vô tình vô ngại, đã được nhân cách hóa trở thành hình ảnh hữu tình giác tri. Nhưng việc này đối với nhà Phật không phải là sai. Giáo lý Đức Phật chẳng những nói rõ việc liên hệ người và cảnh, lại giúp con người có được cái nhìn phóng khoáng sâu nhiệm hơn.

Ta thử nghĩ về cảnh và người với cách nhìn của thế gian, qua đó nhận định tìm hiểu giáo lý giải thoát Như Lai. Và sau hết tìm hiểu ý nghĩa mùa xuân theo cách nhìn giải thoát của nhà Phật.

Liên hệ cảnh và người theo thế gian:

Từ sơ khai khi con người chưa ý thức được đời sống tinh thần cao, nên cuộc sống chỉ dừng lại việc thỏa mãn nhu cầu vật chất liên hệ đến sự sống còn. Bấy giờ cảnh trí đối với con người chưa được quan niệm suy tư cho lắm, ngoại trừ thật ít một vài ý niệm cạn cợt về không gian rộng lớn vô ngần, vĩ đại đến khiếp sợ.

Đến khi đời sống đã tạm ổn định dừng lại, không phải thường xuyên di chuyển rày đây mai đó, nói rõ hơn con người đã biết xây dựng nơi ăn chốn ở, phòng chống mưa nắng, biết dự trữ thức ăn, biết thố lộ tình cảm, hay biểu hiện niềm vui nỗi buồn với hiện tượng chung quanh, chính đó là lúc cảnh và người đã gần hài hòa trong tâm tưởng ý thức cao.

Cho đến thế kỷ hôm nay, đời sống nhân loại đã đạt tới mức văn minh cực kỳ tuyệt xảo, giúp con người tiếp cận hiểu biết trọn vẹn cả một không gian hành tinh, nơi con người cư ngụ; và còn vượt khỏi phạm vi thế giới, thám hiểm những vùng không gian hành tinh khác. Về phần tư tưởng tinh thần cũng theo nền văn minh vượt lên tới nền triết học tư duy cao điểm.

Như thế cảnh trí ngoại vi, hiện tượng xúc tác của bất cứ đối tượng trong đời sống con người, đã được nhận thức triệt để; nhằm tô bồi thành những món ăn tinh thần vừa giải trí vừa nuôi dưỡng nguồn tâm cảm bên trong.

Như vậy bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông mặc nhiên là chủ đề, là đối tượng trở thành đề tài trí thức, văn hóa nghệ thuật mang lại thú vui thanh tao trong đời sống tâm linh con người. Và hôm nay mùa xuân lại đến, khơi lại một chu kỳ hoa mai nở, như đón vòng chu kỳ tiết trời đã qua rồi trở lại.

Mùa Xuân theo cách nhìn nhà Phật.

Giáo lý đạo Phật lấy tâm làm trung điểm tư duy, lấy cảnh làm đối tượng tiếp xúc; cuối cùng lấy tâm cảnh hòa hợp làm nhất quán đi vào giải thoát tuyệt đối.

Cảnh vật theo cách nhìn của thế gian là vô tình, hay được nhân cách hóa làm vật hữu hình, thì đối với nhà Phật được gọi là Y báo; có nghĩa bên ngoài con người, bên ngoài ý thức, ngoài tri giác liễu đạo.

Chính nhân con người, thế gian cho là trung tâm, nhân vật chính hưởng thụ tìm vui sinh sống, thì nhà Phật gọi là Chánh báo; nghĩa là tự thân con người, hình hài ngũ uẩn đang lãnh thọ, đang ý thức mọi sự mọi việc xảy ra từ trong ra ngoài.

Thế gian có thể cho cảnh và người là hai vì gắn bó quan trọng; nhà Phật cũng gọi là hai, nhưng lại khẳng định chỉ là một, vì tất cả đều do tâm tạo. Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng, vạn pháp do tâm tạo là câu trả lời chính xác nhất. Biết vạn pháp do tâm tạo, nên sơn hà đại địa cái gì mà chẳng phải pháp! Thế thì Xuân Hạ Thu Đông bốn mùa, hay tám mùa gì cũng do tâm mà thôi. Có phải vậy không?

Chúng ta chỉ đặt ra, đặt ra để vui để sống, để lạc quan hướng thiện nhằm bảo vệ con người và môi trường chung quanh được tồn tại lâu dài hơn.

Đại thi hào Nguyễn Du có viết … người buồn cảnh có vui đâu bao giờ! Điều đó nói lên tất cả cũng do tâm tạo, và ý nghĩa như vậy nơi đây xuân hay không xuân chẳng có ý nghĩa gì! Như thế mà cuộc chiến thế giới thứ hai kéo dài gần mười năm trời, bấy giờ chỉ có các nước gây chiến mới có mùa xuân, chứ làm gì có xuân ở quốc gia bị xâm chiếm, cho dù nơi đó hoa mai, hoa đào đang nở rộ.

Thật ra chỉ có xuân tâm, và xuân có cả bốn mùa chứ không phải chỉ có một mùa ba tháng. Danh từ Xuân chỉ là một âm ngữ chọn đặt gọi tên, chứ tự nó chẳng có nghĩa chi. Có nghĩa hay không là tâm và cảnh, cảnh và tâm, hay tâm cảnh nhứt như không dao động.

Người chưa giác ngộ giáo lý vô thường, giáo lý chỉ rõ vạn pháp vạn vật không có thật thể, chúng luôn thay đổi, nên mới sống với cảnh với tâm, chẳng hạn như phần đông con người chúng ta đây ngược lại chư Thánh Bồ Tát chẳng thấy đâu là tâm đâu là cảnh, đó chỉ là giả pháp đặt ra mà thôi. Chư vị chỉ nhìn thực tại, thấy thực thể, vạn pháp sinh diệt vô thường nên an nhiên tự tại; do đó xuân luôn nở trong lòng chư vị, còn chúng ta, thì Xuân Hạ Thu Đông quá rõ ràng. Vì thấy rõ ràng nên phân biệt xuân đi xuân đến, xuân nở xuân tàn; nhưng thấy sinh diệt mà chẳng biết vô thường, để vô thường không giúp được mình lại còn tự mình sinh khổ.

Nhưng cách nhìn nhà Phật vẫn là của thế gian, chỉ có khác là dùng chân tâm đối đãi vạn pháp. Xuân đến nhà Phật vẫn đón, xuân đi nhà Phật vẫn cười; đón và đưa bằng chân tâm vô ngại nên không lưu luyến cũng chẳng bận lòng. Như thế là cách nhìn xuân của nhà Phật.

Thế thì có thể kết luận, xuân là xuân của lòng người, xuân là niềm hoan hỷ sống an lạc khắp nơi. Và xuân là của tất cả chứ không phải của anh của tôi, của dân tộc Việt Nam, của người Trung Hoa, mà là của nhân loại của những người đang yêu chuộng hòa bình an lạc. Cuối cùng xuân vẫn nở ở khắp không gian trên quả địa cầu này.

Cầu nguyện nhân loại mãi mãi thật hưởng mùa xuân an lạc.

Nam Mô A Di Đà Phật

2006 –

Bốn Duyên Thù Thắng Giúp Người Học Phật Phát Tâm Bồ Đề

Bồ Tát Thế Thân[1] bậc luận sư Thánh giả vừa là đại trí thức Phật học, vừa là hành giả đắc đạo; Ngài đã thuyết minh triển khai chánh pháp của Thế Tôn, bằng những lời dạy liễu đạo vô cùng trong sáng, khiến vô số hàng học Phật thế hệ sau, từ hơn ngàn năm nay vẫn nhờ đó phát tâm thực hành chánh đạo.

Sau đây chúng ta thử lấy bốn duyên phát tâm giúp người phát tâm Bồ Đề trong phẩm “Luận về sự phát tâm” của Ngài để suy niệm về việc học Phật thời nay:

Một là, tư duy về chư Phật, mà phát tâm Bồ Đề.

Hai là, quán thân quá hoạn (thân tội khổ) mà phát tâm Bồ Đề

Ba là, thương xót (từ mẫn) tất cả chúng sanh mà phát tâm Bồ Đề

Bốn là, vì cầu TỐI THẮNG QUẢ, mà phát tâm Bồ Đề.[2]

Tư duy về chư Phật mà phát tâm Bồ Đề.

Có thể nói thế giới hiện nay kiến thức nhân loại đã đạt đến mức tinh vi tuyệt hảo; do đó sản phẩm cung ứng cho nhu cầu đời sống gần như đáp ứng tối đa. Tuy nhiên sự kiện làm cho con người khắc khoải hoài mong, từ xưa đến nay vẫn chưa thực hiện được, dù nền văn minh kiến thức nhân loại gần như có thừa! Đó là sự hoài mong trông đợi một đời sống hòa bình toàn diện trên mặt hành tinh này. Như vậy ta thấy nếu đời sống nhân loại chưa ổn định được hòa bình, đoàn kết thống nhất huynh đệ thông cảm thương yêu nhau, thì tất cả các thứ gọi là sản phẩm văn minh tiến bộ, chỉ là những hào nhoáng phù du giả tạm mà thôi. Vì người ta không thể an nhàn hưởng thụ, trong khi tâm thức mỗi người còn chứa chấp những thành kiến, những ý thức dị biệt hận thù. Thế thì thế giới văn minh ngày nay vẫn còn dẫy đầy khuyết điểm, mà khuyết điểm lớn nhất lại đến từ tâm thức đấu tranh hận thù không dứt được.

Suy nghĩ thực trạng thế giới như vậy, lại thấy việc học Phật của người Phật tử chúng ta cũng lâm vào hoàn cảnh chung, tức phải chịu theo y báo mà thọ nhận. Có lẽ trong vô số kiếp ta đã không tạo được nhiều công đức phò trì chánh pháp, thực hành chánh đạo nên ngày nay phải sanh chung cộng nghiệp quả báo hiện thời.

Nhưng không! chúng ta vẫn còn có chánh báo thù thắng là được thân người và đang học hiểu giáo pháp Như Lai.

Nếu ta nghĩ về thời chánh pháp, thời còn đấng Điều Ngự, ta vẫn biết thời đó vẫn còn có chiến tranh, dù rằng sự xuất hiện của Ngài bấy giờ đã xua đi không biết bao nhiêu bóng tối vô minh; nhưng dù thế hãy còn vô số người không hiểu không duyên gặp được. Như vậy thời nay, thế nào đi nữa, giáo lý giải thoát vẫn còn hiện hữu, nghĩa là vẫn còn lời dạy của Ngài; và nếu quán tưởng tư duy sâu hơn, thì pháp thân của Ngài tức những gì hướng về tánh giác hướng về vạn pháp bất sanh bất diệt, hướng về chánh thể chân như tuyệt đối chẳng khác ngày xưa, ngày còn Phật. Vậy muốn tạo được tâm Bồ Đề phát khởi, ta phải tư duy suy niệm đến giáo pháp giải thoát hiện nay, mà ta đang may mắn học được. Giáo pháp chân lý đó chính là kinh điển là ảnh tượng của Ngài; và cũng là pháp thân bất sinh bất diệt của Như Lai. Như thế người biết tư duy, người luôn suy niệm chánh pháp sẽ có và còn hạnh phúc mãi với tâm Bồ Đề giải thoát.

Cuối cùng ta có thể kết luận rằng ngày nào giờ nào còn tư duy, còn nhớ nghĩ về Đấng Toàn Giác, là nghĩ về pháp thân của Ngài, thì dù không gian thời gian có khác biệt thế nào, cũng không còn trở ngại với người thật tâm học Phật.

Quán thân quá hoạn (thân tội khổ) mà phát tâm Bồ Đề

Khi đã tư duy quán sát hoàn cảnh không gian thời nay rồi, tiếp theo ta không thể không nhìn lại chánh báo đang thọ nhận, tức nơi chính con người mình. Con người ngày nay so với ngày xưa, chẳng khác cơ thể vật chất sinh lý, nhưng tinh thần quả thật có khác, nghĩa là phức tạp nhiều hơn xưa. Phức tạp thế nào? Đó là suy niệm tư duy quá rối rắm, quá đa đoan, quá vấn đề... và từ tư duy, lo lắng, nghĩ ngợi nhiều như thế; con người sống mà chẳng để ý đến mình, sống chỉ chìm sâu vào hoàn cảnh. Rốt cuộc suy nghĩ thật nhiều, tính lo mọi thứ mà chẳng giúp được gì cho đời sống cao đẹp hơn. Điều đó bằng chứng, tuổi thọ con người cũng không hơn được ngày xưa. Cho nên có hưởng thụ thế nào, rồi sự ra đi bỏ lại thân này là điều chắc chắn, không thể cứu trị được. Như vậy việc học Phật ngày nay là điều thiết thực nhất, khi nhìn lại bản thân mình; nơi thân này chẳng khác người xưa sống thời chánh pháp; nơi thân này nếu không khác người xưa, vậy mà ta đã sống cách xa thời chánh pháp đến hơn hai ngàn năm! Như thế có phải ta đã chết đi sống lại bao nhiêu lần; và rồi đây cuộc luân hồi sẽ tiếp tục, nếu ta không kịp quay lại thực hành giải thoát khổ đau.

Nếu nhận thức được đời sống khổ nhiều hơn vui, thì tại sao ta không phát tâm Bồ Đề là tâm cầu giải thoát ngay đời này, để khỏi phải than thở như đã từng than thở bao nhiêu kiếp qua.

Chẳng có một việc gì mà không có nhân duyên; chắc chắn rằng ta đã có duyên với đạo giải thoát cho nên bây giờ mới nhận thức được, mới có chánh báo thọ nhận thân người hiểu biết Phật pháp; vậy mà đến bây giờ vẫn không chịu phát Bồ Đề tâm, có phải tất cả là do ta không? Như nếu ta cảm thấy thọ nhận thân người mà không khổ, nghĩa là không bị thân thể hoành hành từ thể chất cho đến tinh thần, ta có thể vượt qua, còn như không nghĩ được vậy, thì ta phải nhất định suy nghĩ cái khổ về thân người, để phát được tâm Bồ Đề giải thoát, có như thế mới không uổng tiếc gieo duyên học đạo giải thoát từ quá khứ kiếp đến nay.

Thương xót (từ mẫn) tất cả chúng sanh mà phát tâm Bồ Đề

Muốn vào đạo giải thoát nhanh chóng, muốn phát được tâm Bồ Đề vững mạnh, tất nhiên ta phải nghĩ đến người, nhiều hơn là nghĩ đến mình. Nghĩ như vậy tự ngã sẽ bớt dính mắc đi, và vô tình là phương tiện làm cho tham sân si không còn lừng lẫy nữa.

Chúng ta biết Bồ Tát Tất Đạt Đa trước khi thành Phật, phải thường thương nghĩ đến chúng sanh khổ; vì nếu chỉ có động lực giải thoát cho mình, Bồ Tát khó thể thành tựu Chánh Đẳng Chánh Giác. Tất nhiên ban đầu Bồ Tát ý thức nơi chính thân mình là nguyên nhân khổ; nhưng khi ý thức thân mình không khác thân chúng sanh, nên niềm thương lo thoát khổ lại càng tăng thêm.

Chúng ta sanh ra sau thời Phật cả hơn hai ngàn năm, được Phật từ bi chỉ dạy vô số phương tiện hành đạo thoát khổ; nhưng ta lại quên rằng dù hành đạo thế nào, cũng phải ít nhất thực hành giống một phần trăm hay phần ngàn như Phật đã làm. Tức là từ bi và trí huệ, và từ bi, trí huệ đó, đương nhiên không thể nào không nghĩ đến chúng sanh, bởi đạo giải thoát là đạo cứu độ chúng sanh. Nhưng chúng sanh trước nhất cũng chính là ta; ta chưa thể tự cứu được mình thì làm sao cứu được mọi người? Nhưng lại không thể đợi cứu được mình, rồi mới cứu người khác; yếu nghĩa đại thừa là không phân biệt, có thể tự cứu mình vừa có thể cứu người khác, đó là cách phát Bồ Đề tâm.

Theo duyên thứ ba này, là hãy thương xót chúng sanh mà phát Bồ Đề tâm; đây là việc làm thành tựu của Bồ Tát Tất Đạt Đa trước khi thành Phật như đã đề cập trên. Vậy Ngài Thế Thân dạy ta, hãy thực hành theo hạnh của chư Bồ Tát lấy chúng sanh làm điểm chính để đi vào chánh đạo. Thế thì tối thiểu chúng ta phải trải lòng từ đến tất cả chúng sanh không phân biệt, bằng cách sống không sát sanh hại vật, sống hướng thiện đúng theo tinh thần của người học Phật mà chư Phật chư Bồ Tát đã hằng dạy cho chúng sanh.

Vì cầu TỐI THẮNG QUẢ, mà phát tâm Bồ Đề.

Sau khi hiểu biết ba duyên thù thắng giúp người học Phật, thấy được con đường học đạo giải thoát không thể thiếu sót; bây giờ là duyên thứ tư là duyên cầu cho được TỐI THẮNG QUẢ, nghĩa là cầu thành Phật, cầu đạt quả vị Như Lai. Vì cầu như vậy mà tâm Bồ Đề mới phát khởi dũng mãnh.

Phật dạy “Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành”, điều này Phật tử ai cũng biết; nhưng nghe biết qua, chứ ít khi tự nghĩ rằng mình cũng sẽ là Phật tương lai.

Trong những truyện tích tầm sư học đạo giải thoát xưa nay, chưa có chuyện nào lạ lùng và phi thường như chuyện Lục Tổ Huệ Năng. Ngài chính là vấn đề làm người học Phật phải suy niệm về con đường học Phật của mình; và nơi đây chuyện của Ngài đã giải thích cụ thể nhất ở nhân duyên thứ tư này.

Khi Ngài vừa tìm gặp Ngũ Tổ thưa trình tâm ý, Ngũ Tổ hỏi Ngài lên đây muốn gì? Huệ Năng thưa ngay rằng: Dạ con muốn tu làm Phật.

Một câu nói bộc trực thành thật, thẳng thắn, không quanh co, không dè dặt, không nhún nhường, không ngập ngừng lo ngại. Đối với chúng ta chẳng bao giờ dám nói thẳng, dù chỉ nói học để giác ngộ đạo giải thoát. Nhưng chúng ta đừng tưởng rằng, vì Huệ Năng chưa hiểu việc thành Phật là việc phi thường không tưởng, hay vì Ngài không biết chữ nên không biết nghĩa Phật là gì! Nếu nghĩ như vậy, hóa ra chúng ta lại chẳng hiểu đạo chứ đừng nói là hiểu Ngài! Bởi vì Phật là sự giác ngộ, sự chứng thực vạn pháp, sự ra khỏi vô minh... Ngài Huệ Năng đã muốn như vậy, nếu không, Ngài đã không hiểu từ đầu khi mới nghe qua kinh Kim Cang.

Chỉ xin đề cập ít lời qua ý chuyện Lục Tổ, để thấy rằng, phải có tâm cầu giải thoát, cầu tha thiết và cầu ngay vào quả vị giải thoát, thì Bồ Đề tâm mới vững mạnh kiên cố.

Tóm lại nuôi dưỡng bốn nhân duyên này, khiến cho người học Phật dù sống bất cứ thời nào nơi đâu, vẫn nuôi được tâm Bồ Đề, vẫn thấy pháp giải thoát không ra khỏi tâm tư của người con Phật.

Mong rằng trong thời đại khoa học vật chất cực thịnh ngày nay, người học Phật vẫn luôn luôn sống bằng tâm Bồ Đề, để hành trang giải thoát sẽ không rời trên vai người tu Phật.

Nam Mô A Di Đà Phật

2006

[1] Bồ Tát Thế Thân sống vào thế kỷ thứ IV và V

[2] Hòa Thượng Thích Nguyên Ngôn dịch

Pháp Âm Mầu Nhiệm

Thật là nhiệm mầu sự kiện lưu truyền pháp âm của đức Phật. Ngày nay chúng ta được duyên đọc xem kinh điển giải thoát, đâu ngờ rằng đó là một thắng duyên không thể tưởng tượng được. Nhân mùa An Cư Kiết Đông năm nay (2004), trong bài giảng của quý Thầy chúng tôi lại càng thấm thía ý nghĩa đại duyên của sự kiện lưu truyền kinh điển.

Chúng tôi xin được chia xẻ niềm sung sướng, cảm khái về nhân duyên được làm người mà nghe, hiểu được phần nào sự mầu nhiệm kỳ đặc, khi kinh điển giải thoát xuất hiện sau thời gian đức Thế Tôn nhập diệt, nhất là việc truyền bá bộ kinh Lăng Nghiêm.

Phật tử chúng ta thường biết là Tam Tạng Kinh Điển (Kinh, Luật, Luận) ngày nay có được, là do công sức lớn lao của chư vị cao Tăng ngày xưa cố giữ lưu truyền. Và lại một điều, không thể một quốc gia nào, tự nhiên sở hữu được lượng kinh điển khổng lồ như vậy. Quốc gia đó dù phước báo nhân duyên đến đâu, sự thể cũng phải đòi hỏi bao người hy sinh đời sống cá nhân, hy sinh cả đến tánh mạng, mới có thể đưa vào lượng kinh vĩ đại như vậy. Ở Trường Hạ chúng tôi không có thời gian, không đủ phương tiện, nên không thể tìm kiếm tài liệu nói về lượng kinh điển đã lan tràn ra khỏi Thiên Trúc (Ấn Độ) rõ nét như thế nào, và quốc gia nào mang được những kỳ tích thỉnh kinh ra sao, chúng tôi chỉ nói lên được cảm nghĩ bằng vài hình ảnh mà chúng tôi có thể suy nghĩ được.

Hiểu biết của người Phật tử Việt Nam chúng ta về kinh điển bằng quốc ngữ là hoàn toàn nhờ vào gia tài kinh điển của Trung Hoa. Cho nên sự hiểu biết về truyền tích nhập kinh vào quốc gia này Phật tử Việt Nam chúng ta thường quan tâm muốn biết.

Nhưng ở Trung Hoa không phải chỉ một Ngài Huyền Trang hay một vài vị sau Ngài, mà có thể làm giàu gia sản kinh điển như hiện nay. Phật tử Trung Hoa và Phật tử Việt Nam không thể không tri ân kính lễ tất cả quý Ngài, vì quý Ngài đã hy sinh tất cả để góp phần rất lớn trong việc khởi đầu lập nên Đại Tạng Kinh ngày nay. Tuy nhiên việc kinh điển đầu tiên đến đất Trung Hoa tuyệt đối phải nhờ chư vị Tăng sĩ từ Thiên Trúc. Chư vị đã mở ra một đại duyên, cho những nhân duyên theo sau huân trưởng, mà việc thỉnh kinh nhập kinh có được là từ duyên khởi này.

Chư vị cao Tăng Thiên Trúc đã vượt qua một chặng đường rất dài, với tâm nguyện mang giáo pháp giải thoát lưu truyền cho thế gian; và đất nước Trung Hoa là cứ điểm mà các Ngài nhắm vào như một điểm sáng cho Phật giáo khởi đi từ đó. Đúng như vậy, sau khi hạt giống Bồ Đề đã đủ duyên nẩy mầm lớn mạnh, thì chư vị cao Tăng Trung Hoa lại hoằng truyền đến các nước lân cận khác, cũng như khi các nước láng giềng có duyên học hiểu Phật pháp, liền cử người đến Trung Hoa học kinh, thỉnh kinh, hầu làm giàu giáo pháp ngày càng lan rộng ra.

Khi chư vị cao Tăng Thiên Trúc du hành lộ trình từ Ấn đến Trung Hoa, trải qua đoạn đường xa như vậy, hẳn các Ngài không thể đem được nhiều kinh điển, vì điểm đến đích chỉ là dọ dẫm, khám phá, chứ không phải như Ngài Huyền Trang thỉnh kinh trở về, tận dụng hết mọi phương tiện chuyên chở kinh điển. Như thế chư vị Tăng sĩ Thiên Trúc mang sứ mạng hoằng truyền giáo pháp phải có bản lãnh, phải có kinh nghiệm, phải có trí nhớ và phải có tất cả, vượt xa khả năng của một phàm nhân, mới khả dĩ đến một quốc thổ xa lạ không cùng ngôn ngữ, nói lên một giáo lý “lội ngược dòng đời”. Vậy chư vị đó là ai? Để có thể làm được việc phi thường như thế?

Xin thưa, chư vị đó phải là Bồ Tát, là Thánh Tăng. Chỉ có Thánh Tăng chứng quả mới có thể vượt qua bao khó khăn hiểm trở trên đường đi; chỉ có Thánh Tăng chứng quả mới nói được một giáo pháp “ngược dòng” vào thế gian nhiễm ái, trong một đất nước xa lạ; và chỉ có Thánh Tăng mới tự tại với ngôn ngữ, trong một thời gian quá ngắn, để chẳng những học trôi chảy mà còn trở thành các nhà dịch thuật tuyệt vời.

Tới đây chúng ta có thể nghĩ rằng, nếu thật các Ngài từ Thiên Trúc sang Trung Hoa hoằng pháp là chư vị Thánh Tăng, thì khó tránh được việc người ta thắc mắc, vì sao chư vị không dốc lòng nói ra, ghi lại hết toàn bộ kinh, mà phải để chư vị bổn xứ (Trung Hoa) làm cuộc thỉnh kinh gian nan như thế? Như là Ngài Huyền Trang vậy! Chúng ta chắc chắn nghĩ rằng Ngài Huyền Trang cũng là Thánh Tăng, và chư vị Bồ Tát Thánh Tăng thường dùng mọi phương tiện thiện xảo độ sanh. Vì phương tiện thỉnh kinh của Ngài Huyền Trang nếu chẳng phải là Bồ Tát thì ai làm nỗi? Cho nên tuyệt đối Ngài Huyền Trang phải là Thánh Tăng. Thiết nghĩ không cần nói lên sự gian nan mà Ngài phải trải qua; vì sự gian nan như vậy chỉ có Thánh Tăng mới vượt qua nổi. Và cũng không khác chư vị Thánh Tăng Thiên Trúc, Ngài Huyền Trang không một trở ngại gì ngôn ngữ.

Như vậy chúng ta chưa phải là Bồ Tát, chưa chứng đạo nên chưa hiểu được phương tiện độ sanh của chư vị. Hay ta có thể đoán rằng, chư vị Bồ Tát phải thị hiện một hình ảnh Đại sư Huyền Trang thỉnh kinh khó khăn như vậy, mới để lại dấu ấn đẹp của lịch sử truyền thừa Phật pháp.

Chúng tôi lại được nghe việc xuất hiện bộ kinh Lăng Nghiêm vô cùng kỳ lạ và nhiệm mầu. Ngày nay tìm bộ kinh Lăng Nghiêm để đọc, thật là chuyện dễ trước mắt, thậm chí cả người không phải là Phật tử nếu muốn tìm đọc cũng quá dễ dàng. Và ngày ngày tu sĩ Phật Giáo Việt Nam theo truyền thống Bắc Tông, hầu như đều đọc chú Lăng Nghiêm mỗi sáng sớm, cũng chẳng để tâm tìm hiểu làm gì, ai đã mang kinh Lăng Nghiêm ra khỏi Thiên Trúc, và việc thỉnh bộ kinh này sự tình ra sao?

Lại biết kinh này được Ngài Long Thọ thỉnh tại Long Cung và thỉnh qua hình thức đọc “trộm”, ghi hết vào tâm, chứ không thể có bộ nào dư để mượn! Việc này nghe qua khiến phải suy nghĩ. Thứ nhất làm sao Ngài Long Thọ xuống được Long Cung? Thứ hai làm sao đọc “trộm” mà nhớ hết? Trả lời nghi vấn trên thế nào, thiết nghĩ không bằng sự kiện phi thường sau khi bộ kinh được mang về đất liền rồi trở thành quốc bảo, để rồi xuất hiện Ngài Bát Lật Mật Đế khởi đại bi tâm muốn tiết lộ đến mọi người bộ kinh này, mà phải xẻ thịt nhét bỏ vào thân.

Bộ kinh được viết lên vải lụa thật mỏng, thật nhỏ trong mọi cố gắng, đủ không làm hư hoại kinh và hư hại thân. Việc làm này nghe qua hết sức kính phục, cảm động lòng hy sinh cao cả của Ngài. Cuối cùng kinh được mang ra khỏi nước, nhập vào Trung Hoa. Đến đây lại một lần khó khăn nữa, khi phải mổ vết thương lấy kinh ra; cứ tưởng kinh không còn đọc được, vì lâu ngày máu mủ thấm nhiễm vào vải lụa. Nhưng mầu nhiệm của chân lý, mầu nhiệm của Phật pháp, cuối cùng tất cả đã được ghi lại, sao lại y như nguyên bản.

Chúng tôi còn được nghe kể, khi Phật sắp nhập Niết Bàn, Phật chọn dạy một số Bồ Tát cần phải trụ lại Ta Bà, hoằng truyền đạo pháp đợi đến ngày Phật Di Lặc ra đời thì phò trì Đức Phật tiếp tục theo Ngài độ sanh. Tất nhiên khi thời kỳ tận cùng của thời mạt pháp thì các Ngài chỉ lánh mặt chứ không phải biến mất. Cho nên hiểu rằng hiện thời phải có một số Bồ Tát được Phật chỉ dạy mang trách nhiệm hoằng pháp, vẫn còn đang làm nhiệm vụ khó thể nghĩ bàn. Tuy nhiên rất khó mà chúng ta biết được nơi đâu có mặt các Ngài, và các Ngài đang là ai? Như vậy trở lại vấn đề Ngài Long Thọ xuống được Long Cung, đọc kinh ghi được hết vào tâm, đã được trả lời; vì Ngài phải là trong số hình ảnh của chư vị Bồ Tát thị hiện tái sanh vâng lời Phật dạy, làm tròn trách vụ hoằng truyền Phật pháp. Và Ngài đã là Bồ Tát chứng đạo cho nên tự tại vô ngại mọi chướng duyên vật chất, thị hiện thần thông mà thế gian khó thể hiểu được.

Tóm lại ngày nay người Phật tử chúng ta vô cùng hữu duyên, không phải trả một giá đắc nào, không phải tổn hại chi, và cho đến không chút mệt nhọc phí công khi muốn làm chủ một quyển kinh, một quyển sách luận giải về Phật pháp. Ngày nay phương tiện truyền hình, truyền thông, tin học lại tăng thêm phương tiện dễ dàng tìm học Phật pháp, và ngày nay có lẽ cả đến người không biết đạo Phật cũng còn nghe và biết được Phật pháp. Tuy nhiên dù thế nào đi nữa, Ta không thể không nhớ về những sự kiện nhiệm mầu ngày xưa mà chư Tổ đã thị hiện gìn giữ, lưu truyền kinh điển mãi đến ngày nay. Sự thị hiện của các Ngài qua mọi hình thức khác nhau cũng chỉ là phương tiện quyền xảo thể hiện lòng từ bi nối tiếp con đường của Phật.

Do vậy, nếu ta ngày nay gặp được nhân duyên dễ dàng tìm đến kinh điển, thì ta nhất định phải nhớ ghi tâm, tri ân kính mộ người xưa. Không phải vì ta đã có duyên Phật pháp trong tiền kiếp nên kiếp này tự hào cho đó là nhân quả tốt như vậy bằng không từ đây cũng là nhân quả ngược lại, nếu ta chẳng ý thức điều nhiệm mầu huyền diệu của nhân duyên tìm thấy được kinh; ta sẽ chẳng phát được Bồ Đề Tâm, chẳng thể tiến xa trên đường học Phật.

Tư duy, suy nghĩ như thế, thì tất cả Phật tử hai giới xuất gia, tại gia không những tìm được kinh điển qua hình sắc cụ thể, mà còn giác ngộ được ý nghĩa chân kinh nhiệm mầu, và đó mới gọi là hiểu được quyển kinh vô ngôn, vượt khỏi nhị biên đối đãi.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

2004.

Chú thích:

Sự kiện lịch sử lưu truyền kinh điển kể lại như trên, mức độ đáng tin cậy bao nhiêu đi nữa, theo tinh thần người Phật tử, không nên chấp vào, sẽ ảnh hưởng đến niềm tin chánh pháp. Vì cứu cánh sự thật vẫn là việc lưu truyền kinh điển và nội dung của giáo lý giải thoát, mang lại cho chúng sanh một tương lai giải thoát mà bộ kinh Lăng Nghiêm là một trong nhiều bộ kinh đại thừa liễu nghĩa của Như Lai.

Bốn Pháp Y Cứ

Pháp Phật muôn màu muôn dạng, lý sự viên dung hiển bày; người học Phật cảm thấy may mắn hòa nhập vào biển pháp chân như, không bị gò bó trì trệ như pháp thế gian sanh diệt. Nhưng trong thế gian sanh diệt đó lại hiển hiện giáo lý mầu nhiệm của duy tâm, duy thức, rốt cuộc chỉ là những pháp tùy duyên biến hiện đi vào bản thể chân tâm.

Người học Phật cầu pháp bất sinh bất diệt cũng chỉ là quay về với tự tánh chính mình; nhưng vì chúng sanh lạc đường quên lối, nên phải tìm lại con đường xưa cũ mà đi. Pháp Tứ Y là con đường nhỏ hướng dẫn người thật tu thật học, khởi bước vào ngôi nhà Phật Pháp; pháp Tứ Y là bốn sự nương theo: Y pháp bất y nhân, Y nghĩa bất y ngữ, Y trí bất y thức, và Y liễu nghĩa kinh bất y bất liễu nghĩa kinh.

Y pháp bất y nhân (y theo pháp (chánh pháp) không y theo người).

Người học Phật xưa nay thường phải tìm cầu, ra công nghiên cứu học hỏi để hiểu đạo trước khi thực hành. Trong việc tìm thầy học đạo, chúng ta phải đối diện rất nhiều vấn đề; những vấn đề ấy gọi là phương tiện, đưa dẫn chúng ta đến đích hiểu đạo thành đạo. Người học Phật với lòng mong muốn tha thiết, vì giải thoát nên không kể gì đến hoàn cảnh khó khăn, mà chỉ cầu đạt đến mục đích. Chúng ta thường nghe thời xưa người tìm đạo gian khổ là vậy. Chẳng hạn như Ngài Huệ Khả (Nhị Tổ Thiền Tông ở Trung Hoa) tìm học đạo với Tổ Bồ Đề Đạt Ma; nếu không vì lòng tha thiết dũng cảm cầu đạo, thì làm sao Ngài có thể chịu đựng được những nghịch cảnh khi đối diện với Tổ. Vẽ lạnh lùng dị tướng của Tổ Đạt Ma vẫn không làm Ngài nản lòng, không dẹp được tâm cầu đạo; bởi vì Ngài hiểu lợi ích quý báu của Phật pháp khó gặp khó nghe. Ngài chẳng những vượt qua trong niềm an nhẫn, lại dám hy sinh xem thân xác mình chẳng kể ra chi; chỉ muốn đón nhận nghe được nguồn pháp Phật cao siêu giải thoát. Đó là cung cách chặt lìa cánh tay tỏ lòng kính mộ cầu pháp với Tổ.

Người xưa cầu đạo học pháp như Ngài khó mà có được. Ngày nay chúng ta chẳng gặp khó khăn mất công tìm đạo, cầu pháp. Muốn nghe pháp thì trước mặt cả chồng băng cassette đủ loại bài giảng của hàng mươi vị Pháp sư. Muốn vừa nghe vừa thấy hình tướng Pháp sư, thì xem băng hình băng đĩa video. Người nào thông thái muốn nghiên cứu sâu hơn, đến thư viện chùa mặc sức tra cứu tỉ mỉ từng dòng từng chương Phật pháp đủ loại. Nếu biết thêm ngôn ngữ khác, nhất là Anh văn, Pháp văn thì kiến thức Phật pháp lại dồi dào thêm; như đọc hiểu được cổ ngữ Sanskrit, Pali để muốn tìm hiểu bản dịch của người xưa cũng không còn khó nữa. Đây là việc may mắn lớn trong đời mạt pháp. Vì nói là mạt Pháp mà kinh điển pháp Phật vẫn còn quá nhiều, đến nỗi sức của một người dù thông minh lắm, trọn đời cũng khó đọc và hiểu tới phân nữa số kinh sách hiện thời. Suy ra chúng ta quả thật còn quá đủ duyên để tìm lại pháp ngữ của Phật qua kinh văn; hay may mắn hơn nếu được vị pháp sư chân tu thanh tịnh nhắc lại Pháp Phật, thì niềm tín tâm lại khắc sâu hơn nữa. Tuy nhiên ở đây chúng ta chỉ y cứ vào pháp giải thoát, nên việc ước ao một vị pháp sư như ý, nhắc lại lời Phật dạy, đó là tăng thêm nhân duyên lành mà thôi.

Vấn đề y pháp bất y nhân, là thấy rằng việc y theo pháp là việc thực hành theo pháp, vì khi thực hành mới biểu lộ được sự lãnh hội y theo chánh pháp. Nếu y cứ theo giáo pháp chỉ bằng tin tưởng ca tụng, chẳng có thực hành, tất nhiên sẽ kẹt vào hình tướng học Phật. Hình tướng học Phật, là biết để phô trương hiểu biết của mình; từ đó khó tránh được phiền não, sinh ra ngã mạn. Khi ngã mạn liền chấp chặt vào bản ngã, mắc bệnh tự thị, luôn có thái độ phê bình dò xét. Vậy y pháp bất y nhân, là vì giáo pháp mà học để mong được giải thoát. Do lòng cầu pháp nên có thể tiếp nhận học hỏi, từ nhiều người mà không phân biệt, nếu người đó nói đúng chánh pháp. Bằng như người nào kể cả tu sĩ, dù nổi tiếng vang danh, nhưng không nói đúng chánh pháp, chúng ta nhất định không thể y theo.

Để thực hành y cứ đúng như vậy, cần học hỏi thêm nhiều và phải an nhẫn, hòa vui, nhận ra giá trị đích thực việc cầu học Phật pháp; và tất nhiên pháp mà chúng ta cầu học phải là chánh pháp, tức con đường đưa đến sự an lạc giải thoát.

Y nghĩa bất y ngữ (y cứ vào thâm ý, nội dung không y vào lời nói)

Nên biết biển pháp mênh mông bao la, sâu rộng, nhưng chỉ có một vị mặn, đó là giải thoát. Cũng vậy phương tiện giáo pháp đưa người đến giải thoát có rất nhiều; chỉ cần nắm đúng vấn đề mục tiêu học Phật, thì tu pháp nào cũng là lợi ích. Chúng ta có thể hiểu xa hơn, và mở lòng cho rộng, mở tâm cho sâu tiếp nhận giáo pháp giải thoát, làm được như vậy sẽ dễ dàng tìm sự an hòa trong tâm, trong việc xả bỏ những gì không đáng, để đạt được những gì lợi ích.

Mọi người đều biết, Phật pháp từ khi thoát khỏi cái nôi Ấn Độ, Phật pháp lại càng hưng thạnh thêm; và một điều mầu nhiệm là Phật pháp đến đâu hài hòa đến đó. Phật pháp đến Trung Hoa chẳng những hòa nhập dễ dàng, lại càng thăng hoa muôn màu muôn sắc; bằng chứng, là bao di tích thắng cảnh, hình ảnh chùa viện Phật Giáo có mặt khắp nơi trên đất nước Trung Hoa. Rồi lại tiếp theo các nước Tây Tạng, Việt Nam, Nhựt Bổn, Đại Hàn, Thái Lan, Miên, Lào, Đài Loan… Mỗi nước đều mang sắc thái thanh cao riêng biệt, mà cứu cánh vẫn là cái đẹp giải thoát. Sự hài hòa như vậy là do chân lý giáo pháp giải thoát. Nếu không phải thế tức đã mai một hay bị thoái hóa, nghĩa là mất đi tính chất giải thoát, trở thành tôn giáo tôn thờ mê tín thần linh.

Nhận thức được sự thật này, chúng ta dễ thấy học Phật phải cần nắm được cốt lõi trong việc giải thoát; và từ việc nắm được vấn đề, tự nhiên sẽ không bị gò bó câu nệ để không còn kẹt vào cố chấp (ngã chấp, pháp chấp) gây chướng ngại, ảnh hưởng rất nhiều trên đường học Phật.

Y cứ theo nghĩa, là y cứ theo bản thể của Pháp, thật tánh của sự vật chứ không y theo hình tướng pháp tướng của các pháp. Vì hình tướng thì không thật, thay đổi luôn luôn, còn pháp tánh bản thể là bất diệt. Nếu y cứ vào lời nói văn tự của vị Pháp sư, hay ngay cả từng chữ từng lời trong kinh luận tất sẽ phải ngỡ ngàng, vì chỗ đây nói vậy, chỗ kia nói khác; vị giảng sư này cho là thế, vị giảng sư kia không cho là vậy. Hãy nghĩ xem các nước Phật Giáo trên thế giới mỗi nước đều có thư viện kinh sách, trong đó chứa đầy kinh luật luận; và chỉ có người bản xứ nước đó mới đọc hiểu trôi chảy; nếu đưa một người nước khác (cũng là nước Phật Giáo) đến, bảo đọc và giải thích thì quả thật là việc khó khăn, cho dù vị này là học giả Phật Giáo thông hiểu nhiều ngôn ngữ đi nữa, cũng chỉ hạn hẹp đọc được giới hạn nào thôi. Và điều dễ dàng nhất là vị học giả kia sẽ lịch lãm phân tích khi đọc ngôn ngữ nước mình. Đó là nói một học giả, còn nói về một nhà sư bình thường chỉ biết duy nhất một ngôn ngữ; đối với ông, nhìn đống kinh sách ngoại ngữ kia cũng chỉ là một đống giấy vô dụng không hơn không kém. Nhưng ngược lại ông đã tận hưởng được niềm an lạc tinh túy của diệu pháp, vì ông có thực hành theo kinh sách qua ngôn ngữ của ông. Như vậy không kể ngôn ngữ chi miễn sao bày tỏ được, diễn đạt được cốt lõi của Phật pháp thì tất cả đều có cùng một hạnh phúc an lạc.

Qua đó ta thấy, nếu khổ đau là chân lý (khổ đế) thì con đường hạnh phúc (diệt đế) cũng là chân lý, trong đó sẽ không còn những hạn cuộc ngôn ngữ văn chương. Người theo Nam Tông, hành đúng giáo pháp truyền thống của mình sẽ sung sướng an lạc, thì người theo Bắc Tông cũng vậy. Nhưng nếu cả hai không hành đúng chánh pháp, thì dù Nam Bắc Đông Tây vẫn luân hồi đau khổ.

Thế thì kinh văn ngôn ngữ chỉ là phương tiện chuyên chở chúng ta qua bờ bên kia (bờ giải thoát); khi đã qua được bên kia rồi, đâu còn vấn đề kinh văn ngôn ngữ! Thế thì y cứ theo nghĩa, là y theo nội dung, cốt ý của bài pháp, bài kinh câu kệ, nhờ đó giúp ta giác tỉnh giải thoát.

Y trí bất y thức (y vào trí {trí tuệ hiểu biết giác tỉnh} không y vào thức là kiến thức phân biệt vọng tưởng của chúng sanh).

Chúng ta hiểu rằng, Phật là bậc toàn giác, còn chúng sinh chỉ có phần giác. Vì chỉ có phần giác nên không đủ ngăn chặn, hay sáng suốt nhận rõ vấn đề và vượt ra khỏi vấn đề. Người học Phật là người đã và đang đi trên con đường xây dựng giác ngộ đến hoàn bị; và cố gắng như vậy mãi cho đến toàn giác, thành Phật.

Nghĩa của giác là giác ngộ hiểu biết một cách sáng suốt thanh tịnh, trong đó không có vô minh xen vào, cũng như ở đây gọi là Trí (trí huệ).

Nếu cậy mình có kiến thức hiểu biết ở thế gian, rồi mang tâm tư như vậy đi vào nhà Phật pháp, điều này chỉ tạo thêm nghiệp ác mà thôi. Vì trong kiến thức đó thiếu vắng giới hạnh và từ bi. Cũng có thể suy ra, người chỉ có kiến thức tương đối trong xã hội, nhưng với đức hạnh và lòng nhân ái dư thừa, khi bước vào Phật pháp sẽ dễ dàng đạt được bước tiến rất cao trên đường đạt được trí huệ.

Y cứ vào Trí là y cứ vào sự hiểu biết chân thật đúng với tự tánh của mình; và hợp với bản thể của mọi sự mọi vật. Y cứ như vậy, sẽ thấy rõ sự thật của người và vật, như sự thật của nó. Muốn có được như vậy, cần thanh lọc tư tưởng, tu Giới, Định, Huệ, có thế mới mong thấy được bằng trí sáng suốt. Ngược lại, tất cả chỉ là cái nhìn vọng tâm, do duyên trần, ngoại cảnh tác động vào sáu căn sanh ra với cái thức hiểu biết đó thường bị nô lệ vào sự đối đãi giữa căn trần với nhau; để khi xúc tác, đối đãi, kiến thức hiểu biết trở thành không thật, không đem đến giác ngộ giải thoát.

Qua Trí hiểu biết bằng việc tu tập, vấn đề sẽ được sáng tỏ; theo đó kiến thức được chuyển hóa và hòa nhập vào biển trí tuệ.

Y liễu nghĩa kinh, bất y bất liễu nghĩa kinh (tu tập theo ý kinh giải thoát của chư Phật; không y theo kinh còn trong vòng nhị biên đối đãi; để kết quả vẫn không thể thành Phật độ khắp chúng sanh) Học Phật chỉ mong sao thành Phật; và trên đường tu tập người Phật tử phải chọn pháp tu xứng hợp với căn cơ trình độ của mình. Phải có người hướng dẫn, phải chính thức quy y phát nguyện với ba ngôi Tam Bảo (Phật Pháp Tăng). Sự phát nguyện và nương tựa như vậy, giúp chúng ta có được niềm tin vững vàng, cũng như không thể lạc lối vào mê trận của tà ma trên đường hành đạo. Kinh dạy có rất nhiều pháp tu, pháp nào cũng giúp hành giả đạt được giải thoát; tuy nhiên có những pháp tu nhanh tu chậm (đốn và tiệm). Chẳng hạn kinh Hoa Nghiêm là đốn giáo, Kinh Pháp Hoa là tiệm giáo; dù vậy tiệm, đốn chỉ là những bước duyên phương tiện ứng hợp với mỗi tâm niệm căn tánh chúng sanh.

Một người lãnh hội pháp Phật trong tức khắc (đốn giáo) không phải là ngẫu nhiên, mà vì người này đã từng bỏ công tu tập lâu dài trong quá khứ (tiệm giáo); nên giờ đây mới dễ dàng thâm nhập. Do thế tùy thuận vào căn tánh của mỗi chúng sanh mà có tiệm có đốn. Vấn đề quan trọng của người cầu đạo giải thoát là chọn con đường tu phải chắc chắn, cho dù lâu hay chóng. Và con đường tu tập phải hợp với tâm nguyện của chư Phật, nghĩa là phải độ mình độ người hoàn bị (tự giác, giác tha viên mãn). Kinh liễu nghĩa mà người Phật tử được cân nhắc, là kinh điển chỉ dạy rốt ráo cùng tận, trọn vẹn con đường dẫn đến quả Phật. Con đường này các vị Bồ Tát đã và đang đi cũng như chư Phật quá khứ đã hành qua. Riêng kinh bất liễu nghĩa cũng là con đường tu; nhưng không được rốt ráo cứu cánh dẫn đến quả Phật. Những vị hành theo con đường này chỉ tự cứu mình mà không có tâm nguyện rộng lớn. Họ có thể đạt được Thánh quả nhưng không đạt được Phật quả. Kinh Niết Bàn Phật dạy: Chư Tỳ Kheo Phải y theo liễu nghĩa kinh đừng y theo bất liễu nghĩa kinh.

Pháp Tứ Y này thiết tưởng Phật tử chúng ta phải suy niệm học hỏi, làm hành trang trên con đường vào đạo. Bởi vì hành trình cầu đạo học đạo, chắc chắn phải đương đầu với người và pháp (sự việc), với vô số suy tư luận giải khúc mắc; và khó khăn nhất với xung khắc ở tâm thức của chính mình (bản ngã). Nhưng nếu tâm ta thật tình mong mỏi cầu pháp giải thoát, thì Pháp Tứ Y sẽ là bửu bối nhắc nhở chúng ta từng bước tiến lên, để đủ sáng suốt đối đầu với chướng duyên thử thách.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

2000