Phật Học Tinh Yếu

Tiết II: Đạo Thầy Trò

Cách trị nước đã như thế, đến như đạo thầy trò, Đức Phật cũng khuyên dạy: Đệ tử có năm việc kính dưỡng thầy: 1. Siêng năng chăm chỉ trong sự học tập. 2. Suy gẫm tìm hiểu thêm những điều đã nghe. 3. Thầy sai làm việc, phải cần mẫn. 4. Biết vâng lời và giữ tánh hạnh đừng để lầm lỗi cho thầy phải trách phạt. 5. Cúng dường sư trưởng. Thầy cũng có năm điều đối xử với đệ tử: 1. Đem hết sở học truyền dạy. 2. Nhiệt thành trong sự giáo huấn. 3. Để ý khuyến tấn đệ tử trong việc học. 4. Dắt dìu môn đệ trên đường an lành và đi đến thành công. 5. Chỉ bảo cho đệ tử gần gũi bạn hiền, người tốt. (Kinh Thiện Sanh)

Trong kinh khác cũng có một đoạn dạy về việc nầy:

Thầy có năm việc đối với đệ tử: 1. Biết điều nhiếp hoặc chiết phục đệ tử đúng pháp. 2. Siêng năng trong sự dạy dỗ. 3. Khéo về cách giáo huấn khiến cho đệ tử được lãnh hội. 4. Chỉ bảo cho đệ tử gần gũi bạn tốt, bậc hiền tài. 5. Đem chỗ hiểu biết truyền dạy, không bỏn sẻn dấu diếm.

Đệ tử có năm việc kính thờ sư trưởng: 1. Cung cấp cho thầy những thức ăn và đồ cần dùng. 2. Săn sóc giúp đỡ thầy. 3. Kính trọng nhớ ân sư trưởng. 4. Biết vâng lời và thực hành theo điều hay thầy đã dạy. 5. Những điều thầy dạy ghi nhớ không quên. (Kinh Trường A Hàm)

Nếu đệ tử có phạm một trong năm việc, thầy mới nên trách phạt.

Năm việc ấy là: 1. Không tin tưởng vâng lời. 2. Trễ nải biếng nhác. 3. Nói lời thô ác. 4. Tùy tình làm quấy không biết hổ thẹn. 5. Gần gũi người tà, kẻ xấu ác.

Các tỳ khưu hỏi: “Phép trách phạt như thế nào?”

Đức Phật bảo: - Có năm cách: 1. Không cùng nói chuyện. 2. Không giáo huấn.

3. Không đồng thọ dụng. 4. Không sai khiến và bảo cho những điều hay. 5. Không ở đồng nhà. (Căn Bản Tỳ Nại Gia)

Ngài A Nan hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn! Nếu người ngoài đời hoặc đệ tử của Phật khinh dễ thầy đem ác ý đối với thầy và bậc đạo đức, tội ấy như thế nào?” Đức Phật bảo: “Nầy A Nan! Mọi người giữa đời khi thấy bậc có đức hạnh phải kính trọng, thấy ai làm điều lành phải tùy hỷ mến ưa, không nên đem lòng ganh ghét. Nếu kẻ nào đem ác ý đối với bậc đạo đức, thì chẳng khác đem ác ý đối với Phật. A Nan! Giả sử có người dùng cung cứng mạnh muôn thạch bắn lại chính mình, người ấy có bị đau đớn không? Bạch Thế Tôn! Kẻ đó bị đau đớn rất nhiều! Đức Phật bảo: - Nếu chúng sanh nào đem ác ý đối với bậc đạo đức hoặc thầy của mình, sẽ bị thống khổ còn hơn thế nữa! Cho nên hàng đệ tử chớ khinh mạn sư trưởng, hoặc ganh ghét phỉ báng bậc đạo đức, mà phải kính trọng như kính Phật. Bởi bậc có giới đức Thiên long Quỷ thần đều cảm mến tôn trọng. Thà gieo mình vào trong lửa đỏ dao bén, chớ ganh ghét khinh báng người hiền lành, vì tội ấy không nhỏ. Phải nên ghi nhớ dè dặt!

Tôn giả A Nan lại thưa: - Bạch Thế Tôn! Đệ tử có lỗi mọn, Thầy có nên mặc tình la trách quở phạt chăng? Đức Phật bảo: - Không nên đâu! Đạo thầy trò nên cảm thông và tín cẩn nhau. Thầy phải thương đệ tử như mình, việc gì mình không làm được hay không thích, đừng đem trách bảo kẻ khác. Bậc sư trưởng nên chính mình giữ đúng luật nghi, lễ độ, đem điều phải dạy bảo đệ tử; hàng môn đệ phải kính thuận trung thành đối với sư tôn. Thầy nên tùy nghi khuyên dạy đệ tử chớ để cho lỗi nhỏ thành tội lớn, oán ít hóa hận sâu, rồi phỉ báng ghét hờn nhau, khác nào đem lửa tự đốt lấy mình! Cho nên thầy phải giữ đúng tư cách thầy, đệ tử phải giữ tròn bổn phận đệ tử.

Nếu ngoài đời có hạng sư đệ xấu ác, trong Phật pháp cũng có hạng tỳ khưu ma, thầy không ra thầy, trò chẳng ra trò, cùng nhau làm quấy, tham luyến sự nghiệp thế gian, chứa để nhiều của cải, không nghĩ đến sự vô thường, chẳng lo tu tập, khiến cho pháp lành tiêu hoại. Những kẻ đó sau khi chết sẽ bị đọa vào ác đạo, chịu khổ vô cùng! Cho nên người tu, kinh không thể không học, đạo không thể không hành, phải bố đức làm lành, độ mình và người thoát khỏi vòng sanh tử. Chớ đem lỗi nhỏ chứng thành tội to, đừng khinh báng người hiền đức. Việc tội phước đều có báo ứng phân minh, đáng nên răn dè và kiêng sợ. (Kinh Phật Thuyết A Nan Vấn Sự Phật Kiết Hung)

Tiết III: Đạo Bằng Hữu

Về sự đối xử với nhau trong đạo bằng hữu Đức Phật đã dạy: Có năm việc cư xử trong tình đồng bạn: 1. Thấy bạn làm điều lỗi lầm tội ác, nên ở chỗ vắng thẳng thắn khuyên trách can ngăn nhau. 2. Khi có việc cấp nạn, phải đến giúp đỡ nhau. 3. Có việc cẩn mật riêng, phải che dấu cho nhau. 4. Đối xử với nhau, phải cung kính có lễ độ. 5. Có vật tốt, phải chia nhường cho bạn phần hơn. (Kinh Thiện Sanh)

Bạn tác có bốn hạn, cần nên biết: 1. Có bạn như hoa, khi tươi đẹp giắt lên đầu, lúc héo tàn vứt xuống đất. Người bạn nầy cũng thế, khi giàu sang thì nương tựa, lúc nghèo khó lại bỏ đi. 2. Có bạn cũng như cán cân, vật nặng thì nghiêng xuống, vật nhẹ thì nhấc lên. Người bạn nầy cũng thế, khi đắc thời thì cúi luồn chiều chuộng, lúc thất thế lại khinh rẽ lãng quên. 3. Có bạn dường núi báu, ví như núi vàng khi các loài chim đậu xuống thì lông cánh đều được ánh kim quang chiếu rực rỡ. Người bạn nầy cũng thế, khi giàu sang thì làm cho bằng hữu được vinh dự thơm lây. 4. Có bạn dường đất đai, ví như đất hay sản xuất thảo mộc ngũ cốc và bao hàm tất cả tài bảo. Người bạn nầy cũng thế, thường ân hậu không khinh bạc, khi có tiền của thì hay giúp đỡ cấp dưỡng cho những bằng hữu trong cảnh tai biến nghèo nàn. (Bột Kinh)

Nếu có đủ bảy điều sau đây, mới thật là bạn thiết: 1. Làm giúp việc khó làm. 2. Cho vật khó cho. 3. Nhẫn việc khó nhẫn. 4. Cho biết những điều cẩn mật. 5. Che dấu những điều nguy hại. 6. Gặp cảnh khổ không bỏ nhau. 7. Nghèo nàn không khinh nhau. (Tứ Phần Luật)

Phật cùng Nan Đà đi vào thành Ca Tỳ La Vệ. Đến một tiệm bán cá, Phật bảo: “Nan Đà! Ông vào tiệm lấy một nắm tranh khô của người ta lót cá đem ra đây”. Tỷkheo Nan Đà vâng lời. Đức Phật lại bảo: “Bỏ nắm tranh trả lại, ngửi tay ông xem có mùi gì chăng?” Nan Đà làm y theo lời rồi thưa: “Bạch Thế Tôn! Chỉ có mùi tanh khó chịu thôi!”

Sau khi bảo Nan Đà rửa tay, hai thầy trò lại đi đến một tiệm bán các thứ hương liệu. Đức Phật bảo: “Ông thử đi vào tiệm đưa tay nắm túi đựng bột hương liệu trong giây phút rồi ra đây”. Tỷ khưu Nan Đà lại vâng lời. Phật bảo: “Ngửi tay ông xem có mùi gì chăng?” Nan Đà cũng làm y lời rồi thưa: “Bạch Thế Tôn! Có mùi thơm thanh thoát rất thích ý”.

Bấy giờ Đức Phật mới bảo: “Nầy Nan Đà! Nếu kẻ nào gần gũi những ác trí thức, cùng nhau làm bạn không bao lâu tất nhiễm theo các thói ác, tiếng xấu sẽ lan truyền xa, ví như khi ông cầm lấy nắm tranh lót cá hồi nãy. Và kẻ nào gần gũi những thiện tri thức, cùng nhau làm bạn, tự sẽ tùy tập theo các đức tốt, không bao lâu danh làm tất được thành tựu, ví như lúc ông nắm túi hương bột bấy giờ”. (Kinh Phật Bản Hạnh)

Ác tri thức có bốn hạng: 1. Trong có lòng oán hờn ganh ghét, ngoài giả dạng thân thiện vui cười. 2. Trước mặt khen ngợi nói toàn là việc tốt, sau lưng chê bai nói toàn là việc xấu. 3. Nếu có sự cấp nạn, trước mặt giả vờ hiện vẻ sầu khổ, vắng mặt lại tỏ ra thái độ vui mừng. 4. Bên ngoài như tuồng thân hậu, bên trong sắp đặt mưu kế hại ngầm. Thiện tri thức có bốn bậc: 1. Bên ngoài như oan gia, bên trong có ý ân hậu. 2. Đối diện thì thẳng thắng chê trách khuyên can, với người khác lại khen ngợi nói những điều tốt. 3. Khi bạn có việc thưa kiện hay đau yếu, hết lòng tìm cách cứu giải, an ủi. 4. Thấy bạn nghèo khổ, thất thế, tìm phương tiện giúp đỡ, không lơ lãng bỏ rơi.

Ác tri thức lại có bốn hạng: 1. Không thành thật khuyên can, bảo người làm lành, nhưng lại xúi cho làm những việc không tốt. 2. Bảo người đừng theo tửu sắc, bài bạc, nhưng lại xúi gần gũi kẻ tửu sắc, bài bạc. 3. Bảo người nên thủ phận, bớt việc, nhưng lại gây thêm cho nhiều việc. 4. Bảo người làm bạn với người hiền, nhưng lại giới thiệu cho kết thân với kẻ xấu ác.

Thiện tri thức lại có bốn bậc: 1. Thấy bạn nghèo khổ thiếu hụt, khuyên bảo cho cách mưu sanh. 2. Cùng đồng sự hoặc chia tài vật, không tranh đua, so đo hơn kém.

3. Thường hay săn sóc, hỏi han. 4. Thường nghĩ nhớ giúp đỡ.

Lại nữa, ác tri thức có bốn hạng: 1. Hơi xâm phạm một chút liền nổi giận. 2. Có việc gấp, cầu mượn không chịu làm. 3. Thấy bạn có cấp nạn liền tránh bỏ đi. 4. Bạn qua đời, lơ là không ngó ngàng thăm viếng.

Thiện tri thức cũng có bốn bậc: 1. Bạn bị kẻ quyền thế truy nã, đem về cho ẩn náo, đợi sau sẽ tìm cách giải quyết. 2. Bạn đau yếu không nơi nương tựa, đem về nuôi dưỡng. 3. Bạn qua đời trong cảnh nghèo thiếu, lo quan quách tẩm liệm chôn cất. 4. Bạn đã chết, chu cấp giúp đỡ cho gia đình người quá vãng trong cảnh nghèo nàn cô quả. Đức Phật bảo: - Thế nên, phải chọn người hiền lành mà thân cận, và xa lìa kẻ ác xấu. Nhiều kiếp về trước, do ta hay gần gũi thiện tri thức, nên mới được thành chánh giác như hôm nay. (Kinh Lục Phương Lễ)

Có sáu biến tướng để biết kẻ đó là bạn ác. Ấy là, đắm dục lạc, thường hỗn loạn, ưa buông lung, lân la nơi quán rượu, gần gũi kẻ tiểu nhơn, tập nói lời thô lổ.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn tham lam? Nên nhận xét qua bốn điều: ưa xin tài vật của người, cho ít mong thêm nhiều, vì sợ mà làm, vì lợi mà làm.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn tà nịnh? Nên nhận xét qua bốn điều: nói việc dở của người, dấu điều dở của mình, trước mặt ngợi khen, sau lưng phỉ báng.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn diện ái (chỉ thường ngoài mặt)? Nên nhận xét qua bốn điều: nói việc xấu đã qua, bịa việc xấu sẽ đến, không quý trọng của cho, muốn thấy người có nạn.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn tà giáo? Nên nhận xét qua bốn điều: khuyên dạy việc sát sanh, khuyên dạy việc trộm cấp, khuyên dạy việc tà dâm, khuyên dạy việc dối gạt.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn đồng chung vui khổ? Nên nhận xét qua bốn điều:

đem cho vật quý của mình, làm lợi ích cho gia đình bạn, có của giúp cho bạn không tiếc, nói lời trung thực chân chánh.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn lợi ích? Nên nhận xét qua bốn điều: che giấu việc dở của người, tỏ bày điều dở của mình, khuyên bảo nhau điều lành, ngăn ngừa kẻ sau lưng phỉ báng.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn làm hưng gia nghiệp? Nên nhận xét qua bốn điều:

đã chỉ bảo kế sanh nhai lại đem tiền của giúp ích, đem công khó giúp đỡ, can ngăn những điều buông lung, khuyến tấn lúc nản chí.

Làm thế nào để biết kẻ đó là bạn làm từ ái? Nên nhận xét qua bốn điều: khuyên cho thành tựu lòng chánh tín, khuyên cho thành tựu sự học hiểu chánh pháp, khuyên cho thành tựu sự giữ giới hạnh, khuyên cho thành tựu pháp bố thí.

Đức Phật bảo: - Người trí phải suy xét những điều trên đây, để lánh xa bạn ác như thoát ly con đường hiểm trở chông gai, và gần gũi bạn lành như tìm đến con đường an vui bằng phẳng. (Kinh Thiện Sanh)

Tiết IV: Đạo Mưu Sanh

Kế tiếp, xin lược thuật thêm một ít sự kiện về cách sinh sống của người Phật tử. Hàng Phật tử tại gia phải trị sanh thế nào cho hợp với chánh pháp? Như Đức Thế Tôn đã dạy:

- Nầy Thiện nam tử! Người đã thọ giới Ưu bà tắc, trước phải học thông thế sự, rồi cầu tài cho đúng pháp. Khi đã được tiền của, nên chia làm bốn phần:

Một phần để nuôi dưỡng cha mẹ gia đình, hai phần để gầy vốn sanh nhai, còn một phần lưu trữ đề phòng khi có việc cần dùng, như lo thuốc men lúc đau yếu bất thường, hoặc cúng dường Tam bảo, hay làm các việc từ thiện.

Lại tài vật không nên giao gởi cho bốn chỗ là: người già yếu, nơi xa xôi, kẻ hiểm ác, và người có thế lực. Những điều như thế, phải nên ghi nhớ. (Kinh Ưu Bà Tắc Giới)

Khi ấy, ông Ưu Ba Ly thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Hàng Ưu bà tắc đã thọ năm giới có được mua bán chăng? Đức Phật bảo: - Được! Nhưng phải tránh năm nghề: 1. Không được chuyên làm nghề buôn súc sanh. Nếu trong nhà đã có nuôi súc vật, đem bán thẳng ra thì được, song đừng bán cho người hàng thịt. 2. Không được làm nghề mua bán đao, trượng, cung, tên, các đồ binh khí. Nếu tự mình đã có, đem bán ngay thì được. 3. Không được làm nghề bán rượu. Nếu mình đã lỡ có cũng cho trực mãi. 4. Không được làm nghề ép dầu, vì làm chết vô số sanh trùng. (Thuở xưa ở xứ Thiêntrúc, khi làm dầu thơm, người ta thường ủ các thứ hoa với mè, rồi đem ép ra. Trong khi ủ hoa, các loài tế trùng sanh ra rất nhiều). 5. Không được làm nghề nhuộm năm đại sắc, vì cũng giết nhiều sanh trùng. (Cách thức nhuộm màu khi xưa, giết nhiều sanh trùng. Nếu như thời nay, nhuộm mà không phạm nghiệp sát thì vô hại. (Kinh ĐạiPhương Tiện Phật Báo Ân)

Khái Yếu Về Tam Quy

Tiết mục:

I. Ý nghĩa Tam quy

II. Danh nghĩa Tam bảo

III. Yếu điểm về việc thọ Tam quy

IV. Chỗ phi quy y

Kinh sách trích dẫn: Kinh Đại Thừa Lý Thú Lục Ba La Mật, Luận Du Già Sư Địa, Kinh Văn Thù Sư Lợi Vấn, Kinh Ưu Bà Tắc, Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân.

Đề Yếu: Pháp Tam quy dường như đơn giản, song ít người thấu hiểu tường tận. Có vị đã quy y, nhưng chưa rõ về nghĩa Tam bảo. Có kẻ tuy mến chánh giáo, song chỉ đối trước tôn tượng nguyện quy y Phật, Pháp mà không quy y Tăng, hoặc khinh chư tăng không chịu gần gũi, khiến cho việc thọ Tam quy không thành và tự nuôi lớn lòng cao mạn, không được phần pháp ích. Lại có người nghe nói quy y Tam bảo không đọa Tam đồ chẳng hiểu đó là chỉ cho lý Tam quy, nên bên ngoài tuy vẫn thọ Tam quy, thờ Phật, tụng kinh, đi chùa, cúng dường chư tăng, nhưng bên trong không diệt lòng tham sân si, vì danh lợi sắc tài mà gây nhiều nghiệp ác, kết cuộc phải bị sa đọa.

Các tiết trong bản chương thuyết minh khái yếu về Tam quy qua mấy điểm: ý nghĩa Tam quy, Tam bảo; nghi thức quy y; những điều tín thệ khi thọ Tam quy, Tam quy là nền tảng của Ngũ giới và các giới; tại sao chư thiên là chỗ phi quy y, Như Lai là nơi chân quy y?

Bốn chúng của Phật, nhất là hàng Phật tử tại gia, cần nên thông hiểu về Tam quy để cho sự tu học được thêm phần lợi ích.

Tiết I: Ý Nghĩa Tam Quy

Tam quy nguyên lời tắt, nói cho đủ là “Quy y Tam bảo”. Quy là trở về; Y là nương tựa. Quy y là trở về nương tựa nơi mà mình đã vì si mê lầm lạc, phóng đãng bỏ ra đi. Ví như đứa trẻ vì khờ dại, bỏ cha mẹ đi hoang, trải qua những kinh nghiệm khổ đau, tự biết tỉnh ngộ, quay trở về nương tựa dưới lòng từ ái, lời khuyên dạy thiết thật, bóng tuổi tác hiền hòa của song thân. “Quy y” nguyên là phiên âm Trung Quốc qua danh từ Nam Mô (Namo) của Phạm ngữ, cũng có nghĩa là cung kính hay phục tùng.

Tam bảo là ba ngôi báu: Phật, Pháp, và Tăng. Ví như châu báu có thể giúp cho người khỏi nghèo khó, ba ngôi nầy có thể khiến cho chúng sanh được phước nhơn thiên, cho đến khỏi sự khổ luân hồi đến Niết bàn an vui, nên gọi là “Bảo”. “Phật” gọi cho đủ là Phật Đà (Buddha), Trung Hoa dịch là Giác giả. Danh từ nầy chỉ cho bậc giác ngộ viên mãn trên ba phương diện: Tự giác, giác tha, và giác hạnh. Tự giác viên mãn, là tự mình giác ngộ đến chỗ cứu cánh. Giác tha viên mãn, là biết các phương pháp dẫn dạy chúng sanh đến chỗ cứu cánh. Giác hạnh viên mãn, chỉ cho hạnh giác ngộ gồm phước, huệ, tự tha, đều đi đến chỗ đầy đủ, hoàn toàn. “Pháp” nguyên phiên âm của Trung Hoa, gọi theo Phạm ngữ là Đạt Ma (Dharma). Đây là những phương pháp tu hành để đi đến Phật quả, đại ước như ba tạng: Kinh, luật, luận. “Tăng” nói đủ theo tiếng Phạm là Tăng già (Sangha), có nghĩa: Hòa hiệp chúng hay Thanh tịnh chúng. Đây là những vị tu hành giữ giới hạnh trong sạch, hòa thuận chia sớt cho nhau những gì đã thu nhận được, nói đại khái là sống theo phép lục hòa. Theo đúng nghĩa thì từ bốn người trở lên mới được gọi là Tăng, nhưng một người cũng có thể đại biểu cho Tăng.

Chúng sanh từ nhiều kiếp đến nay vì si mê lầm lạc, nên bị luân chuyển quanh sáu đường, sống trong bể nước mắt khổ đau và bùn nhơ dục vọng. Trong cảnh đen tối “cuộc vui vui dở, nỗi sầu sầu thêm” ấy, ai là người có chút thức tỉnh, lại không muốn trở về nguồn trong sáng, an lành? Nhưng làm thế nào để thoát ly? Biết nơi đâu là nương tựa?

Theo đấng Đại giác, chúng sanh muốn lìa bến khổ trở lại nguồn vui, chỉ có quy y Tam bảo. Tại sao thế? Vì trong Tam bảo, Phật là đấng hoàn toàn sáng suốt, trí bi đầy đủ, phước huệ vô biên, đức hạnh đều toàn vẹn. Ngài là bậc đạo sư vĩ đại nhất, đã có những kinh nghiệm bản thân để dẫn dắt muôn loài thoát nẻo luân hồi, đến nơi cực quả. Về pháp, thì ba tạng Kinh điển của Phật đầy đủ phương châm, có công năng đưa chúng sanh vượt khỏi bến mơ, bước lên bờ giác. Còn Tăng là những vị giới hạnh trong sạch, đã lìa bỏ mọi thú vui vật chất, hướng về nẻo quang minh, có thể thay thế cho Phật để dẫn dắt chúng sanh đi trên đường đạo. Xin dẫn một vài đoạn Kinh luận, để nói thêm về ý nghĩa Tam quy:

- Lại nữa, Từ Thị! Nếu chúng sanh nào muốn quy y Tam bảo, nên phát tâm như thế nầy: Nay ta đã sanh làm thân người, xa lìa tám nạn, đó là việc rất khó được. Vậy ta phải dùng phương tiện khéo, mà tu tập tất cả pháp thắng diệu. Nếu ta trái với tâm nguyện giải thoát không cầu những pháp lành, chính là tự khinh bỏ mình. Ví như có người đi thuyền ra biển, tìm được chỗ có châu báu, nhưng lại trở về tay không. Cũng như thế, Phật, Pháp, Tăng bảo là chỗ nương tựa để thoát khổ, nếu kẻ nào được gặp mà chẳng quy y, sau dù có hối hận cũng không thể kịp! Đã biết như thế rồi, phải nên siêng năng tu tập pháp lành nguyện cho mau được thành tựu. Những tội lỗi từ quá khứ cũng cần sám hối khiến cho trừ diệt. Phải nghĩ rằng ta từ vô thỉ đến nay, do thân, miệng, ý, tạo ra tội chướng vô lượng vô biên. Những lỗi ấy đều từ tâm niệm điên đảo giả dối mà sanh, vẫn không có thật. Như thế, các tội đã gây đối với cảnh tôn trọng như Phật, Pháp, Tăng, cha mẹ sư trưởng, cho đến lỗi nhỏ như vi trần, nay đều sám hối.... Lại đối với những nghiệp lành của tất cả thánh hiền như Phật và đệ tử, hàng Độc Giác, Thanh Văn, bậc hữu học vô học cùng các loài hữu tình trong mười phương đều phải phát tâm tùy hỷ.

Nên xét nghĩ, như khi mình đau nặng, trông mong có người quen thuộc nâng đỡ, xoa nắn, tắm rửa, lo lắng cho việc ăn uống thuốc men. Dù được sự săn sóc đầy đủ như thế, nhưng nỗi bịnh khổ của tự thân trong hiện tại còn không ai thay thế cho được, huống nữa là bao nhiêu nỗi khổ lớn sanh tử ở đời vị lai ư? Ta đã không nơi nương tựa như thế, thì loài hữu tình nào có khác chi! Vậy cần phải quy y ngôi Tam bảo chân thật, vì là chỗ thường trụ. Ví như người trí khi gặp cảnh hiểm nạn, biết cầu bậc có thế lực cứu giúp chở che. Cũng như thế, chúng sanh trong nẻo hiểm nạn luân hồi, phải nương về ngôi Tam bảo, mới có thể vượt qua sông sanh tử to rộng. Nghĩ như thế rồi, phát lòng tín hướng quả quyết, quỳ gối chấp tay đem hết thân tâm thành kính đúng theo pháp quy y Tam bảo. Sau khi quy y xong lại phải phát đại tâm, nguyện cứu độ tất cả chúng sanh vượt qua biển sanh tử khổ não, đến bờ Niết bàn an vui.

Nầy Từ Thị! Ví như kẻ lương đạo dẫn dắt đoàn thương khách vượt qua vùng sa mạc rộng lớn mênh mang đầy nguy hiểm, đến chỗ an toàn thế nào, thì đạo sư Tam bảo cũng vậy. Ba ngôi báu khéo đưa chúng sanh vượt qua đêm sanh tử dài dặt mịt mờ hầu như vô tận, đến trời mai rạng rỡ của Niết bàn. Vậy kẻ phát tâm tu hạnh Đại thừa, phải nên như thế mà quy y Tam bảo. (Lược trích kinh Đại Thừa Lý Thú Lục Ba La Mật)

- Quy y có mấy ngôi? Có ba ngôi là Phật, Pháp, Tăng. - Do nhân duyên gì mà chỉ có ba ngôi? Do bốn duyên: 1 Như Lai là đấng toàn thiện, phước huệ đều viên mãn. 2 Đối với tất cả loài hữu tình, đầy đủ phương tiện khéo để chiết phục, điều nhiếp. 3 Đủ lòng đại bi. 4 Giả sử có kẻ đem tất cả tài bảo cúng dường Như Lai cũng không vui mừng, chỉ dùng chánh hạnh cúng dường mới sanh hoan hỷ. Do đó, Đức Phật, giáo pháp và các đệ tử của Ngài, đều đáng cho chúng sanh quy y.

- Đủ mấy duyên mới có thể gọi là chân thật quy y? Đủ bốn duyên: 1 Biết công đức. 2 Biết ý nghĩa sai biệt. 3 Chính mình phát thệ nguyện. 4 Nhận rõ không có đạo sư nào hơn.

- Hạnh tu về quy y như thế nào? Có bốn chánh hạnh: 1 Gần gũi thiện tri thức. 2 Nghe học chánh pháp. 3 Suy nghĩ như pháp. 4 Thực hành đúng pháp. Thành tựu được bốn hạnh nầy, mới gọi là quy y. (Luận Du Già Sư Địa)

Tiết II: Danh Nghĩa Tam Bảo

Nói về phần khái yếu, Tam bảo có ba bậc là: Đồng thể Tam bảo, Xuất thế Tam bảo, và Trụ trì Tam bảo.

- Về Đồng thể Tam bảo, thì Đồng thể Phật bảo là chỉ cho chân tánh đồng đẳng sáng suốt của chư Phật và tất cả chúng sanh. Đồng thể Pháp bảo, tức là nói tất cả chúng sanh cùng chư Phật đồng một pháp tánh từ bi, trí huệ. Đồng thể Tăng bảo là chỉ cho thể tánh thanh tịnh, sự lý hòa hợp của chư Phật và chúng sanh.

- Về Xuất thế Tam bảo, thì Xuất thế Phật bảo chỉ cho Đức Thích Ca Mâu Ni, Đức A Di Đà và chư Phật trong mười phương, đã được giác ngộ tự tại, thoát khỏi vòng ràng buộc của thế gian. Xuất thế Pháp bảo, chỉ cho chánh pháp của Phật như Tứ đế, Thập nhị nhân duyên, Lục độ, nói chung là ba tạng kinh, có công năng làm cho chúng sanh vượt khỏi nẻo sanh tử luân hồi. Xuất thế Tăng bảo, là các bậc thánh tăng như Văn Thù, Phổ Hiền, A Nan, Ca Diếp, những vị đã siêu thoát ba cõi, chứng quả Niết bàn.

- Về Trụ trì Tam bảo, thì Trụ trì Phật bảo là chỉ cho những tượng Phật bằng kim khí, bằng gỗ, bằng sành, đất, xi măng, thêu trên vải hay vẽ trên giấy. Trụ trì Pháp bảo là ba tạng giáo điển kinh, luật, luận viết hay in trên giấy, trên vải, trên lá buôn, hoặc khắc chạm vào gỗ, đồng, đá. Trụ trì Tăng bảo, chỉ cho các vị Tỷ khưu tu hành chân chánh, giới hạnh trong sạch trang nghiêm.

Nói tóm lại, Đồng thể Tam bảo là lý tánh đồng đẳng của Phật, Pháp, Tăng. Xuất thế Tam bảo chỉ cho đức siêu thoát thế gian của ba ngôi báu. Trụ trì Tam bảo là hình tướng Tam bảo lưu trụ ở đời để duy trì đạo pháp, làm nhân duyên độ chúng sanh.

Ngoài ra về Tăng, lại có Phàm phu tăng và Thắng nghĩa tăng. Phàm phu tăng là những vị xuất gia cạo tóc mặc pháp phục, chưa chứng đạo quả. Thắng nghĩa tăng là những vị đã chứng thánh quả, đúng với nghĩa thanh tịnh giải thoát của Tăng, không luận về hình tướng. Như thuở xưa, sau khi Phật diệt độ, ở xứ Thiên Trúc có một vị Sa môn tu chứng quả A na hàm. Vừa lúc đắc đạo, vị đại đức nầy liền dùng phép thần túc đi mau lẹ như khoảng co duỗi cánh tay, lên trên cung trời Đâu Suất để yết kiến đức Di Lặc. Nhưng khi đến nơi, ông thấy Đức Di Lặc tuy có 32 tướng, song còn để tóc, đầu đội thiên quan, mình mặc thiên y xinh đẹp, đeo chuỗi ngọc và những đồ nghiêm sức rực rỡ của cõi trời. Thấy thế, vị Sa môn bỗng sanh quan niệm chấp trước rằng: ta không nên đem hình thức tôn trọng của người xuất gia, mà đảnh l­­ễ vị mang hình tướng thế tục. Nghĩ xong, ông vội hiện thần thông trở xuống hạ giới. Về sau, việc nầy lan truyền ra, các vị tôn đức khác phê bình ông còn chấp hình thức phương tiện của Phàm phu tăng, mà không đạt phần chân thật của Thắng nghĩa tăng, nên để mất sự lợi ích nghe pháp với một vị Nhất Sanh Bồ Tát. Chuyện trên đây cũng đáng làm gương cho hàng Phật tử xuất gia, tại gia suy gẫm.

Để nói rộng thêm, xin lược dẫn một đoạn kinh thuyết minh về ý nghĩa Tam bảo:

“Bấy giờ, Từ Thị Bồ Tát Ma Ha Tát thưa rằng: “Bạch Thế Tôn! Sao gọi là Phật, Pháp, Tăng bảo? Phải nên quy y thế nào? Đức Phật bảo: - Nầy Từ Thị! Phật bảo có hai: Phật thân và Phật đức. Phật thân là thân Như Lai có 32 tướng, đủ mười hiệu, từ vô lượng kiếp về quá khứ đã không tiếc thân mạng tu viên mãn sáu độ muôn hạnh, đời nay ngồi nơi cội bồ đề dứt hết kiến hoặc, hàng phục ma quân, được nhất thế chủng trí, thành ngôi Chánh đẳng chánh giác. Phật đức là Như Lai có đủ mười lực, bốn vô úy, mười tám pháp bất cộng, đại từ đại bi đại hỷ đại xả, ba môn giải thoát, sáu phép thần thông, lìa phiền não chướng, sở tri chướng và tất cả tập khí, được Tứ trí, Nhị trí, Vô công dụng đạo, khởi hiện như huy­ễn hóa, đi xa hoặc gần đều tự tại không chướng ngại, có thể để vô lượng núi Tu Di trong một hạt cải... Những công đức như thế vô lượng vô biên, Như Lai thảy đều đầy đủ.

Pháp bảo có ba thứ: Đệ nhất Pháp bảo là niết bàn, cam lộ, giải thoát, lấy thường, lạc, ngã, tịnh làm thể tánh, hay thoát ly sanh già bịnh chết, lo thương buồn rầu. Đây chính là pháp thân giải thoát của Ma Ha Bát Nhã. Đệ nhị Pháp bảo là các công đức mầu thuộc giới, định huệ, và ba mươi bảy phần bồ đề như: Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi, Bát chánh đạo. Ba mươi bảy phần nầy làm phương tiện cho Pháp bảo thanh tịnh trước. Nói phương tiện là vì tu pháp nầy có thể chứng được Pháp thân thanh tịnh. Đệ tam Pháp bảo, là chánh pháp mà vô lượng Căn già sa chư Phật đời quá khứ và ta đã nói ra, như tám muôn bốn ngàn diệu pháp uẩn, để điều phục chúng sanh thuần thục, hữu duyên, khiến cho A Nan và các đại đệ tử một phen nghe đều ghi nhớ hết. Chánh pháp nầy nhiếp thành năm phần: Tô Đát Lảm, Tỳ Nại Gia, A Tỳ Đạt Ma, Bát Nhã Ba La Mật Đa, và Đà La Ni môn. Như Lai và các đệ tử dùng năm tạng nầy hóa đạo chúng sanh, tùy căn cơ đáng độ mà vì thuyết pháp. Nếu những hữu tình ưa ở rừng núi và chỗ thanh vắng u nhàn mà tu tịnh lự, thì vì họ nói tạng Tô Đát Lảm. Nếu những hữu tình ưa tập giới hạnh oai nghi để hộ trì chánh pháp khiến cho một vị hòa hợp, được trụ lâu nơi đời, thì vì họ nói tạng Tỳ Nại Gia. Nếu những hữu tình ưa phân biệt tánh tướng của các pháp, tìm tòi nghiên cứu đến chỗ rốt ráo u thâm, thì vì họ nói tạng A Tỳ Đạt Ma. Nếu những hữu tình ưa tu tập trí huệ chân thật của Đại thừa, xa lìa ngã chấp pháp chấp, thì vì họ nói tạng Bát Nhã Ba La Mật Đa. Nếu những hữu tình không thể thọ trì khế kinh, điều phục, đối pháp, Bát nhã; hoặc tạo các nghiệp ác như: tứ trọng, bát trọng, ngũ vô gián, nhất xiển đề, (vô tính căn: không tin Phật pháp) báng kinh Phương đẳng, thì vì họ nói tạng Đà La Ni, khiến cho được mau tiêu trừ tội chướng, chứng ngộ Niết bàn. Năm pháp tạng nầy ví như các vị: nhũ, lạc, sanh tô, thục tô, đề hồ; khế kinh như nhũ, điều phục như lạc, đối pháp như sanh tô, Bát nhã như thục tô, tổng trì như đề hồ. Trong năm vị, đề hồ là vi diệu bậc nhất, vì hay trừ các bịnh khiến cho loài hữu tình thân tâm an vui. Cũng như thế, trong năm tạng, Đà La Ni là bậc nhất, vì hay tiêu trừ tội nặng khiến cho chúng sanh mau thoát vòng sanh tử, chứng pháp thân tâm an lạc của Niết bàn. Khi ta diệt độ, phú chúc cho A Nan thọ trì tạng Tô Đát Lảm, Ưu Ba Ly thọ trì tạng Tỳ Nại Gia, Ca Đa Diễn Na thọ trì tạng A Tỳ Đạt Ma, Mạn Thù Thất Lỵ Bồ Tát thọ trì tạng Bát Nhã, Kim Cương Thủ Bồ Tát thọ trì tạng Đà La Ni.

Tăng bảo cũng có ba là: Đệ nhất nghĩa tăng, Thánh tăng và Phước điền tăng. Đệ nhất nghĩa tăng là chư Phật thánh tăng như pháp mà trụ, không thể nhìn thấy, cầm nắm, phá hoại, hoặc thiêu đốt, làm hại, không thể nghĩ bàn! Đây là những phước điền tốt đẹp của tất cả chúng sanh, tuy làm phước điền mà không nhận lãnh, và các pháp công đức thường không biến đổi. Thánh tăng là Tu đà hoàn hướng, Tu đà hoàn quả, Tư đà hàm hướng, Tư đà hàm quả, A na hàm hướng, A na hàm quả, A la hán hướng, A la hán quả, Bích Chi Phật hướng, Bích Chi Phật quả, Bát đại nhân giác, Tam hiền, Thập thánh. Phước điền tăng là các vị Bí sô, Bí sô ni giữ gìn giới hạnh, học nhiều, trí huệ, ví như cây Thiên ý hay che mát chúng sanh. Lại như đám mưa rào mát ngọt hay thắm nhuần giúp ích kẻ lữ hành khô khát đang đi nơi đồng hoang bãi sa mạc, như tất cả châu báu xuất sanh từ biển nước mặn. Phước điền tăng cũng như thế, hay cho loài hữu tình sự an ổn vui tươi.

Nầy Từ Thị! Trong ba ngôi Tăng bảo như thế, tuy cũng đồng quy y, nhưng điểm tất yếu là quy y Đệ nhất nghĩa vô vi Tăng bảo. Tại sao thế? Vì Đệ nhất nghĩa tăng là Thường trụ tăng. Ngôi Tăng bảo nầy vô lậu vô vi, không biến không đổi, là pháp tự chứng. Quy y ngôi Tăng bảo vô lậu như thế, hay tiêu diệt tất cả sự khổ ách. Khi quy y nên nguyện các hữu tình đều được công đức vô lậu, và nguyện khi mình đắc độ rồi, sẽ di­ễn pháp tam thừa hóa đạo chúng sanh. Lại nguyện rằng: “Ta nay quy y Phật, Pháp, Tăng bảo không vì sợ hãi nỗi khổ trong ba đường ác, cũng không mong hưởng phước báo cõi trời cõi người, mà chính muốn cứu độ loài hữu tình thoát nẻo luân hồi khổ não. Đó gọi là phép quy y. (Kinh Đại Thừa Lý Thú Lục Ba La Mật)

Tiết III: Yếu Điểm Về Việc Thọ Tam Quy

Sau khi đã rõ ý nghĩa Tam bảo và sự cần thiết về quy y, người muốn bước lên đường đạo đức, giải thoát, phải nên thực hành điều hiểu biết ấy. Quy y có hai: Sự quy y và Lý quy y.

Phần Tam quy về Sự, thì Sự quy y Phật là thân hằng chiêm ngưỡng kính lễ hình tượng Đức Thế Tôn, miệng xưng danh hiệu Ngài, tâm luôn luôn tưởng nhớ nguyện suốt đời theo bước chân đấng Điều Ngự. Sự quy y Pháp là việc nghe học nghiên cứu nghĩa lý nhiệm mầu trong ba tạng, hoặc thường đọc tụng kinh, luật, luận, nghi nhớ lời thánh giáo, y theo đó mà tinh tấn tu hành. Sự quy y Tăng là gần gũi những vị Sa môn có giới hạnh, thông hiểu chánh pháp, để học hỏi những điều mình chưa biết. Người đã thọ Tam quy, đối với những bậc Tỷ khưu hạnh giải cố nhiên là phải cung kính, cúng dường, thân cận; nhưng với những vị Tăng không thanh tịnh tuy không gần gũi, cũng đừng nên sanh lòng khinh mạn, nặng tiếng bêu rêu, vì làm như thế có tánh cách phá hoại Tam bảo, tự gây ác nghiệp cho mình.

Phần Tam quy về Lý, là quy y nơi lý tánh Phật, Pháp, Tăng của mình, cũng gọi là Tam tự quy y. Lý quy y Phật là hành giả phải dứt hết tâm mê vọng, trở về với Phật tánh sáng suốt của mình. Phật tánh ấy mọi người chúng ta đều sẵn có, chỉ vì từ vô thỉ ta hằng để nước lòng vẩn đục, nên làm mất ánh sáng thiên chân. Tánh cách quy y nầy là tìm nơi chính mình, chớ không phải hướng theo bên ngoài. Tục ngữ có câu: “Không thờ Phật trong nhà, uổng đi tìm Thích Ca ngoài đồng” chính là lẽ ấy. Lý quy y Pháp là nương về pháp tánh trong sạch của mình. Pháp tánh đó có đủ Tứ vô lượng tâm, Tứ vô ngại biện, Tứ trí, Tứ đức niết bàn, Lục ba la mật, tóm lại là vô lượng pháp môn. Chúng ta cần phải phát huy những công đức sẵn có ấy. Lý quy y Tăng là nương theo vị Tăng trong tâm mình. Vị Tăng đó tức là đức tánh thanh tịnh, hòa hợp, giải thoát sẵn có của tâm, ví như Tăng già là hiện thân của sự thanh tịnh, hòa hợp, giải thoát bên ngoài. Khi ta còn mê muội chưa biết rõ ông thầy của tự tâm, nay nhờ Phật chỉ dạy, ta nên nhận thức mà trở về với Tăng đức thanh tịnh của mình.

Tóm lại, Sự Tam quy thiên trọng về hình nghi, Lý Tam quy thiên trọng về tâm tánh. Lý Tam quy như Pháp Bảo Đàn Kinh đã nói: “Giữ lòng giác ngộ, là quy y Phật, giữ lòng chân chánh là quy y Pháp, giữ lòng thanh tịnh là quy y Tăng”. Người quy y nếu chỉ thiên trọng về Sự Tam quy thì duy có bề ngoài mà không có bề trong, chấp phương tiện mà không đi đến chỗ cứu cánh. Nếu chỉ chấp Lý Tam quy phế bỏ phần Sự, tức là khinh mạn ngôi Tam bảo, trái với tự tâm, rồi phần Lý quy y cũng không thành. Tại sao thế? Vì chân lý của tự tâm vốn giác ngộ thanh tịnh, không có tánh cách kiêu mạn thiên chấp, vì trái với phương tiện thứ đệ của Phật dạy, vì toàn Sự tức là Lý. Cho nên Bàng Uẩn cư sĩ dù ngộ đạo cũng vẫn quy y, Lục tổ Huệ Năng dù thấu suốt tự tâm, được truyền y bát, cũng phải thọ giới. Để nhấn rõ thêm những điều trọng yếu, xin dẫn ít đoạn kinh nói đại lược về mấy điểm nghi thức tín thệ, và cơ sở giới luật của Tam quy:

“Khi ấy, Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát Hỏi: - Bạch Thế Tôn! Phép quy y như thế nào? Đức Phật bảo: “Bạch đại đức! Con là (tên họ hoặc pháp danh), từ nay cho đến khi thành đạo bồ đề, xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng”. Lần thứ hai, thứ ba cũng nói như thế. Lại thưa: “Con là... đã quy y Phật rồi, quy y Pháp rồi, quy y Tăng rồi”. Nói như thế ba lần. Đây là phép Tam quy, tam kết, yếu điểm trong nghi thức quy y”. (Kinh Văn Thù Sư Lợi Vấn)

...Lại nên bảo rằng: “Giới Ưu bà tắc rất khó giữ. Nếu đã quy y Phật, thà bỏ thân mạng, quyết không quy y các vị thiên thần hay ngoại đạo khác, như Tự Tại Thiên... Nếu đã quy y Pháp, thà bỏ thân mạng, quyết không nương theo các kinh sách của ngoại giáo. Nếu đã quy y Tăng, thà bỏ thân mạng, quyết không gần gũi nương tựa theo tà chúng. Ông có thể như thế mà chí tâm quy y Tam bảo chăng? Như người thọ Tam quy Đáp: “Có thể”, thì lại bảo tiếp: - Nầy Thiện nam tử! Giới Ưu bà tắc rất khó giữ. Nếu người nào nương về Tam bảo, tất phải bố thí sự không sợ hãi cho chúng sanh. Như kẻ ấy có thể bố thí vô úy, thì mới đắc Tam quy và giới Ưu bà tắc, cho đến quả A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Ông có thể như thế mà bố thí sự không sợ hãi cho chúng sanh chăng? (Kinh Ưu Bà Tắc Giới)

Ngài Ưu Ba Ly thưa: - Bạch Thế Tôn! nếu như khi thọ Tam quy giới, trước xưng Pháp bảo, sau xưng Phật bảo, có thành phép Tam quy chăng? Đức Phật bảo: “Nếu kẻ vì không hiểu biết mà nói sai thứ lớp, thì không đắc tội, thành phép Tam quy. Như người đã hiểu biết mà cố ý nói sai thứ lớp, thì đắc tội, phép Tam quy không thành. Ưu Ba Ly Hỏi: - Nếu xưng Phật, Pháp không xưng Tăng; hay xưng Pháp, Tăng, không xưng Phật; hoặc xưng Phật, Tăng, không xưng Pháp, như thế phép Tam quy có thành chăng? Đáp: Không thành! Lại Hỏi: - Nếu không thọ Tam quy, có thể đắc Ngũ giới, Bát giới, hoặc Thập giới chăng? Nếu không bạch Tứ yết ma, đắc Cụ túc giới chăng? Đáp: Tất cả giới đều không đắc. Như muốn thọ Ngũ giới, trước phải thọ Tam quy. Đã thọ xong Tam quy, mới có thể đắc Ngũ giới. (Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân)

Tiết IV: Chỗ Phi Quy Y

Như Kinh nói, người đã quy y Phật rồi, dù cho thiên thần còn không nên nương theo, huống chi là tà ma ngoại đạo. Nhưng tại sao chư thiên cũng tôn quý, lại không phải là những bậc đáng quy y? Ta hãy xem một đoạn trong luận tạng như sau:

Do năm nhân duyên, nên biết chư thiên không phải là chỗ quy y? Năm nhân duyên ấy là: 1 Do hình tướng. 2 Do tự tánh. 3 Do tác nghiệp. 4 Do pháp nhĩ. 5 Do nhân quả.

1. Tại sao do hình tướng, nên chư thiên không phải là chỗ quy y? Ấy bởi chư thiên không phải là những vị mà người đời thường trông thấy, hoặc tiếp xúc nói chuyện. Có khi chư thiên thần hình dáng oai mãnh, khác lạ, đáng khiếp sợ. Hơn nữa, chư thiên thường buông lung theo sự tham ái vui chơi, bỏ việc lợi tha, không có lòng bi mẫn, đối với nghĩa chân thật không thông đạt, chẳng biết những điều đáng làm cùng không đáng làm.

Còn Đức Phật là bậc mà người đời được trông thấy, thường tiếp xúc nói chuyện, hình tướng tươi đẹp, điềm tĩnh, trang nghiêm. Như Lai xa lìa sự tham ái, phóng dật, thương xót loài hữu tình, hằng có tâm lợi tha, biết việc đáng làm cùng không đáng làm, thông đạt nghĩa chân thật. Lại nữa, Như Lai là bậc chân quy y, do bởi năm sự kiện: 1 Vì lợi ích tất cả hữu tình mà tu chứng bồ đề. 2 Khéo xoay chuyển bánh xe chánh pháp. 3 Tâm lợi tha bình đẳng, không phân biệt ân, oán, thân, sơ cùng dị loại. 4 Bỏ tất cả cung điện, quyến thuộc, sự tôn vinh, nhiếp trừ tham ái, các căn tịch tịnh. 5 Hay giải quyết tất cả mối nghi cho chúng sanh.

2 Tại sao do tự tánh nên chư thiên không phải là chỗ quy y? Ấy bởi chư thiên còn tùy theo phiền não, còn nghiệp hoặc, tánh chưa thuần thiện, không thể điều ngự kẻ khác đúng theo đạo lý. Trái lại, Như Lai lìa tất cả phiền não, tâm tánh thuần thiện, khéo điều ngự tất cả loài hữu tình.

3 Tại sao do tác nghiệp, nên chư Thiên không phải là chỗ quy y? Ấy bởi chư thiên còn an trụ nơi sự thọ hưởng dục lạc, có thể gây ra ác nghiệp và làm tổn hại cho loài hữu tình. Còn Đức Phật thì tâm quảng đại sáng suốt trong sạch, thường an trụ nơi chánh định hay làm những việc lợi ích cho chúng sanh.

4 Tại sao do pháp nhĩ, nên chư thiên không phải là chỗ quy y? Ấy bởi tất cả kết quả tốt đẹp an vui của thế gian và xuất thế gian đều do công lực của mình. Nếu tự mình không gắng sức ra công làm lành tu tập, thì dù có hết sức thờ kính chư thiên, cũng không thể được. Trái lại, tuy không kính thờ chư thiên mà gắng sức làm lành tu tập cũng được kết quả tốt đẹp an vui.

5 Tại sao do nhân quả, nên chư thiên không phải là chỗ quy y? Nên suy gẫm: Kết quả của thân trời là do nghiệp trời, do cúng dường chư thiên, hay do vô nhân mà được? Nếu do tạo phước trời thì nên nương theo nghiệp lành của mình, không cần quy y chư thiên kia. Nếu do vô nhân, thì cũng không cần quy y chư thiên. Nếu do cúng dường, thì bởi dùng tâm nguyện được sanh cõi trời, hay dùng đồ cúng mà được sanh cõi trời? Nếu chỉ dùng đồ cúng thì tùy ý cúng dường bất cứ vị nào cũng được thân trời, cần chi phải quy kỉnh chư thiên? Nếu chỉ dùng tâm nguyện thì không cúng dường cũng được sanh cõi trời, cần chi dùng đồ cúng? Nếu nói dùng cả tâm nguyện và đồ cúng, thì người làm ác chỉ cần quy kỉnh cúng dường chư thiên cũng được làm thân trời hưởng phước lạc, chẳng lẽ trái với lẽ phải, với nhân quả hay sao? Cho nên ngoại đạo bảo chỉ quy kính cúng dường thiên thần, sẽ được sanh lên cõi trời hưởng phước an vui là không đúng với đạo lý. (Luận Du Già Sư Địa)

Khái Yếu Về Ngũ Giới

Tiết mục:

I. Những điểm thiết yếu về Ngũ giới

II. Nghi thọ năm giới và tánh tướng

III. Lược thuyết về việc đắc giới

IV. Tướng phá giới

Kinh sách trích dẫn: Kinh Ưu Bà Tắc Giới, Thập Tụng Yết Ma Tỷ Khưu Yếu Dụng, Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, Tát Bà Đa Tỳ Ni Tỳ Bà Sa.

Đề yếu: Đạo nho có Tam cang Ngũ thường, đạo Phật có Tam quy Ngũ giới. Về năm giới, nếu so sánh đôi bên, thì không sát sanh là nhân, không trộm cướp là nghĩa, không tà dâm là l­ễ, không nói dối là tín, không uống rượu là trí. Kẻ nho sĩ nếu cang thường chẳng vẹn, thì không đủ thành nhân; hàng Phật tử như quy giới chẳng tròn, không những đã hư phẩm cách, mà kiếp sau còn mất thân người (Ngũ giới bất toàn, nhơn thiên lộ tuyệt).

Đức Phật chế ra giới vốn y cứ trên tâm từ bi, trí huệ, bình đẳng, mục đích đem lại an vui trật tự cho cá nhân, gia đình, xã hội, và làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Ngài chỉ đưa ra lẽ phải cùng sự lợi hại, để mỗi người tự chọn lựa lấy, chứ không bắt buộc ai phải triệt để tuân theo. Chỗ đặc điểm của Phật giáo, chính ở nơi Đức Phật không phải là một đấng uy quyền độc tôn, tự ý giữ phần thưởng phạt. Bởi theo đạo Phật, một hành động, lời nói hoặc ý nghĩ tốt hay xấu, tự nó đã mang theo ảnh hưởng vui khổ, hay phần thưởng phạt rồi. Vậy Đức Thích Ca chỉ là một vị hướng dẫn sáng suốt, còn kết quả vui khổ chính ở nơi người biết chọn đường.

Năm giới sau đây tuy dường đơn sơ, nhưng nó lại là căn bản của các giới. Nếu giữ tròn Ngũ giới, hành giả sẽ duy trì được thiện căn, không mất thân trời, người và đã có nền tảng để bước lên các nấc thang cao như Thập giới, Cụ túc giới, Bồ Tát giới, cho đến quả Vô thượng bồ đề.

Bốn tiết trong bản chương, hai tiết đầu lược thuyết về sự lợi hại cùng nghi thức thuộc Ngũ giới, có lẽ phần đông Phật tử đã khái niệm được. Đến như hai tiết kế nói về sự đắc giới, phá giới, thì người học Phật cần nên lưu tâm, vì đây là phần thực hành, thuộc về điểm tối quan trọng.

Tiết I: Những Điểm Thiết Yếu Về Ngũ Giới

Khi còn là chúng sanh, ai cũng có sự mê mờ lầm lỗi. Để cho hàng Phật tử tránh sự mê lầm ấy, Đức Thế Tôn tùy mỗi trình độ mà chế ra các giới. “Giới” là những điều răn cấm, mục đích ngăn ác hạnh, đưa chúng sanh đến chỗ an lành. Giới luật của hàng Phật tử tại gia có Ngũ giới, Bát quan trai giới, Bồ Tát giới. Bát quan trai giới và Bồ Tát giới, nếu thọ được thì phẩm lành tăng tiến, phước huệ lớn thêm, không thọ cũng chẳng đến nỗi mất nhân thân. Riêng về Ngũ giới, sau khi quy y Tam bảo, mỗi người Phật tử tại gia đều phải thọ; nếu chẳng vâng giữ thì nhân phẩm không toàn vẹn, kiếp sau phải mất thân người.

Ngũ giới là năm điều răn cấm gồm có: không giết hại, không trộm cướp, không tà dâm, không nói vọng và không uống rượu.

1. Không giết hại: - Trong điều răn cấm thứ nhất, Đức Phật khuyên chúng ta không được giết hại sanh mạng, từ loài người cho đến loài vật. Phật giáo cấm sát sanh bởi những lý do:

A Tôn trọng Phật tánh bình đẳng: - Đức Thế Tôn đã bảo: Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, đều có khả năng thành Phật. Chân tánh đã bình đẳng thì chúng ta không nên cho rằng Phật tánh ở người có giá trị hơn ở vật, ở màu da này, giai cấp này, có giá trị hơn màu da kia, giai cấp kia. Cho nên giết hại một sanh mạng là giết hại một Đức Phật ở tương lai.

B Tôn trọng sự công bình: - Mọi loài đều biết ham sống sợ chết, trừ gặp cảnh cùng quẩn hay lý do quan trọng khác, nên mới phải quyên sinh. Chúng ta đã xem sanh mạng mình là quý, nếu ai mưu hại thì dùng đủ cách để tự bảo vệ, tại sao lại ỷ khôn mạnh mà giết loài ngu yếu để thỏa lòng căm tức hoặc cầu miếng thơm ngon? Việc mình không muốn lại đem ra đối xử với kẻ khác, loài khác, ấy là mất sự công bình. Vậy nên lấy lòng mình suy lòng người, cho đến loài vật, chớ giết, chớ bảo giết.

C Nuôi dưỡng lòng từ bi: - Đã là chúng sanh có tình thức thì loài nào cũng biết đau đớn, vui buồn. Một chuyện nhỏ nhặt như khi chúng ta đi lỡ vấp, tự có cảm giác đau đớn, và trong cảnh tử biệt sanh ly ai cũng thương buồn! Thế thì tại sao ta lại nhẫn tâm làm cho kẻ khác hoặc vật khác, trước khi tắt hơi thở phải rên siết trong lệ nóng, quằn quại trong máu đào, và chịu nỗi thương tiếc đau buồn trong cảnh sanh ly tử biệt? Một chút đau đớn chính mình còn khó kham chịu, lại gây cho chúng sanh nỗi thống khổ vô hạn, tức không có lòng từ bi, không xứng đáng là con của Phật.

D Tránh nhân quả xấu ác: - Khi ta giết một người, tất đã gây mối oán hờn với gia đình quyến thuộc họ. Trong lúc thế cô sức yếu, thân thích nạn nhân chỉ đành ôm hận, nhưng họ vẫn rình rập chờ cơ hội báo thù. Loài vật cũng vậy, nếu có thể báo oán nó không dung tha kẻ giết. Theo kinh Phật, kẻ giết hại lâu ngày thì nghiệp sát càng nặng, sau khi chết phải đọa vào Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh, chịu vô lượng sự khổ. Đến khi được thân người lại bị nhiều bịnh hoặc chết non. Cho nên càng sát hại, càng tăng thêm nghiệp khổ, mãi xoay vần trong nẻo luân hồi, không biết ngày nào được ra khỏi.

Trái lại, nếu người giữ giới không sát hại hoặc phóng sanh, thì sẽ được những quả báo như sau: sắc lực đầy đủ, ít hay đau bịnh, thân tâm an ổn, mọi người yêu kính, thọ số lâu dài, thường hưởng phước vui ở cõi trời hoặc cõi người.

2 Không trộm cướp: - Giới thứ hai, Đức Phật khuyên chúng ta không nên trộm cướp từ vật trọng như châu báu vàng bạc, đến vật mọn như cọng rau, trái ớt, mũi kim. Đại khái những vật gì người ta không cho mà mình cố lấy, đều thuộc về trộm cướp.

Nếu phân biệt rộng ra, thì trộm cướp có nhiều hình thức như: lén lút mà lấy, ỷ bè đảng mạnh giựt ngang, cậy quyền thế làm tiền kẻ yếu, nhân lúc người túng ngặt cho vay nặng lời hoặc cầm mua với giá rẻ mạt, tích trữ đầu cơ để bán chợ đen, cân non đong thiếu, trốn thuế lậu đò, mưu mô lường gạt để lấy của... Tắt một lời, bất cứ hình thức nào, nếu do lòng gian tham lấy của tư hay công trong trường hợp bất chính, đều thuộc về trộm cướp.

Vì sao Đức Phật cấm trộm cướp? Bởi đối với tài vật sở hữu ta biết tôn trọng giữ gìn, mà trở lại cố chiếm đoạt của người, đó là trái lẽ công bình. Khi ta mất hay vô ý đánh mất một số tiền hoặc vật chi, ta lo buồn ăn ngủ không yên; tại sao lại đan tâm lấy của người để cho họ phải khóc than, đau khổ. Đó chính là thiếu lòng từ bi. Trộm cướp gây cho phạm nhân bị tù tội, bị khinh chê cha mẹ gia đình cũng buồn rầu xấu hổ. Hơn nữa, nếu trộm cướp làm cho người lâm cảnh nghèo khổ hoặc thất chí quyên sinh, thì kẻ gây nhân phải chịu nghiệp báo không nhỏ. Theo kinh Phật, kẻ trộm cướp sẽ bị những ác quả, nhẹ thì vất vả nghèo hèn, nặng phải làm Súc sanh để trả nợ, hoặc bị đọa vào Địa ngục. Cho nên vì lẽ công bình, vì lòng từ bi, vì giữ nhân cách, vì tránh ác báo, Đức Thế Tôn khuyên răn không nên trộm cướp.

Nếu giữ giới không trộm cướp, mà lại có lòng xót thương giúp đỡ bố thí, thì sẽ được mọi người kính yêu, lòng từ bi và các phẩm lành tăng tiến, tài vật đầy đủ khỏi cảnh nghèo nàn, thường được sanh lên cõi trời cõi người hưởng phước an vui.

3 Không tà dâm: - Tà dâm chẳng phải là cấm hẳn việc nam nữ, mà chỉ ngăn không được ngoại tình. Theo giới điều thứ ba nầy, khi vợ chồng cưới hỏi có đủ lễ gọi là chánh; ngoài ra lén lút lang chạ làm điều phi hạnh gọi là tà. Nói vi tế hơn, dù vợ chồng chánh thức mà ăn nằm không phải chỗ, gần gũi không chừng mực, cũng thuộc về tà dâm. Đức Phật sở dĩ cấm tà dâm, vì mỗi người ai cũng muốn gia đình mình đầm ấm yên vui, vợ con trinh chánh, nếu lại đi phá hoại làm nhục nhã cho gia đình kẻ khác, đó là trái lẽ công bình. Kẻ làm tà hạnh chơi bời lả lơi, tất bị mọi người khinh rẻ chê bai, đó là mất phẩm cách. Khi trong nhà chồng hoặc vợ có dạ tà tư thì gia đình ấy không còn hạnh phúc, bởi chồng vợ không tin nhau, con cái bị xấu hổ, thân thuộc không đoái hoài, sự nghiệp sẽ suy vi. Kẻ đắm mê sắc dục cũng như người cầm đuốc đi ngược gió, tai họa trở lại chính mình, nếu không hại nước tan nhà thì cũng hư thân mất mạng. Như chúng ta đã thấy trên báo chí hằng ngày, những án mạng và kết quả thảm khốc do sắc dục gây ra, nếu tính lại, không biết bao nhiêu mà kể! Theo trong kinh, những ác quả do tà dục gây ra, nhẹ thì nhiều kiếp vợ con không trinh chánh, gia đình tan rã, nặng tất sẽ bị đọa Tam đồ. Tóm lại, vì trọng lẽ công bình, vì tránh ác báo đời nầy và đời sau, Đức Phật đã răn dạy không nên tà dâm.

Nếu giữ giới không tà dâm, thì hiện đời gia đình được hòa thuận an vui, mọi người nể trọng, đời sau sáu căn đoan nghiêm toàn vẹn, vợ con trinh chánh, được người kính mến, khỏi sự phiền lụy ưu sầu, như kinh Thập Thiện đã nói.

4 Không nói vọng: - Tướng trạng về điều giới thứ tư nầy có bốn cách: nói dối, nói thêu dệt, nói đôi chiều, nói thô ác.

Nói dối là như chuyện không nói có, có nói không; việc quấy nói phải, phải nói quấy, điều nghe nói không nghe, không nghe nói nghe; hoặc trước mặt khen dồi, sau lưng chê mạt. Tóm lại, những lời trước sau mâu thuẫn, chân giả khác nhau, trong ngoài bất nhất, đều thuộc về nói dối cả.

Nói thêu dệt là việc ít xích ra nhiều làm cho người sân hận, trau chuốt lời nói để chữa lỗi mình, hoặc dùng lời ngọt ngào êm tai để cám dỗ khiến cho người say mê đắm nhi­ễm, cũng có khi là nói châm biếm làm cho kẻ nghe phải khổ tâm. Đại khái những lời nói thêm bớt không đúng nghĩa chơn thật, cho đến văn chương bóng bảy phù phiếm, làm cho người mê loạn, tâm ý phóng đảng theo việc tà, hoặc sanh niệm vơ vẩn thương buồn, đều thuộc về nói thêu dệt.

Nói đôi chiều là đem chuyện đây học kia, đem chuyện kia học đây, đến chỗ nầy nghiêng theo bên nầy đi chỗ nọ phụ theo bên nọ, làm cho đôi bên sanh ra giận hờn thù oán nhau, khiến bạn bè đang thân trở thành nghi ngờ chống đối.

Nói thô ác là mắng chưỡi la hét, dùng nhiều lời lẽ nặng nề không thanh bai, làm cho người nghe phải khổ đau hoặc buồn rầu sợ hãi.

Bốn điều trên đều gọi là nói vọng, tức những lời trái với lẽ chân thật. Bởi Phật giáo là đạo như thật, nếu người Phật tử mãi theo ngọn trào hư vọng không thiết tìm sự thật thì khó trở lại nguồn chân. Ta đã sống trong vòng mê vọng mà còn chồng chất thêm sự giả dối nữa, thì làm sao đi đến chỗ giải thoát? Cho nên muốn học Phật, tất phải tôn trọng sự thật. Lại, động lực của sự dối trá là lòng tham sân ích kỷ, muốn hại người để thỏa ý niệm đen tối của mình. Kẻ bị phỉnh gạt phải sanh phiền não, đau khổ, có khi chuốc oán vương thù, hoặc tán gia bại sản. Người tu hành mà làm như thế thì lương tri đã mất, đâu còn tình thương? Kẻ dối trá không những làm mất lòng tin tưởng của mọi người đối với mình, mà lại gây cho bao nhiêu kẻ khác nỗi hoang mang nghi ngại. Sự an hòa trong xã hội do đó mà bị xáo trộn. Cho nên lời nói tuy không phải đao kiếm, nhưng còn nguy hiểm hơn, vì nó có tác dụng của hai mũi nhọn, một mũi đâm vào người khác, và một mũi trả lại đâm chính người sử dụng. Đức Như Lai thường phát ra phạm âm thanh triệt, tướng lưỡi rộng dài có thể chấm đến mé tóc nơi chán, do vì nhiều kiếp tu hạnh chân thật, không nói vọng. Theo kinh Phật, nghiệp vọng ngữ nếu nhẹ thì mang quả báo bị mọi người mất tin tưởng, chán nản lánh xa, việc làm thất bại; như nói vọng có tánh cách hại nhân hoặc phá hoại Tam bảo, kẻ ấy sẽ đọa vào ba đường ác, khi được làm người phải bị câm ngọng, chịu sự khinh rẻ chê bai. Cho nên, vì tôn trọng sự thật, vì lòng từ bi, vì bảo tồn sự trung tín đối với mình và trong xã hội, vì tránh quả báo xấu ác, Đức Phật khuyên dạy không nên nói vọng.

Nếu giữ giới không vọng ngữ, sẽ được mọi người mến trọng tin cậy, thường ưa gần gũi, việc làm thuận lợi; và bởi lời chân thật phát từ tâm chân thật, nên các phẩm lành tăng tiến, thường hưởng phước nhơn thiên.

5 Không uống rượu: - Về giới thứ năm, Đức Phật khuyên không nên tự mình uống rượu, hoặc ép bảo người khác uống.

Sở dĩ, Đức Phật cấm uống rượu, vì rượu càng uống càng đi vào chỗ thâm nhi­­ễm, các chứng bịnh như đau gan, đau mắt, phong tê, bại liệt, ung độc do đó mà sanh, không những đã hại thân mình, mà còn di lụy đến con cháu. Người uống rượu khi say sưa thì cử chỉ lời nói đều thô tháo, bỏ bê công việc, bị người cười cợt chê bai. Một chén thuốc độc nếu ta uống vào, chỉ chết một thân hiện tại, chứ uống rượu thì tâm thần hôn muội, trí huệ lần lần mất, giết chết pháp thân, bị đọa vào vòng sanh tử khổ trong vô số kiếp. Lại uống rượu tuy không phải là phạm sát, đạo dâm, vọng, nhưng nó là nguyên nhân sanh ra bốn thứ ấy vô số tội lỗi khác. Theo trong kinh, uống rượu gây ra mười điều tai hại như sau: của tiền rơi mất, thân hay đau bịnh, tăng trưởng lòng giết hại, thêm việc sân hận tranh cãi, trí huệ lần lần kém, phước đức tiêu mòn, sự nghiệp không thành, tuổi thọ giảm bớt, thân tâm nhiều khổ, khi chết đọa vào Địa ngục.

Nói đại khái, vì tránh đau bịnh, vì giữ phẩm cách, vì bảo tồn hạt giống trí huệ, vì ngăn ngừa tội lỗi, Đức Phật răn dạy không nên uống rượu.

Nếu giữ giới không uống rượu, về phương diện cá nhân, sẽ tránh được mười điều tai hại trên. Về phương diện đoàn thể thì gia đình được yên vui, con cái ít tật bịnh, xã hội được hòa mục, nòi giống thêm hùng cường.

Trên đây chỉ kể lược qua về điều lợi hại của sự giữ và phạm năm giới. Đứng về chiều sâu, tức là phương diện chủng tử mà nói, thì như chư Tổ đã dạy: nếu sát sanh, sẽ mất hết hạt giống từ bi; nếu trộm cướp, sẽ mất hết hạt giống phước đức, nếu tà dâm, sẽ mất hết hạt giống thanh tịnh; nếu nói vọng, sẽ mất hết hạt giống chân thật; nếu uống rượu, sẽ mất hết hạt giống trí huệ. Để nói thêm về mối nguy hại của sự khuyết phạm năm giới, xin trần thuật một đoạn kinh sau đây cho người học Phật thêm cẩn ý:

Có năm việc mà trong hiện tại, mọi người không thể làm cho của cải và sanh mạng được tăng trưởng. Năm điều ấy là: sát sanh, trộm cướp, tà dâm, nói vọng và uống rượu.

Tất cả chúng sanh vì ưa giết hại, nên trong hiện đời bị ác sắc, ác lực, ác danh, chết yểu, tài vật hao giảm, quyến thuộc chia lìa, hiền thánh quở trách, người không tin dùng, kẻ khác làm tội mà mình mang họa. Đó là nghiệp quả trong đời hiện tại. Lúc bỏ báo thân lại đọa vào Tam đồ, bị ác sắc, ác lực, ác danh, đói khát, chịu nhiều nỗi khổ sở, mạng sống không lâu dài. Đây là nghiệp quả ở đời sau. Đến khi được làm người, lại chịu thân bần tiện, cùng khổ, xấu xa, suy bịnh, đoản thọ. Do sức nghiệp ác của đương nhơn, khiến cho ngũ cốc hoa màu bên ngoài bị hao kém, gây ương lụy cho mọi người.

Nếu kẻ nào ưa trộm cướp, thì hiện đời bị ác sắc, ác lực, ác danh, tiền của hao giảm, quyến thuộc chia lìa, mạng sống ngắn ngủi, người khác mất đồ mình bị nghi ngờ, dù muốn kết thân cũng không ai tin cậy, thường bị hiền thánh quở trách. Đó là nghiệp quả trong đời hiện tại. Lúc bỏ báo thân lại đọa vào Tam đồ, bị ác sắc, ác lực, ác danh, đói khát, chịu nhiều nỗi khổ sở, mạng sống không lâu dài. Đây là nghiệp quả ở đời sau. Đến khi sanh làm người lại nghèo hèn, tuy được tài vật liền bị hao mất, cha mẹ anh em vợ con đều không thương mến, thân thường khổ nhọc, tâm hằng buồn lo. Do sức nghiệp ác của đương nhân, khiến cho mọi người khi ăn món chi vào, phần sắc lực cũng kém, gây ương lụy cho vạn dân.

Nếu kẻ nào ưa tà dâm thì khó giữ gìn thân mình cho đến kẻ khác, mọi người trông thấy đều sanh lòng nghi kỵ, khi làm việc chi trước hay nói dối, tâm thường rối loạn chịu sự khổ não, tài vật hao mất khó tu pháp lành, vợ con khinh buồn không còn thương mến, thân thể suy kém mạng sống ngắn ngủi. Đó là quả báo hiện tại của nghiệp tà dâm. Lúc bỏ báo thân, lại đọa vào Tam đồ, bị ác sắc, ắc lực, đói khát, chịu nhiều nỗi khổ sở, mạng sống không lâu dài. Đây là nghiệp quả ở đời sau. Đến khi được làm người thì hình tướng xấu thô, hay ác khẩu, không ai thích thân thiện, không thể giữ gìn thê thiếp, con trai, con gái. Do sức ác nghiệp của đương nhơn, khiến cho mình và người không được tự tại.

Nếu kẻ nào ưa nói vọng, thì hiện đời bị ác sắc, ác khẩu, dù có nói thật cũng không ai tin, mọi người khinh ghét chẳng muốn thấy gặp. Đó là nghiệp quả đời hiện tại. Lúc bỏ báo thân lại đọa vào Tam đồ, chịu sự đói khát, nhiệt não, khổ sở vô cùng. Đây là nghiệp của đời sau. Đến khi được làm người thì tướng miệng và âm thanh không đầy đủ, dù nói thật cũng không ai tin, kẻ khác cũng không ưa gặp mặt, tuy nói chánh pháp người không thích nghe. Do sức ác nghiệp của đương nhơn chiêu cảm, khiến cho sản vật bên ngoài thường bị hao kém.

Nếu kẻ nào thích uống rượu thì trong hiện tại hay hao mất tài vật, thân tâm nhiều bịnh, thường ưa đấu tranh, tiếng xấu đồn xa, trí huệ lần kém, tâm không hổ thẹn, sắc lực hao mòn, không thể tu pháp lành, thường bị nhiều tiếng chê trách, mọi người không muốn gần gũi. Đó là nghiệp quả hiện tại của sự uống rượu. Lúc bỏ báo thân rồi lại bị đọa vào Tam đồ, thường chịu đói khát và vô lượng sự khổ não. Đây là ác quả đời sau. Đến khi được làm người, tâm thường cuồng loạn, không thể nghĩ nhớ pháp lành. Do nghiệp ác của người nầy chiêu cảm, khiến cho sản vật bên ngoài thường bị hư hao thối nát.

Nầy Thiện nam tử! Năm ác pháp như trên, nay ngươi có thể chân thật xa lìa chăng? (Kinh Ưu Bà Tắc Giới)

Tiết II: Nghi Thọ Năm Giới Và Tánh Tướng

Nghi thức thọ năm giới, về phần khái yếu, như trong luật đã nói:

Con là... từ nay cho đến suốt đời, xin quy y Phật Lưỡng túc tôn, quy y Pháp Ly dục tôn, quy y Tăng Chúng trung tôn. (Nói ba lần). Con là.... đã quy y Phật rồi, quy y Pháp rồi, quy y Tăng rồi. Nay con ở trong giáo pháp của Đức Thích Ca Mâu Ni Như Lai, nguyện thọ năm giới làm Ưu bà tắc (hay Ưu bà di), xin đại đức chứng tri. (Nói ba lần. Giới sư bảo):

Thiện nam tử! Đức Thích Ca Mâu Ni, Đa Đà A Dà Độ, A La Ha, Tam Miệu Tam Phật Đà, đã vì hàng Ưu bà tắc nói ra năm giới. Phàm là kẻ Ưu bà tắc (hay Ưu bà di), suốt đời phải giữ gìn năm điều giới nầy:

Điều thứ nhất, suốt đời lìa sự sát sanh, là giới của hàng Phật tử tại gia, con có thể giữ được không? (Nên Đáp: - Dạ giữ được. Các giới sau cũng thế).

Điều thứ hai, suốt đời lìa sự trộm cướp, là giới của hàng Phật tử tại gia, con có thể giữ được không?

Điều thứ ba, suốt đời lìa sự tà dâm, là giới của hàng Phật tử tại gia, con có thể giữ được không?

Điều thứ tư, suốt đời lìa sự nói vọng, là giới của hàng Phật tử tại gia, con có thể giữ được không?

Điều thứ năm, suốt đời lìa sự uống rượu, như rượu nếp, rượu mía, rượu nho, tất cả các thứ rượu đều không được uống, là giới của hàng Phật tử tại gia, con có thể giữ được không? (Thập Tụng Yết Ma Tỷ Khưu Yếu Dụng)

Trong năm giới trên, bốn điều trước thuộc về tánh giới, một điều uống rượu sau thuộc về tướng giới. Nói tánh giới, vì những giới nầy có liên quan đến tâm tánh, như người phạm tà dâm tức nhiên trong tâm nặng về ái dục, người phạm vọng ngữ tất nơi tâm có sự gian dối. Cho nên về tánh giới thì dù người có thọ giới hay không, nếu phạm cũng đều bị sa đọa. Còn tướng giới là giới thuộc về hình thức phát thệ để ngăn ngừa sự phạm lỗi; nếu có thọ mà phạm thì đắc tội, không thọ thì không đắc tội. Tuy nhiên, đây là nói người không thọ tửu giới chỉ uống rượu chút ít nên không mang tội phạm giới; nếu không thọ giới rượu song uống nhiều cũng gây nghiệp và bị sa đọa.

Sự trì giới còn có trường hợp “khai, giá”, nghĩa là mở và khép. Ví như người tuy đã thọ giới không vọng ngữ, nhưng vì lòng từ bi muốn cứu mạng loài vật, hay muốn tránh sự buồn khổ vô ích cho kẻ khác mà phương tiện nói dối, thì không phạm. Hoặc như đã thọ giới rượu, nhưng vì bệnh tê bại phải dùng thuốc rượu điều trị mới lành, thì có thể đối trước bàn Phật hay chư Tăng xin phương tiện dùng rượu để trị bệnh trong một thời gian. Đây là nghĩa “khai”, tức là tạm mở ra, hay tạm cho. Như trường hợp không cần phải dùng phương tiện, hay khi tạm dùng phương tiện để lợi mình lợi người đã xong rồi, phải chín chắn giữ giới không được trái phạm. Đây là nghĩa “giá”, tức là khép, hay ngăn đóng. Cho nên thọ giới không phải là mãi hạn chế hành giả trong một khuôn khổ, và cách giữ giới của người trí không phải cứ mãi theo một đường lối cố định. Như theo kinh Vị Tằng Hữu, trong ngày thọ Bát quan trai, bà Mạt Lỵ phu nhân vì cứu viên ngự trù mà phải uống rượu, nói dối, bày trò ca nhạc và trang điểm nơi thân. Sau khi viên ngự trù thoát nạn, phu nhân đem việc ấy thưa hỏi, thì Đức Phật bảo rằng bà đã không phạm giới mà còn có phước, và lại khen là một hành giả có trí phương tiện. Vậy người thọ giới nên suy gẫm điều nầy, đừng quá lo sợ.

Ngoài nghĩa khai, giá, còn có nghĩa “trì, phạm”. Như sau khi thọ giới, trong trường hợp bình thường không cần phương tiện, hành giả chín chắn giữ giới gọi là “trì”. Nếu đã thọ giới mà không giữ, hoặc trường hợp không đáng phương tiện mà phương tiện gọi là “phạm”. Người đã thọ giới, phải ý thức bốn nghĩa khai, giá, trì, phạm trên đây.

Để học giả hiểu rộng thêm trong việc thọ giới, xin dẫn một đoạn kinh thuyết minh về giá tội và thật tội (tức là tánh tội):

- Trong năm giới Ưu bà tắc, những gì thuộc về thật tội và giá tội?

Bốn giới trước thuộc về thật tội, một giới rượu sau thuộc về giá tội. Sở dĩ uống rượu được cùng bốn điều trên kết thành năm giới, vì nó là nguồn gốc của sự phóng đãng, hay gây ra việc phá phạm bốn giới kia. Như vào thời Đức Phật Ca Diếp, có một vị Ưu bà tắc do xem thường giới thứ năm, nên phóng tâm uống rượu rồi sanh ra thèm thịt, bắt trộm gà của kẻ khác đem giết. Người phụ nữ hàng xóm qua tìm gà, lại bị ông hãm hiếp. Đến khi kẻ khác hỏi, ông chối rằng mình không có làm việc ấy. Kết cuộc vì nhất thời bị rượu làm loạn tâm, nên ông đã phạm luôn cả bốn giới kia. Có người do uống rượu mà phạm bốn tội nghịch, chỉ trừ không thể phá Tăng. Vì thế, người uống rượu tuy không phải túc nghiệp mà mắc quả báo cuồng loạn, bởi rượu hay gây sự mê hoặc điên đảo, khiến cho chúng sanh như dại như ngây. Lại khi đã bị loạn tâm vì rượu, tất hành giả phải bỏ mất chánh nghiệp như ngồi thiền, tụng kinh và làm việc chúng. Cho nên uống rượu tuy không phải là thật tội, nhưng do các nhân duyên trên, dễ­ đồng với thật tội. (Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân)