Ý Thức Giải Thoát

Báo Hiếu Cha Mẹ Bằng Bồ Đề Tâm

Hiếu dưỡng cha mẹ thường tình ở thế gian là những món ngon vật lạ, là nhu cầu vật chất cấp dưỡng đủ đầy. Cung phụng hiếu dưỡng như vậy, người đời ai cũng khen, cũng tán dương, ca ngợi. Nói cho cùng tất cả đất nước quốc gia dân tộc nào cũng phải tán đồng ca ngợi. Như thế hiếu dưỡng săn sóc đền đáp cha mẹ là một định lý chân thiện không thể thay đổi; và cũng từ đó ngược lại bất hiếu mẹ cha, sẽ bị mọi người khinh chê quở trách.

Vậy thì đối với vấn đề tôn giáo, ý nghĩa hiếu dưỡng cha mẹ có khác lạ chi không?

Nói đến tôn giáo, đúng nghĩa của nó là quay về thần linh, hoặc đấng tối cao làm nơi quy hướng. Lòng quy hướng đó, nhiều khi đã làm con người quên đi những gì hiện hữu thực tại nhất trong đời sống thiêng liêng tự thân, gia đình và nhân loại. Cho nên ý nghĩa hiếu dưỡng cha mẹ không có hạn cuộc, không cần phải đi theo niềm tin tôn giáo. Nhưng nếu tôn giáo nào hay bất kỳ một triết sống nào đề cao lòng hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ cụ thể thiết thực nhất, thì đó mới có ý nghĩa và đáng được phổ biến.

Với đạo Phật hiếu dưỡng cha mẹ chẳng những được ca tụng, mà còn là nền tảng giúp người học Phật đạt được lòng hiếu thảo cao siêu rốt ráo nhất. Vì điều ta hiểu trước tiên, đạo Phật không thuần là tôn giáo, nghĩa là không có cầu cạnh thần linh, không thờ phượng đấng tối cao triệt để, đến nổi phải đánh mất thực tại, lo sợ cầu cạnh bên ngoài quên đi bản tâm là nơi quy hướng, nơi trung tâm sinh ra vạn pháp. Nói một cách rõ hơn, đạo Phật căn cứ ngay đời sống thế gian tu niệm, và trong đó cha mẹ là người sanh ra ta, cho nên phải được kính thờ trước nhất.

Như vậy trong đạo Phật, hiếu là điều tất nhiên; và phải làm sao cho cha mẹ được bình yên, an ổn, có được một niềm tin, một cuộc sống không mê tín, không sợ hãi, để sống hạnh phúc ngay với niềm tin trong đời sống hiện tại.

Nhưng làm thế nào không mê tín, không sợ hãi?

Thưa đó là tin nhân quả, tin nhân duyên nghiệp báo. Tin làm lành được lành, làm ác gặp ác. Tin con người không phải chỉ sống nhờ vào phẩm vật, mà còn có phần tâm linh tinh thần, phần tâm thức linh diệu; do đây ta thấy không biết bao nhiêu người giàu có dư thừa vật chất, mà khổ vẫn khổ; và bao nhiêu người không được giàu sang những vẫn có an lạc hạnh phúc.

Hiếu Cha Mẹ trong đạo Phật là dâng phụng đủ đầy hai yếu tố, vật chất và tinh thần. Nhưng tinh thần đó là phải quay về với chánh pháp, với sự khám phá của chính cha mẹ, chứ không phải của người con sở hữu dâng tặng ban cho. Người con chỉ có bổn phần trình bày thưa đáp cho cho mẹ rõ thế nào là chánh pháp mà thôi.

Đương nhiên người làm cha mẹ, đã dư sức dạy bảo con mình những căn bản luân lý thiện ác trong đời sống, nhưng nếu cha mẹ không học Phật không biết Phật pháp cha mẹ vẫn chưa thể hiểu được vấn đề hiếu dưỡng tuyệt đối của con mình.

Nói như vậy để thấy món ăn tinh thần của thế gian dâng tặng cho cha mẹ, là sống vâng lời cha mẹ, là làm người hiền lương có ích cho nhân quần xã hội vẫn chưa đủ để đưa cha mẹ đến niềm an lạc vô biên.

Thế thì hiếu cha mẹ theo đạo Phật thật sự liên hệ mật thiết đến giáo lý giải thoát của Đấng Toàn Giác.

Thưa vâng, giáo lý giải thoát, cho thấy cuộc sống là cuộc luân hồi đi mãi từ vô thỉ đến nay; cuộc luân hồi đó chính do ta chủ động. Và sức chủ động đưa con người luân hồi là do nghiệp lực tham ái, sân giận, si mê. Bao giờ con người còn ba vấn đề tham, sân, si này, cuộc luân hồi sẽ vô tận. Điều này thật dễ hiểu, vì những tham ái, những sân giận, những si mê khiến con người không thể không quay lại cuộc luân hồi, để giải quyết, để bám víu, để thanh toán, và như thế sẽ không bao giờ có chuyện ra khỏi luân hồi được!

Giáo lý của Đấng Toàn Giáo đã dạy như thế; trừ khi con người tỉnh thức giác ngộ thì cuộc luân hồi sẽ chẳng còn đe dọa, chẳng còn nối dài vô tận cuối cùng là sự chứng đạo vượt ra khỏi luân hồi, rồi tự tại đứng nhìn cuộc luân hồi để hạnh phúc, để đi vào đi ra theo nguyện lực, chứ không theo nghiệp lực si mê đọa lạc.

Vậy người con đại hiếu là người con biết hướng dẫn cha mẹ ra khỏi cuộc luân hồi. Chỉ có như thế mới là người đại hiếu, trọn vẹn ý nghĩa phụng dưỡng, đền đáp công ơn sâu dày cho cha mẹ.

Lần nữa nếu không tin như vậy, ta thử xét xem đã có biết bao người cha, người mẹ, khi nằm trên giường bệnh sắp ra đi có được hài lòng, có được an tâm hạnh phúc trong sự hiếu dưỡng của một vài người con? Và cho dù trên thế gian này có chuyện đó đi nữa, thì cha mẹ còn có những đứa con khác không làm vừa lòng cha mẹ, thì cha mẹ cũng chẳng yên tâm trọn vẹn ra đi.

Rồi như trên đời này vẫn có cha mẹ nào đó khi sắp lâm chung, được hết tất cả người con làm cha mẹ hài lòng, cả hai mặt tinh thần vật chất, thì cha mẹ vẫn khó hài lòng yên tâm, vì còn có rất nhiều người khác chẳng làm cha mẹ an vui để ra đi yên ổn – đó là những bà con họ hàng và những hàng xóm chung quanh, hoặc những người chẳng quen biết mà cha mẹ bỗng nhiên nhớ lại khi nằm trên giường bệnh…Tóm lại bao giờ cha mẹ còn lo lắng, còn suy nghĩ đắn đo trước lúc lâm chung thì nhất định phải bị nghiệp lực luân hồi.

Như thế cha mẹ chúng ta sẽ mãi mãi khổ đau cho dù ta có báo hiếu thế nào! Vậy thì ta có thể nói thẳng rằng, chẳng có cha mẹ nào trên thế gian này mà không đau khổ, vì bởi cuộc đời là đau khổ, đúng như giáo lý đức Phật dạy Khổ là chân lý. Thế thì hiểu ngay, khi cha mẹ hiểu cuộc đời là khổ, và hiểu Khổ là chân lý, thì cha mẹ đã bắt đầu tìm cách thoát khổ, và vậy cha mẹ đã không còn lo lắng đắn đo khi nằm trên giường bệnh trước phút ra đi.

Những người con nào có được cha mẹ như vậy quả là đại phước, phước hơn cả vạn lần cha mẹ thành tựu bất cứ việc gì ở thế gian.

Vậy thì có thể tóm tắt, việc hiếu dưỡng cha mẹ thiết thực cụ thể khi áp dụng giáo lý giải thoát, là phải hiểu rằng không phải đời này ta có cha mẹ, không phải đời nay ta mới sinh ra; ta đã có không biết bao nhiêu cha mẹ vì không biết bao lần sinh ra. Cứ mỗi lần như vậy ta chẳng báo hiếu được cha mẹ, cho nên ta phải sinh ra chứng kiến cảnh chia ly than khóc, rồi cứ thế ta khóc, cha mẹ khóc, và rồi cha mẹ cùng ta cứ mãi luân hồi!

Nghĩ như thế mới thấy tất cả mọi người có thể đã từng là cha mẹ ta, nhất là những người thân thuộc quen biết, những người này nhất định cùng ta luân hồi không biết bao nhiêu lần trong đau khổ.

Hiểu điều này người hiếu thảo cha mẹ, người được duyên học Phật, càng quán chiếu sâu hơn bằng cái nhìn, cảm nhận được cha mẹ quá khứ đang hiện hữu chung quanh ta, và cha mẹ hiện tại đã khổ đang khổ quá nhiều vì ta trong cuộc sống. Cho nên ta phải trả hiếu đền đáp tất cả, và việc trước nhất phải phát Bồ Đề Tâm, phát được tâm giác ngộ, học Phật, khuyên người kịp mau quay về con đường tỉnh thức. Làm được như vậy đó là ý nghĩa hiếu dưỡng cha mẹ rốt ráo nhất, và cha mẹ hiện tại sẽ là những người trong tương lai đầy đủ hành trang Bồ Đề lại tiếp tục cùng ta báo ân báo hiếu đến tất cả chúng sanh đã và đang đau khổ.

Nam Mô Đại Hiếu Mục Kiền Liên Bồ Tát.

Thích Phổ Huân, 2006

Đạo Hiếu Giải Thoát

Hạnh hiếu của người con Phật là một pháp tu, căn cứ trong pháp Tứ Ân Phật dạy, Ân Cha mẹ, ân Chúng sanh, ân Quốc vương, ân Tam Bảo. Người nào thực hiện tròn đủ hạnh hiếu với Cha Mẹ, sẽ dễ dàng hiểu biết và thực hiện tất cả những lợi ích còn lại trong đời sống bản thân, gia đình, xã hội. Ngược lại sẽ mất nhiều lợi ích trong đời sống, để cuối cuộc đời đau khổ không lìa khỏi thân tâm người đó.

Hiếu Cha mẹ

Phải hiểu hiếu hạnh thế nào mới gọi là thật hiếu, mới có thể thật sự đền đáp thâm ân cha mẹ. Thông thường chúng ta hiểu phải vâng lời cha mẹ, phải trưởng thành nên người, cuối cùng phải nuôi nấng dưỡng dục khi cha mẹ tuổi bóng xế chiều. Bổn phận nghĩa cử của người con là vậy, ai cũng hiểu; tuy nhiên lắm lúc hoàn cảnh không được thuận theo, khi trường hợp Cha Mẹ chẳng dạy được con, còn làm con cái phiền hà đau khổ. Hoàn cảnh như thế, người con khó thể thực hiện hạnh hiếu, và thường phó mặc buồn chán, không màng gì cả, cuối cùng khổ càng thêm khổ.

Theo giáo lý nhà Phật, đây là quả báo nghiệp duyên của một số người phải chịu như vậy. Nghiệp báo này phải chịu đựng cho đến bao giờ, tùy theo nghiệp lực đã làm trong quá khứ, cũng như nhân nghiệp đang làm trong hiện tại. Nếu hành động hiện tại tạo đủ thiện duyên phước đức, quả báo hiện tại sẽ đủ chuyển đổi hoàn cảnh đời nay, bớt đi đau khổ, lại còn an vui.

Xét như trên, nếu muốn hiếu thảo đền ân cha mẹ, người con phải hiểu nhân quả. Hiểu rằng cha mẹ có đối xử thế nào đi nữa, nhất định đã có sự liên hệ với ta trong nhiều kiếp quá khứ, hoặc ân hoặc oán. Ân oán đó từ sự gần gũi thương yêu sinh ra; có thể ban đầu rất thương yêu, rồi vì tự hiềm, tự kỷ, dục lạc cá nhân, thương yêu trở thành oán hận, oán hận thành thù địch, đeo đuổi tìm kiếm qua bao nhiêu đời kiếp.

Nếu đời này ta có hiếu là do đời trước cha mẹ và ta gieo duyên thương yêu quá nhiều, trong đó ta là người vay tình thiếu nghĩa với cha mẹ, cho nên ngày nay phải đáp ân trả hiếu. Nếu đời này ta không trọn hiếu với cha mẹ, có lẽ đời trước cha mẹ đã khiếm khuyết ân tình với ta, đã không được liên hệ thương yêu giữa hai bên đầm ấm. Đại khái nhân nghiệp quá khứ như vậy, cho nên hiện tại ngày nay mới xảy ra. Nhưng như đã thưa, thế nào đi nữa, ta và cha mẹ đã gắn bó gần gũi với nhau nhiều đời rồi.

Giáo lý Phật dạy, chẳng có gì không có nhân duyên, nhân quả. Và nhân quả đó sẽ chấm dứt, chẳng còn xoay chuyển lung lạc với ta nữa, là bao giờ ta thành Phật chứng đạo giải thoát; còn như chưa đến bậc toàn giác, dù bậc Bồ Tát lớn vẫn phải tiếp tục dụng công tu tập không bao giờ dám lầm lẫn nhân quả được.

Khi hiểu sự liên hệ tình cảm thương yêu của Cha Mẹ, chúng ta phải càng thương cha mẹ hơn, vì sao? Vì trước tiên ta nhờ Cha mẹ mới sanh được làm người, chứ không phải làm thú. Làm thú không bao giờ có cơ hội hiểu biết như người, để hiểu biết nhân quả chấm dứt sự ân oán trả vay trong vô số kiếp. Ta đừng cho rằng cha mẹ chỉ là nhân thương yêu dục lạc mới sanh ra ta; nếu nghĩ như vậy ta sẽ không có tình thương nào với bất cứ ai, vì tất cả người trên thế gian này hầu hết đều do nghiệp lực ái dục sinh ra. Vậy thì ta phải sống và thương yêu ai đây, cho đúng người ta chọn không từ dục lạc sinh ra?

Thế gian này nếu có một người đạo đức toàn thiện, đáng làm Thầy ta thì người đó cũng từ nghiệp ái sinh ra; ngay cả đức Phật cũng phải từ vô thỉ kiếp từng là chúng sanh trong dục giới, có khi còn làm thú nữa. Tất nhiên hiện thời, hay nói đúng hơn từ khi chúng ta biết được Đức Phật xuất hiện tại Thiên Trúc ta mới chọn đúng một người không từ nghiệp ái dục lạc sinh ra. Người đó (Phật) mới thật xứng đáng. Và theo tinh thần Bồ Tát đạo những đệ tử chứng Thánh quả cũng không phải là người từ dục lạc sinh ra, đó chỉ là sự thị hiện thọ sanh, hóa độ chúng sinh mà thôi.

Thế thì ta phải hiếu thảo cha mẹ, là sự tri ân đầu tiên sinh được làm người, dù nhân duyên với cha mẹ có xảy ra thế nào đi nữa. Chỉ có làm người ta mới học hiểu được tất cả sự việc trên đời này; chỉ có làm người ta mới hiểu biết vô số thế giới chỉ là nhân duyên, nhân quả thiện ác tạo thành; và chỉ có làm người ta mới biết giáo lý giải thoát, phát Bồ Đề Tâm thành Phật giải thoát tất cả…

Hiểu được thắng duyên lợi ích làm người, và sự liên hệ thương yêu với Cha Mẹ, rồi hiểu giá trị cao cả hơn khi làm người mới hiểu giáo lý giải thoát; bây giờ ta mới thấy sự hiếu thảo đối với Cha Mẹ rõ ràng không phải chỉ là đơn thuần vâng lời, phụng dưỡng nuôi nấng. Ta phải nhất định gây nhân tạo duyên, cùng với Cha Mẹ tìm hiểu Nhân Quả nghiệp báo.

Tự bản thân chúng ta phải quy y Tam Bảo, hướng dẫn chính mình trở về với giáo lý giải thoát; ý thức cuộc đời là vô thường, đời sống hoàn toàn chỉ là vòng xích nhân duyên nhân quả luân hồi đau khổ. Phải dâng tặng cúng dường Cha Mẹ món quà cao cả nhất là ba ngôi Tam Bảo, là sự nương về quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng (đoàn thể thanh tịnh). Cha Mẹ mà hiểu được, rồi quy y Tam Bảo, đó là niềm vui lớn nhất của người con, và đó là hiếu hạnh không thể nghĩ bàn được. Bấy giờ ta với Cha Mẹ sẽ trọn đầy một tình thương bất diệt, không còn phải trong tình thương ái dục, hứa hẹn những kiếp sống sau.

Thương hiểu chúng sanh

Sau khi đã hiểu và thực hành hạnh hiếu dâng hiến cho Cha Mẹ, người Phật tử không thể không nghĩ đến tất cả chúng sanh khác. Chúng sanh đó là ai? Xin thưa, cũng là Cha Mẹ nhiều đời nhiều kiếp của chúng ta. Trong Kinh Báo Hiếu Phụ Mẫu Ân có đoạn kể, chính Phật còn phải quỳ lạy đống xương khô! Vì sao? Vì Ngài dạy rằng, trong những lớp xương khô đó có kẻ đã từng làm Ông Bà, Cha Mẹ Ngài.

Đã có Ông Bà, Cha Mẹ, tức phải có thân thuộc vợ chồng, anh chị em với nhau. Nói chung tất phải có liên hệ tình cảm thương yêu, cùng khổ với nhau. Hễ còn là chúng sanh là còn trong ba cõi triền phược nhiễm tình; người trước kẻ sau cứ mãi quay quanh trong đau khổ. Vậy đến chừng nào mới dứt, nếu không biết giáo lý giải thoát vượt khỏi luân hồi.

Khi ta ý thức được vòng luân hồi nhân quả của kiếp người vì tình thương dục ái, ta mới hiểu mới thương yêu cha mẹ; và còn nghĩ tưởng đến tất cả những người quen biết, xa lạ, có khác gì hơn hiện ta đang sống.

Trong pháp Tứ ân, thiết nghĩ ân cha mẹ là hàng đầu, nhưng lại nghĩ ân chúng sanh chẳng có khác biệt, vì chúng sanh cũng từng là cha mẹ chúng ta huống chi có chúng sanh mới có cha mẹ; đó là sự liên hệ tương quan của muôn loài vạn vật nương tựa tồn tại lẫn nhau, không có cái này sẽ không có cái kia, và ngược lại. Thử nghĩ ta có thể sống còn được bao lâu, nếu từ chối mọi thứ từ vô số bàn tay khối ốc của người khác.

Cuối cùng quan trọng hơn hết, là tất cả chúng sanh đều chẳng khác nhau trên mặt bản thể thanh tịnh, nghĩa là bản tâm thể tánh với nhau như một. Khi chưa giác ngộ người này kẻ kia có thể sai khác, đó là nhân quả mỗi người, mỗi hoàn cảnh chánh báo, y báo, tức hình thù khối óc; nhưng khi đã hiểu giáo lý giải thoát, tất cả sẽ trở về với bản thể chân như vô ngại. Nói rõ hơn đó là Phật tánh, là tánh thể của Như Lai, như lời Phật dạy: Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh.

Cụ thể hơn nữa, Phật dạy “Phụng sự chúng sanh là cúng dường chư Phật”, đây là việc khẳng định; đến đây chúng ta nên hiểu, trở thành một người chân chính trong xã hội nhân quần, đó cũng là điều thực hiện hiếu dưỡng cha mẹ; thêm nữa hiếu cha mẹ, mới hiểu được tình thương tất cả.

Tóm lại chúng sanh từ vô thỉ kiếp cứ vì bó buộc trong thương yêu vị kỷ cá nhân, chỉ sống vì mình không thường nghĩ đến thế giới chung quanh muôn người muôn vật. Bản tánh như vậy, tạo thành ngã ái tham si, không thể ra khỏi luân hồi sinh tử. Phật dạy hiếu dưỡng cha mẹ, đó là pháp cơ bản để kính trọng muôn loài; do tình thương hiếu dưỡng này ta mới thấy tất cả đều có cha mẹ, tất cả đều cần tình thương. Và tình thương hiếu kính nếu được đối xử với tất cả, mới đúng là tình thương chân thật, không phân biệt giả dối.

Pháp giới vô biên không tưởng được, nhưng tâm tưởng chúng ta có thể chu du khắp pháp giới, đó là theo lời Phật dạy, tâm sinh ra tất cả, tâm tạo thiện tạo ác, tâm là họa sư có thể vẽ vời muôn cảnh; và tâm có thể thành Phật độ vô số chúng sanh.

Cứ mỗi mùa Vu lan đến, xin được cầu nguyện đến tất cả những người con của cha mẹ, trên khắp năm châu bốn biển, cùng nhau thực hiện niềm hiếu dưỡng kính thương đến hết thảy muôn loài vạn vật.

Nam Mô Đại Hiếu Mục Kiền Liên Bồ Tát

2008

Trọn Hiếu

Tiết trời ở đây (Úc Đại Lợi) hiện mùa lạnh, ngược với quê nhà là mùa nóng, đang chuyển sang Thu. Hai bên đất nước dù cách nhau ngàn dặm nhưng tình người con Phật đồng hướng về ngày Vu Lan chẳng ngại không gian hoàn cảnh.

Ngày Vu Lan là ngày rằm tháng Bảy, tưởng nhớ về đức hiếu hạnh của bậc đại thánh Mục Kiền Liên. Theo truyền thống như vậy, nên dù ở phương trời nào, người Phật tử chẳng quên sự kiện này. Nhưng không phải chỉ có người Phật tử mới hiểu được Vu Lan là ngày trọng đại. Hai tiếng Vu Lan chỉ là một danh từ ghi lại một sự kiện, làm mốc điểm thời gian, khởi đi vào sinh hoạt xã hội của một dân tộc hay một quốc gia. Như thế ý nghĩa và thật chất của sự kiện mới là quan trọng. Ý nghĩa đó là diễn đạt về lòng hiếu; vậy hễ ai nhận thức được Hiếu là nhận thức được niềm vui và có chung một suy tư, cảm kích về hai đấng sanh thành.

Cảm niệm, suy tư, tưởng ghi, cảm kích, xúc động, ưu hoài… đều là những gì phát xuất từ một tình thương; và tình thương, tình yêu đó nhẹ nhàng sâu đậm thế nào tùy vào mỗi tâm tư con người bộc phát. Nếu là văn sĩ, thi sĩ, tình cảm này sẽ hóa thành tác phẩm chuyên chở, tải đi hiến tặng cho người. Cả đến họa sĩ chỉ mượn đường nét, màu sắc cũng vẽ nên hình ảnh trừu tượng, lập thể, hóa thành cụ thể như chân dung hình dáng mẹ già, với nhiều nét nhăn hằn trên khuôn mặt, với ánh mắt từ hòa, thương mến. Trong ánh mắt nặng trĩu tình thương con, thương luôn cả cháu. Chân dung người cha cũng vậy, họa sĩ tài ba có thể phác họa, nói lên tánh cương trực dõng dạc của một người chồng, thương lo cho vợ, cho con, in hằn lên nếp nhăn sâu kín. Nói chung thương yêu đã được hình ảnh hóa trên khối óc bàn tay nghệ sĩ.

Tuy vậy vẫn chưa đủ để nói lên tình thương của cha mẹ, và lòng hiếu thảo của những người con; vì tất cả thi văn, họa phẩm chỉ là gắng gượng phô bày hạn hẹp trong ý thức sâu thẳm mầu nhiệm của tình thương. Bởi tình thương cần nên biểu hiện qua hành động, để không đánh mất tính chất cao quý của người thương và được thương.

Có nhiều người không cần phô bày hình thức hiếu kính cha mẹ, họ chỉ âm thầm làm những gì cha mẹ thích; cố gắng tận hưởng trọn những ngày tháng cha mẹ hiện tiền. Rồi khi cha mẹ chết đi họ vẫn âm thầm tiếp tục hiếu kính, tưởng niệm bằng cách ghi nhớ lời cha mẹ dạy, thể hiện qua cách sống dạy dỗ con cái.

Nhưng cũng có người con vì quá hiếu cha mẹ, phải vâng lời dạy bảo, làm những việc trái với điều thiện. Đây lại nói lên niềm kính hiếu, lòng thương yêu vô hạn của người con. Chính việc sâu sắc tế nhị của lòng hiếu thảo như vậy, nên sự diễn bày qua ngôn ngữ, thi, văn… chỉ là sơ sài giới hạn.

Đến đây chúng ta thử nghĩ về sự hiếu kính trong đạo giải thoát. Nói về tội và phước, Phật từng dạy, không tội nào hơn bằng tội bất hiếu, và không phước nào hơn, phước hiếu kính hai đấng sanh thành. Thâm sâu hơn nữa Phật lại dạy, sanh ra trong thời không Phật, hãy nên thờ kính cha mẹ như kính thờ Phật. Như thế đủ thấy, hiếu thảo là nền tảng xây dựng nhân cách con người tuyệt hảo mãi mãi làm đẹp cho đời.

Nếu thế hệ ngày nay chữ Hiếu được tuyệt đối đề cao ca ngợi, thế hệ sau theo đó sẽ được duy trì, ngược lại nếu hiếu kính chẳng còn xem trọng, tất đàn trẻ nhỏ lớn lên không ai học hỏi, biến thành xem nhẹ hai đấng sanh thành.

Một xã hội, một quốc gia sanh toàn những người con hiếu thảo, ta có thể đoán rằng, tệ nạn bạo hành, khủng bố đấu tranh, chắc chắn sẽ hiếm xảy ra ở quốc gia đó. Người con hiếu thảo sẽ cảm nhận được niềm hạnh phúc của một gia đình sống trong từ hòa hiếu kính với nhau; tính chất từ hòa đó sẽ tạo nên con người lương thiện hơn, từ đây họ sẽ tôn trọng hạnh phúc người khác. Đó là nguyên nhân tối trọng của sự hiếu kính. Tuy nhiên, người con hiếu thảo còn phải hiểu lời Phật dạy, phải cố gắng lấy chánh pháp thể hiện qua lòng hiếu thảo của mình; phải phương tiện giúp cha mẹ phân biệt được chánh tà chân vọng theo pháp giải thoát. Chỉ vừa lòng cha mẹ trong một mức độ giới hạn của người Phật tử; không nên vì quá thương cha mẹ, tạo ra nghiệp ác, gây quả báo bất thiện cho cha mẹ và chính mình.

Người con hiếu thảo nên khuyên cha mẹ quay về con đường chánh pháp, đây là chánh nhân đền đáp công đức sâu dầy của cha mẹ, để mong ra khỏi biển khổ luân hồi. Có như vậy mới là báo hiếu trọn vẹn, không thì tất cả chỉ là quả báo hữu lậu; cha mẹ có hạnh phúc sung sướng thế nào cũng là phước báo thế gian, hay nhiều lắm là thiên phước (cõi trời), vẫn còn quay mãi trong ba cõi.

Ngày nay, chúng ta đang sống vào thời kỳ xa chánh pháp, không diễm phúc nghe được pháp âm của đấng Điều Ngự Vô Thượng Sư (Phật) dạy về chữ hiếu; lẽ đó ta có thể nghi ngờ phước báo thâm sâu này; nhưng ta lại nhớ trong kinh Báo Hiếu Phụ Mẫu, lời đức A Nan thuật lại, chính thân Đấng Điều Ngự đã quỳ phục lạy tạ đống xương, kính tưởng ân nghĩa ông bà cha mẹ sanh ra thân này. Hình ảnh đó đủ cho ta hiểu, hiếu kính ông bà, cha mẹ, trọng ân đức người đi trước là duyên lành đưa ta sống trong chánh pháp; và lời Phật dạy trong vô lượng pháp âm, cũng chỉ thấy rõ việc lễ hiếu kính người là tối trọng.

Giờ đây mỗi mùa Vu Lan về, lòng người con hiếu chẳng thể quên được ân đức cao dầy của cha mẹ, và công ơn đi trước của các bậc tiền nhân. Chúng ta hãy lắng lòng trầm tư mặc niệm, tưởng về ân đức sinh thành cha mẹ từ vô số kiếp, và sám hối dâng lên niềm yêu thương kính hiếu cha mẹ hiện tiền. Ta nguyện sẽ là những người con hiếu sống trong giáo pháp giải thoát, để từ đây cho đến tương lai góp phần tô điểm hiếu hạnh, hiếu từ trong muôn loài muôn vật.

Nam Mô A Di Đà Phật

2003 –

Nghĩ Về Vu Lan

Trong hàng Chư Thánh đệ tử của Đấng Điều Ngự có Ngài Mục Kiền Liên, vị đệ tử thần thông bậc nhất; Ngài có thể lên trời xuống đất đi đi lại lại dễ dàng. Ngài thi triển thần thông mà không sợ đấng Điều Ngự quở rầy, vì Ngài không lạm dụng do sự đòi hỏi hiếu kỳ của mọi người cũng như cho sự thỏa mãn chính Ngài. Tất cả những biến hóa đó đều vì Phật pháp, đều đưa mọi người đến gần đạo giải thoát. Sự thành tựu và khéo léo hiện hóa thần thông của Ngài, đã được đấng Điều Ngự hài lòng khen ngợi là vị đệ tử có một không hai về mặt thần thông hơn tất cả.

Khi được mọi người công nhận và tự thấy sự thật chính mình như vậy, Ngài không khỏi nghĩ về một sự kiện, mà trong đời Ngài không thể quên được. Điều này làm cho Ngài buộc phải triển hết thần thông bằng mọi cách, đó là tìm lại mẹ Ngài. Mẹ Ngài mất đi mang theo nghiệp ác, đến nỗi phải đọa địa ngục A Tỳ. Là người con chí hiếu, Ngài không thể không cứu mẹ dù Ngài dư biết rằng đó là do nghiệp quả; nhưng hiếu hạnh của một bậc Thánh, tưởng không giao động lại còn mãnh liệt hơn! Điều này khiến hàng phàm phu thế tục như chúng ta phải suy nghĩ. Chúng ta chắc rằng Ngài đã phương tiện thầm dạy chúng ta, vì trong cương vị là một bậc Thánh vẫn còn nhớ đến ân nghĩa mẹ cha; vẫn còn thấy chưa đáp đền hết công ơn phụ mẫu.

Thật vậy trong các pháp thế gian pháp hiếu hạnh là đệ nhất; Phật đã từng dạy, cha mẹ là hai vị Phật sống phải nên thờ kính.

Ngày nay xã hội văn minh, con người nặng lo kiến thức vật chất, người ta đã xem nhẹ tinh thần tâm linh, chỉ nghĩ làm sao lớn lên cho mau, để lãnh hội, tiếp thu cho nhiều kiến thức hầu làm cứu cánh mưu sinh. Kết quả là việc thành tựu tiền tài vật chất mang nặng trong đầu, để rồi đối xử với nhau qua sự hơn thua trao đổi. Từ đó tình thương đối với hai đấng sanh thành cũng chỉ là đền đáp bằng vật chất mà thôi.

Vấn đề thấy rõ, ngay tại xã hội văn minh giàu có này; ở đây cha mẹ con cái được nhiều phúc lạc an sinh xã hội cấp cho, nên quan niệm về chữ hiếu đối với người con lớn lên tại đây gần như lạ lùng. Việc này không nên trách cứ gì, vì theo luật duyên khởi nghiệp báo, hoàn cảnh và tâm cảnh con người đều hòa nhau tương xứng; nhưng dù thế nào đi nữa hai đấng sanh thành phải là cơ bản cho sự thánh thiện nội tâm của mình. Một người không thể gọi là tốt khi xem nhẹ vấn đề này; và thật có tốt đi thì cuối cùng họ cũng phải hoàn chỉnh điều tốt đó mà quay về tu chỉnh điều cơ bản kia.

Nếu nói về vai trò người Phật tử thì chữ Hiếu phải là hàng đầu; bởi cái nhìn thương tưởng đến các loài súc sanh thể hiện qua việc không giết hại bằng cách chay lạc, cũng chỉ vì quán sát được chúng ta đã tử tử sanh sanh trong luân hồi lục đạo. Do đó có khi ta đã là cha mẹ của chúng và chúng cũng có khi là cha mẹ ta; rồi nay nhìn cha mẹ hiện tại, nếu không thể biểu lộ được hành động hiếu hạnh, thì việc nhìn xa kia làm sao cảm hóa được.

Ngài Mục Kiền Liên đã hiện hóa thần thông để chúng ta nhìn về hiện tại và quá khứ; vì hiện thế của Ngài đã sống trọn vẹn hiếu hạnh đến cha mẹ bằng lối sống của bậc Thánh vô sanh không phân biệt. Ngài có thể nhìn các bà mẹ đau khổ khác như là mẹ Ngài, và chắc chắn như thế; vì lòng từ bi của bậc A La Hán; nhưng Ngài vẫn tìm xuống địa ngục cứu mẹ, như vậy có phải Ngài vì chúng ta mà hành động nhắc nhở chăng!

Ngài gặp lại mẹ đang chịu hình phạt đói khổ đau đớn nhất trong địa ngục; hình ảnh đó làm Ngài bật khóc, vội tìm thức ăn dâng cho mẹ; nhưng mẹ Ngài đã không thể thọ dụng, dù Ngài đã dùng thần thông dâng lên cho mẹ. Cuối cùng phải gạt lệ chia tay, đành nhìn mẹ đau buồn đói khổ. Ngài vội gặp đấng Điều Ngự cầu xin cứu giúp.

Đến đây là vấn đề mà chúng ta phải suy tư cho việc tu niệm của mình. Thần thông như Ngài Mục Kiền Liên vẫn vô phương cứu mẹ, khiến ta phải nghĩ về vấn đề tạo nhân chịu quả của một con người không thể mất đi, và quả báo tuy vô hình nhưng đeo đuổi theo ta đến muôn kiếp. Nặng thì đọa địa ngục, nhẹ thì sanh trở lại mà chịu khổ đau suốt đời. Rõ ràng là những hình ảnh ở thế gian này, như là: người thì quá giàu, kẻ quá nghèo, người quá sung sướng, kẻ quá đau khổ; người đã giàu còn xinh đẹp ai nhìn cũng thích, kẻ đã nghèo lại mang hình tướng xấu xa phải tránh né mọi người… Còn súc sanh cầm thú đâu phải là ngẫu nhiên nhất định là súc sinh; có những con vật (chó, mèo) được đối xử như con người, nếu không nói đôi khi còn hơn con người nữa; điều này ai cũng thấy tại các xứ giàu có văn minh. Chẳng hạn ở các siêu thị có bán riêng đồ ăn cho chúng, cả đến thuốc ăn khó tiêu, hay cảm lạnh sổ mũi. Còn có cả bác sĩ thú y chuyên khoa lo cho chúng. Nghe đâu ở Anh Quốc sắp chính thức cấp thẻ thông hành (passport) cho chó, mèo cùng chủ đi du lịch. Nhưng ngược lại có biết bao con vật sanh ra chỉ để làm món ăn cho con người, nói gì được thương tưởng đến, hay như chuyện không tưởng mà có thật vừa kể trên.

Ngài Mục Kiền Liên chỉ cứu được mẹ do nhờ thần lực của mười phương Tăng; điều này hẳn nhiên là vậy vì không sẽ trái luật nhân quả. Nhờ thần lực mười phương Tăng, chúng ta rõ hiểu là nhờ vào tha lực, và quan trọng hơn nữa là nhờ vào chính đương sự phải hồi tâm. Điều đó hẳn biết rằng Bà Thanh Đề đã hồi tâm sám hối, khi thấy lại được con mình là chuyện không bao giờ bà dám nghĩ; và con bà xuống tận địa ngục gặp bà, đã làm bà nhận ra lỗi của bà quá lớn, lại biết con bà là bậc Thánh Tăng khiến bà đã thanh tịnh sám hối. Do như thế mới chiêu cảm được tha lực và hòa vào làm một, bà mới tức khắc được thoát địa ngục sanh về cõi trời.

Phật tử chúng ta ngày nay cứ mỗi năm tổ chức Lễ Vu Lan, không chỉ thầm nhớ về gương hiếu hạnh của vị Đại Thánh Mục Kiền liên, mà còn có dịp suy tư đảnh lễ Đấng Thế Tôn đã từ bi thương dạy chúng ta, phương cách báo ân báo hiếu. Và với người con nào đã và đang còn cha mẹ tại thế, hãy nên vâng lời Phật dạy tu hạnh Hiếu đạo làm đầu.

Kính dưỡng cha mẹ bằng vật chất tiện nghi tuy là thiết yếu, nhưng về tâm linh hướng đến chánh pháp thật quan trọng vô cùng. Do vì thế gian vô thường, vạn pháp vô ngã, cha mẹ thế nào rồi cũng sẽ chia tay chúng ta mà đi, bấy giờ người con nào có thật hiếu đến đâu cũng vô phương cứu khổ cha mẹ; đó là sự thật muôn thuở đến nay, duy chỉ có Phật pháp mới có thể đưa cha mẹ ra đi trong niềm an tịnh.

Hướng dẫn cha mẹ hiểu về nhân quả, nghiệp báo, hiểu về cảnh giới an lạc yên vui của tinh thần tâm linh, đó là món ăn tinh thần mà người con thật hiếu không thể thờ ơ được. Cũng thế mà người xuất gia đã trọn lành trọn hiếu với cha mẹ, nhưng điều này lại không khỏi bị ngộ nhận! Nếu người xuất gia là bất hiếu thì Thái tử sĩ Đạt Ta đã không thành Phật, và vô số đệ tử của Ngài cũng không thể chứng đạo. Tuy nhiên được cha mẹ đồng ý cho xuất gia việc này là phương tiện tiến gần đạo hơn; và tất nhiên không thể bỏ cha mẹ đi tu, nếu trong hoàn cảnh mình là người duy nhất nuôi dưỡng cha mẹ.

Nhắc lại vấn đề tha lực của mười phương Tăng khiến Ngài Mục Kiền liên cứu được mẹ, làm chúng ta phải suy nghĩ pháp lực bất tư nghì của đạo giải thoát. Ngài Mục Kiền Liên đã là Thánh Tăng đắc quả Vô Sanh tự cứu được mình rồi, nhưng vô phương cứu mẹ; còn bản thân chúng ta tu hành ngày nay có được mấy người tự cứu được mình, có đâu dám nói cứu người khác. Ngay cả phương cách nhờ tha lực mười phương tăng, nếu Đức Thế Tôn không dạy thì Ngài Mục Kiền Liên cũng không biết được. Đến đây lại thấy pháp cầu tha lực thật mầu nhiệm khó biết khó tin; và con đường tu của chúng ta ngày nay nếu muốn hồi hướng công đức của mình mà chẳng nhờ tha lực chư Phật, thì công đức nhỏ nhoi kia có được những gì?

Nương nhờ vào tha lực, cụ thể cũng có nghĩa là sinh hoạt tu hành của chúng ta luôn được sự hỗ trợ mọi thứ từ bên ngoài; từ các bạn đồng tu sách tấn cho nhau, đến tất cả mọi người chung quanh cho ta đầy đủ phương tiện vật chất và tinh thần. Không có tha lực này ta khó thể thành đạo.

Ta có thể hiểu pháp tánh bình đẳng về Tha Lực là vô phân biệt, để hòa vào sự toàn nhất không thấy người và mình, như vị hành giả vừa bước vào quả vị Dự Lưu (Tu Đà Hoàn), không tự cho mình đã đạt đến mức độ nào đó, mà ngược lại thấy rằng những gì mình đạt được cũng chỉ là do có mặt người khác mà thôi. Nhưng điều đó nói lên lý tánh không hai (bất nhị) của bậc liễu đạo; với chúng ta thì rõ ràng có sự nương tựa và hướng về, chẳng hạn nếu chúng ta không cầu Phật đạo thì muôn kiếp sẽ không thành giải thoát.

Cầu Phật đạo nghĩa là thân tâm hướng về Phật pháp và thực hành mọi pháp môn nào, tâm niệm cũng phải hướng về quả giải thoát; mà hướng về quả giải thoát đó là hướng đến tha lực. Chúng ta chớ nghĩ rằng đạt đến trình độ không còn cầu gì nữa là không có tha lực trong đó. Không hẳn đúng như vậy. Vì kẻ đạt đến trình độ vô cầu, cũng đang cầu được cái vô cầu và cũng mục đích chung hướng về Phật quả, vậy thì cũng nhờ tha lực rồi. Cho nên đời nay những người đến với Phật pháp quá trễ như chúng ta, phải lấy pháp Phật làm thuyền tha lực hành đạo, và bất cứ hành đạo bằng con đường nào mà thiếu sự hướng về tha lực gia trì của chư Phật tất cả sẽ dễ biến thành ma đạo.

Tóm lại ba thời Chánh pháp, Tượng pháp, Mạt pháp người tu theo Phật đều hướng nhờ vào tha lực để khoảng cách thành đạo được chắn chắn an toàn hơn.

Nhận rõ được lời dạy của Phật trong ngày Vu Lan, và việc làm đại hiếu của Ngài Mục Kiền Liên chúng ta sẽ không cô phụ lòng từ bi của đức Thế Tôn đã ban dạy cho ta giáo pháp nhiệm mầu, để trọn thành người con hiếu thảo. Cũng như trên bước đường tu, chúng sẽ luôn được dìu dắt vững vàng dưới ánh sáng đạo vàng giải thoát.

Nam Mô A Di Đà Phật

2000

Người Phật Tử

Từ khi Đức Thế Tôn khai sáng đạo vàng giải thoát, đến nay đã hơn hai mươi lăm thế kỷ; hàng đệ tử của Ngài số lượng không thể tính biết được. Nói như vậy là tính luôn cả hàng phi nhân, ẩn hình khó thấy. Tuy nhiên hàng đệ tử chứng đạo, hay sống ít ra giống như Thế Tôn có lẽ chẳng có là bao, so với số đệ tử chỉ có mang danh, mang tiếng là đệ tử Như Lai. Trong thời chánh pháp nhận định như vậy là sai, nhưng thời mạt pháp hiện nay phải nói gần như hoàn toàn là đúng.

Nói rõ hơn hàng học Phật như chúng ta hiện nay, chỉ còn danh nghĩa đệ tử Như Lai hiện lên qua hình ảnh; dù rằng thế kỷ hôm nay vẫn còn xuất hiện các bậc Thánh tăng, các vị chân tu đang hành hoạt, hoặc ẩn mình tu hành đâu đó.

Thật may mắn cho người nào đã và đang sống gần gũi với bậc chân tu thánh thiện; và lại thật buồn cho chúng ta vẫn mãi được xưng gọi là Phật tử con Phật mà không hiểu lời dạy của Như Lai! Tại sao lại không hiểu lời Phật dạy? Hỏi tất phải trả lời, trả lời cái ngu ngơ mà người viết cũng chẳng hiểu! Chẳng hiểu cái mình cho là hiểu mà thành không hiểu!

Thôi đành phải phân bua, tự tìm hiểu chính nơi bản thân mình.

Tạm chia ra vài quyết đoán, để mong thấy rõ kết quả rồi mới quả quyết được ý nghĩa và mục đích mà bấy lâu tự cho mình hiểu Phật!

Thứ nhứt: thử tìm hiểu về cái gọi là ngộ và chứng đạo

Thứ hai: sống như Thế Tôn dạy!

Cái gọi Ngộ và Chứng đạo

Ngộ đạo, ai cũng hiểu là hiểu biết nhận thức được đạo lý giải thoát, để có kết quả vui mừng hạnh phúc không sao kể được. Người ngộ đạo có thể ví như mở được cổng vào sân nhà; có thể đến gần quan sát ngôi biệt thự một cách cụ thể rõ ràng, chứ không phải đứng ngoài hàng rào nheo mắt

nhìn ngó. Tuy nhiên dù đã vào tận sân nhà đứng gần sát mặt, thậm chí tiếp chạm biết được căn nhà làm bằng chất liệu gì; nhưng so với kẻ đã vào bên trong nhà, thì người bên ngoài chẳng biết chi cả. Ngộ đạo có thể tạm ví dụ như vậy, dù thật vui, thật hạnh phúc rờ chạm được ngôi nhà mà bấy lâu chỉ đứng bên ngoài ao ước, nhưng rồi vẫn mãi không hiểu được bên trong. Giáo lý Như Lai như ngôi nhà vàng, ai ai cũng đều mơ ước được vào bên trong thưởng thức tất cả đồ vật quý báu. Với hàng hậu học như chúng ta thế kỷ ngày nay, chỉ có đứng bên ngoài thấp thó, với tay mà chẳng làm sao đụng được. Nhưng dù bên ngoài, đã cảm thấy hạnh phúc, lắm lúc còn an lạc nữa, huống gì vào được sân nhà; và như vào bên trong nhà, thì không thể nghĩ bàn được.

Ta không vào được sân nhà, vì ta không có chìa khóa, đó là vấn đề dễ hiểu; nhưng khó hiểu là chìa khóa đó do chính ta làm ra! Vậy chìa khóa là sự hiểu biết về đạo giải thoát ta không bao giờ dám nói là hiểu được Đấng giải thoát. Chẳng nên lầm là đã hiểu Thế Tôn, biết Thế Tôn qua kinh sách, tức hiểu pháp giải thoát. Ta có thể hiểu pháp Tứ đế, Thập nhị nhân duyên, Nghiệp báo, kể cả một ít về Duy thức, Tánh không… những giáo lý căn bản, thường được nhắc đến; nhưng đó là lý hiểu biết theo nhận thức của ta, và cái hiểu đó vẫn còn cách xa với sự giải thoát. Nói đúng ra ta chỉ có tạm hiểu, nên chẳng được sự hỷ lạc với niềm tin hiểu đó. Niềm hỷ lạc phải thật mạnh mới khiến gọi là hiểu; hiểu đến nổi thay đổi được đời sống phàm phu thế tục của mình mới là hiểu; đó chính là lúc chìa khóa tự nhiên hiện ở trong tay.

Thử nghĩ, ta nói là hiểu giáo lý giải thoát, dù là căn bản nhất như là Khổ, sự thật có đúng vậy không?

Nếu quả thật hiểu khổ, tất nhiên phải sợ, vì khổ không ai lại thích. Khi sợ ta phải làm gì? Phải tìm cách diệt nó đi, chứ không thể chạy xa tránh nó; vì làm gì có thể trốn nó được! Nó chính là hoàn cảnh trên địa cầu này, và thân thể con người này. Nói chính xác hơn, nó chính là thân thể và ý thức chúng ta. Nó dính kẹt ngay trên thân xác và tinh thần, thì làm sao trốn được; cho nên phải nhìn ngay nó mà diệt nó. Thế ai đã diệt được nó? Không diệt được nó, vậy chẳng khác gì là không hiểu nó! Đừng nói là tôi hiểu, nhưng vì khó diệt thôi! Xin thưa không đúng vậy. Nếu quả thật là hiểu ta nhất định thực hành làm được, cũng như hiểu bài toán, nhất định phải giải được. Còn hiểu mà giải không được thì không thể gọi là hiểu hoàn toàn.

Khổ là một cụ thể, ai cũng sợ, nhưng vì không hiểu hết ý nghĩa Khổ nên nói sợ chứ thật sự chưa sợ. Và do chưa sợ nên không nỗ lực tiêu trừ; nhưng dù nói sợ hay không sợ mà không giải quyết, thì khổ vẫn là đau khổ, rồi cuối cùng nước mắt chúng sanh nhiều hơn nước biển, đó là lời Phật dạy chẳng sai.

Thế thì ta không có được chìa khóa trong tay, là do chỉ hiểu trên ngôn ngữ, tình thức mà thôi; ta chỉ hiểu bằng cách nhìn nhận nó theo tình cảm lý trí thường tình thế nhân. Cho đến có thể lý giải bình luận thật sâu sắc về khổ, một cách rõ ràng cụ thể; nhưng rồi chỉ là vô ích không giúp được mình, cũng vì điều đó toàn là ngôn ngữ văn chương, rỗng tuếch chẳng phải việc làm cụ thể.

Đó là nguyên nhân ta mãi đứng bên ngoài không tìm được chìa khóa. Thời nay người được chìa khóa, vào tận sân nhà tha hồ nhìn ngắm đụng chạm tường vách cửa sổ ngôi nhà quả là hiếm hoi. Người được vậy ta gọi là ngộ đạo; nhưng ngộ đạo vẫn còn rất xa với người chứng đạo.

Chứng đạo là thêm được một chìa khóa nữa, chìa khóa này lại làm bằng vàng ngọc, xứng hợp với ngôi nhà vàng, nên có thể mở được cửa khám phá bên trong.

Khi vào được trong nhà rồi, xem như hết việc, xem như không còn để luận bàn về ngôi nhà, sân nhà hay bất cứ việc gì, bên trong bên ngoài ngôi nhà nữa. Người ấy đã làm chủ ngôi nhà, người ấy đã tự tại, đã vào ra ngôi nhà, là vào ra sinh tử, mà chẳng bao giờ có sinh tử; người ấy là bậc giải thoát, là những gì thế gian chỉ hiểu rất ít, duy chỉ có mượn hình ảnh Thế Tôn và chư vị Đại Bồ Tát mà mường tượng diễn đoán thôi.

Kết lại vấn đề là ta chẳng hiểu giáo lý giải thoát bằng tâm chân thật, mà chỉ hiểu bằng tâm phàm phu phân biệt. Tâm chân thật mới thấy sự thật, sự thật chân lý Phật dạy. Dùng tâm chân thật nên không cần phải tốn công tư duy, quán sát, vì tự người đó đã là sự thật của vấn đề như Phật dạy: thế gian vô thường, thân người giả tạm v.v… Người chân thật nghe đời là vô thường, tức liền sinh tâm không bám víu, không đấu tranh… để kết quả chẳng được gì cả. Lại biết thân người giả tạm, nên chẳng bao giờ tạo ác nghiệp đau khổ cho mình, cho người; như vậy, người chân thật hiểu giáo lý Phật dạy bằng chân tâm, nên ngộ được giáo lý giải thoát.

Khi ngộ được lời Phật dạy, thì hành động sinh hoạt trong đời sống, đương nhiên phải tương hợp với tâm giác ngộ đó. Người chân thật này nếu là cư sĩ, sẽ tùy vào định lực mà ngộ đạo chứng quả; nếu là tu sĩ sẽ lần lượt đi trọn con đường Thánh đạo, cho đến lúc khám phá hết tất cả những gì bên trong nhà mà Đấng giải thoát chẳng bao giờ giấu giếm một điều chi.

Sống như Thế Tôn dạy!

Đời nay đã xa Phật đến hơn 25 thế kỷ, đời nay chẳng những không thấy được Thánh Tăng, ngược lại còn đương đầu với vô số nghịch cảnh đau lòng ngay trong lòng người con Phật. Học Phật chúng ta còn nghe câu nói “Sư tử trùng thực sư tử nhục”, những con trùng trong thân sư tử, ăn thịt sư tử. Ý nói chỉ có người trong đạo giải thoát mới làm hoen ố đạo giải thoát, chứ không có chuyện thế lực bên ngoài có thể làm hư đạo giải thoát được. Lời dạy này đúng là chân lý, và cả hai giới con Phật, xuất gia, tại gia đều có trách nhiệm, đều tự mình suy nghĩ.

Thế thì vấn đề quyết đoán ở đây là ta chẳng sống như Thế Tôn dạy.

Lấy cơ bản đời sống Thế Tôn, Ngài thường sống trong rừng; khi có Tinh Xá, Ngài nhứt định vẫn xem chỉ là phương tiện dễ dàng cho việc hoằng pháp, chứ không phải để yên ổn chỗ ở, yên ổn đời sống. Ngài tuyệt đối sống khất thực, đây là cách bắt buộc ly dục, là tránh sự ham muốn tích trữ, sợ sinh ra phiền toái, lợi dưỡng cá nhân, sinh ra vọng tâm tham chấp. Và cuối cùng quan trọng nhất là đời sống của Ngài, hoàn toàn không phí phạm một giờ nào cả, dù ngay khi thọ trai, hay sinh hoạt cá nhân. Có nghĩa Ngài luôn tỉnh giác, tỉnh thức từng hành động. Đại khái là như vậy, không thể nêu ra hết, và cũng không cần phải thêm nữa vì ai cũng biết Thế tôn như vậy.

Thế thì đời nay đệ tử Phật đã gần như không còn sống như Thế Tôn nữa, dù mang tiếng là con Phật. Đương nhiên ta biết vẫn có rất nhiều chư vị Thánh Tăng sống đời Tượng Pháp, và đến ngày nay thời Mạt Pháp, cũng có người chứng đạo, dù sinh hoạt đời sống không giống Thế Tôn. Nhưng không thể phủ nhận, đời nay đệ tử Như Lai sống hoàn toàn khác Đức Như Lai, ít nhất là đời sống nơi Tu Viện quá xa hoa đầy đủ, so với những Tinh Xá đời xưa. Đó là vấn đề dễ thấy nhất.

Điều nữa dù ta có cố gắng giảm chế đời sống ngày nay, để phần nào thực tập khổ hạnh như xưa, vẫn cũng thành khó, vì thiếu vắng Thánh Tăng hướng dẫn, nên sự khổ hạnh, hay không khổ hạnh cũng thành mù mờ khó biết.

Tuy nhiên một điều buộc phải noi theo gương chư Tổ cận đại, để thấy các Ngài tu thế nào, và hành Phật sự ra sao? Thật sự thấy rằng, không phải chư Thánh Tăng nào cũng phải khổ hạnh mới chứng được đạo, và cũng chẳng thiếu các Ngài sống dung dị bình thường, nhưng ngộ đạo đắc pháp. Ngày xưa Đại sư Huệ Năng sau khi được tôn xưng ngộ đạo chứng pháp giải thoát, Ngài cũng vẫn sống bình thường như bao nhiêu Hòa Thượng lớn sống ở Tùng Lâm, chỉ có lúc từ bỏ thế gian là phi thường tự tại. Có lẽ cái bình thường của Ngài ta thấy như vậy, nhưng cái phi thường của Ngài ta lại không thấy, đó là cái mà Ngài đã làm giống theo Phật. Ngài đã theo phương tiện y như Phật đã làm; sống ở Tinh Xá mà chẳng bao giờ xem để yên thân, xem là cứu cánh. Đại Sư Huệ Năng xem tất cả chỉ là phương tiện, và chẳng phí phạm một giờ phút nào ra ngoài chánh pháp. Cho nên lấy hình ảnh Lục Tổ Huệ Năng mà suy ngẫm, để có thể thực hiện phần nào, và nhứt là để thay thế hình ảnh Thế Tôn, mà ngày nay Phật tử chúng ta tưởng chừng đã quên hẳn.

Thế thì đời nay, người tu Phật phải hiểu cái gì là cứu cánh, cái gì là phương tiện; và nỗ lực tinh tấn, sống nghĩ về cứu cánh nhiều hơn là phương tiện, vì dù ta không muốn phương tiện cũng bị phương tiện bao trùm đời sống chúng ta; bằng chứng ta chỉ còn nghe chuyện xưa của chư vị Thánh Tăng, chứ không dễ dàng tìm thấy Thánh Tăng nữa.

Tóm lại hai điều quyết đoán: hiểu biết ngộ đạo, chứng đạo, và làm theo Thế Tôn dạy, giúp ta có thể quả quyết khẳng định rằng, người học Phật hôm nay, phải luôn luôn ý thức, luôn luôn tụng đọc kinh điển và tiểu sử chuyện tích lời dạy của chư Tổ Sư chứng đạo. Đó là việc có thể khả dĩ thực tập, hành động phần nào theo chân chư Tổ; nếu không ta khó có thể hiểu được giáo pháp Như Lai, và càng khó theo lời Phật dạy; vì chư Tổ là người gần thời đại chúng ta, ta lại không làm được, nói gì làm theo đức Phật.

Thế giới ngày nay, càng lúc càng văn minh, thì con người không thể sống lùi lại những thế kỷ trước, đó cũng là nguyên nhân việc tu niệm thường trở thành lý tưởng, lý thuyết suông; vì khó thực tập, hành động phù hợp theo hoàn cảnh suy

nghĩ của người xưa. Tuy nhiên trên hết tất cả, Phật tử chúng ta phải biết, dù thế giới có thay đổi thế nào, con người vẫn nguyên vẹn sự Khổ không thể trốn tránh được; đó là vấn đề cứu cánh để thực hiện lời Phật dạy. Và điều còn lại là phương tiện sống, làm sao cho đúng người Phật tử trong một xã hội văn minh mà không mất đi tính từ bi, trí huệ.

Vậy thì có thể kết luận rằng, hàng con Phật cả hai giới xuất gia, tại gia đời nay thường chỉ còn là danh nghĩa, chứ nội dung thật chất đã quá mờ nhòa so với thời chánh pháp hay tượng pháp. Vì chỉ có hiểu đạo chứ không ngộ đạo, mà hiểu đạo hoàn toàn khác xa với ngộ đạo. Nhưng ngộ cũng chỉ là phần LÝ, chưa thể sống và hành nghiệp qua SỰ được, nghĩa là chứng đạo, giác ngộ như bậc Thánh.

Thêm nữa đời sống hành đạo ngày nay, lại chẳng y theo đời sống Thế Tôn, dù trên tinh thần Đại thừa phương tiện, hợp theo hoàn cảnh y báo ngày nay; nhưng chúng ta đã quên đi cứu cánh, là muốn giải thoát phải dứt trừ nhiễm pháp. Thế Tôn là bậc vô nhiễm, cũng phải thị hiện thiểu dục lánh xa bụi trần, chúng ta như thế nào dám gọi là phương tiện? Cũng may thế gian vẫn còn chư Thánh, chư Tổ cận đại hành đạo tha thiết với giáo lý Như Lai, cho nên ta còn có nơi nương tựa, không thì hình bóng Thế Tôn và lời dạy của Ngài sẽ biến thành tôn giáo thần linh không hơn không kém.

Tóm lại, hiểu được như vậy, Phật tử chúng ta dù sống đời mạt pháp hiện nay, vẫn còn là nhân duyên lớn, hạnh phúc cho chính mình; và ngôi nhà vàng Phật pháp, ta đã nhìn thấy được một cách rõ ràng, dù hãy còn đứng ngoài sân, nhưng niềm hân hoan hỷ lạc, có thể giúp ta nỗ lực thực hành tu học xa hơn; và một ngày không xa, nhất định chìa khóa vàng sẽ hiện đến trong tay một cách tự nhiên vậy.

Nam Mô A Di Đà Phật

2008 –

Tu Hành Phải Cần Cầu Giải Thoát

Thực tế tu hành là nhìn ngay cảnh hiện tại ta đang thọ khổ hay vui? Rồi nhận định xem, ta có thật vui đến nổi phải bỏ tu hành? Có thật khổ làm ta không thể nào tu được?

Cổ đức dạy: Dục tri tiền thế nhân, kim sanh thọ giả thị, dục tri lai thế quả, kim sanh tác giả thị. Nghĩa là muốn biết đời trước thế nào, hãy xem đời nay ta đang thọ, muốn biết tương lai thế nào, hãy xem việc làm đời nay.

Vậy nếu ta cho đời này mình quá khổ, thì biết rằng ta đã vụng tu đời trước; nếu cho đời này sung sướng, phải biết đời trước đã có tu. Nhưng rõ ràng cõi đời không thể nào vui được, cho nên ta không thể nói là quá vui sướng. Nếu thật có vui sướng cũng là nhất thời, và cuối cùng không sao tránh khổ.

Phật dạy tu hành phải cầu giải thoát; cầu giải thoát là phát tâm Bồ Đề. Muốn cầu giải thoát đương nhiên ta phải nhận rõ cuộc đời là đau khổ. Đau khổ vì sinh diệt không ngừng. Chỗ nào có sinh diệt chỗ đó có khổ đau. Sinh diệt thực tế ngay cảnh hiện tại, là sanh già bệnh chết; nhưng chỉ có chết mới làm ta sợ hơn hết. Vì ngày nào mà ta không chứng kiến sanh già bệnh khổ! Có khi thân ta đang bệnh mà ta cũng chưa sợ; cho nên chỉ có chết ta mới sợ. Tiếc rằng khi ta biết sợ, thì cái chết đã tới nơi, không còn kịp cho ta sợ nữa; thành ra cuộc luân hồi tiếp diễn, lại sanh vào thân khác, rồi phải chết đi cách khác. Sanh thân người còn có thể có cơ hội hiểu biết luân hồi, kinh sợ sự chết mà lo tu hành, chứ sanh thân thú, làm sao hiểu biết tu hành; chưa nói sanh thân người, nhất định không phải là chuyện dễ.

Như thế muốn cầu giải thoát, tu hành học Phật, căn bản trước tiên phải sợ chết; sợ chết trong lúc chưa có công đức tu hành. Khi thật sự sợ chết rồi, ta phải cố gắng luôn luôn nhớ về chánh pháp, bằng cách phải thực hành lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền, niệm Phật… Cố gắng phải làm ngay trong lúc thức tỉnh cầu giải thoát, không thôi không kịp; vì cái chết sẽ đến bất cứ lúc nào, và chắc chắn không có báo trước.

Hiểu được căn bản như vậy rồi, ta bước thêm một bước nữa là phát tâm bồ đề. Tâm Bồ Đề là cầu giải thoát để thành Phật độ chúng sanh. Thành Phật là việc khó trên cái khó, nhưng theo lời Phật dạy tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, nên ai cũng thành Phật được. Phật là tánh giác bản thể thanh tịnh, chúng sanh là tánh mê, bản tâm còn ô nhiễm. Hết ô nhiễm, ngộ được tánh giác, thì Phật tánh trong tâm sinh khởi sẽ không khác gì chư Phật. Cho nên dù việc khó ta cũng phải cầu, cầu là được; huống nữa Phật còn dạy ta nên nghĩ tưởng đến Bồ Đề Tâm, nghĩa là nghĩ tưởng đến Phật, thì làm sao tương lai không thành Phật!

Bồ Đề tâm, nói cách khác dễ hiểu là đầy đủ tâm từ bi, tâm trí huệ. Tâm bi là nền tảng khởi thương yêu, thương yêu tất cả chúng sanh; tâm huệ là thương yêu không có phân biệt, không chấp trước. Đem hai tâm này thực hành trong đời sống theo khả năng có được của mình, để cầu giải thoát; cầu cho bản thân ta và tất cả mọi người sớm được giải thoát. Như vậy ta đã tạm được gọi là hiểu và hành được phần nào thực tế giáo lý giải thoát của Như Lai.

Cuối cùng tiếp theo là quán sát tánh duyên sinh, tánh không thật của các pháp, tức là tánh vô ngã của hết thảy vấn đề. Nói rõ hơn là sự giả dối không thật của hết thảy các pháp mà chúng sanh đang lặn hụp chìm trong pháp giới này. Nghĩa là hết thảy pháp không có thật, đều vô ngã. Vô ngã luôn cả điều mà chúng ta đang học đây. Vì sao? Vì có ta đau khổ cầu học, nên có pháp học, pháp giải thoát để cầu, chứ thật ra các pháp không dấy khởi không thật có để gọi là pháp. Chính điều này Phật mới dạy, trong 49 năm hoằng đạo Như Lai không nói một lời. Vì nếu có nói là có thật pháp, như vậy đâu phải là pháp giải thoát! Nói đúng hơn đó là nhân duyên, pháp nhân duyên, người nhân duyên, và tất cả là nhân duyên; cái gì có nhân duyên cái đó không có thật tánh, nghĩa là không có thật, là vô ngã vậy.

Tóm lại tánh duyên sinh vô ngã, giúp ta lìa xa hai pháp chấp, có ta, có pháp; như thế ta có thể tu đầy đủ thiện pháp, mà không lo lắng chấp pháp chấp ngã.

Cuối cùng có thể hiểu rằng, trên mặt bản thể giải thoát, đời nay không khác thời Chánh pháp, vì giáo lý giải thoát Phật dạy, chúng ta vẫn còn hiểu biết; tuy nhiên trên hiện tượng y báo, đã vắng Như Lai, thiếu Hiền, Thánh Tăng; nhưng tâm chúng sanh ngày xưa ngày nay không khác, do đó nếu dụng công tu hành tha thiết, sẽ được toại nguyện an lạc, và được chư Phật, chư Bồ Tát gia bị, đạt được giải thoát phần nào đau khổ đời này, và giải thoát hơn nữa ở đời sau.

Cầu nguyện tất cả chúng sanh đều hướng về chánh pháp, phát bồ đề tâm thành tựu giải thoát.

Nam Mô A Di Đà Phật

2007