Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 2/4

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng

Śikṣāsamuccaya

Tác giả
Śāntideva
Thông tin
GRETILCC BY-NC-SA 4.0

atra + eva + uktaṃ | yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ sarva-jāmbū-dvīpakānāṃ satvānāṃ sarvasvaṃ hared yaś ca + anyo yādṛśaṃ tādṛśaṃ bodhi-satvaṃ garhed tato * a-saṃkhyeyataraṃ pāpaṃ prasavati ||

atra + eva + uktaṃ | yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā gaṅgā-nadī-vālikā-samān stūpān vinipātayed daheta vā | yaś ca + anyaḥ kula-putro vā kula-duhitā vā mahā-yāna-adhimuktasya bodhi-satvasya vyāpāda-khila-krodha-cittam utpādya krośayet paribhāṣayed ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ pāpaṃ prasavati | tat kasmād * dhetoḥ | bodhi-satva-niryātā hi buddhā bhagavanto buddha-niryātāś ca stūpāḥ sarva-sukha-upadhānāni ca sarva-deva-nikāyāś ca | bodhi-satvam a-sat-kṛtya sarva-buddhā a-sat-kṛtā bhavanti | bodhi-satvaṃ sat-kṛtya sarva-buddhāḥ sat-kṛtā bhavanti | sarva-buddhān an-uttarayā pūjayā pūjayitu-kāmena bodhi-satvāḥ pūjayitavyāḥ ||

etat pūjā-vipākaś ca praśānta-viniścaya-prātihārya-sūtre * abhihitaḥ ||

yas tv eṣāṃ kurute rakṣāṃ dhārmikīṃ dharma-vādināṃ | hitvā su-dur-gatīḥ sarvāḥ śakro bhavati deva-rāṭ ||

brahmā + api yāmas tuṣito vaśa-varttī punaḥ punaḥ | manuṣyeṣu + upapannaś ca cakra-varttī sa jāyate ||

śreṣṭhī gṛha-patiś ca + api bhavaty āḍhyo mahā-dhanaḥ | prajñā-smṛtibhyāṃ saṃyuktaḥ sukhito nir-upadrava | iti ||

atha katamaṃ bodhi-satvam adhikṛtya + iyaṃ kāra-apakāra-cintā | pṛthag-janam eva ||

yathā + uktaṃ śraddhā-bala-ādhāna-avatāra-mudrā-sūtre | yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā sarva-loka-dhātu-rajo-upamānāṃ satvānāṃ divase divase divyaṃ śata-rasam āhāraṃ dadyād divyāni ca vastrāṇy evaṃ dadaṅ gaṅgā-nadī-vālikā-samān kalpa-samudrān dānaṃ dadyāt | yaś ca + anyaḥ kula-putro vā kula-duhitā vā ekasya + upāsakasya + an-anya-śāstur daśa-kuśala-karma-patha-samanvāgatasya + eka-divasam ekam āhāraṃ dadyād buddhasya + ayaṃ bhagavataḥ śikṣāyāṃ śikṣita iti samāropaṃ kṛtvā | ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ puṇyaṃ prasavati ||

yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā sarva-loka-dhātu-rajo-upamānāṃ daśa-kuśala-karma-patha-samanvāgatānāṃ upāsakānāṃ divase divase divyaṃ śata-rasam āhāraṃ dadyād divyāni ca vastrāṇy evaṃ dadaṅ gaṅgā-nadī-vālikā-samān kalpān dadyāt | yaś ca + anyaḥ kula-putro vā kula-duhitā vā ekasya bhikṣor eka-divasam āhāraṃ dadyād | ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ puṇyaṃ prasavati + iti ||

niyata-a-niyata-avatāra-mudrā-sūtre * apy āha | sacen mañjuśrīr daśasu dikṣu sarva-loka-dhātuṣu sarva-satvā utpāṭita-akṣā bhaveyuḥ parikalpam upādāya | atha kaś-cid eva kula-putro vā kula-duhitā vā teṣāṃ sarva-satvānāṃ maitra-cittas tāny akṣīṇi janayet parikalpam upādāya | yo vā + anyo mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā mahā-yāna-adhimuktaṃ bodhi-satvaṃ prasanna-cittaḥ paśyed | ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ puṇyaṃ prasavati ||

yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā daśasu dikṣu sarva-satvān bandhana-āgāra-praviviṣṭān bandhana-āgārān mocayitvā cakra-varti-sukhe sthāpayed brahmatva-sukhe vā | yo vā + anyo mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā mahā-yāna-adhimuktasya prasanna-citto darśana-abhilāṣī bhaved varṇaṃ ca + asya + udāhared | ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ puṇyaṃ prasavati + iti ||

tathā kṣitigarbha-sūtre * apy āha | yaḥ punar bhadanta bhagavan kṣatriya-kalyāṇo vā + amātya-kalyāṇo vā bhaṭṭa-kalyāṇo vā śramaṇa-kalyāṇo vā brāhmaṇa-kalyāṇo vā paraṃ rakṣaty ātmānaṃ rakṣati para-lokaṃ rakṣati | bhagavac-chāsane pātra-bhūtam a-pātra-bhūtaṃ vā yāvan muṇḍaṃ kāṣāya-khaṇḍa-prāvṛtaṃ parirakṣati śroṣyati pūjayiṣyati śrāvaka-kathāṃ evaṃ praty-eka-buddha-kathāṃ śroṣyati pūjayiṣyati | mahā-yāna-kathāṃ ca mahā-yāna-saṃprasthitān pudgalān śīlavato guṇa-āḍhyān yukta-mukta-pratibhānān taiḥ sārddhaṃ ramati krīḍati paripṛcchati paripraśnayati teṣāṃ śrotavyaṃ kartavyaṃ manyate || pe ||

kiyantaṃ bhagavan pāpaṃ kṣapayiṣyati ||

bhagavān āha ||

tad yathā + api nāma kula-putra kaś-cit puruṣa utpadyate | yaḥ sarvaṃ jambū-dvīpaṃ sapta-ratna-paripūrṇaṃ kṛtvā tiṣṭhatāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ dānaṃ dadyāt tathā + eva madhya-ahna-samaye tathā + eva sāya-ahna-samaye dānaṃ dadyād anena paryāyeṇa varṣa-śata-sahasram evaṃ-rūpaṃ dānaṃ dadyāt | tat kiṃ manyase kula-putra + api nu sa puruṣo bahu puṇyaṃ prasavet ||

āha ||

bahu bhadanta bhagavan sa puruṣaḥ puṇya-skandhaṃ prasaved a-prameyam a-saṃkhyeyaṃ | na tasya puṇya-skandhasya kena-cic * chakyaṃ pramāṇam udgrahītuṃ anyatra tathā-gatena ||

bhagavān āha ||

yas tu kula-putra kṣatriya-kalyāṇo vā yāvad yathā pūrva + uktaṃ | pe | sa bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati | yāvad vipulataram a-pramāṇataram a-saṃkhyeyataraṃ puṇya-skandhaṃ prasavati | yo mama paścimāyāṃ pañca-śatyāṃ vartamānāyāṃ sad-dharma-netrī rakṣati sa rakṣaty ātmānaṃ | rakṣati parāṃś ca rakṣati para-lokaṃ rakṣati mama śāsanaṃ śrāvakān pātra-bhūtān a-pātra-bhūtān vā yāvan muṇḍān kāṣāya-vastra-prāvṛtān api rakṣati | na viheṭhayati | yāvat svakaṃ rāṣṭraṃ para-rāṣṭraṃ ca vardhayati | apāyān kṣapayati | sura-ālayaṃ ca prāpayati ciraṃ ca + āyuḥ pālayati | sva-kleśāṃś ca para-kleśāṃś ca jhāṣayati | saṃbodhi-mārgaṃ ṣaṭ-pāramitāś ca + upastambhayati | sarva-apāyāñ jahāti | na ciraṃ saṃsāre saṃsarati | nityaṃ kalyāṇa-mitrair buddhaiś ca bhagavadbhir bodhi-satvaiś ca mahā-satvaiś ca sārddhaṃ samavadhāna-gato bhavati | satataṃ kalyāṇa-mitra-a-virahito na cireṇa yathā-abhiprāyeṣu buddha-kṣetreṣv an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbhotsyate ||

atha tāvad eva sarva-deva-indrāḥ sa-parivārā | yāvat piśāca-indrāḥ sa-parivārā utthāya + āsanād yena bhagavān tena + añjaliṃ praṇamya + evam āhuḥ | ye te bhadanta bhagavan etarhy an-āgate * adhvani yāvat paścimāyāṃ pañca-śatyāṃ kṣatriya-kalyāṇā bhavanti yāvad gaha-pati-kalyāṇāḥ | pe | evaṃ sad-dharma-rakṣakā evaṃ tri-ratna-vaṃśa-jvālayitāraḥ | pe | vayam api sarve sa-parivārās taṃ kṣatriya-kalyāṇaṃ yāvad gaha-pati-kalyāṇaṃ daśabhir ākārai rakṣiṣyāmaḥ paripālayiṣyāmo vardhayiṣyāmaḥ ||

katamair daśabhiḥ | āyuś ca + asya vardhayiṣyāmaḥ āyur-antarāyaṃ ca dharmeṇa nivārayiṣyāmaḥ | ārogyaṃ ca parivāraṃ ca dhana-skandhaṃ ca upabhoga-paribhogaṃ ca + aiśvaryaṃ ca yaśaḥ kalyāṇa-mitrāṇi prajñā-sampadaṃ ca vardhāpayiṣyāmaḥ | ebhir daśabhir iti vistaraḥ ||

evam a-bhūmi-praviṣṭeṣv eva + ayaṃ vipāka-vistaro draṣṭavyaḥ ||

avalokanā-sūtre * api | saṃbodhau cittam utpādya hita-arthaṃ sarva-prāṇināṃ | yaḥ stūpaṃ loka-nāthasya karoti + iha pradakṣiṇaṃ ||

ity ādy anuśaṃsa-vistaram uktvā + āha | yas tv eṣāṃ buddha-putrāṇāṃ naraḥ kurvīta a-priyaṃ | devān manuṣyān varjitvā narakaṃ tasya go-caraṃ ||

iti vistaraḥ pūrva-vat ||

na ca + atra viśeṣa-hetuḥ kaś-cid upadarśayituṃ śakyatae ity alaṃ vikalpena ||

karma-āvaraṇa-viśuddhi-sūtre * apy āvaraṇa-śabdena + an-artha uktaḥ | āvaraṇaṃ mañjuśrīr ucyate rāga āvaraṇaṃ dveṣa āvaraṇaṃ moha āvaraṇaṃ dānam āvaraṇaṃ śīla-kṣānti-vīrya-dhyāna-prajñā āvaraṇaṃ | pe | tat kasya hetoḥ bāla-pṛthag-janā mañjuśrīr dānaṃ dadānā matsariṇām antike * a-prasādaṃ kurvanti | te tena + a-prasādena pratigha-cittam utpādayanti | pratigha-khila-doṣeṇa mahā-narakeṣu + upapadyante | śīlaṃ rakṣanto duḥ-śīlān kutsayanti paribhāṣanti | te teṣām a-varṇaṃ ca bhāṣanti | te teṣāṃ doṣaṃ śrutvā bahu-janasya + a-prasādaṃ kurvanti | te tena + a-prasādena dur-gati-gāmino bhavanti | te kṣāntiṃ bhāvayantaḥ kṣānti-madena + ātmānam utkarṣayanti pramādyanti | vayaṃ kṣānti-vādinaḥ | ime punar anye vyāpanna-cittāḥ | teṣāṃ kṣānti-madana-mattānāṃ pramāda-mūlakāni duḥkhāny utpadyante | te vīryam ārabhamāṇā ātmānam utkarṣayanti parān paṃsayanti | kusīdā ime bhikṣavo viharanty an-abhiyuktāḥ śraddhā-deyaṃ paribhuñjānāḥ | na + ete * arhanti pānīya-sthālakam api | te tena vīrya-ārambheṇa + ātmānam utkarṣayanti paraṃ ca paṃsayanti | tān ahaṃ bālān iti vadāmi | te dhyānaṃ samāpadyamānās tatra dhyāna-samāpattau spṛhām utpādayanti | teṣām evaṃ bhavati | vayaṃ samādhi-vihāriṇa | ime * anye bhikṣavo vikṣipta-cittā viharanti | kutas te buddhā bhaviṣyanti + iti vistaraḥ ||

sarva-dharma-a-pravṛtti-nirdeśe * apy āha | bodhi-satva āpattyā codayati | dūrī-bhavati bodhiḥ | karma-āvaraṇaṃ ca parigṛhṇāti | īryayā codayati | dūrī-bhavati bodhiḥ | īryā-pathena codayati dūrī-bhavati bodhiḥ | saced bodhi-satvasya + antike hīna-saṃjñām utpādayati ātmani ca + udāra-saṃjñāṃ kṣiṇoty ātmānaṃ karma-āvaraṇaṃ ca gṛhṇāti | iha bodhi-satvena bodhi-satvam avavadatā + anuśāsatā vā śāstṛ-saṃjñām upasthāpya + avavaditavyo * anuśāsitavyaḥ | bodhi-satvena bodhi-satvasya + antike na paribhava-cittam utpādayitavyaṃ | saced asya + a-parityaktā bodhiḥ | na deva-putra bodhi-satvaḥ kva-cid eva kuśala-mūlāni samucchinatti | yathā + a-dvitīya-bodhi-satvam āgamya + iti | an-utpādita-bodhi-citte * api tāvad bodhir bhavye satve * avamanyanā pratiṣiddhā | kiṃ punar udita-bodhi-citte ||

yathā + uktaṃ śūraṅgama-samādhi-sūtre | tatra dṛḍhamate katamad an-utpādita-bodhi-citta-vyākaraṇaṃ ||

iha dṛḍhamate sa pudgalaḥ pāñcagatike saṃsāre upapanno bhavati | yadi vā nirayeṣu yadi vā tiryag-yonau yadi vā yama-loke yadi vā deveṣu yadi vā manuṣyeṣu | sa ca pudgalas tīkṣṇa-indriyo bhavati | udāra-adhimuktikaḥ | tam enaṃ tathā-gataḥ prajānāti | ayaṃ puruṣa-pudgalo yāvad iyadbhiḥ kalpa-koṭī-niyuta-śata-sahasrair an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādayiṣyati || pe ||

iyadbhiś ca a-saṃkhyeya-kalpa-śata-sahasrair bodhim abhisaṃbhotsyate || pe ||

idaṃ dṛḍhamate ucyate | bodhi-satvasya + an-utpādita-bodhi-citta-vyākaraṇaṃ | atha khalv āyuṣmān mahā-kāśyapo bhagavantam etad avocat | adya + agreṇa + asmābhir bhagavan sarva-satvānām antike śāstṛ-saṃjñā + utpādayitavyā | tat kasya hetoḥ | na hy asmākam etaj jñānaṃ pravarttate | katamasya bodhi-satvasya bodhi-paripācakāni + indriyāṇi saṃvidyante | katamasya na saṃvidyante | tato vayaṃ bhagavann a-jānānās tathā-rūpeṣu hīna-saṃjñām utpādayema | tena vayaṃ kṣaṇyema ||

bhagavān āha | sādhu sādhu kāśyapa su-bhāṣitā te iyaṃ vāk | idaṃ ca mayā kāśyapa + artha-vaśaṃ sampaśyamānena yuṣmākam evaṃ dharmo deśito | mā bhikṣavaḥ pudgalena pudgalaṃ pravicetavyaṃ | yac * chīghraṃ kṣaṇyati hi bhikṣavaḥ pudgalaḥ pudgalaṃ pravicinvan | ahaṃ vā pudgalaṃ pramiṇuyāṃ yo vā syān mādṛśaḥ | etena kāśyapa nirdeśena bodhi-satvena vā śrāvakeṇa vā sarva-satvānām antike śāstṛ-saṃjñā + utpādayitavyā | mā + atra kaś-cid bodhi-satva-yānikaḥ pudgalo bhavet tena tatra + ātmā rakṣitavya iti | yasya tu niyatam eva bodhi-prāpti-cihnam asti tatra sutarām avamanyanā rakṣitavyā ||

yathā + uktam ārya-sad-dharma-puṇḍarīka-sūtre | iṣṭā-mayān mṛttika-saṃcitān vā prītāś ca kurvanti jinasya stūpān | uddiśya vā pāṃśu-kara-āśayo * api aṭavīṣu dur-geṣu ca kārayanti ||

siktā-mayā vā puna kūṭa kṛtvā ye ke-cid uddiśya jināna stūpān | kumārakāḥ krīḍiṣu tatra tatra | te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ ||

yāvat ||

ye citra-bhittīṣu karonti vigrahaṃ | paripūrṇa-gātrāṃś * chata-puṇya-lakṣaṇān ||

likhet svayaṃ ca + api likhāpayed vā | te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ ||

ye ca + api ke-cit tarhi śikṣamāṇāḥ | krīḍā-ratiṃ ca + api vinodayantaḥ ||

nakhena kāṣṭhena kṛtāsi vigrahān | bhittīṣu puruṣā + atha kumārakā vā ||

sarve ca te bodhi abhūṣi lābhinaḥ || pe ||

vādāpitā jhallariyo * api ye hī | jala-maṇḍakā vā + apy atha maṇḍakā vā | su-gatānam uddiśyatha pūjanā-arthaṃ gītaṃ ca gītaṃ madhuraṃ mano-jñaṃ | sarve ca te buddha abhūṣi loke ||

kṛtvā ca yāṃ bahu-vidha-dhātu-pūjāṃ | kim alpa-kampī su-gatāna dhātuṣu | ekaṃ pi vādāyiya vādya-bhāṇḍam | puṣpeṇa ca + ekena hi pūjayitvā | anupūrva drakṣyanti hi buddha-koṭyaḥ | yaiś ca + añjalis tatra kṛtā + api stūpe | paripūrṇa ekā-tala-śaktikā vā | onāmitaṃ śīrṣa bhaven muhūrttaṃ | onāmitaṃ kāya tathā + eka-vāraṃ | namo * astu buddhāya kṛta-eka-vāraṃ | ye hī tadā dhātu-dhāreṣu teṣu | vikṣipta-cittair api yathā + eka-vāraṃ | te sarvi prāptā imam agra-bodhim | su-gatāna teṣāṃ tada tasmi kāle | parinirvṛtānām atha tiṣṭhatāṃ vā | ye dharma-nāma + api śṛṇūṣu satvās | te sarvi bodhāya abhūṣi lābhina | iti ||

mahā-karuṇā-sūtre * apy uktaṃ ||

tad yathā vāḍiśikena mahaty udaka-sarasi matsya-ākarṣaṇa-arthaṃ sa-āmiṣaṃ vaḍiśaṃ prakṣiptaṃ bhavet samanantara-prakṣiptaṃ ca matsyena nigīrṇaṃ bhavet | kiṃ ca + api sa matsya udaka-sarasi bhramaty atha ca punar vaddha eva sa vaktavyo dṛḍhena sūtreṇa sthala-gata-daṇḍa-su-nibaddhena | yat sa vāḍiśika āgatya tena sūtra-lāghavena jānāti | gṛhīto matsya iti | tam enaṃ sūtrād gṛhītvā sthala-gataṃ karoti yathā-kāma-karaṇāya paribhogāya | evam eva ye satvā buddheṣu bhagavatsu cittaṃ prasādya kuśala-mūlam avaropayanti | antaśa eka-citta-prasādam api | kiṃ ca + api te satvā duṣ-kṛtena karma-āvaraṇena + a-kṣaṇeṣu + upapannā bhavanty atha ca buddhā bhagavantas tān satvān bauddhena jñānena saṃgraha-vastu-sūtreṇa gṛhītvā saṃsāra-udaka-sarasa uddhṛtya nirvāṇa-sthale sthāpayanti + iti ||

tasmād eṣu śāstṛ-saṃjñā kāryā | vandamānāś ca manasā vanditavyāḥ | bhavati hi navako * api bodhi-citta-balād vandyo | yathā meghena dramiḍena mahā-bodhi-satvena + api satā navaka ārya-sudhanaḥ sarva-śarīreṇa praṇipatya vanditaḥ | niyata-arthaṃ ca + idaṃ | yathā + adhyāśaya-saṃcodana-ādiṣu sarva-bodhi-satva-yānika-pudgala-namas-kāro * anujñātavyaḥ | sarva-śabdena + ātmano * api grahaṇāt | katham ekatra vandya vandakatvaṃ na virudhyate | paras-paraṃ vandyatvena + eva + ālambanāt | ata eva + an-āsvādanād a-puṇya-bhāvaḥ | kiṃ ca buddhānām apy evam iṣyate | mā bhūd an-avasthā | ekasya ca + a-nyūnatā + iti ||

ārya-sarva-dharma-vaipulya-saṃgraha-sūtre * apy an-artha uktaḥ | sūkṣmaṃ hi mañjuśrīḥ sad-dharma-pratikṣepa-karma-āvāraṇaṃ | yo hi kaś-cin mañjuśrīs tathā-gata-bhāṣita-dharme kasmiṃś-cic * chobhana-saṃjñāṃ karoti | kva-cid a-śobhana-saṃjñāṃ sa sad-dharmaṃ pratikṣipati | tena sad-dharmaṃ pratikṣipatā tathā-gato * abhyākhyāto bhavati | dharmaḥ pratikṣipto bhavati | saṃgho * apavādito bhavati | ya evaṃ vadati + idaṃ yuktam idam a-yuktam iti sa sad-dharmaṃ pratikṣipati | na mayā pṛthak kaś-cid dharmaḥ śrāvaka-yāna-saṃprayuktaḥ praty-eka-buddha-yāna-saṃprayukto mahā-yāna-saṃprayukto deśitaḥ | tat te moha-puruṣā imaṃ mama dharmaṃ nānā-kariṣyanti | idaṃ śrāvakāṇāṃ deśitam idaṃ praty-eka-buddhānām idaṃ bodhi-satvānām iti | sa nānātva-saṃjñayā sad-dharmaṃ pratikṣipati | iyaṃ bodhi-satvasya śikṣā | iyaṃ bodhi-satvasya + a-śikṣā + iti sad-dharmaṃ pratikṣipati | dharma-bhāṇakasya + asti pratibhānaṃ na + asti pratibhānam iti sad-dharmaṃ pratikṣipati | dharmaṃ dharmatayā kathayati sad-dharmaṃ pratikṣipati | apagate buddha-utpāde na + asti dhāraṇī-pratilambha iti dharmaṃ pratikṣipati | na + asti dharma-bhāṇakasya dhāraṇī-pratilambha iti dharmaṃ pratikṣipati | dharma-bhāṇakasya caryāṃ dūṣayati dharmaṃ pratikṣipati | dharma-bhāṇako na pratipatti-saṃpanna iti dharmaṃ pratikṣipati | pramādena + enaṃ codayati sad-dharmaṃ pratikṣipati | īryā-pathena codayati sad-dharmaṃ pratikṣipati | akṣara-caryayā śīla-vipattyā codayati dharmaṃ pratikṣipati | pratibhānena saṃpādayati + iti dharmaṃ pratikṣipati

| āloko * asya dharmāṇāṃ na su-vidita iti dharmaṃ pratikṣipati | mantreṇa mantram a-budhyamānaḥ prativadati + iti dharmaṃ pratikṣipati | akṣara-saṃjñyā tathā-gata-śāsanaṃ na + avagāhata iti dharmaṃ pratikṣipati | sūtreṇa sūtraṃ virodhayati + iti dharmaṃ pratikṣipati | gāthayā gāthāṃ virodhayati + iti dharmaṃ pratikṣipati | akṣara-saṃjñayā kañ-cid adhimuktaṃ karoti kañ-cin na karoti + iti dharmaṃ pratikṣipati | dharma-bhaṇakasya + arthāny a-kathām abhināmayati + iti dharmaṃ pratikṣipati | vi-cakṣuḥ karma + asya karoti dharmaṃ pratikṣipati | saṃlāpayan vadati + iti dharmaṃ pratikṣipati | iha + asya + asti caryā iha + asya na + asti caryā + iti dharmaṃ pratikṣipati | idaṃ su-uktam idam a-su-uktam iti dharmaṃ pratikṣipati | anena na + asti caryā + iti dharmaṃ pratikṣipati | anena buddha-vacana-samaya ukto na + anena buddha-vacana-samaya ukta iti dharmaṃ pratikṣipati iti hi mañjuśrīr yāvat kiñ-cid vilopayati tāvad dharmaṃ pratikṣipati | dharma-bhāṇakasya + idaṃ rūpam iti cintayati vadati bhikṣur vā bhikṣuṇī vā upāsako vā upāsikā vā | sarvaḥ sa sad-dharmaṃ pratikṣipati + ity ādi ||

atra + eva ca + uktaṃ | yasya kasya-cit kula-putra tathā-gatasya parinirvṛtasya dharmaḥ pratibhāti yathā + adhimuktānāṃ satvānāṃ deśayituṃ | tasyāṃ ca parṣadi yady eka-satvasya + api eka-roma-harṣo bhaved eka-aśru-pāto vā sarvaḥ sa tathā-gata-anubhāvena | tatra moha-puruṣā a-bodhi-satvā bodhi-satva-pratijñā bodhi-satva-dūṣakā dharma-stainya-kuhakā evaṃ vakṣyanti dharma-upadeśakebhyaḥ | kim ete | na budhyantae iti || pe ||

ye bodhi-satveṣv avamanyanāṃ kurvanti | na + ahaṃ teṣāṃ paryanta-kṛtaṃ nirayaṃ saṃvadāmi | tat kasya hetoḥ | yo bodhi-satvo dharma-bhāṇakam apavādati buddhaṃ sa vigarhati dharmaṃ sa pratikṣipati saṃghaṃ sa jugupsati | buddhe so * a-gauravo yo dharma-bhāṇake * a-gauravaḥ | buddhaṃ sa na draṣṭu-kāmo yo dharma-bhāṇakam a-draṣṭu-kāmaḥ | buddhasya so * a-varṇaṃ bhāṣate yo dharma-bhāṇakasya + a-varṇaṃ bhāṣate | buddhas tena parityakto bhavati yaḥ prathama-citta-utpādike * api bodhi-satve pratigha-cittaṃ karoti + iti || pe ||

yo * apy ayaṃ maitreya ṣaṭ-pāramitā-samudāgamo bodhi-satvānāṃ saṃbodhāya taṃ te moha-puruṣā evaṃ vakṣyanti | prajñā-pāramitāyām eva bodhi-satvena śikṣitavyaṃ | kiṃ śeṣābhiḥ pāramitābhiḥ | te * anyāṃ pāramitāṃ dūṣayitavyāṃ manyante | tat kiṃ manyase * ajita duṣ-prajñaḥ sa kāśi-rājā + abhūd yena kapota-arthaṃ śyenāya sva-māṃsāni dattāni | maitreya āha | na + u hi + idaṃ bhagavan | bhagavān āha | yāni mayā maitreya bodhi-satva-caryāṃ caratā ṣaṭ-pāramitā-pratisaṃyuktāni kuśala-mūlāny upacitāni apakṛtaṃ nu taiḥ kuśala-mūlaiḥ ||

maitreya āha | na + u hi + idaṃ bhagavan ||

bhagavān āha | tvaṃ tāvad ajita ṣaṣṭiṃ kalpān dāna-pāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān śīla-pāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān kṣānti-pāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān vīrya-pāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān dhyāna-pāramitāyāṃ ṣaṣṭiṃ kalpān prajñā-pāramitāyāṃ samudāgataḥ | tat te moha-puruṣā evaṃ vakṣyanti | eka-nayena + eva bodhir yad uta śūnyatā-nayena + iti | te caryāsu pariśuddhā bhaviṣyanti + ity ādi ||

iti śikṣā-samuccaye caturthaḥ paricchedaḥ ||

[v. anarthavivarjana]

śīla-pāramitāyām an-artha-varjanaṃ pañcamaḥ paricchedaḥ ||

uktaḥ saṃkṣepato * an-arthaḥ | tasya vivarjanaṃ yathā + adhyaśaya-saṃcodana-sūtre | evaṃ-vidha-an-artha-śravaṇa-bhaya-bhīrukaiḥ ādi-karmika-bodhi-satvaiḥ samādānāni yathā gṛhītāni tathā kāryaṃ | evaṃ hi tair uktaṃ | ete vayaṃ bhagavann adya + agreṇa tathā-gatasya purataḥ | evaṃ samādānaṃ kurmaḥ | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa bodhi-satva-yānikaṃ pudgalaṃ gṛhiṇaṃ vā pravrajitaṃ vā + āpattyā codayiṣyāmo bhūtena vā + a-bhūtena vā visaṃvādito * asmābhis tathā-gato * arhan samyak-saṃbuddho bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa bodhi-satva-yānikaṃ pudgalam avamanyema + a-varṇaṃ ca + asya bhāṣema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhaved arhan samyak-saṃbuddhaḥ | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa bodhi-satva-yānikaṃ pudgalaṃ gṛhiṇaṃ vā pravrajitaṃ vā pañcabhiḥ kāma-guṇaiḥ krīḍantaṃ paricārayantaṃ daṣṭvā + a-prasādaṃ kuryāma vilekhaṃ vā cittasya + utpādayema + a-gauravaṃ vā + utpādayema na ca tatra śāstṛ-saṃjñām utpādayema | visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa mitra-kula-bhikṣād a-kula-nidānaṃ bodhi-satva-yānikānāṃ pudgalānāṃ kāya-pīḍāṃ citta-pīḍāṃ vā kuryāma visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa bodhi-satva-yānikaṃ pudgalaṃ dṛṣṭvā ekena + apy a-mano-jña-vacanena + ābhāṣema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa tris-kṛtvo rātreḥ tris-kṛtvo divasya bodhi-satva-yānikaṃ pudgalaṃ na namasyema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ

bhagavann adya + agreṇa + asya vrata-samādānasya kṛtaśo rājya-pratilambhaṃ vā dhana-pratilambhaṃ vā kāya-jīvitaṃ vā na parityajema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa śrāvaka-yānikaṃ vā praty-eka-buddha-yānikaṃ vā pudgalam avamanyema | vayaṃ viśiṣṭatarā na + ete iti visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet |saced vayaṃ bhagavan nīca-cittāś caṇḍāla-sadṛśa-cittā na viharema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa + ātmānam utkarṣayema paraṃ vā paṃsayema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa vyāpāda-vigraha-bhayād yojanaṃ vā yojana-śataṃ vā na palāyema īritāḥ samānā visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa śīlavantam ātmānaṃ pratijānīma bahu-śrutaṃ vā dhuta-guṇinaṃ vā + anyatara-anyatareṇa vā guṇena + ātmānam udbhāvayema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhavet | saced vayaṃ bhagavann adya + agreṇa praticchanna-kalyāṇā vivṛta-pāpā na viharema visaṃvādito * asmābhis tathā-gato bhaved arhan samyak-saṃbuddhaḥ || pe ||

tatra bhagavān maitreyaṃ bodhi-satvaṃ mahā-satvam āmantrayate sma | karma-āvaraṇaṃ maitreya kṣapayitu-kāmena kula-putreṇa vā kula-duhitrā vā evaṃ samādānaṃ kartavyaṃ yathā ebhiḥ kula-putraiḥ kṛtam iti ||

sarva-dharma-a-pravṛtti-nirdeśe * apy āha ||

tṛṣ-kṛtva rātriṃ divasaṃ tathā + eva | sa bodhi-satvān praṇameta mūrdhnā | teṣāṃ na kiñ-cit skhalitaṃ gaveṣet | careta caryāṃ hi sadā yathā-iṣṭam ||

paśyed yadā kāma-guṇai ramantaṃ | na tasya kiñ-cit skhalitaṃ gaveṣet | guṇair an-antāṃ vara bodhi-caryāṃ | eṣo * api kālena hitāṃ spṛśeta ||

yuktyā + anupūrvyā kriyayā + anupūrvyā | bhavej jino na + eva hi eka-vācā | bahu-kalpa-koṭyo niyutāni ca + eṣa | sannāha-saṃprasthitanāny a-bhāvī ||

atra + eva + āha | ye kula-putra + evaṃ-rūpeṇa karma-āvaraṇena + an-arthikāḥ | tair na dvitīyasya bodhi-satvasya sarva-caryāsu vipratipattavyaṃ | sarvāḥ kriyās tasya vimoktavyāḥ | evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | na + ahaṃ para-cittaṃ jāne dur-vijñeyā satva-caryā | idaṃ ca khalu kula-putra + artha-vaśaṃ saṃpaśyaṃs tathā-gata evaṃ dharmaṃ deśayati | na pudgalena pudgalaḥ pramātavyaḥ ||

ahaṃ vā pudgalaṃ pramiṇuyāṃ yo vā syān mādṛśaḥ ||

yaḥ kula-putra + ātmānaṃ rakṣitu-kāmas tena na kasya-cic caryā vivecayitavyā | na pareṣāṃ vikuṭṭanā kartavyā | ayam īdṛśo * ayam īdṛśa iti | buddha-dharma-abhiyuktena bhavitavyaṃ rātriṃ divaṃ dharma-paliguddha-mānasena + iti ||

tathā kṣitigarbha-sūtre * api kathitaṃ | atha tāvad eva bahūni śata-sahasrāṇi vidvāṃsaḥ satvā utthāya + āsanād yena bhagavāṃs tena + añjaliṃ praṇamya + evam āhuḥ | vayaṃ bhadanta bhagavataḥ purata evaṃ praṇidhānaṃ kurmaḥ yāvac ciraṃ vayaṃ bhadanta bhagavan saṃsāre saṃsarema tāvan mātra pratilabdha-kṣānti-kāmā rāja-sthānaṃ pratilabhema | mā + amātya-sthānaṃ | mā nagara-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā grāma-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā nigama-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā purohita-jyeṣṭha-sthānaṃ mā bhaṭṭa-jyeṣṭha-sthānaṃ | yāvan mā sa-artha-vāha-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā + upādhyāya-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā śramaṇa-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā gṛha-pati-jyeṣṭha-sthānaṃ | mā kuṭumbi-jyeṣṭha-sthānaṃ yāvat sarvaśo vayaṃ mā satvānām adhipati-sthānaṃ pratilabhema yāvan na kṣānti-pratilabdhāḥ syāma | yato nidānaṃ vayam evaṃ-rūpam ati-gāḍhaṃ karma buddhānāṃ śāsanam ākṣipema | iti vistaraḥ ||

candra-pradīpa-sūtre * apy an-artha-vivarjanam uktam | na + asti pāpam a-kartavyaṃ kumārā teṣu bheṣyati | mā tehi saṃstavaṃ sārddhaṃ kuryāḥ tvaṃ kāli paścime ||

ālape saṃlapeyyāsi kuryāsī teṣv a-gauravaṃ | ānālīnaḥ sat-kareyyāsy agra-bodhayi kāraṇāt ||

varṣa-agraṃ paripṛcchitvā yas te vṛddhataro bhavet | kuryāsi gauravaṃ tatra śirasā pāda-vandanaiḥ ||

na teṣāṃ skhalitaṃ paśyed bodhi-maṇḍaṃ vipaśyatāṃ | pratighātaṃ na janayet maitra-cittaḥ sadā bhavet ||

yady eṣāṃ skhalitaṃ paśyed doṣāṃs teṣāṃ na kīrtayet | yādṛśaṃ kāhiti karma tādṛśaṃ lapsyate phalaṃ ||

smitena mukha-candreṇa vṛddheṣu navakeṣu ca | pūrva-ābhāṣī bhaven nityaṃ hata-mānaś ca sarvataḥ ||

cīvaraiḥ piṇḍa-pātaiś ca kuryāt teṣām anugrahaṃ | evaṃ cittaṃ pradadhyās tvaṃ sarve bheṣyanti nāyakā | iti ||

yasya ca bodhi-citta-utpādike gauravaṃ prasādaś ca na + utpadyete | tena sva-dur-gati-prapāta-bhaya-rakṣā-arthaṃ dṛṣṭa-a-dṛṣṭa-prāmodya-anubhavana-arthaṃ sva-citta-kaluṣa-prasādana-arthaṃ citta-kalyatā-citta-karmaṇyatā-pratilābha-arthaṃ ca yathā + ārya-gaṇḍa-vyūhe bodhi-citta-utpādika-guṇā bhagavad-ārya-maitreyeṇa + ācārya-sudhanam adhikṛtya + udbhāvitās tathā bhāvayitavyāḥ ||

eṣa dṛṣṭva jara-vyādhi-pīḍitān prāṇino duṣkha-śatair upadrutān | janma-mṛtyu-bhaya-śoka-tāpitān teṣa arthi carate krpā-āśayaḥ ||

duṣkha-yantra-paripīḍitaṃ jagat dṛṣṭva pañca-gati-cakra-maṇḍale | jñāna-vajra-mayam eṣa te dṛḍhaṃ duṣkha-yantra-gati-cakra-bhedanaṃ ||

rāga-doṣa-tṛṇa-khāṇu-kaṇṭakaṃ dṛṣṭi-saṃga-bahu-kakṣa-saṃkulam | satva-kṣetra-pariśodhana-arthikaḥ prajña-lāṅgala-dṛḍhaṃ gaveṣate ||

moha-vidya-gahana-āśayaṃ jagat prajña-cakṣu-hata-naṣṭa-daiśikaṃ | tasya kṣema diśa-daiśikaḥ prabhuḥ sa-artha-vāha jagato bhaviṣyati ||

kṣānti-dharma-tri-vimokṣa-vāhano jñāna-khaḍga-ripu-kleśa-dharṣakaḥ | śūra-sūta a-bhayasya dāyako daiśako hi jagato bhaviṣyati ||

dharma-nāva samudānayaty ayaṃ jñāna-sāgara-pathe su-śikṣitaḥ | śānti-ratna-vara-dvīpa-nāyakaḥ karṇa-dhāra tri-bhava-arṇave ayam ||

jñāna-raśmi-praṇidhāna-maṇḍalaḥ sarva-satva-bhavana-avabhāsakaḥ | dharma-dhātu-gagane samudgato buddha-sūrya samudeśyate ayam ||

maitri-candana-samādhi-śītalaḥ sarva-satva-sama-citta-su-prabhaḥ | śukla-dharma-paripūrṇa-maṇḍalo buddha-candra samudeśyate ayam ||

āśaye dṛḍha-tale pratiṣṭhito bodhi-carya anupūrva udgataḥ | sarva-dharma-ratana-ākaro hy ayaṃ jñāna-sāra-varo bhaviṣyati ||

bodhi-citta-bhuja-ga-indra-saṃbhavo dharma-dhātu-gagane samudgataḥ | dharma-megha-yugapat-pravarṣaṇaḥ sarva-śukla-phala-śasya-vardhanaḥ ||

śuddhi vartti tri-mala-ttamo * apy ahaṃ maitri-sneha-smṛti-bhājanaṃ dṛḍham | bodhi-citta-vi-mala-agni-su-prabham dharma-dīpa samujjvālayiṣyati ||

bodhi-citta-kalalaḥ kṛpā-arbudo maitra-peśir a-cala-āśayo ghanaḥ | bodhi aṅgam anupūrva-saṃbhavo buddha-garbha ayu saṃpravardhate ||

puṇya-garbham abhivarddhayiṣyati prajña-garbham abhiśodhayiṣyati | jñāna-garbha samudeśyate ayaṃ yādṛśaḥ praṇidhi-garbha-saṃbhavaḥ ||

īdṛśāḥ karuṇa-maitra-dharmitāḥ satva-mocana matī hita-āśayāṃ | dur-labhā jagi s-deva-mānuṣe yādṛśo * ayu viśuddha-mānasaḥ ||

īdṛśa-āśaya-su-mūla-saṃsthito īdṛśo dṛḍha-prayoga-varddhitaḥ | īdṛśas tri-bhava-chādana-prabho jñāna-vṛkṣa-phala-daḥ su-dur-labhaḥ ||

eṣa sarva-guṇa-saṃbhava-arthikaḥ sarva-dharma-paripṛcchana-arthikaḥ | sarva-saṃśaya-vidāraṇa-arthikaḥ sarva-mitra bhajate a-tandritaḥ ||

eṣa māra-kali-kleśa-sūdano eṣa dṛṣṭi-mala-kleśa-śodhanaḥ | eṣa sarva-jaga-mokṣaṇa-udyato eṣa te sada viśeṣa paṇḍitaḥ ||

eṣa dur-gati viśodhayiṣyati svarga-mārgam upadarśayiṣyati | mokṣa-mārgam upaneṣyate jagad yādṛśe guṇa-pathe pratiṣṭhitaḥ ||

eṣa sarvata-duṣkha-mocako | eṣa sarva-gati-saukhya-dāyakaḥ | eṣa sarva-bhaya-pāśa-chedako | bheṣyate bhagavatī-nisūdana | iti ||

evam anayā bhāvanayā + an-artha-vivarjanaṃ su-karaṃ bhavati | tathā + adhyāśaya-sañcodana-sūtre * apy an-artha-vivarjanam uktaṃ | caturbhir maitreya dharmaiḥ samanvāgato bodhi-satva-yānikaḥ pudgalaḥ paścimāyāṃ pañcaśatyāṃ sad-dharma-vipralope vartamāne * a-kṣato * an-upahataḥ svastinā parimokṣyate ||

katamaiś caturbhiḥ | ātma-skhalita-pratyavekṣaṇatayā | pareṣāṃ bodhi-satva-yānikānāṃ pudgalānām āpattya-codanatayā | mitra-kula-bhikṣād a-kula-an-avalokanatayā | a-manaska-vacana-prativiramaṇatayā | ebhir maitreya caturbhir iti pūrva-vat ||

a-paraiś caturbhiḥ | katamaiḥ | alpa-śruta-satva-parivarjanatayā | parṣad-an-upādānatayā | prānta-śayyā-āsana-niṣevaṇatayā ca | ātma-dama-śamatha-yogam anuyuktatayā ca | ebhiś caturbhir iti vistaraḥ ||

punar atra + eva + āha | ādi-karmikeṇa maitreya bodhi-satvena prajñā-bala-ādhāna-prāptena lābha-sat-kāra-parivarjitena lābha-sat-kāra-doṣa-darśinā bhavitavyaṃ || pe ||

saṃgaṇikā-ārāma-parivarjitena saṃgaṇikā-ārāma-doṣa-darśinā bhavitavyaṃ | bhāṣya-ārāma-parivarjitena bhāṣya-ārāma-doṣa-darśinā bhavitavyaṃ | nidrā-ārāma-varjitena nidrā-ārāma-doṣa-darśinā bhavitavyaṃ | karma-ārāma-varjitena karma-ārāma-doṣa-darśinā bhavitavyaṃ | prapañca-ārāma-varjitena prapañca-ārāma-doṣa-darśinā bhavitavyaṃ || pe ||

iha maitreya bodhi-satvena mahā-satvena rāga-saṃjanano lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | smṛti-vidhvaṃsana-karo lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | lābha-a-lābhatayā unnāma-avanāma-karo lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | moha-utpādano lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | kula-mātsarya-adhyavasāno lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | ātma-artha-niṣpādanatayā śāṭhya-utpādano lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | catur-ārya-vaṃśa-parivarjanatayā āhrīkya-an-apatrāpya-saṃjanano lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | evaṃ sarva-buddha-an-anujñāno lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | māna-mada-utpādano lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ | gurūṇām avamānano lābha-sat-kāraḥ | māra-pakṣo lābha-sat-kāraḥ | eka-anta-pramāda-mūlaḥ kuśala-mūla-apaharaṇo lābha-sat-kāraḥ | vidyuc-cakra-aśani-sadṛśo lābha-sat-kāraḥ | bahu-paligodha-paliguddho mitra-kula-bhikṣād a-kula-avalokano daurmanasya-saṃjananaḥ | buddhi-vibhrāmaṇo lābha-sat-kāraḥ priya-vastu-pariṇāmanatayā śoka-bhājano lābha-sat-kāraḥ |catuḥ-smṛty-upasthāna-saṃmoṣaṇaḥ śukla-dharma-dur-balī-karaṇaḥ catuḥ-samyak-prahāṇa-parihāṇa-karaṇo lābha-sat-kāraḥ | ṛddhy-abhijñā-parihāṇa-karaṇaḥ | pūrvaṃ sat-kāra-paścād a-sat-kāra-karaṇaḥ | a-mitra-sat-karaṇa-mitra-prahāṇo lābha-sat-kāraḥ | para-abhisaṃdhānatayā gaṇikā-sadṛśaḥ | dhyana-a-pramāṇa-parivarjanaḥ | naraka-tiryag-yoni-yama-loka-prapātano lābha-sat-kāraḥ | devadatta-udraka-samācāro lābha-sat-kāraḥ pratyavekṣitavyaḥ ||

ime evaṃ-rūpā maitreya lābha-sat-kāre ādīnavā ye bodhi-satvena pratyavekṣitavyāḥ | pratyavekṣya ca + alpa-icchatāyāṃ rantavyaṃ na paritaptavyaṃ | tat kasya hetoḥ | alpa-icchasya hi maitreya imae evaṃ-rūpā doṣā na bhavanti na ca + asya + antarāyā bhavanti buddha-dharmāṇāṃ | a-nirviṇṇaś ca bhavati gṛhi-pravrajitebhyaḥ | anurakṣaṇīyaś ca bhavati deva-manuṣyāṇāṃ pariśuddha-āśaya-sthitaḥ | a-saṃtrastaś ca bhavati sarva-dur-gati-nipātebhyaḥ | an-abhibhūtaś ca bhavati tarjanā-vigataḥ | a-saṃhāryaś ca bhavati māra-viṣaya-vimuktaḥ | a-dharṣaṇīyaś ca bhavati sarva-vyasanaiḥ | abhilaṣaṇīyaś ca bhavati deva-manuṣyāṇāṃ dhyāna-abhyāsa-avasthitaḥ [doubtful] | spaṣṭaś ca bhavati māyā-śāṭhya-prahīṇo * a-pramattaś ca bhavati pañca-kāma-guṇa-doṣa-darśī yathā-vādī tathā-kārī bhavaty ārya-vaṃśe sthitaḥ | abhilaṣitaś ca bhavati vidvadbhiḥ sa-brahma-cāribhiḥ | imāṃ maitreya evaṃ-rūpām anuśaṃsāṃ viditvā paṇḍitena bodhi-satvena + adhyāśayena + alpa-icchatāyāṃ rantavyaṃ | alpa-icchatā āsevitavyā sarva-lābha-sat-kara-prahāṇāya + iti ||

saṃgaṇikām adhikṛtya + āha | vijahya rāgaṃ vijahya doṣaṃ na tiṣṭhate saṃgaṇikāsu yogī | bhavaty asau tat-pravaṇas tan-nimnaḥ | etena doṣeṇa ratiṃ na kuryāt | auddhatya hāsyaṃ ca tathā vitarkā | bhavanty amī saṃgaṇikāsu sarve ||

saṃkīrṇa-cārī hi bhavaty a-saṃvṛtaḥ | karoti yaḥ saṃgaṇikām a-sārām ||

lokasya mantreṣu ramanti bālā | hīyanti ca + iha + agra-kathāsu bālāḥ | pradoṣa vardhenti vitarka utsadā | etena doṣeṇa na tatra rājate ||

na vardhate ca + api śrutena bhikṣuḥ | a-yukta-mantreṣu ratiṃ janitvā | tasmāt parityajya a-yukta-mantrān | dharme ratiṃ vindatha nitya-kālam ||

sahasraśo * aṣṭhāni mayā svakāni | tyaktāni bodhiṃ pratikāṅkṣa tarhi | na ca + asmi tṛptaḥ śṛṇumāna dharmaṃ | te khedam eṣyanti śṛṇonta dharmam ||

sarveṇa sarvaṃ parivarjanīyā | a-yukta-mantrāś ca a-śiṣṭa-mantrāḥ | dharme vare tatra ratiṃ janetha | yo dur-labhaḥ kalpa-śatair an-ekaiḥ ||

vane vasantena guṇa-arthikena | parasya doṣā na hi vīkṣitavyāḥ | ahaṃ viśiṣṭo * aham eva śreṣṭho | na eva cittaṃ samupādanīyam ||

mado * ayaṃ sarva-pramāda-mūlo | na hīna-bhikṣū avamanyitavyāḥ | anupūrva eṣo iha śāsanasya | na + ekena janmena labhate bodhim ||

atra + iva bhāṣya-ārāmam adhikṛtya + āha | a-gauravo bhoti śrutena matto | vivāda-mantreṣu niviṣṭa bhoti | muṣita-śrutiś ca + api a-saṃprajanyo | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

adhyātma-cintā + atta [doubtful] su-dūra bhotī | cittaṃ na kāyaś ca prasanna bhoti | unnāma-nāmāni bahūni gacchatī | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

sad-dharma-cittāt tu praṇaṣṭu bālāḥ | su-karkaśo bhoti a-snigdha-cittaḥ | vipaśyanāyāḥ śamathāc ca dūre | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

a-gauravo bhoti sadā gurūṇāṃ | paligodha-mantreṣu ratiṃ janitvā | a-sāra-sthāyī parihīṇa-prajño | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

a-mānito deva-guṇaiḥ sa bhoti | na + apy asya tasmin spṛha saṃjananti | pratisaṃvidāto bhavatī vihīno | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

paribhāṣyate ca + api sa paṇḍitebhiḥ | ye ka-cid astī pṛthakāya-sākṣī [doubtful] | nir-arthakaṃ jīvitu tasya bhotī | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

sa śocate kālu karotu bālaḥ | pratipatti hīno * asmi kim adya kuryāṃ | su-duṣkhito bhoti a-labdha-gādho | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

cala-a-calo bhoti tṛṇaṃ yathā + īritaṃ | vicikitsate evam asau na saṃśayaḥ | na tasya jātū dṛḍha buddhi bhotī | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

naṭā yathā tiṣṭhati raṅga-madhye | anyāna śūrāṇa guṇān prabhāṣate | svayaṃ ca bhotī pratipatti-hīno | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

śaṭhaś ca so bhoti laghu-nir-āśaḥ | punaḥ punaś ca + ārabhate vivādam | so dūrato ārya-dharmasya bhotī | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ ||

saṃhṛṣyate sat-krṭa alpa-sthāmaḥ | prakampate viprakṛto * ajānī | kapir yathā cañcala-citta bhotī | bhāṣye ramantasya ime hi doṣāḥ || pe ||

ramitva bhāṣyasmi ciraṃ pi kālaṃ | na vindate prītim iha + ātma-saukhyaṃ | varaṃ hi ekasya padasya cintanā | prītiṃ pade yatra labhed an-antam ||

na + ikṣu-tvace sāram iha + asti kiñ-cin | madhye * asti tat-sāra su-premaṇīyaḥ | bhuktvā tvacaṃ na + iha punaḥ saśakyaṃ | labdhuṃ nareṇa + ikṣu-rasaṃ pradhānam ||

yathā tvacaṃ tad-vad avaihi bhāṣyaṃ | yathā rasas tad-vad iha + artha-cintā [doubtful] | tasmād * dhi bhāṣye tu ratiṃ vihāya | cintetha arthaṃ sada a-pramattāḥ ||

nidrā-ārāmam adhikṛtya + āha | mahac ca so vardhati moha-jālaṃ | vicikitsako bhoti sa dṛṣṭi-prāptaḥ ||

dṛṣṭī-kṛtāny asya bahūni bhontī | yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti ||

prajñā ca teṣāṃ bhavatī su-dur-balā | parihīyate buddhi na tasya bhoti | jñānāc ca so hīyati nitya-kālaṃ | yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti ||

kusīda a-jño * a-laso * a-prajño * a-manuṣya avatāra labhenti tasya | viheṭhayante ca vane vasantaṃ yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti ||

kuśalena cittena sadā an-arthiko | dharme ca chando na hi bhoti tasya | a-dharma-kāyaś ca sa bhoti bhūyo yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti ||

sad-dharma-chandena vihīna-mūḍhaḥ parihoyate sarva-guṇehi bālaḥ | śuklaṃ ca ghāteti tamo * adhigacchatī | yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti ||

a-viśārado bhoti pralīna-cittaḥ | prāmodya tasya + u bhavatī na nityaṃ | nidrayā + apagrastaḥ śithila-aṅga bhotī | yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti ||

ātmā tu jñātvā ca kusīda-prāptaḥ īrṣyāyate vīrya-balair upetān | vīrya-anvitānāṃ ca a-varṇa bhāṣate yasmāna middhe * abhiratiṃ prayāti || pe ||

yat sarva-duṣkhasya tamasya nāśanaṃ | apāya-parivarjanatayā mūlaṃ | sarvehi buddhair hi sadā praśastaṃ | taṃ vīryam āryaṃ satataṃ bhajasva ||

karma-ārāmam adhikṛtya + āha ||

su-dur-vaco bhoti gurūbhi coditaḥ | pradakṣiṇaṃ gṛhṇati na + anuśāsanaṃ | vipanna-śīlaś ca sa bhoti kṣipraṃ | doṣā amī karma-rate bhavanti ||

utkaṇṭhito bhoti sa nitya-kālaṃ | gṛha-stha-karmāṇi sadā vicintayan | dhyāna-prahāṇaiś ca na tasya kṛtyaṃ | doṣā amī karma-rate bhavati ||

tīvraś ca saṃjāyati tasya rāgo | rasa-a-raseṣu grasitaḥ sa mūrcchitaḥ | na tuṣyate * asāv itara-itareṇa | doṣā amī karma-rate bhavanti ||

mahatyā ca bhotī pariṣāya tuṣṭho | sa duṣkhito bhoti tayā vihīnaḥ | saṃkīrṇa bhotī sayathā + iha gardabho | doṣā amī karma-rate bhavanti || pe ||

divā ca rātrau ca an-anya-citto | bhakte ca coḍe ca bhavaty abhīkṣṇaṃ | sv-an-arthiko bhoti guṇaiḥ sa sarvadā | doṣā amī karma-rate bhavanti ||

kṛtyāny asau pṛcchati laukikāni | a-yukta-mantraiś ca ratiṃ prayāti | yuktaiś ca mantraiḥ sa na vindate ratiṃ | doṣā amī karma-rate bhavanti || pe ||

atha khalu maitreyo bodhi-satvo mahā-satvo bhagavantam etad avocat | su-parītta-prajñās te bhagavan bodhi-satvā bhaviṣyanti vihīna-prajñā ye * agra-dharmān varjayitvā hīnāni karmāṇy ārapsyante ||

evam ukte bhagavān maitreyaṃ bodhi-satvaṃ mahā-satvam etad avocat | evam etan maitreya | evam etad yathā vadasi su-parītta-prajñās te bodhi-satvā bhaviṣyanti ye * agra-dharmān parivarjayitvā hīnāni karmāṇy ārapsyante | api tv ārocayāmi te maitreya prativedayāmi te | na te bodhi-satvās tathāgata-śāsane pravrajitā yeṣāṃ na + asti yogo na + asti dhyānaṃ na + asti prahāṇaṃ na + asty adhyayanaṃ na + asti bāhuśrutya-paryeṣṭiḥ | api tu maitreya dhyāna-prahāṇa-prabhāvitaṃ tathā-gata-śāsanaṃ jñāna-saṃskṛtaṃ jñāna-samāhitaṃ abhiyoga-prabhāvitaṃ | na gṛhi-karma-anta-vaiyāpṛtya-prabhāvitaṃ | a-yukta-yogānām etat karma saṃsāra-abhiratānāṃ yad uta vaiyāpṛtyaṃ laukika-kṛtya-paligodhaḥ | na tatra bodhi-satvena spṛhā + utpādayitavyā | sacen maitreya vaiyāpṛtya-abhirato bodhi-satvaḥ sapta-ratna-mayaiḥ stūpair imaṃ tri-sāhasra-mahā-sāhasraṃ loka-dhātuṃ pūrayet | na + ahaṃ tena + ārādhito bhaveyaṃ na mānito na + api sat-kṛtaḥ ||

pe | tatra jambū-dvīpaḥ pūritaḥ syād vaiyāpṛtya-karair bodhi-satvaiḥ | sarvais tair ekasya + uddeśa-sva-adhyāya-abhiyuktasya bodhi-satvasya + upasthāna-paricaryā karaṇīyā | jambū-dvīpa-pramāṇaiś ca + uddeśa-sva-adhyāya-abhiyuktair bodhi-satvair ekasya pratisaṃlayana-abhiyuktasya bodhi-satvasya + upasthāna-paricaryā kartavyā || pe ||

tat kasya hetoḥ | duṣ-karam etat karma yad uta prajñā-karma | uttaraṃ nir-uttaraṃ sarva-trailokya-prativiśiṣṭam abhyudgataṃ tasmāt tarhi maitreya bodhi-satvena yoga-arthikena vīryam ārabdhu-kāmena prajñāyām abhiyoktavyam iti ||

prapañca-ārāmam adhikṛtya + āha | aṣṭa-a-kṣaṇā tasya na bhonti dūre | kṣaṇa-saṃpadā tasya na bhoti śreṣṭhā | ete an-arthā sya bhavanti nityaṃ | doṣā amī tasya prapañca-cāriṇaḥ || pe ||

doṣān imān samyag avetya paṇḍitaḥ sarvān prapañcān parivarjīta | su-labhā an-arthā hi prapañca-cāriṇaḥ | tasmāt prapañcena na saṃvaseta ||

yāyāc * chataṃ yojanakaṃ paraṃ varaṃ | yatra prapañco stiya vigraho vā | na tatra vāsaṃ na niketu kuryān muhūrtta-mātraṃ stiya yatra kleśaḥ ||

na + artha-arthikāḥ pravrajitā guṇa-arthikā | mā vigraha kurvatha dusta-cittāḥ | na vo * asti kṣetraṃ na kṛṣir vaṇijyā | syur yasya arthāya prapañca ete ||

na putra dhītā na ca vo * asti bhāryā | na ca + asya mitraṃ na ca bandhu-vargaḥ | dāsyo na dāsā na ca īśvaratvaṃ | mā vigrahaṃ kurvatha pravrajitvā ||

kāṣāya-vastrāṇi gṛhītva śraddhayā | śānta-praśāntair hi niṣevitāni | śānta-praśāntā upaśānta bhotha | prapañca varjitva janetha kṣāntim ||

āśī-viṣān rakṣatha raudra-cittān | narakāś ca tiryag viṣayo yamasya | prapañca-cārasya na bhonti dūre | tasmād * dhi kṣāntau janayeta vīryam || pe ||

imena yogena labheta śuddhiṃ | kṣapayitva karma-āvaraṇaṃ a-śeṣaṃ | dharṣeti māraṃ sa-calaṃ sa-vāhanaṃ yo dhīru tasya + eva janeti kṣāntim | iti ||

saṃkṣepatas tatra + an-artha-vivarjanam uktaṃ | tasmāt tarhi maitreya bodhi-satva-yānikena kula-putreṇa vā kula-duhitrā vā paścimāyāṃ pañca-śatyāṃ sad-dharma-pralope vartamāne * a-kṣatana-an-upahatena svastinā parimoktu-kāmena sarva-karma-āvaraṇāni kṣapayitu-kāmena + a-saṃsarga-abhiratena bhavitavyam araṇya-vana-prānta-vāsinā + an-abhiyukta-satva-parivarjitena + ātma-skhalita-gaveṣiṇā para-skhalita-a-gaveṣiṇā tuṣṇī-bhāva-abhiratena prajñā-pāramitā-vihāra-abhiratena + iti ||

ārya-ratna-meghe * apy an-artha-varjanam uktaṃ | tāvat piṇḍāya carati yāvad asya kāryasya prāptir bhavati | anyatra yeṣu sthāneṣu caṇḍā vā kukkurās taruṇa-vatsā vā gāvaḥ prakṛti-duḥ-śīlā vā tiryag-yoni-gatā | viheṭhana-abhiprāyā vā strī-puruṣa-dāraka-dārikā jugupsitāni vā sthānāni | tāni sarveṇa sarvaṃ varjayati + iti ||

anena + etad darśitaṃ bhavati yad dṛṣṭe * api bādhā-kara evaṃ-vidhe | tad a-varjayata āpattir bhavati + iti ||

atha yad evam-ādy an-artha-varjanam uktaṃ kena + etal labhyate sarva-niṣ-phala-syanda-varjanāt | phalam atra para-arthaṃ | tad-arthaṃ yaḥ syando na saṃvartate | sa niṣ-phalatvād varjayitavyaḥ ||

yathā candra-pradīpa-sūtre kāya-saṃvara-madhye paṭhyate | na hasta-lolupo bhavati na pāda-lolupaḥ hasta-pāda-saṃyata iti ||

tathā daśa-dharmaka-sūtre * api deśitaṃ hasta-vikṣepaḥ pāda-vikṣepo * a-dhāvanaṃ paridhāvanaṃ laṅghanaṃ plavanam idam ucyate kāya-dauṣṭhulyam iti ||

ārya-dharma-saṃgīti-sūtre tu yathā bodhi-satvānāṃ para-arthād anyat karma na kalpate | tathā spaṣṭam eva paridīpitaṃ yat kiñ-cid bhagavan bodhi-satvānāṃ kāya-karma yat kiñ-cid vāk-karma yat kiñ-cin manas-karma tat sarvaṃ satva-avekṣitaṃ pravartate mahā-karuṇā-adhipateyaṃ satva-hita-adhiṣṭhāna-nimittaṃ sarva-satva-hita-sukha-adhyāśaya-pravṛttaṃ | sa evaṃ hita-āśayaḥ evaṃ saṃjñī-bhavati | sa mayā pratipattiḥ pratipattavyayā sarva-satvānāṃ hita-āvahā sukha-āvahā ca || pe ||

āyataneṣu śūnya-grāma-vat pratyavekṣaṇā pratipattiḥ | na ca + āyatana-parityāgaṃ spṛhayati + iti ||

ārya-gagana-gañja-sūtre * apy uktaṃ | tad yathā + api nāma chidrān mārutaḥ praviśati | evam eva yato yata eva cittasya chidraṃ bhavati tatas tata eva māro * avatāraṃ labhate | tasmāt sadā + a-chidra-cittena bodhi-satvena bhavitavyaṃ |tatra + iyam a-chidra-cittatā yad idaṃ sarva-ākāra-jñatāyāḥ śūnyatāyāḥ paripūrir iti ||

kā punar iyaṃ sarva-ākāra-vara-upetā śūnyatā | yā + iyaṃ bodhi-satva-caryāyā a-parityāgena + abhyasyamānā | abhyastā vā | sarva-bhāva-śūnyatā | eṣā ca ratna-cūḍa-sūtre vistareṇa + ākhyātā ||

tathā + akṣayamati-sūtre * api darśitaṃ | pāpakānām a-kuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya chandaṃ janayati + ity atra prastāve yāni ca + anyāni punaḥ kāni-cid anyāny api citta-vikṣepa-karāṇi yāni samādhi-skandhasya vipakṣāya saṃvartante | ayam ucyate samādhi-vipakṣaḥ | yāvad ime ucyante pāpakā a-kuśalā dharmā iti ||

śikṣā-samuccaye śīla-pāramitāyām an-artha-vivarjanaṃ pañcamaḥ paricchedaḥ ||

[vi. ātmabhāvarakṣā]

ātma-bhāva-rakṣā ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ | uktaṃ niṣ-phala-syanda-varjanaṃ | katham etat sidhyed ity āha | etat sidhyet sadā smṛtyā + iti ||

dvādaśa + imāḥ smṛtayo niṣ-phala-syanda-varjanayā saṃvartante | yad uta | tathā-gata-ājñā-an-atikrama-anupālana-vipāka-gaurava-smṛtiḥ | sarva-kāyasya niś-cala-sva-bhāvatā-pratiṣṭhitatā-anusmṛtiḥ | sati satva-arthe yad aṅgam an-upayogi tad dṛḍhatara-smṛty-apekṣā-niś-cala-mādhya-chanda-para-āpattī-kṛtaṃ sarva-dhīra-ceṣṭā-smṛtiḥ | na ca + asya bhaya-utsava-ādi-saṃbandha-saṃbhrame * aṅga-mukta-smṛtiḥ | īryā-patha-catuṣka-ākṣepa-nirūpaṇa-smṛtiḥ | antara-antarā ca + īryā-patha-vikopa-ārakṣaṇa-artham īryā-patha-saṃpad-avalokana-smṛtiḥ | bhāṣaṇa-kāle ca + ati-prasāda-auddhatya-saṃrambha-pakṣa-pāta-ādi-vaśād ati-mātra-a-prāsādika-hasta-pāda-śiro-mukha-vikāra-niyamana-smṛtiḥ | yaḥ śrotā vaktavyaḥ sa yāvan-mātreṇa dhvaninā + arthaṃ jānāti | tad-an-atirekeṇa svareṇa bhāṣaṇa-smṛtir anyatra para-āśaṅkā-doṣa-saṃbhavāt | a-śikṣita-jana-samāgama-saṅkaṭe sva-citta-tac-citta-prasādana-ādi-tātparya-smṛtiḥ | citta-matta-dvi-pasya śamatha-stambhe nitya-baddha-smṛtiḥ | muhur muhuś ca citta-avasthā-pratyavekṣaṇā-smṛtiḥ | mahā-jana-saṃpātaṃ prāyo * anya-kārya-tyāgena + api yathā-ukta-smṛti-rakṣā-tātparya-smṛtir iti ||

evam etābhiḥ smṛtibhir niṣ-phala-syandana-varjanaṃ sidhyati | sā ca smṛtis tīvra-ādarād bhavet | tatra + ādaraḥ kāryeṣu sarva-bhāvena + abhimukhyam | avajñā-prati-pakṣaḥ | ayaṃ ca + ādaraḥ śamatha-māhātmyaṃ jñātvā tātparyeṇa jāyate | kas tāvad ayaṃ śamo nāma | ya ārya-akṣayamati-sūtre śamatha uktaḥ ||

tatra katamā śamatha-a-kṣayatā | yā cittasya śāntir upaśāntir a-vikṣepa-kendriya-saṃyamaḥ | an-uddhatatā | an-unnahanatā a-capalatā a-cañcalatā saumyatā guptatā karmaṇyatā ājāneyatā eka-agratā eka-ārāmatā saṃgaṇikā-varjanatā viveka-ratiḥ kāya-vivekaś citta-a-vibhramo * araṇya-mukha-manasi-kāratā + alpa-icchatā | yāvad īryā-patha-guptiḥ kāla-jñatā samaya-jñatā mātra-jñatā mukti-jñatā | su-bharatā su-poṣatā + ity-ādi ||

kiṃ punar asya śamasya māhātmyaṃ yathā-bhūta-jñāna-janana-śaktiḥ | yasmāt samāhito yathā-bhūtaṃ prajānāti + ity avadan muniḥ ||

yathā + uktaṃ dharma-saṃgītau | samāhita-manaso yathā-bhūta-darśanaṃ bhavati | yathā-bhūta-darśino bodhi-satvasya satveṣu mahā-karuṇā pravartate | evaṃ ca + asya bhavati | idaṃ mayā samādhi-mukhaṃ sarva-dharma-yathā-bhūta-darśanaṃ ca sarva-satvānāṃ niṣpādayitavyaṃ | sa tayā mahā-karuṇayā saṃcodyamāno * adhi-śīlam adhi-cittam adhi-prajñaṃ ca śikṣāṃ paripūryāṃ caturāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbudhyate | tasmān mayā śīla-su-sthitana-a-prakampena + a-śithilena bhavitavyam iti | idaṃ śamatha-māhātmyam ātmanaḥ pareṣāṃ ca + an-anta-apāya-ādi-duḥkha-samatikrama-an-anta-laukika-loka-uttara-sukha-saṃpat-prakarṣa-pāra-prāpty-ātmakam avagamya tad-abhilāṣeṇa + ātāpo bhāvayitavyaḥ | ādīpta-gṛha-anta-gatena + iva śītala-jala-abhilāṣiṇā | tena tīvra ādaro bhavati śikṣāsu | tena + api smṛtir upatiṣṭhati | upasthita-smṛtir niṣ-phalaṃ varjayati | yaś ca niṣ-phalaṃ varjayati tasya + an-arthā na saṃbhavanti | tasmād ātma-bhāvaṃ rakṣitu-kāmena smṛti-mūlam anviṣya nityam upasthita-smṛtinā bhavitavyaṃ ||

ata eva + ugra-paripṛcchāyāṃ gṛhiṇaṃ bodhi-satvam adhikṛtya + uktaṃ | surā-maireya-madya-pramāda-sthānāt prativiratena bhavitavyam a-mattena + an-unmattena + a-capalena + a-cañcalena + a-saṃbhrāntena + a-mukhareṇa + an-unnaḍena + an-uddhatena + upasthiti-smṛti-saṃprajanyena + iti ||

atra + eva ca pravrajita-bodhi-satvam adhikṛtya + uktaṃ smṛti-saṃprajanyasya + a-vikṣepa iti ||

tatra smṛtiḥ ārya-ratna-cūḍa-sūtre * abhihitā | yayā smṛtyā sarva-kleśānāṃ prādur-bhāvo na bhavati | yayā smṛtyā sarva-māra-karmaṇām avatāraṃ na dadāti | yayā smṛtyā utpathe vā ku-mārge vā na patati | yayā smṛtyā dauvārika-bhūtayā sarveṣām a-kuśalānāṃ citta-caitasikānāṃ dharmāṇām avakāśaṃ dadāti + iyam ucyate samyak-smṛtir iti ||

saṃprajanyaṃ tu prajñā-pāramitāyām uktaṃ | caraṃś carāmi + iti prajān-ti | sthitaḥ sthito * asmi + iti prajānāti | śayanaḥ śayita iti prajānāti | niṣaṇṇo niṣaṇṇo * asmi + iti prajānāti | yathā yathā ca + asyaḥ [doubtful] kāyaḥ sthito bhavati tathā tathā + eva prajānāti ||

pe||

so * atikrāman vā pratikrāman vā saṃprajānaṃś cārī bhavati | ālokite vilokite saṃmiñjite prasārite saṃghāṭī-paṭṭa-pātra-cīvara-dhāraṇe | aśite pīte khādite nidrā-klama-prativinodane āgate gate sthite niṣaṇṇe supte jāgarite bhāṣite tuṣṇī-bhāve pratisaṃlayane saṃprajānaṃś cārī bhavati + iti ||

śīlaṃ hi samādhi-saṃvartanīyaṃ ||

yathā + uktaṃ candra-pradīpa-sūtre | kṣipraṃ samādhiṃ labhate nir-aṅgaṇaṃ | viśuddha-śīle * asminn ānuśaṃsa iti ||

ato * avagamyate ye ke-cit samādhi-hetavaḥ prayogās te śīla-antar-gatā iti | tasmāt samādhy-arthinā smṛti-saṃprajanya-śīlena bhavitavyaṃ | tathā śīla-arthinā + api samādhau yatnaḥ kāryaḥ tatra + eva sūtre vacanāt | dhyāna-anuśaṃseṣu hi paṭhyate | na + asau bhoti an-ācāro ācāro su-pratiṣṭhitaḥ | go-care carate yogī vivarjeti a-gocaraṃ ||

niṣ-paridāha-vihārī gupta indriya-saṃvṛta | iti ||

etābhyāṃ ca śīla-samādhibhyām anyo-nya-saṃvardhana-karābhyāṃ citta-karma-pariniṣpattiḥ etāvatī ca + iyaṃ bodhi-satva-śikṣā yad uta citta-parikarma | etan-mūlatvāt sarva-satva-arthānāṃ ||

uktaṃ hy ārya-ratna-meghe | citta-pūrvaṅ-gamāś ca sarva-dharmāḥ | citte parijñāte sarva-dharmāḥ parijñātā bhavanti | api tu cittena nīyate lokaḥ cittaṃ cittaṃ na paśyati | cittena cīyate karma śubhaṃ vā yadi vā + a-śubham ||

cittaṃ bhramate * alāta-vat | cittaṃ bhramate turaṅ-ga-vat | cittaṃ dahate deva-agni-vat | cittaṃ harate mahā-ambu-vat ||

sa evaṃ vyupaparīkṣamāṇaś citte su-upasthita-smṛtir viharati na cittasya vaśaṃ gacchati | ap tu cittam eva + asya vaśaṃ gacchati | cittena + asya vaśī-bhūtena sarva-dharmā vaśī-bhavanti + iti ||

tathā + ārya-dharma-saṅgīti-sūtre * apy uktaṃ | mati-vikramo bodhi-satva āha | yo * ayaṃ dharmo dharma ity ucyate na + ayaṃ dharmo deśa-stho na pradeśa-stho * anyatra sva-citta-adhīno dharmaḥ tasmān mayā sva-cittaṃ sv-ārādhitaṃ sv-adhiṣṭhitaṃ su-samārabdhaṃ su-nigṛhītaṃ kartavyaṃ | tat kasya hetoḥ | yatra cittaṃ tatra guṇa-doṣāḥ | na + asti niś-cittatāyāṃ guṇa-doṣaḥ | tatra bodhi-satvo doṣebhyaś cittaṃ nivārya guṇeṣu pravartayati ||

tad ucyate | citta-adhīno dharmo dharma-adhīnā bodhir iti ||

ayaṃ bhagavan dharmaṃ samādānaḥ sukha-abhisaṃbodhāya saṃvartatae iti ||

ārya-gaṇḍa-vyūha-sūtre * api varṇitaṃ | sva-citta-adhiṣṭhānaṃ sarva-bodhi-satva-caryā sva-citta-adhiṣṭhānaṃ sarva-satva-paripāka-vinayaḥ || pe ||

tasya mama kula-putra + evaṃ bhavati | sva-cittam eva + upastambhayitavyaṃ sarva-kuśala-mūlaiḥ | sva-cittam eva + abhiṣyandayitavyaṃ dharma-meghaiḥ | sva-cittam eva pariśodhayitavyam āvaraṇāya dharmebhyaḥ | sva-cittam eva dṛḍhī-kartavyaṃ vīryeṇa + ity ādi ||

tathā + atra + eva māyā-devy--a-darśana-ākulī-bhūte ārya-sudhane ratna-netrāyā nagara-devatāyās tad-darśana-artham iyam anuśāsanī | citta-nagara-paripālana-kuśalena te kula-putra bhavitavyaṃ sarva-saṃsāra-viṣaya-raty-a-saṃvasanatayā | citta-nagara-alaṃ-kāra-prayuktena te kula-putra bhavitavyaṃ daśa-tathā-gata-bala-adhyālambanatayā | citta-nagara-pariśodhana-prayuktena te kula-putra bhavitavyam īrṣyā-mātsarya-śāṭhya-apanayanatayā | citta-nagara-vivardhana-abhiyuktena te kula-putra bhavitavyaṃ sarva-jñatā-saṃbhāra-mahā-vīrya-vega-vivardhanatayā | citta-nagara-dur-yodhana-dur-āsadatā-abhinirhāra-prayuktena te kula-putra bhavitavyaṃ sarva-kleśa-māra-kāyika-pāpa-mitra-māra-cakra-an-avamardanatayā | citta-nagara-pravistaraṇa-prayuktena te kula-putra bhavitavyaṃ mahā-maitrī-sarva-jagat-sphuraṇatayā | citta-nagara-praticchādana-prayuktena te kula-putra bhavitavyaṃ vipula-dharma-cchatra-sarva-a-kuśala-dharma-pratipakṣa-abhinirharaṇatayā | citta-nagara-vivaraṇa-prayuktena te kula-putra bhavitavyaṃ ādhyātmika-bāhya-vastu sarva-jagat-saṃprāpaṇatayā | citta-nagara-dṛḍha-sthāma-abhinirhara-prayuktena te kula-putra bhavitavyaṃ sarva-a-kuśala-dharma-sva-santaty-a-vasanatayā | yāvad evaṃ citta-nagara-viśuddhy-abhiyuktena kula-putra bodhi-satvena śakyaṃ sarva-kuśala-mūla-samārjanam anuprāptuṃ | tat kasya hetoḥ | tathā hi tasya bodhi-satvasya + evaṃ citta-nagara-pariśuddhaysa sarva-āvaraṇāni purato na saṃtiṣṭhante | buddha-darśana-āvaraṇaṃ vā dharma-śravaṇa-āvaraṇaṃ vā + ity ādi | tasmād vyavasthitam evaṃ | citta-parikarma + eva bodhi-satva-śikṣā + iti | tac ca + a-capala-cetasaḥ ||

śamāc ca na calec cittaṃ bāhya-ceṣṭā-nivartanāt ||

a-saṃprajanya-para-tantrasya muṣita-smṛteś ca cittaṃ calati samīhitād ālambanād anyatra nīyamānatvāt | yadā tu smṛti-saṃprajanyena bāhyāś ceṣṭā nivartitā bhavanti tadā tad-vaśatvād ekasminn ālambane nibaddhaṃ yāvad iṣyate tāvat tiṣṭhati | tataś ca pūrva-vad anuśaṃsa-vistaraḥ | adyatve * api ca satva-artha-kṣamo bhavaty eva prasāda-karatvāt | kathaṃ ||

sarvatra + a-capala-manda-mita-snigdha-abhibhāṣaṇāt | āvarjayej janaṃ bhavyam ādeyaś ca + api jāyate ||

etad eva ca bodhi-satvasya kṛtyam yad uta satva-a-varjanaṃ | yathā + ārya-dharma-saṃgīti-sūtre | ārya-priyadarśena bodhi-satvena paridīpitaṃ | tathā tathā bhagavan bodhi-satvena pratipattavyaṃ yat saha-darśanena + eva satvāḥ prasīdeyuḥ | tat kasmād * dhetoḥ | na bhagavan bodhi-satvasya + anyat karaṇīyam asty anyatra satva-a-varjanāt | satva-paripāka eva + iyaṃ bhagavan bodhi-satvasya dharma-saṃgītir iti ||

evaṃ punar a-kriyamāṇe ko doṣa ity āha | an-ādeyaṃ tu taṃ lokaḥ paribhūya jina-aṅkuraṃ | bhasma-channo yathā vahniḥ pacyeta naraka-ādiṣu ||

yathā prāg upadarśitaṃ ||

yena ca + asya paribhava evam an-artho ratna-meghe jinena + uktas tena saṃkṣepa-saṃvaraḥ |yena + a-prasādaḥ satvānāṃ tad yatnena vivarjayed iti ||

yathā + āha | katame ca te bodhi-satva-samudācārāḥ | yāvad iha bodhi-satvo na + a-sthāne viharati na + a-kāle | na + a-kāla-bhāṇī bhavati na + a-kāla-jño bhavati na + a-deśa-jño bhavati | yato nidānam asya + antike satvā a-prasādaṃ prativedayeyuḥ | sa sarva-satva-anurakṣayā | ātmanaś ca bodhi-saṃbhāra-paripūraṇa-arthaṃ saṃpanna-īryā-patho bhavati mṛdu-bhāṇī manda-bhāṇī | a-saṃsarga-bahulaḥ | praviveka-abhimukhaḥ | su-prasanna-mukha iti ||

ata eva dharma-saṃgīti-sūtre deśitaṃ | yaḥ satvān rakṣati sa śīlaṃ rakṣati + iti | anayā kanīyena mātṛ-grāmeṇa saha raho-avasthā-ādiṣu loka-rakṣā ca kṛtā syāt | evaṃ bhogyeṣu jala-sthaleṣu mūtra-purīṣa-śleṣma-pūya-ādīnāṃ kutsitānāṃ rahasy a-rahasi ca + utsargaṃ na kuryād deva-manuṣya-citta-rakṣā-arthaṃ ||

sad-dharma-smṛty-upasthāne ca raha utsiṣṭaṃ kṛtvā + an-utsiṣṭa-āhāreṣv a-dadataḥ preta-gatiḥ paṭhyate ||

tathā bodhi-satva-prātimokṣe * apy a-prasāda-parihāra uktaḥ | na purato danta-kāṣṭhaṃ khāditavyaṃ na purataḥ kheṭe nikṣiptavya iti | eṣa ca gaurava-lajjā-vidhiḥ sarva-draṣṭavyo na brahma-cāriṣv eva | atra tu sūtre brahma-cāry--adhikāraḥ teṣu gurutara-āpatti-bhaya-saṃdarśana-arthaṃ ||

yathā + atra + eva + āha | na + uccair-bhāṣiṇā bhavitavyam iti ||

na ca + ayaṃ vidhiḥ prādeśikaḥ | tathā brahma-paripṛcchāyām apy uktaṃ na ca vadha-sadṛśena bodhi-satvena bhavitavyam iti | tathā prātimokṣād api loka-a-prasāda-karam anveṣya varjanīyaṃ | tan na tāvad ||

mukha-pūraṃ na bhuñjīta sa-śabdaṃ prasṛta-ānanaḥ | pralamba-pādaṃ na + āsīta na bāhuṃ mardayet samam ||

evaṃ svayam apy utprekṣya dṛṣṭvā śrutvā ca loka-a-prasādaṃ rakṣeta | a-prasāda-kara-vacana-varjanaṃ tu na su-karam iti smaraṇa-bodhana-artham upadarśyate | ārya-sāgaramati-sūtre deśitaṃ | na + avalīna-vacano bhavati | na vyavakīrṇa-vacanaḥ | na + avasyandana-vacanaḥ | na + ujjvālana-vacanaḥ | na rāga-anunīta-vacanaḥ | na prākṛta-vacanaḥ | na + a-saṃrakṣita-vacanaḥ | na vyāpāda-saṃdhukṣaṇa-vacanaḥ | na cañcala-vacanaḥ | na capala-vacanaḥ | na raṭa-raṅga-vacanaḥ | na mukha-sākṣy--avaropaṇa-vacano bhavati + iti ||

ārya-tathā-gata-guhya-sūtre * apy āha | na khalu punaḥ kula-putra bodhi-satvasya vāg raktā vā duṣṭā vā mūḍhā vā kliṣṭā vā | kṣuṇṇa-vyākaraṇā vā sva-pakṣa-utkarṣaṇa-vacanā vā | para-pakṣa-nigraha-vacanā vā | ātma-varṇa-anunaya-vacanā vā | para-varṇa-pratigha-vacanā vā | pratijñā-uttāraṇa-vacanā vā | ābhimānika-vyākaraṇa-vacanā vā + iti ||

ārya-daśa-bhūmaka-sūtre * apy uktaṃ | yā + iyaṃ vāga-mano-jñā sva-santāna-para-santāna-vināśanī tathā-rūpāṃ vācaṃ prahāya | yā + iyaṃ vāk snigdhā mṛdvī mano-jñā madhurā priya-karaṇī mana-apakaraṇī [doubtful] hita-karaṇī karṇa-sukhā hṛdayaṃ-gamā premaṇī varṇa-viṣpaṣṭā vijñeyā śravaṇīyā a-niśritā bahu-jana-kāntā bahu-jana-priyā bahu-jana-mana-āpā [doubtful] vijña-praśastā sarva-satva-hita-sukha-āvahā mana-utplāva-karī manaḥ-prahlādana-karī sva-para-santāna-pramodana-karī rāga-dveṣa-moha-sarva-kleśa-āpraśāmanī tathā-rūpāṃ vācaṃ niścārayati | yāvad itihāsa-pūrvakam api vacanaṃ parihārya pariharati + iti ||

ārya-gagana-gañja-sūtre tu + uktaṃ | guru-vacana-an-avamardanatayā | para-vacana-an-ācchindanatayā ca + ādeya-grāhya-vacano bhavati + iti ||

dharma-saṃgīti-sūtre * apy uktaṃ | gaganagañjo bodhi-satva āha | na bodhi-satvena + eṣā vāg bhāṣitavyā yayā + a-paro vyāpadyeta | na sā vāg bhāṣitavyā yayā + a-paraṃ tāpayet | na bodhi-satvena sā vāg bhāṣitavyā yat paro jānīyāt | na sā vāg bhāṣitavyā yayā + arthā nir-arthā | na bodhi-satvena sā vāg bhāṣitavyā yayā na vidyām utpādayet | na sā vāg bhāṣitavyā yā satvānāṃ na hṛdayaṃ-gamā na paurī na karṇa-sukhā na sā vāg bhāṣitavyā + iti ||

saṃkṣepatas tu para-a-prasāda-rakṣā ārya-sāgaramati-sūtre deśitā | a-para eka dharmo mahā-yāna-saṃgrahāya saṃvartate sva-skhalita-pratyavekṣaṇatayā sarva-satva-anurakṣā + iti ||

eṣā rakṣā + ātma-bhāvasya | yathā + a-parair na nāśyeta | yathā na parān na nāśayet | asya tu grantha-vistarasya + ayaṃ piṇḍa-artho bodhi-satvena manasā nityaṃ dhārayitavyaḥ ||

su-niś-calaṃ su-prasannaṃ dhīraṃ sa-ādara-gauravaṃ | sa-lajjaṃ sa-bhayaṃ śāntaṃ para-ārādhana-tat-param ||

ātma-satva-vaśaṃ nityam an-avadyeṣu vastuṣu | nirmāṇam iva nir-mānaṃ dhārayāmy eṣa mānasam | iti ||

kim etāvatī ātma-bhāva-rakṣā | na hi | kiṃ tarhi bhaiṣajya-vasana-ādibhiḥ saha | tatra dvi-vidhaṃ bhaiṣajyaṃ | satata-bhaiṣajyaṃ glāna-pratyaya-bhaiṣajyaṃ ca | tatra satata-bhaiṣajyam adhikṛtya + ārya-ratna-meghe * abhihitaṃ | tasmāt piṇḍa-pātrād ekaṃ praty-aṃśaṃ sa-brahma-cāriṇāṃ sthāpayati | dvitīyaṃ duṣkhitānāṃ tṛtīyaṃ vinipatitānāṃ caturtham ātmanā paribhuṅkte | paribhuñjāno na raktaḥ paribhuṅkte a-sakto * a-gṛddho * an-adhyavasitaḥ | anyatra yāvad eva kāyasya sthitaye | yāpanāyai | tathā paribhuṅkte yathā na + ati-saṃlikhito bhavati | na + ati-guru-kāyaḥ | tat kasya hetoḥ | ati-saṃlikhito hi kuśala-pakṣa-parāṅ-mukho bhavati | ati-guru-kāyo middha-avaṣṭabdho bhavati | tena taṃ piṇḍa-pātaṃ paribhujya kuśala-pakṣa-abhimukhena bhavitavyam ity ādi ||

ārya-ratna-rāśāv apy uktaṃ | tena grāmaṃ vā nagaraṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caratā dharma-saṃnāhaṃ saṃnahya piṇḍāya cartavyaṃ | tatra katamo dharma-saṃnāhaḥ | a-mana-āpāni [doubtful] rūpāṇi dṛṣṭvā na pratihantavyaṃ | mana-āpāni [doubtful] dṛṣṭvā na + anunetavyaṃ | evaṃ mana-āpa-a-mana-āpeṣu [doubtful] śabda-gandha-rasa-spraṣṭavyeṣu vijñapteṣu na + anunetavyaṃ na pratihantavyaṃ | indriya-su-saṃvṛtena + an-utkṣipta-cakṣuṣā yuga-mātra-prekṣiṇā | dānta-ājāneya-cittena pūrva-dharma-manasi-kāram an-utsṛjatā na + āmiṣa-prakṣiptayā santatyā piṇḍāya cartavyaṃ sa-avadāna-cāriṇā ca bhavitavyaṃ | yataś ca piṇḍa-pāto labhyate tatra + anunayo na kartavyaḥ yataś ca na labhyate tatra pratighāto na + utpādayitavyaḥ | daśa-kula-praveśe na ca + ekādaśāt kulād bhikṣā na labhyate | tathā + api na paritaptavyaṃ evaṃ ca cittam utpādayitavyam | evaṃ bahu-kṛtyā hy ete śramaṇa-brāhmaṇa-gṛha-patayo na tair a-vaśyaṃ mama dātavyaṃ | idaṃ tāvad āścaryaṃ yan mām ete samanvāharanti | kaḥ punar vādo yad bhikṣāṃ dāsyanti | tena + evam a-paritapatā piṇḍāya cartavyaṃ ||

ye ca + asya satvāś cakṣuṣu ābhāsam āgacchanti strī-puruṣa-dāraka-dārikāḥ | antaśas tiryag-yoni-gatās tatra maitrī-karuṇā-cittam utpādayitavyaṃ | tathā + ahaṃ kariṣyāmi yathā ye me satvāś cakṣuṣā ābhāsam āgacchanti piṇḍa-pātaṃ vā dāsyanti tān su-gati-gāminaḥ kariṣyāmi | tādṛśaṃ yogam āpatsye | tena lūhaṃ vā praṇītaṃ vā piṇḍa-pāta saṃgṛhya samantāc catur-diśaṃ vyavalokayitavyaṃ | ka iha grāma-nagara-nigame daridraḥ satvaḥ | yasya + asmāt piṇḍa-pātāt saṃvibhāgaṃ kariṣyāmi | yadi daridraṃ satvaṃ paśyati tena tat-piṇḍa-pātāt saṃvibhāgaḥ kartavyaḥ | atha na kañ-cit satvaṃ daridraṃ paśyati | tena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | santy an-ābhāsa-gatāḥ satvā ye mama cakṣuṣu ābhāsaṃ na + āgacchanti | teṣām itaḥ piṇḍa-pātād agraṃ praty-aṃśaṃ niryātayāmi | datta-ādānāḥ paribhuñjatāṃ | tena tat piṇḍa-pātaṃ gṛhītvā tad araṇya-āyatanam abhiruhya dhauta-pāṇinā śobhana-samācāreṇa śramaṇa-cāritra-kalpa-samatva-āgatena + adhiṣṭhāna-adhiṣṭhitena paryaṅkaṃ baddhvā sa-piṇḍa-pātaḥ paribhoktavyaḥ || pe ||

paribhuñjatā ca + evaṃ manasi-kāra utpādayitavyaḥ | santy asmin kāye * aśītiḥ krimi-kula-sahasrāṇi | tāny anena + eva + ojasā sukhaṃ phāsuṃ viharantu | idānīṃ ca + eṣām āmiṣeṇa saṃgrahaṃ kariṣyāmi | bodhi-prāptaś ca punar dharmeṇa saṃgrahaṃ kariṣyāmi | yadi punar asya lūhaṃ piṇḍa-pātaṃ bhavati tena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | lūha-āhāratayā me laghuḥ kāyo bhaviṣyati prahāṇa-kṣama uccāra-prasrāva-niṣyandanaś ca me parītto bhaviṣyati | śraddhā-deyaṃ ca parīttaṃ bhaviṣyati | kāya-laghutā citta-laghutā ca me bhaviṣyati | alpa-mlāna-middhaś ca me bhaviṣyati | yadā punar asya prabhūtaḥ piṇḍa-pāto bhavati tatra + api mātra-ābhojinā bhavitavyaṃ utsarjana-dharmiṇā ca | tataḥ piṇḍa-pātād anyatarāyāṃ śilāyām avatīrya + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | ye ke-cin mṛga-pakṣi-saṃgā āmiṣa-bhojanena + arthikās te datta-ādānāḥ paribhuñjatām iti ||

punar āha | tena sarveṇa rasa-saṃjñā na + utpādayitavyā || pe ||

caṇḍāla-kumāra-sadṛśena mayā bhavitavyaṃ | citta-kāya-caukṣeṇa | na bhojana-caukṣeṇa | tat kasmād * dhetoḥ | kiyat-praṇītam api bhojanaṃ bhuktaṃ | sarvaṃ tat pūti-niṣyanda-paryavasānaṃ dur-gandha-paryavasānaṃ pratikūla-paryavasānaṃ | tasmān mayā na praṇīta-bhojana-ākāṅkṣiṇā bhavitavyaṃ | tena na + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ |puruṣo me piṇḍa-pātaṃ dad-ti na strīḥ | strī me piṇḍa-pātaṃ dadāti na puruṣaḥ | dārako me piṇḍa-pātaṃ dadāti na dārikā | dārikā me piṇḍa-pātaṃ dadāti na dārakaḥ | praṇītaṃ labhe * ahaṃ na lūhaṃ | sat-kṛtya labhe * ahaṃ na + a-sat-kṛtya | capalaṃ labhe * ahaṃ na kṛcchreṇa praviṣṭa-mātraṃ ca māṃ samanvāhareyuḥ | na me kaś-cid vikṣepo bhavet | su-nihitāṃl labhe * ahaṃ praṇītān nānā-rasāṃl labhe * aham | na hīna-daridra-bhojanaṃ labhe * ahaṃ pratyudgaccheyur māṃ strī-puruṣa-dāraka-dārikāḥ | ime te sarve * a-kuśalā manasi-kārā na + utpādayitavyaḥ || pe ||

prāyeṇa hi satvā rasa-gṛddhā bhojana-hetoḥ pāpāni karmāṇi kṛtvā narakeṣu + upapadyante | ye ye punaḥ saṃtuṣṭā a-gṛddhā a-lulopā rasa-pratiprasrabdhā jihva-indriya-saṃtuṣṭāḥ kiyal-lūhena + api bhojanena jñāpayanti | teṣāṃ cyutānāṃ kāla-gatānāṃ svarga-upapattir bhavati | su-gati-gamanaṃ bhavati deva-manuṣyeṣu | te deva-upapannāḥ sudhāṃ paribhuñjate | evaṃ kāśyapa piṇḍa-cārikeṇa bhikṣuṇā rasa-tṛṣṇāṃ vinivartayitvā nidhyapta-cittena su-paripakvān kulmāṣān paribhuñjatā na paritaptavyam | tat kasmād * dhetoḥ | kāya-saṃdhāraṇa-arthaṃ mārga-saṃdhāraṇa-arthaṃ mayā bhojanaṃ paribhoktavyaṃ || pe ||

yadi punaḥ kāśyapa piṇḍa-cāriko bhikṣur megha-ākula-vṛṣṭi-kāla-samaye vartamāne na śaknuyāt piṇḍāya + avatartuṃ | tena maitryā + āhāra-saṃnaddhena dharma-cintā-manasi-kāra-pratiṣṭhitena dvi-rātraṃ tri-rātraṃ vā bhakta-cchada-cchinnena evaṃ saṃjñā + utpādayitavyā | santi yāma-laukikāḥ pretā duṣ-kara-karma-kāriṇo ye varṣa-śatena kheṭa-piṇḍam apy āhāraṃ na pratilabhante | tan mayā dharma-yoniśaś cintā-pratiṣṭhitena kāya-daurbalyaṃ vā citta-daurbalyaṃ vā na + utpādayitavyaṃ | adhivāsayiṣyāmi kṣut-pipāsāṃ | na punar ārya-mārga-bhāvanāyāṃ vīryaṃ sraṃsayiṣyāmi || pe ||

yatra kule piṇḍa-pātaṃ śuciṃ kārayet tatra kule āsane niṣadya dhārmī kathā kartavyā | yāvan na sa piṇḍa-pātaḥ śucī-krṭo bhavet tena piṇḍa-pātaṃ gṛhītvā utthāya + āsanāt prakramitavyaṃ | piṇḍa-cārikeṇa kāśyapa bhikṣuṇā na + avabhāsa-kareṇa bhavitavyaṃ na lapanā na kuhanā kartavyā ||

tatra katamo * avabhāsaḥ | yat pareṣām evaṃ vācaṃ bhāṣate | lūho me piṇḍa-pāto rukṣo me piṇḍa-pāta āsīn na ca me yāvad-arthaṃ bhuktaṃ | bahu-jana-sādhāraṇaś ca me piṇḍa-pātaḥ kṛtaḥ | alpaṃ me bhuktaṃ jighatsito * asmi + iti | yat kiñ-cid evaṃ-rūpam avabhāsa-nimittaṃ | iyam ucyate citta-kuhanā | sarvam etat piṇḍa-cārikeṇa bhikṣuṇā na kartavyaṃ | upekṣaka-bhūtena | yat pātre patitaṃ lūhaṃ vā praṇītaṃ vā śubhaṃ vā + a-śubhaṃ vā tat paribhoktavyam a-paritapyamānena + āśaya-śuddhena dharma-nidhyapti-bahulena | kāya-jāpana-artham ārya-mārgasya + upastambha-arthaṃ sa piṇḍa-pātaḥ paribhoktavya iti ||

tathā + ārya-ugra-paripṛcchāyām apy uktaṃ | yasyāś ca + antike piṇḍa-pātaṃ paribhujya na śaknoty ātmanaḥ parasya ca + arthaṃ paripūrayitum anujānāmy ahaṃ tasya piṇḍa-cārikasya bodhi-satvasya nimantraṇam iti ||

evaṃ tāvat satata-bhaiṣajyena + ātma-bhāva-rakṣā kāryā | tatra + api na matsya-māṃsena laṅkā-avatāra-sūtre pratiṣiddhatvāt ||

tathā hy uktaṃ | māṃsaṃ sarvam a-bhakṣyaṃ kṛpa-ātmāno bodhi-satvasya + iti vadāmi || pe ||

svājanyād vyabhicārāc ca śukra-śoṇita-saṃbhavāt | udvejanīyaṃ bhūtānāṃ yogī māṃsaṃ vivarjayet ||

māṃsāni ca palāṇḍūṃś ca madyāni vividhāni ca | gṛñjanaṃ laśunaṃ ca + eva yogī nityaṃ vivarjayet ||

mrakṣaṇaṃ varjayet tailaṃ śalya-viddheṣu na svapet | chidra-a-chidreṣu satvānāṃ yac ca sthānaṃ mahā-bhayam || pe ||

lābha-arthaṃ hanyate prāṇī māṃsa-arthaṃ dīyate dhanaṃ | ubhau tau pāpa-karmāṇau pacyete raurava-ādiṣu ||

yāvat ||

yo * atikramya muner vākyaṃ māṃsaṃ bhakṣeta dur-matiḥ | loka-dvaya-vināśa-arthaṃ dīkṣitaḥ śākya-śāsane ||

te yānti paramaṃ ghoraṃ narakaṃ pāpa-kaṝiṇaḥ | raurava-ādiṣu raudreṣu pacyante māṃsa-khādakāḥ ||

tri-koṭi-kṣuddhaṃ māṃsaṃ vai a-kalpitam a-yācitaṃ | a-coditaṃ ca na + eva + asti tasmān māṃsaṃ na bhakṣyayet ||

māṃsaṃ na bhakṣyayed yogī mayā buddhaiś ca garhitaṃ | anyo-nya-bhakṣaṇāḥ satvāḥ kravya-ada-kula-saṃbhavāḥ ||

yāvat ||

dur-gandhaḥ kutsanīyaś ca utmattaś ca + api jāyate | caṇḍāla-pukkasa-kule ḍombeṣu ca punaḥ punaḥ ||

ḍākinī-jāti-yonau ca māṃsa-ade jāyate kule | ṛkṣa-mārjara-yonau ca jāyate * asau nara-adhamaḥ ||

hasti-kakṣye mahā-meghe nirvāṇa-aṅgulimālike | laṅkā-avatāra-sūtre ca mayā māṃsaṃ vigarhitaṃ ||

buddhaiś ca bodhi-satvaiś ca śrāvakaiś ca vigarhitaṃ | khādate yadi nir-lajja unmatto jāyate sadā ||

brāhmaṇeṣu ca jāyante atha vā yogināṃ kule | prajñāvān dhanavāṃś ca + eva māṃsa-adyānāṃ vivarjanāt ||

dṛṣṭa-śruta-viśaṅkābhiḥ sarvaṃ māṃsaṃ vivarjayet | tārkikā na + avabudhyante kravya-ada-kula-saṃbhavāḥ ||

yathā + eṣa rāgo mokṣasya antarāya-karo bhavet | tathā + eva māṃsa-madya-ādi antarāya-karaṃ bhavet ||

vakṣanty an-āgate kāle māṃsa-adā moha-vādinaḥ | kalpikaṃ nir-avadyaṃ ca māṃsaṃ buddha-anuvarṇitaṃ ||

bheṣajyam iva āhāraṃ putra-māṃsa-upamaṃ punaḥ | mātrayā pratikūlaṃ ca yogī piṇḍaṃ samācaret ||

maitrī-vihāriṇā nityaṃ sarvathā garhitaṃ mayā | siṃha-vyāghra-mṛga-ādyaiś ca saha ekatra saṃbhavet ||

tasmān na bhakṣayen māṃsam udveja-janakaṃ nṛṇāṃ | mokṣa-dharma-niruddhatvād āryāṇām eṣa vai dhvajaḥ ||

yat tu jñānavatī-parivarte māṃsa-bhakṣaṇaṃ paṭhyate tan mahā-artha-sādhakatvān nir-doṣam ||

evaṃ hi tathā + uktaṃ | eṣo * akariṣyad yadi bhikṣu kālaṃ | samādhi-śabdo * api hi jambu-dvīpe | niruddhu satvāna sadā + abhaviṣyad | cikitsite asmi samādhi labdhaḥ ||

na ca mahā-karuṇā-abhiyuktam | tena asmin na maitrī śaṅkā + api na + asti + ity a-doṣaḥ ||

yady apy ārya-ratna-meghe * abhihitaṃ | śmāśānikena nir-āmiṣeṇa bhavitavyam iti ||

tad anyatra + evaṃ jātīya-satva-artha-saṃdarśana-arthaṃ | vinaye * api yad anujñātaṃ tat tu tri-koṭi-pariśuddha-bhakṣaṇe na prahāṇa-antarāya iti | tat parityāgena śuddha-dṛṣṭīnām abhimāna-nirāsa-arthaṃ | tad vṛddhatayā ca bhavyānāṃ śāsana-an-avatāra-parihāra-arthaṃ ||

tathā hy uktaṃ laṅkā-avatāra-sūtre | tatra tatra deśanā pāṭhe śikṣā-padānām ānupūrvīṃ bandhan niśreṇī-pada-vinyāsa-yogena | tri-koṭiṃ baddhvā | tatra uddiṣya krṭāni pratiṣiddhāni tato * antaśaḥ prakṛti-mṛtāny api pratiṣiddhāni + iti ||

uktaṃ satata-bhaiṣajyaṃ | glāna-pratyaya-bhaiṣajyaṃ tat sevyam eva ||

śrāvaka-vinaye * api tāvad ātma-arthaṃ brahma-carya-vāsa-arthaṃ pātra-cīvaram api vikrīya | kāya-saṃdhāraṇam uktaṃ | kiṃ punar a-parimita-jana-paritrāṇa-hetor bodhi-satva-śarīrasya dur-labhā ca + īdṛśī kṣaṇa-pratilābha-utsava-sampad | iti tat-pradarśana-arthaṃ ca bhagavatā tatra svayaṃ bhaiṣajya-upayogaḥ pradarśitaḥ ||

uktaṃ ca + ārya-ratna-megha-sūtre | tair yadā pracāritaṃ bhavati tadā satyāṃ velāyām a-satyāṃ vā teṣām imāny evaṃ-rūpāṇi kāya-upastambhanāny upakaraṇāni na labhyante * abhyavahartuṃ | yad uta sarpir vā tailaṃ vā mūla-raso vā gaṇḍa-raso vā phala-raso vā | na ca + anyān abhyavaharato dṛṣṭvā pratigha-cittam utpādayati | yadi punaḥ khalu paścād-bhaktiko bodhi-satvo vā glāno bhavati | yathā-rūpeṇa + asya glānyena jīvita-antarāyo bhavati kuśala-pakṣa-antarāyo vā tena niṣ-kaukṛtyena bhūtvā nir-vicikitsakena bhaiṣajya-cittam upasthāpya pratinisevyāni + iti ||

vasana-upabhoga-prayojanam ugra-paripṛcchā-sūtre * abhihitaṃ | hrīr-apatrāpya-kāpair niḥ-... [doubtful] pracchādana-arthaṃ tu śramaṇa-liṅga-saṃdarśana-artham imāni ca kāṣāyāṇi deva-mānuṣa-asurasya lokasya caityam iti | caitya-arthaṃ samyag-dhāritavyāni | nirvṛti-virāga-raktāni [doubtful] etāni | na rāga-raktāni | upaśama-anukūlāny etāni | na saṃkleśa-saṃdhukṣaṇa-anukūlāni | ebhiś ca kāṣāyair vivṛta-pāpā bhaviṣyāmaḥ | su-kṛta-karma-kāriṇo na cīvara-maṇḍana-anuyogam anuyuktāḥ | etāni ca kāṣāyāṇy ārya-mārga-saṃbhāra-anukūlāni + iti kṛtvā tathā kariṣyāmo yathā na + eka-kṣaṇam api sa-kaṣāyāḥ kāye kāṣāyāṇi dhārayiṣyāma iti ||

atra ca kāraṇaṃ ratna-rāśi-sūtre * abhihitaṃ | ye punas te kāśyapa vaidaryā a-saṃyatā itaḥ śramaṇa-guṇa-dharmād uddhurāḥ kāye kāṣāyāṇi vastrāṇi dhārayanti | na ca + eteṣu gauravam utpādayanti | tatra kāśyapa śramaṇa-varṇa-prati-rūpakaṃ nāma praty-eka-narakaṃ | tatra kāśyapa praty-eka-narake śramaṇa-rūpa-prati-rūpeṇa tāḥ kāraṇāḥ kāryante ādīpta-cailā ādīpta-śīrṣā ādīpta-pātrā ādīpta-āsanā ādīpta-śayanāḥ | yaḥ kaś-cit tatra teṣām upabhoga-paribhogaḥ sa sarva ādīptaḥ saṃprajvalita eka-jvālī-bhūtaḥ | tatra taiḥ śramaṇa-varṇa-rūpeṇa duṣkhāṃ vedanām anubhavanti + iti ||

ārya-ratna-meghe * apy uktaṃ | yadi bhaved abhyavakāśiko bodhi-satvo glāna-kāyo * a-prati-bala-kāyas tena vihāra-kṣitena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | kleśa-prati-pakṣa-arthaṃ tathā-gatena dhuta-guṇāḥ prajñaptāḥ | tathā + ahaṃ kariṣyāmi yathā vihārasya eva kleśānāṃ prahāṇāya ghaṭiṣyāmi | tatra ca vihāre na gṛddhim utpādayāmi na + adhyavasānaṃ | evaṃ ca + asya bhavati | kartavyo dāna-patīnām anugraho na + asmābhir ātmambharibhir bhavitavyam iti ||

punar atra + eva + āha | te śayyāṃ kalpayanto dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayanti | pādasya + upari pādam ādhāya cīvaraiḥ a-saṃvṛta-kāyāḥ smṛtāḥ | saṃprajānānā utthāna-saṃjñina āloka-saṃjñinaḥ śayyāṃ kalpayanti | na ca nidrā-sukham āsvādayanti | na pārśva-sukham anytra yāvad eva + eṣāṃ mahā-bhūtānāṃ sthitaye jāpanāyai | ity anayā diśā sarva-paribhogāḥ satva-artham adhiṣṭhātavyāḥ | ātma-tṛṣṇā-upabhogāt tu kliṣṭa-āpattiḥ prajāyate ||

yathā + uktaṃ candra-pradīpa-sūtre | te bhojanaṃ svādu-rasaṃ praṇītaṃ | labdhvā ca bhuñjanti a-yukta-yogāḥ | teṣāṃ sa āhāru badhāya bhotī | yatha hasti-potāna viṣā a-dhautā ||

iti ||

ārya-ratna-rāśi-sūtre * api bhagavatā śraddhā-deya-paribhoge parikīrtite | atha tasyām eva parṣadi yoga-ācārāṇāṃ bhikṣūṇāṃ dve śate imaṃ dharma-paryāyaṃ śrutvā prarudite | evaṃ ca vācam abhāṣanta | kālaṃ vayaṃ bhagavan kariṣyāmo | na punar a-prāpta-phalā eka-piṇḍa-pātam api śraddhā-deyasya paribhokṣyāmaḥ ||

bhagavān āha | sādhu sādhu kula-putrā evaṃ-rūpair lajjābhiḥ kaukṛtya-saṃpannaiḥ para-loka-a-vadya-bhaya-darśibhir idaṃ pravacanaṃ śobhate ||

api tu ||

dvayor ahaṃ kāśyapa śraddhā-deyam anujānāmi | katamayor dvayoḥ | yuktasya muktasya ca | yadi bhikṣavo bhikṣur yukto yoga-ācāro mama śikṣāyāṃ pratipannaḥ sarva-saṃskāreṣv a-nitya-darśī | sarva-saṃskāra-duḥkha-viditaḥ sarva-dharmeṣv an-ātma-adhimuktiḥ śānta-nirvāṇa-abhikāṅkṣī sumeru-mātrair ālopaiḥ śraddhā-deyaṃ bhuñjīta | atyanta-pariśuddhā + eva tasya sā dakṣiṇā bhavati | yeṣāṃ ca dāyakānāṃ dāna-patīnāṃ sakāśāc * chraddhā-deyaṃ paribhuktaṃ tatas teṣāṃ dāyaka-dāna-patīnāṃ maha-rddhikaḥ puṇya-vipāko bhavati | mahā-dyutikaḥ | tat kasmād * dhetoḥ | agram idam aupadhikānāṃ puṇya-kriyā-vastūnāṃ yā + iyaṃ maitra-citta-samāpattiḥ | tatra kāśyapa yo bhikṣur dāyakasya dāna-pater antikāc cīvara-piṇḍa-pātaṃ paribhujya-a-pramāṇaṃ cetaḥ-samādhiṃ samāpadyate * a-pramāṇas tasya dāyakasya dāna-pateḥ puṇya-kriyā-vipākaḥ pratikāṅkṣitavyaḥ | syāt kāśyapa tri-sāhasra-mahā-sāhasrāyāṃ loka-dhātau mahā-samudrāṇāṃ kṣayo na tv eva tasya puṇya-niṣyandanasya kaś-cit kṣaya iti ||

tad evaṃ piṇḍa-pāta-gamanaārambhe bhojana-ārambhe vā triṣu sthāneṣu smṛtir upasthāpyā dāyaka-anugrahe | kāya-krimi-saṃgrahe | sarva-satva-artha-sādhake ca sad-dharma-parigrahe ||

tathā-gata-ājñā-saṃpādane tu sarva-kāryeṣu smṛtiḥ kāryā | ādi-śabdān mantrair api rakṣā kāryā ||

tatra + api tāvad imāṃ tri-samaya-rāja-uktāṃ vidyāṃ maṇḍala-samaya-artham uccārayet | namaḥ sarva-buddha-bodhi-satvānāṃ oṃ viraji mahā-cakra-viraji | sata sārata trapi vidhamani | sabhajani | saṃbhajani | taramati | siddha agre tvaṃ svāhā ||

anena sarva-maṇḍala-praviṣṭo bhavati ||

atha-vā tathā-gata-hṛdayam aṣṭa-sahastraṃ japet sa-laukika-loka-uttara-maṇḍala-praviṣṭo bhavati | katamac ca tat ||

namas traiyabdhikānāṃ tathā-gatānāṃ | sarvatra-a-pratihata-avāpti-dharmatā-balināṃ | āṃ a-sama-sama samantato * an-antana-avāpti-śāsani | hara smara smaraṇa vigata-rāga-buddha-dharmate | sara sama-balā | hasa | traya | gagana mahā-a-cala-rakṣaṇa | jvala jvalana sāgare svāhā ||

ayaṃ sarva-tathā-gatānām ātma-bhāvaḥ | atra + an-uttaraṃ gauravaṃ bhāvayitavyaṃ | anena + ādi-karmikā api satveṣv anantaṃ buddha-kṛtyaṃ kurvanti | ayam eva paramāṃ rakṣāṃ māra-ādibhyaḥ sarva-duṣṭebhyaḥ karoti | hasta-tāḍena bhasmanā sarṣapair udakena dṛṣṭyā manasā vā sīmā-bandhaṃ karoti ||

vyādhiṣu bhaiṣajyam udakaṃ ca + abhimantrya + upayojyaṃ ||

vana-kusumāni vā caitye pratimāyāṃ sad-dharma-pustake vā samāhito nivedayet ||

pakṣa-prayogān mahā vyādhibhir abhimucyate | buddha-bodhi-satva-ālambanena sarva-satva-artha-abhilāṣiṇā ca cittena bhadra-cari-vidhi-pūrvakaṃ ca japtavyaḥ | ayaṃ vidhir asya kalpasya + avasāne draṣṭavyaḥ | tri-samaya-jāpinaś ca + āmnāyato na doṣaḥ | utsiṣṭasya + apy a-śucer na doṣaḥ | mudrā-ākārā na bhakṣaṇīyā na laṅghanīyā | na mañca-ārohaḥ kartavyaḥ | na madyaṃ pātavyaṃ | adhimukti-caryā śikṣā-padeṣv a-calasya nir-vicikitsasya duḥ-śīla-pūrvasya + api sidhyati | paṇḍitasya + a-paṇḍitasya vā niyataṃ sidhyati ||

tathā ca + atra + eva + uktaṃ | bodhi-cittaṃ dṛḍhaṃ yasya niḥ-saṃgā ca matir bhavet | vicikitsā na + eva kartavyā tasya + idaṃ sidhyati dhruvam | iti ||

bodhi-citta-dṛḍhatā ca + atra pṛthag-jana-cala-cittatāyā niyama-artham uktā na tu bhūmi-praviṣṭam adhikṛtya ||

yasmād atra + uktaṃ | pratyuddhāratām avabhāsatāṃ ca pratilabdhu-kāmena |mahā-andha-kārād ālokaṃ praveṣṭu-kāmena | yad bhūyasā vinipatitena sādhyaṃ | tathā kuto mama + alpa-puṇyasya siddhir iti nīca-citta-pratiṣedhaḥ | na ca + atikrānta-dur-gater utsāha-ūrmi-bahulasya + upacita-a-prameya-puṇya-skandhasya bhūmi-praviṣṭasya + ayaṃ pūrva-ukto doṣaḥ saṃbhavati | atra ca mantrāṇām a-jñānān na + adhika-akṣara-pāṭhe doṣo * asti | na + api nyūnatā-doṣaḥ | na + api vidhi-bhraṃsa-doṣaḥ | kiṃ-tu śraddhā-vegaṃ bodhi-citta-vegaṃ sarva-utsarga-vegaṃ ca pramāṇī-kṛtya + a-vicārataḥ pravartitavyam a-vaśyaṃ buddha-bodhi-satvam iha + eva yathā-iṣṭa-siddhiś ca bhavati ||

atha-vā + anena sarva-vajra-dhara-mantreṇa rakṣāṃ kuryāt | namas traiyabdhikānāṃ tathā-gatānāṃ sarva-vajra-dharāṇāṃ caṇḍāla | cala | vajra | śāntana | phalana | cara | māraṇa | vajra-ḍāla-phaṭa | lalita-śikhara samanta-vajriṇi | jvala | namo * astu te agra-ugra-śāsānānāṃ raṇa haṃ phula sphāṭa vajra-uttame svāhā ||

anena paṭhita-mātreṇa sarva-vighna-vināyakā na + upasaṃkrāmanti | deva-nāga-ādayo na prasahante | bhojana-pāna-śayana-āsana-vasana-pūjā-upakaraṇāni ca + abhimantritena jalena dṛṣṭyā manasā vā rakṣeta | a-cala-hṛdayena vā sarvam etat kuryāt ||

idaṃ ca tat ||

namaḥ samanta-vajrāṇāṃ trāṭa | a-mogha caṇḍa-mahā-roṣaṇa sphāṭaya hūṃ | bhrāmaya hūṃ | trāṭa hūṃ | māṃ | oṃ balaṃ dade tejo-mālini svāhā ||

anena prathamaṃ piṇḍam aṣṭa-abhimantritaṃ bhuñjīta bhaiṣajya-rājatāṃ buddha-bodhi-satvānām anusmṛtya ||

viṣa-pratīkāras tu ||

tad yathā | ilimitte | tilimitte | ilitilimitte | dumbe | duḥse | duḥsālīye | dumbālīye | takke | tarkkaraṇe | marmme | marmaraṇe | kaśmīre | kaśmīra-mukte | aghane | aghanaghane | ilimilīye | akhāpye | apāpye śvete | śveta-tuṇḍe | anānurakṣe svāhā ||

ya imāṃ vidyāṃ sakṛc * chṛṇoti sa sapta varṣāṇy ahinā na daśyate | na ca + asya kāye viṣaṃ krāmati | yaś ca + enaṃ ahir daśati saptadhā + asya sphuṭen mūrddhā arjakasya + iva mañjarī ||

ya imāṃ vidyāṃ dhārayati sa yāvaj-jīvam ahinā na daśyate | na ca + asya kāye viṣaṃ krāmati | imāni ca mantra-padāni sarpasya purato na vaktavyāni yat-kāraṇaṃ sarpo mriyate ||

tad yathā | illā | cillā | cakko | bakko | koḍā koḍeti | nikuruḍā nikuruḍeti | poḍā poḍeti | moḍā | moḍeti | puruḍā puruḍeti | phaṭa rahe | phuṭṭaṇḍa rahe | nāga rahe | nāgaṭṭaṇḍarahe | sarpa rahe | sarpaṭṭaṇḍarahe | acche | chala viṣaśāte | śītavattāle | halale | halale | taṇḍi | taḍa | tāḍi | mala | sphuṭa | phuṭu | svāhā ||

iti hi bhikṣavo jāṅgulyāṃ vidyāyāṃ udāhṛtāyāṃ sarva-bhūta-samāgate sarvaṃ tathā-a-vitathā-an-anyathā-bhūtaṃ satyam a-viparītam a-viparyastaṃ | idaṃ viṣam a-viṣaṃ bhavatu | dātāraṃ gacchatu | daṃṣṭrāraṃ gacchatu | agniṃ gacchatu | jalaṃ gacchatu | sthalaṃ gacchatu | stambhaṃ gacchatu | kuḍyaṃ gacchatu | bhūmiṃ saṃkrāmatu | śāntiṃ gacchatu svāhā ||

cora-ādi-pratīkāre mārīcīṃ japet ||

tad yathā | parākramasi | udayam asi | vairam asi arkam asi | markam asi | vanam asi | antar-ddhānam asi | pathe me rakṣa | utpathe me rakṣa | janato me rakṣa | caurato me rakṣa | rājato me rakṣa | siṃhato me rakṣa | vyāghrato me rakṣa | nāgato me rakṣa | sarpato me rakṣa | sarvato me rakṣa | rakṣa māṃ sarva-satvāṃś ca sarva-bhayebhyaḥ sarva-upāye sa-upasargebhyaḥ svāhā ||

uṃvaḍili sarva-duṣṭānāṃ granthiṃ vandāmi svāhā ||

namo ratna-trayāya | namo mārīcyai devatāyai | mārīcyā devatāyā hṛdayam āvartayiṣyāmi ||

ta yathā | battāli | badāli | badāli | barāli | varāha-mukhi | sarva-duṣṭānāṃ nivāraya | bandha mukhaṃ svāhā ||

imām api vidyām an-anta-jāti-smara-hetuṃ mahā-prabhāvāṃ sapta-pañcāśad-akṣarāṃ vidyā-dhara-piṭaka-upanibaddhāṃ sarva-bhaya-rakṣā-arthaṃ prayuñjīta ||

tad yathā | aṭṭe | baṭṭe | naṭṭe | kunaṭṭe | ṭake | ṭhake | ṭharake | urumati | rurumati | turu | hili mili | sarva-jña-udupadagga [doubtful] | namo sabba-samma-saṃbuddhāṇaṃ sijjhantu me manta-padāḥ svāhā ||

eṣā rakṣā + ātma-bhāvasya bhaiṣajya-vasana-ādibhiḥ | satva-artha-smṛti-pūrvakam eva vaktavyā ||

ātma-tṛṣṇā-upabhogāt tu kliṣṭa-āpattiḥ prajāyate ||

sarvaṃ hi bodhi-satvena + utsṛṣṭaṃ sarva-satvebhyaḥ ||

tatra yadi vismṛtya para-dravyam ātma-bharaṇa-tṛṣṇayā paribhuṅkte kliṣṭa-āpattim āpadyate | atha vi-tṛṣṇo * a-nyāsakto vā satva-kāryam anusmṛtya bhuṅkte na kliṣṭām āpattim āpadyate | para-dravya-saṃjñī sva-arthena bhuṅkte steya-āpattim āpadyate | pūra-argheṇa prātimokṣe pārājiko bhavati | satva-svāmikais tu bhogaiḥ satva-svāmika eva + ātma-bhāvaḥ saṃrakṣata ity a-doṣaḥ | na hi dāsasya nityaṃ svāmi-karma-vyāpṛtasya sva-dravyam asti yena varteta ||

uktaṃ ca dharma-saṅgīti-sūtre | dāsa-upamena bodhi-satvena bhavitavyaṃ sarva-satva-kiṅ-karaṇīya-prāpaṇatayā + iti ||

na ca + eka-anta-svāmy-artha-parasya dāsasya vyādhy-ādi-viklava-mateḥ svāminam an-anujñāpya + api bhuñjānasya kaś-cid doṣaḥ | na + apy evaṃ kurvāṇasya bodhi-satvasya + antike kasya-cid vidita-vṛttā-antasya + apy a-prasādo yujyate mātsarya-tyāga-citta-a-parijñānāt ||

na ca + atra nyāye kaś-cit saṃdeho yuktaḥ | sarva-utsargo hi pūrvam eva bhagavat-kaṇṭha-uktyā pratipāditaḥ | tathā ca + ātma-bhāva-rakṣā satva-artham eva + uktā | tasya spaṣṭa-avabodha-artham ayaṃ nyāyo * abhiyukto na tu sva-artha-apekṣayā + iti ||

iti śikṣā-samuccaye ātma-bhāva-rakṣā ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ ||

[vii. bhoga-puṇya-rakṣā]

bhoga-puṇya-rakṣā saptamaḥ paricchedaḥ evaṃ tāvad ātma-bhāva-rakṣā veditavyā | bhoga-rakṣā tu vaktavyā | tatra su-kṛta-ārambhiṇā bhāvyaṃ mātra-jñena ca sarvata iti śikṣā-padād asya bhoga-rakṣā na duṣ-karā ||

ugra-paripṛcchāyāṃ hi śikṣā-padam uktaṃ | su-samīkṣita-karma-kāritā su-kṛta-karma-kāritā ca | tena bhogānāṃ dur-nyāsā pretyavekṣā | avajñā-pratiṣedhaḥ siddho bhavati | śamatha-prastāvena ca mātra-jñatā yukti-jñatā ca + uktā ||

tena + idaṃ siddhaṃ bhavati | yad idaṃ | alpa-adhama-bhogena + api kārya-siddhau satyāṃ svayam anyair vā bahūttama-bhoga-nāśana-upekṣā na kāryā + iti ||

ata eva + ugra-paripṛcchāyām uktaṃ | putra-bhāryā-dāsī-dāsa-karma-kara-pauruṣeyāṇāṃ samyak-paribhogena + iti | tathā sva-para-bodhi-pakṣa-śruta-ādy-antarāya-karau tyāga-a-tyāgau na kāryau | adhika-satva-artha-śaktes tulya-śakter vā bodhi-satvasya + adhika-tulya-kuśala-antarāya-karau tyāga-a-tyāgau na kāryāv iti siddhaṃ bhavati + iti ||

idaṃ ca saṃdhāya bodhi-satva-prātimokṣe * abhihitaṃ | yas tu khalu punaḥ śāriputra + abhiniṣkrānta-gṛha-āvāso bodhi-satvo bodhy-aṅgair abhiyuktas tena kathaṃ dānaṃ dātavyaṃ | kataraṃ dānaṃ dātavyaṃ | kiyad-rūpaṃ dānaṃ dātavyaṃ || pe ||

dharma-dāyakena bhavitavyaṃ dharma-dāna-patinā | yaś ca śāriputra gṛhī bodhi-satvo gaṅgā-nadī-vālikā-samāni buddha-kṣetrāṇi sapta-ratna-pratipūrṇāni kṛtvā tathā-gatebhyo * arhadbhyaḥ samyak-saṃbuddhebhyo dānaṃ dadyād | yaś ca śāriputra pravrajyā-paryāpanno bodhi-satva ekāṃ catuṣ-padikāṃ gāthāṃ prakāśayed ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati | na śāriputra tathā-gatena pravrajitasya + āmiṣa-dānam anujñātaṃ || pe ||

yasya khalu punaḥ śāriputra pātra-āgataḥ pātra-paryāpanno lābho bhaved dhārmiko dharma-labdhaḥ | tena sādhāraṇa-bhojinā bhavitavyaṃ sārddhaṃ sa-brahma-cāribhiḥ | sacet punaḥ kaś-cid eva + āgatya pātraṃ vā cīvaraṃ vā yāceta | tasya + atiriktaṃ bhaved buddha-anujñātāt tri-cīvarād | yathā parityaktaṃ dātavyaṃ | sacet punas tasya + ūnaṃ cīvaraṃ bhaved yan niśritya brahma-carya-vāsaḥ | tan na parityaktavyaṃ | tat kasya hetoḥ | a-visarjanīyaṃ tri-cīvaram uktaṃ tathā-gatena | sacet punaḥ śāriputra bodhi-satvaḥ tri-cīvaraṃ parityajya yācanaka-guruko bhaven na tena + alpa-icchatā āsevitā bhavet | yas tu khalu punaḥ śāriputra + abhiniṣkrānta-gṛha-āvāso bodhi-satvas tena dharma āsevitavyaḥ | tan na tena + abhiyuktena bhavitavyam iti ||

anyathā hy eka-saṃgraha-arthaṃ mahataḥ satva-rāśes tasya ca satvasya bodhi-satva-āśaya-parikarma-antarāyān mahato * arthasya hāniḥ kṛtā syād | ata eva + udāra-kuśala-pakṣa-vivarjanatā + apakṣāla ity ucyate | evaṃ tāvat tyāga-pratiṣedhaḥ | a-tyāga-pratiṣedho * api ||

yathā + ārya-sāgaramati-sūtre mahā-yāna-antarāyeṣu bahu-lābhatā paṭhyate | yo * ayaṃ vidhir ātmany uktaḥ so * anyasminn api bodhi-satve pratipādya iti kuto gamyate | ārya-ugra-paripṛcchāyāṃ deśitatvāt | para-kṛtya-kāritaḥ sva-kārya-parityāga iti ||

tathā + ārya-vimalakīrti-nirdeśe * apy uktaṃ | saṃsāra-bhaya-bhītena kiṃ pratisartavyam | āha | saṃsāra-bhaya-bhītena mañjuśrīr bodhi-satvena buddha-māhātmyaṃ pratisartavyaṃ | āha | buddha-māhātmya-sthātu-kāmena kutra sthātavyaṃ | āha | buddha-māhātmye sthātu-kāmena sarva-satva-samatāyāṃ sthātavyaṃ | āha | sarva-satva-samatāyāṃ sthātu-kāmena kutra sthātavyaṃ | āha |sarva-satva-samatāyāṃ sthātu-kāmena sarva-satva-pramokṣāya sthātavyam iti ||

tathā ca dharma-saṅgītau sārthavāho bodhi-satva āha | yo bhagavan bodhi-satvaḥ sarva-satvānāṃ prathamataraṃ bodhim icchati na + ātmanaḥ | yāvad iyaṃ bhagavan dharma-saṅgītir iti ||

utsargād eva ca + asya sva-artha-a-bhāvaḥ siddhaḥ | kiṃ tu satva-artha-hāni-bhayād a-yogye satve su-bharaṃ na + āropayati | yatra tu satva-artha-hāniṃ na paśyati tatra svayaṃ kṛtam anyena vā jagad * dhitam ācaritam iti ko viśeṣo | yad ayam a-para-bodhi-satva-kuśala-siddhaye na sva-kuśalam utsṛjati | atha sva-dur-gati-duṣkha-d bibheti | dvitīyasya + api tad eva duṣkhaṃ | atha tad-duṣkhena me bādhā na + asti + ity upekṣate | yathā + uktaiḥ sūtraiḥ sa-āpattiko bhavati ||

yathā ca ratna-kūṭa-sūtre | catvāra ime kāśyapa bodhi-satva-prati-rūpakā ity ārabhya + uktaṃ | ātma-sukha-arthiko bhavati na sarva-satva-duṣkha-apanayana-arthika iti ||

tasmād ugra-paripṛcchā-vidhinā pūrva-vad ātmā garhaṇīyaḥ eṣā tu bodhi-satva-śikṣā yathā + ārya-nir-ārambheṇa dharma-saṅgīti-sūtre nirdiṣṭā | kathaṃ kula-putrāḥ pratipatti-sthīta veditavyāḥ | āha | yadā satveṣu na vipratipadyante | āha | kathaṃ satveṣu na vipratipadyante | āha | yan maitrīṃ ca mahā-karuṇāṃ ca na tyajanti | subhūtir āha | katamā bodhi-satvānāṃ mahā-maitrī | āha | yat kāya-jīvitaṃ ca sarva-kuśala-mūlaṃ ca sarva-satvānāṃ niryātayanti na ca pratikāraṃ kāṅkṣanti | āha | katamā bodhi-satvānāṃ mahā-karuṇā | yat pūrvataraṃ satvānāṃ bodhim icchanti na + ātmana iti ||

atra + eva ca + āha | mahā-karuṇā-mūlāḥ sarva-bodhi-satva-śikṣā iti | a-vaśyaṃ ca bhagavatā + idaṃ na nivāraṇīyaṃ | anyatara-bodhi-satva-arthe na + arthitvād a-vaśyaṃ tu + upadiśati + iti niścīyate | yena dātur mahā-dakṣiṇīye mahā-artha-dānān mahā-puṇya-sāgara-vistaro dṛśyate | anyathā tu kevalam eva vighātino maraṇaṃ syāt ||

yat tu praśānta-viniścaya-prātihārya-sūtre deśitam | ya eṣa te mahā-rāja varṣa-śata-sahasreṇa parivyayo * atra praviṣṭaḥ sa sarvaḥ piṇḍī-kṛtya + ekasya bhikṣor yātrā bhaved evaṃ praty-ekaṃ sarva-bhikṣūṇāṃ | yaś ca + uddeśa-sva-adhyāya-abhiyukto bodhi-satvaḥ sa-gauravo dharma-ka-maḥ śraddhā-deyam āhāraṃ parigṛhya + evaṃ cittam utpādayet | anena + ahaṃ dharma-paryeṣṭim āpatsyae iti | asya kuśalasya + eṣa deya-dharma-parityāgaḥ śatatamīm api kalāṃ na + upaiti + iti ||

tad gṛha-sukha-paliśuddham adhikṛtya + uktaṃ | na tu pūrva-ukta-vidhinā kaś-cid doṣaḥ ||

ukto samāsatā bhoga-rakṣā | puṇya-rakṣā vācyā | tatra sva-artha-vipāka-vaitṛṣṇyāc * chubhaṃ saṃrakṣitaṃ bhavet ||

yathā + uktaṃ nārāyaṇa-paripṛcchāyāṃ | sa na + ātma-hetoḥ śīlaṃ rakṣati | na svarga-hetoḥ | na śakratva-hetoḥ | na bhoga-hetoḥ | na + aiśvarya-hetoḥ | na rūpa-hetor na varṇa-hetor na yaśo-hetoḥ | pe ||

na niraya-bhaya-bhi-taḥ śīlaṃ rakṣati | pe ||

evaṃ na tiryag-yoni-bhaya-bhītaḥ śīlaṃ rakṣati | anyatra buddha-netrī-pratiṣṭhāpanāya śīlaṃ rakṣati | yāvat sarva-satva-hita-sukha-yoga-kṣema-arthikaḥ śīlaṃ rakṣati ||

sa evaṃ-rūpeṇa śīla-skandhena samanvāgato bodhi-satvo daśabhir dharmair na hīyate | katamair daśabhiḥ | yad uta na cakra-varti-rājyāt parihīyate | tatra ca bhavaty a-pramatto bodhi-pratikāṅkṣī buddha-darśanam abhikāṅkṣate | evaṃ brahmatvād buddha-darśana-a-bhedya-pratilambhād dharma-śravaṇān na parihīyate | yāvad yathā-śruta-pratipatti-saṃpādanāya bodhi-satva-saṃvara-samādānān na parihīyate | an-āchedya-pratibhānāt sarva-kuśala-dharma-prārthana-dhyānān na parihīyate ||

evaṃ śīla-skandha-pratiṣṭhito bodhi-satvo mahā-satvaḥ sadā namas-kṛto bhavati devaiḥ | sadā praśaṃsito bhavati nāgaiḥ | sadā namas-kṛto bhavati yakṣaiḥ | sadā pūjito bhavati gandharvaiḥ sadā + apacāyitaś ca bhavati nāga-indra-asura-indraiḥ | sadā su-mānitaś ca bhavati brāhmaṇa-kṣatriya-śreṣṭhi-gṛha-patibhiḥ | sadā + abhigamanīyaś ca bhavati paṇḍitaiḥ | sadā samanvāhṛtaś ca bhavati buddhaiḥ | śāstṛ-saṃmataś ca bhavati sa-devakasya lokasya + anukampakaś ca bhavati sarva-satvānāṃ || pe ||

catasro gatīr na gacchati | katamāś catasro | yad uta + a-kṣaṇa-gatiṃ na gacchaty anyatra satva-paripākāt | buddha-śūnya-buddha-kṣetraṃ na gacchati | mithyā-dṛṣṭi-kula-upapattiṃ na gacchati | sarva-dur-gati-gatiṃ na gacchati ||

evaṃ pūrva-utsṛṣṭasya + api puṇyasya kleśa-vaśāt punar upādīyamānasya rakṣā kāryā | puṇya-dānād api yat puṇyaṃ tato * api na vipākaḥ prārthanīyo * anyatra para-arthāt | kiṃ ca puṇyaṃ rakṣitu-kāmaḥ | paścāt tāpaṃ na kurvīta ||

yathā + uktam ugra-paripṛcchāyāṃ | dattvā ca na vipratisāra-cittam utpādayitavyam iti ||

pṛṣṭha-daurbalyād daurbalyaṃ | vipratisārāt pāpa-vat puṇyasya + api kṣayaḥ syād ity abhiprāyaḥ | na ca kṛtvā prakāśayed | an-eka-paryāyeṇa hi bhagavatā prachanna-kalyāṇatā | vivṛta-pāpatā varṇitā | tatra vivṛtasay kṣayo gamyate | pāpasya daurmanasyena + eva puṇyasya saumanasyena + āpattiḥ satva-arthaṃ nir-āmiṣa-cittasya prakāśayataḥ ||

yathā ratna-meghe vaidya-dṛṣṭa-antena ātma-utkarṣo nir-doṣa uktaḥ | punaḥ puṇya-rakṣā kāmo lābha-sat-kāra-bhītaḥ syād unnatiṃ varjayet sadā | bodhi-satvo prasannaḥ syād dharme vimatim utsṛjet ||

idaṃ ca ratna-kūṭe * abhihitaṃ | caturbhiḥ kāśyapa dharmaiḥ samanvāgatasya bodhi-satvasya + utpanna-utpannāḥ kuśalā dharmāḥ parihīyante | yaiḥ caturbhir muktāḥ na vardhante kuśala-dharmaiḥ | katamaiś caturbhiḥ | yad uta + abhimānikasya loka-āyata-mantra-paryeṣṭyā | lābha-sat-kāra-adhyavasitasya kula-pratyavalokanena | bodhi-satva-vidveṣa-abhyākhyānena | a-śrutānām a-nirdiṣṭānāṃ ca sūtra-antānāṃ pratikṣepeṇa + iti ||

ārya-sarva-asti-vādānāṃ ca paṭhyate | paśyadhvaṃ bhikṣava etaṃ bhikṣuṃ keśa-nakha-stūpe sarva-aṅgena praṇipatya cittam abhiprasādayantam |evaṃ bhadanta | anena bhikṣavo bhikṣuṇā yāvatī bhūmir ākrāntā + adhara-śīti-yojana-sahasrāṇi yāvat kāñcana-cakraṃ | atra + antare yāvantyā vālikās tāvanty anena bhikṣuṇā cakra-varti-rājya-sahasrāṇi paribhoktavyāni | yāvad atha + āyuṣmān upālir yena bhagavān tena + añjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat | yad uktaṃ bhagavatā + asya bhikṣor evaṃ mahānti kuśala-mūlāni | kutra + imāni bhagavan kuśala-mūlāni tanutvaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti | na + aham upāle evaṃ kṣatiṃ ca + upahatiṃ ca samanupaśyāmi | yathā sa-brahma-cārī sa-brahma-cāriṇo * antike duṣṭa-cittam utpādayati | atra + upāle imāni mahānti kuśala-mūlāni tanutvaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti | tasmāt tarhy upāle evaṃ śikṣitavyaṃ yad dagdha-sthūṇāyām api cittaṃ na pradūṣayiṣyāmaḥ | prāg eva sa-vijñānake kāya iti ||

ārya-mañjuśrī-vikrīḍita-sūtre * apy āha | pratighaḥ pratigha iti kalpa-śata-upacitaṃ kuśala-mūlaṃ pratihanti tena + ucyate pratigha iti ||

ārya-gaṇḍa-vyūha-sūtre ca samanta-satva-paritrāṇy ojasaḥ striyā rātri-devatayā pūrva-avadānaṃ kathayantyā + abhihitaṃ | te tena + anyo-nya-avamanyana-a-samuditena + a-kuśala-mūlena + āyuḥ-pramāṇād api parihīyante sma | varṇād api balād api parihīyante sma + iti | atra ca na kadā-cid unnatiḥ kāryā + iti pradarśana-arthaṃ sadā + ity ucyate ||

lābha-sat-kāras tu kadā-cid abhyupagamyate * api | yathā + uktaṃ ārya-ratna-meghe | iha kula-putra bodhi-satvaḥ sumeru-mātram api ratna-rāśiṃ labhamānaḥ pratigṛhṇāti | pratyavaram api vastu pratilabhamānaḥ | tat kasya hetoḥ | tasya + evaṃ bhavati | ete satvā matsariṇo lubdhā lobha-abhibhūtāḥ | tad-dhetoḥ tat-pratyayaṃ tan-nidānaṃ mahā-vāri-skandha-avaṣṭabdā iva saṃsāra-sāgare unmajja-nimajjanaṃ kurvanti | tad eṣāṃ bhaviṣyati dīrgha-rātram arthāya hitāya sukhāya | sarvaṃ pratigṛhya na svī-karoti | na lobha-cittam utpādayati | anyatra sarva-satva-sādhāraṇāṃ buddha-dharma-saṃgheṣu kārāṃ karoti | yathā duṣkhitānāṃ ca sarva-satvānām upajīvyaṃ karoti |taṃ ca dāna-patiṃ samuttejayati saṃpraharṣayati + iti ||

tathā + atra + eva + uktaṃ | tena ca dānena na + unnato bhavati + iti ||

punar atra + eva + āha | yadi punar asya tad-dhetos tat-pratyayaṃ tan-nidānaṃ kīrti-śabda-śloko bhavati tatra na + unnāma-jāto bhavati na māna-jāto na mada-jātaḥ | evaṃ ca + asya bhavati | na cireṇa kālena yasya ca + ayaṃ kīrti-śloka-śabdaḥ samutthito yaiś ca samutthāpito yaś ca kīrti-śabda-ślokas trayam apy etat sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyati | tatra kaḥ paṇḍita-jātīyo * a-nityeṣu na ca sthiteṣu dharmeṣv a-dhruveṣv an-āśvāsikeṣv anunaya-cittam utpādayed unnato bhaven māna-darpito vā | evaṃ hi bodhi-satvo lābha-sat-kāra-kīrti-śabda-ślokeṣu su-upasthita-smṛtir viharati + iti ||

punar āha | caṇḍāla-kumāra-upamāś ca loke viharanti nīca-nīcena manasā | māna-mada-darpa-adhigatāś ca bhavanti paiśunya-saṃjñāyāḥ satata-samitaṃ pratyupasthitatvād iti ||

punar apy uktaṃ | iha kula-putra + abhiniṣkrānta-gṛha-vāsaḥ pravrajito bodhi-satvo mṛtaka-sadṛśo * ahaṃ mitra-amātya-jñāti-sālohitānām iti nihatamāno bhavati | vairūpyaṃ me * abhyudgataṃ vi-varṇāni ca me vāsāṃsi prāvṛtāny anyaś ca me ākalpaḥ saṃvṛtta iti nihatamāno bhavati | muṇḍaḥ pātra-pāṇiḥ kulāt kulam upasaṃkramāmi bhikṣā-hetor bhikṣā-nidānam iti nihatamāno bhavati | nīca-nīcena cittena caṇḍāla-kumāra-sadṛśena piṇḍāya carāmi + iti nihatamāno bhavati | paiṇḍiliko * asmi saṃvṛtaḥ | para-pratibaddhā ca me jīvikā + iti nihatamāno bhavati | avadhūtam avajñātaṃ pratigṛhṇāmi + iti nihatamāno bhavati | ārādhanīyā me ācārya-guru-dakṣiṇīyā iti nihatamāno bhavati | saṃtoṣaṇīyā me sa-brahma-cāriṇo | yad uta tena tena + ācāra-go-cara-samudācāreṇa + iti nihatamāno bhavati | a-pratilabdha-anubaddha-dharmān pratipatsyae iti nihatamāno bhavati | kruddhānāṃ vyāpanna-cittānāṃ satvānāṃ madhye kṣānti-bahulo vihariṣyāmi + iti nihatamāno bhavati + iti ||

ārya-sāgaramati-sūtre * apy uktaṃ | sat-kāya-pariśuddhaś ca bhavati | lakṣaṇa-samalaṃ-kṛta-gātra-mṛdu-taruṇa-hasta-pādaḥ sva-vibhakta-puṇya-niṣyanda-gātro * a-hīna-indriyaḥ sarva-aṅga-praty-aṅga-paripūrṇaḥ | na ca rūpa-mada-matto bhavati | na kāya-maṇḍana-yoga-anuyuktaḥ | sa kiyad * dhīnānām api satvānāṃ rūpa-vikalānām apy avanamati praṇamati dharma-grāhyatām upādāya + iti ||

punar atra + eva + uktaṃ | syād yathā + api nāma bhagavan yadā mahā-sāgaraḥ pratisaṃtiṣṭhate tadā nimne pṛthivī-pradeśe saṃtiṣṭhate | tasya nimnatvād alpa-kṛcchreṇa sarva-nadyaś ca sarva-praśravaṇāni ca prapatanti | evam eva bhagavan nir-mānasya guru-dakṣiṇīya-gauravasya bodhi-satvasya + alpa-kṛcchreṇa tāni gambhīrāṇi dharma-sukhāni śrota-indriyasya + ābhāsam āgacchanti | smṛtau ca + avatiṣṭhante | tasmāt tarhi bhagavan yo bodhi-satvo māna-unnato bhavati māna-stabdhaḥ na ca guru-dakṣiṇīyebhyo * avanamati na praṇamati veditavyaṃ bhagavan māra-aṅkuśa-āviddho vata + ayaṃ bodhi-satva iti ||

ārya-loka-uttara-parivarte ca + uktaṃ | daśa + imāni bho jina-putra bodhi-satvānāṃ māra-karmāṇi | katamāni daśa | yad idaṃ guru-dakṣiṇīya-ācārya-mātā-pitṛ-śramaṇa-brāhmaṇa-samyag-gata-samyak-pratipanneṣv a-gauravatā māra-karma | dharma-bhāṇakānāṃ viśiṣṭa-dharma-adhigatānām udāra-dharma-deśakānāṃ mahā-yāna-samārūḍhānāṃ nirvāṇa-patha-vidhi-jñānāṃ dhāraṇī-sūtra-anta-rāja-pratilabdhānāṃ na + avanamati | garvita-stabdhaś ca bhavati | dharma-bhāṇake na gauravam utpādayati | na śuśrūṣāṃ na citrī-kāraṃ karoti | māra-karma dharma-śravaṇa-sāṃkathye ca niṣaṇṇae udāra-dharma-vege samutpanne dharma-bhāṇakasya sādhu-kāraṃ na prayacchati mā kaś-cid asmin praśaṃsati + iti māra-karma ||

abhimānaṃ ca + utpādya + ātmānaṃ pratigṛhṇāti | parāṃś ca na gṛhṇāti | ātma-jñatāṃ ca na + avatarati | citta-nidhyaptiṃ na + utpādayati | māra-karma ||

adhimānaṃ ca + utpādya + a-jānann a-budhyamāno varṇa-arhāṇāṃ pudgalānāṃ varṇaṃ praticchādayati | a-varṇaṃ bhāṣate | na ca parasya guṇa-varṇena + ātta-manā bhavati | māra-karma ||

jānāti ca | ayaṃ dharmo * ayaṃ vinayo bhūtam idaṃ buddha-vacanam iti | pudgala-vidveṣeṇa dharma-vidveṣaṃ karoti | sad-dharmaṃ pratikṣipati | anyāṃś ca vigrāhayati | māra-karma ||

ucca-mānasaṃ prārthayate parihāra-dharmaṃ na mārgayati | para-upasthānaṃ so * abhiyāti | abhinandati | vṛddha-sthavirāṇāṃ cira-carita-brahma-caryāṇāṃ na pratyupatiṣṭhate na ca pratyudgacchati | māra-karma ||

bhṛkuṭī-mukhaḥ khalu punar bhavati | na smita-mukhaḥ | na khila madhura-vacanaḥ | sadā kaṭhina-cittaś chidra-anveṣī ||

avatāra-prekṣī | māra-karma ||

abhimānaṃ ca patitvā paṇḍitān na + upasaṃkrāmati | na sevate | na bhajate | na paryupāste | na paripraśnayati | na paripṛcchati | kiṃ kuśalaṃ kim a-kuśalaṃ kiṃ karaṇīyaṃ kiṃ kṛtaṃ dīrgha-rātram arthāya hitāya sukhāya bhavati | kiṃ vā + a-kṛtaṃ dīrgha-rātram an-arthāya + a-hitāya + a-sukhāya bhavati + iti | sajaḍaḥ sajaḍataro bhavati | moha-vyūho māna-grāhī | a-niḥsaraṇa-darśī | māra-karma ||

saa māna-abhibhūto buddha-utpādaṃ virāgayati | pūrva-kuśala-mūlaṃ kṣapayati | navaṃ na + utthāpayati | a-nirdeśaṃ nirdiśati | vigraham ārabhate vivāda-bahulaś ca bhavati | sa evaṃ dharma-vihārī sthānam etad vidyate yasmin mithyā mahā-prapātaṃ patet | atha ca punar bodhi-citta-bala-adhīnād aiśvaryaṃ pratilabhate | sa kalpa-śata-sahasreṣu buddha-utpādaṃ na + āsādayati | kutaḥ punar dharma-śravaṇam | idaṃ daśamaṃ māra-karma ||

imāni bho jina-putra daśa māra-karmāṇi | yāni parivarjya bodhi-satvā daśa jñāna-karmāṇi pratilabhante | atra + eva ca jñāna-karmasu pacyate | nir-mānatā sarva-satveṣv iti ||

ārya-rāṣṭrapāla-sūtre * apy uktaṃ | apāya-bhūmiṃ | gatim a-kṣaṇeṣu | daridratāṃ | nīca-kula-upapattim | jāty-andhya-daurbalyam atha + alpa-sthāmatāṃ | gṛhṇanti te māna-vaśena mūḍhāḥ ||

iti ||

dharma-saṃgīti-sūtre * apy uktaṃ | satva-kṣetraṃ bodhi-satvasya buddha-kṣetraṃ yataś ca buddha-kṣetrād buddha-dharmāṇāṃ lābha-āgamo bhavati | na + arhāmi tasmin vipratipattum | evaṃ ca + asya bhavati | sarvaṃ su-caritaṃ duś-caritaṃ ca satvān niśritya pravartate | duś-carita-āśramāc ca + apāyāḥ pravartante | su-carita-āśrayād deva-manuṣyā iti ||

ata eva ratna-ulkā-dhāraṇyām apy uktaṃ | iha bho jina-putrāḥ prathama-citta-utpādiko bodhi-satvaḥ ādita eva sarva-satvānām antike daśa-prakāraṃ cittam utpādayati | katamad daśa-prakāraṃ | tad yathā | hita-cittatāṃ sukha-cittatāṃ dāyā-cittatāṃ snigdha-cittatāṃ priya-cittatāṃ anugraha-cittatāṃ ārakṣā-cittatāṃ sama-cittatāṃ ācārya-cittatāṃ śāstṛ-cittatāṃ | idaṃ daśa-prakāraṃ cittam utpādayati + iti ||

śraddhā-bala-ādhāna-avatāra-mudrā-sūtre * apy uktaṃ | sarva-satvānāṃ śiṣyatva-abhyupagame sthito * asmi | parāṃś ca sarva-satva-śiṣyatva-abhyupagame pratiṣṭhāpayiṣyāmi + ity āśvāsaṃ pratilabhate ||

peyālaṃ ||

sarva-satveṣv avanama-praṇamanatāyāṃ pratiṣṭhito * asmi + iti pūrva-vat ||

tatra + avanamana-praṇamanatāyāṃ sarva-satveṣu nir-mānatā ||

tathā + ārya-vimalakīrti-nirdeśe | pariśuddha-buddha-kṣetra-upapattaye sarva-satveṣu śāstṛ-prema + uktaṃ | loka-prasāda-anurakṣā-arthaṃ tv āsana-pāda-prakhyālana-karma kurvatā + api cetasā strīṣu vā + a-kṣaṇa-prāpteṣu vā vinipatiteṣu bodhi-satvena prema-gaurava-abhyāsaḥ kāryaḥ ||

uktaṃ hi gaṇḍa-vyūhe tasya samanantara-niṣaṇṇasya tasmin mahā-siṃha-āsane sarvaḥ sa jana-kāyo * abhimukhaḥ prāñjali-sthito * abhūt | tam eva rājānaṃ namasyamānaḥ || pe ||

sa khalu sarva-dharma-nirnāda-cchatra-maṇḍala-nirghoṣo rājā teṣāṃ yācanakānāṃ saha darśanena + ātta-manaskataro rājñā + anena ca tri-sāhasra-cakra-varti-rājya-pratilābhena + a-sīma-āprāpta-kalpa-paryavasānena | yāvat śuddha-āvāsa-deva-śānti-vimokṣa-mukha-vihāreṇa + a-paryanta-kalpa-āvasānena | tad yathā kula-putra puruṣasya + eka-anta-tṛṣṇā-caritasya mātā-pitṛ-bhrātṛ-bhaginī-mitra-amātya-jñāti-sālohita-putra-duhitṛ-bhāryā-cira-kāla-viyuktasya + aṭavī-kāntāra-vipraṇaṣṭasya tad-darśana-kāmasya | teṣāṃ samavadhānena mahatī prītir adhyavasānam utpatet tad-darśana-a-vitṛptatayā | evam eva kula-putra rājñaḥ sarva-dharma-nirnāda-cchatra-maṇḍala-nirghoṣasya teṣāṃ yācanakānāṃ saha darśanena mahā-prīti-vegāḥ saṃjātāḥ | citta-tuṣṭi-sukham avakrāntaṃ mahāṃś citta-udagratā-vegaḥ prādur-bhūto yāvat teṣu sarva-yācanakeṣu eka-putraka-saṃjñā mātā-pitṛ-saṃjñā dakṣiṇīya-saṃjñā kalyāṇa-mitra-saṃjñā varṇa-saṃjñā dur-labha-saṃjñā duṣ-kara-kāraka-saṃjñā bahu-kara-saṃjñā parama-upakāri-saṃjñā bodhi-mārga-upastambha-saṃjñā ācārya-śāstṛ-saṃjñā + utpadyeta + iti ||

evam anya-gata-bhāve satvānām agrato-gamana-upasthāna-ādi-prasaṅge sarva-utsargaṃ smaret | eṣām eva + ayam ātmīyaḥ kāyaḥ | yathā-iṣṭam atra vartantām | pṛthivī-śodhana-upalepana-ādiṣv iva sva-sukha-artham iti | atha-vā svāmy--a-prasāda-bhītena + iva tat-prasāda-arthinā + iva tad-ājñā-saṃpādanā manasi kartavyā | bhagavato * apy upasthānaṃ kurvato * anya-gaty-a-bhāvāt | bhikṣuṇā glānena + aṅgī-kṛtaṃ ||

yathā + uktaṃ bhikṣu-prakīrṇake | bhagavān āha | mā bhāya bhikṣu mā bhāya bhikṣu | ahaṃ te bhikṣu + upasthāsyaṃ | āhara bhikṣu cīvarāṇi yāvat te dhopāmi | evam ukte āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat | mā bhagavān etasya glānasya + a-śuci-mraks.itāni cīvarāṇi dhovatu | ahaṃ bhagavan dhoviṣyaṃ | bhagavān āha | tena hy ānanda tvam etasya bhikṣusya cīvarāṇi dhova | tathā-gato udakam āsiñciṣyati | atha khalv āyuṣmān ānando tasya glānasya bhikṣusya cīvarāṇi dhovati | bhagavān udakam āsiñcati || pe ||

atha khalv āyuṣmān ānandas taṃ glānaṃ bhikṣuṃ sādhu ca suṣṭhu ca + anuparigṛhya bahir-dhā haritvā snāpayet | bhagavān udakam āsiñcati + iti | āha ca| yān ārādhya mahat tvaṃ virādhya kaṣṭāṃ vipattim āpnoti | prāṇa-parityāgair api teṣāṃ nanu toṣaṇaṃ nyāyyaṃ ||

ete te vai satvāḥ prasādya yān siddham āgatā bahavaḥ | siddhi-kṣetraṃ na + anyat satvebhyo vidyate jagati ||

ete cintā-maṇayo bhadra-ghaṭā dhenavaś ca kāma-dughāḥ | guru-vac ca devatā + iva ca tasmād ārādhanīyās te ||

kiṃ ca niś-chadma-bandhūnām a-prameya-upakāriṇām | satva-ārādhanam utsṛjya niṣ-kṛtiḥ kā parā bhavet ||

śirasā dhārayām āsa purā nātho yathā-īpsitam | jaṭā-sv-adhyuṣitān satvān bhūtvā yatnena niś-calaḥ ||

bhindanti dehaṃ praviśanty avīcīm yeṣāṃ kṛte tatra kṛte kṛtaṃ syāt ||

mahā-apakāriṣv api tena sarvaṃ kalyāṇam eva + ācaraṇīyam eṣu ||

svayaṃ mama svāmina eva tāvad yad artham ātmany api nir-vyapekṣāḥ | ahaṃ kathaṃ svāmiṣu teṣu teṣu karomi mānaṃ na tu dāsa-bhāvam ||

yeṣāṃ sukhe yānti mudaṃ muni-indrāḥ yeṣāṃ vyathāyāṃ praviśanti manyum | tat-toṣaṇāt sarva-muni-indra-tuṣṭis tatra + apakāre * apakṛtaṃ munīnāṃ ||

ādīpta-kāyasya yathā samantān | na sarva-kāmair api saumanasyam | satva-vyathāyām api tad-vad eva na prīty-upāyo * asti mahā-kṛpāṇām ||

tasmān mayā yaj-jana-duṣkhanena | duṣkhaṃ kṛtaṃ sarva-mahā-dayānāṃ | tad adya pāpaṃ pratideśayāmi yat-kheditās te munayaḥ kṣamantām ||

ārādhanāya + adya tathā-gatānāṃ sarva-ātmanā dāsyam upaimi loke | kurvantu me mūrdhni padaṃ jana-oghāḥ nighnantu vā tuṣyatu loka-nāthāḥ ||

ātmī-kṛtaṃ sarvam idaṃ jagat taiḥ kṛpā-ātmabhir na + eva hi saṃśayo * atra | dṛśyantae ete nanu satva-rūpās | tae eva nāthāḥ kim an-ādaro * atra ||

tathā-gata-ārādhanam etad eva sva-arthasya saṃsādhanam etad eva | lokasya duṣkha-apaham etad eva tasmān mama + astu vratam etad eva ||

yathā + eko rāja-puruṣaḥ pramathnāti mahā-janaṃ | vikaroti na śaknoti dīrgha-darśī mahā-janaḥ ||

yasmān na + eva sa ekākī tasya rāja-balaṃ balaṃ | tathā na dur-balaṃ kaṃ-cid aparāddhaṃ vimānayet ||

yasmān naraka-pālāś ca kṛpāvantaś ca tad-balaṃ | tasmād ārādhayet satvān bhṛtyaś caṇḍa-nṛ-paṃ yathā ||

kupitaḥ kiṃ nṛ-paḥ kuryād yena syān naraka-vyathā | yat-satva-daurmanasyena kṛtena hy anubhūyate ||

tuṣṭaḥ kiṃ nṛ-patir dadyād yad buddhatva-samaṃ bhavet | yat satva-saumanasyena kṛtena hy anubhūyate ||

āstāṃ bhaviṣyad-buddhatvaṃ satva-ārādhana-saṃbhavaṃ | iha + eva saubhāgya-yaśaḥ sausthityaṃ kiṃ na paśyasi ||

prāsādikatvam ārogyam prāmodyaṃ cira-jīvitaṃ | cakra-varti-sukhaṃ sphītaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran ||

maitrā-āśayaś ca yat pūjyaḥ satva-māhātmyam eva tat | buddha-prasādād yat puṇyaṃ buddha-māhātmyam eva tat ||

ata eva hi candra-pradīpa-sūtre maitrī-bhāva-phalam udbhāvitam | yāvanti pūjāṃ bahu-vidha a-prameyāḥ | kṣetraṃ śateṣu niyuta ca bimbareṣū | tāṃ pūja kṛtvā a-tuliya-nāyakānāṃ | saṃkhyā-kalāpī [doubtful] na bhavati maitra-citte ||

tasmād evaṃ-vidheṣu mahā-dakṣiṇīyeṣu + unnatiṃ varjayet sadā | eṣā ca + unnatir a-yoniśo-manas-kārāt saṃbhavati + iti ||

tasya + an-avatāre yatnaḥ kāryaḥ | yathā + uktaṃ ratna-meghe | kathaṃ ca kula-putra bodhi-satvo * a-yoniśo-manas-kāra-apagato bhavati | iha bodhi-satva ekākī raho-gataḥ praviveka-sthito na + evaṃ cittam utpādayati | ahaṃ a-saṃkīrṇa-vihārī | ahaṃ praviveka-sthitaḥ | ahaṃ pratipannas tāthāgate dharma-vinaye | ye tv anye śramaṇā vā brāhmaṇā vā sarve te saṃkīrṇa-vihāriṇaḥ | saṃsarga-bahulā uddhurās tāthāgatād dharma-vinayāt ||

evaṃ hi bodhi-satvo * a-yoniśo-manas-kāra-apagato bhavati ||

punar atra + eva + uktam | iha bodhi-satvo vīryam ārabhamāṇo na tan mahad vīryam āsvādayati | na ca tena vīryeṇa + ātmānam utkarṣayati | na parān paṃsayati | tasya + evaṃ bhavati | ko hi nāma sa-prajña-jātīyaḥ sva-karma-abhiyuktaḥ parāṃś codayet ||

evaṃ hi bodhi-satvo * an-unnata-vīryo bhavati ||

eṣa tu puṇya-rakṣāyāḥ saṃkṣepo yad bodhi-pariṇāmanā ||

tathā hy uktam ārya-akṣayamati-sūtre | na hi bodhi-pariṇāmitasya kuśala-mūlasya + antarā kaś-cit parikṣayo yāvad bodhi-maṇḍa-niṣadanāt | tad yathā + api nāma bhadanta śāradvatīputra mahā-samudra-patitasya + udaka-bindor na + antarā + asti kṣayo yāvan na kalpa-paryavasāna | iti ||

iti śikṣā-samuccaye bhoga-puṇya-rakṣā saptamaḥ paricchedaḥ ||

[viii. pāpaśodhana]

pāpa-śodhanaṃ aṣṭamaḥ paricchedaḥ | uktā trayāṇām apy ātma-bhāva-ādīnāṃ rakṣā | śuddhir adhunā vaktavyā | kim artham | śodhitasya + ātma-bhāvasya bhogaḥ pathyo bhaviṣyati | samyak-siddhasya bhaktasya niṣ-kaṇasya + iva dehinām ||

yathā + uktam ārya-tathā-gata-guhya-sūtre | yāni ca tāni mahā-nagareṣu mahā-śmaśānāni bhavanty an-eka-prāṇi-śata-sahasra-ākīrṇāni | tatra + api sa bodhi-satvo mahā-satvo mahāntam ātma-bhāvaṃ mṛtaṃ kāla-gatam upadarśayati | tatra te tiryag-yoni-gatāḥ satvā yāvad arthaṃ māṃsaṃ paribhujya + āyuḥ-paryante mṛtāḥ kāla-gatāḥ su-gatau svarga-loke deveṣu + upapadyante | sa ca + eva teṣāṃ hetur bhavati yāvat parinirvāṇāya | yad idaṃ | tasya + eva bodhi-satvasya pūrva-praṇidhāna-pariśuddhyā | yena dīrgha-rātram evaṃ praṇidhānaṃ kṛtaṃ | ye me mṛtasya kāla-gatasya māṃsaṃ paribhuñjīran | sa eva teṣāṃ hetur bhavet svarga-utpattaye yāvat parinirvāṇāya tasya śīlavataḥ | ṛdhyati cetanā | ṛdhyati prārthanā | ṛdhyati praṇidhānam iti ||

punar atra + eva + uktaṃ | sa dharma-kāya-prabhāvito darśanena + api satvānām arthaṃ karoti | śravaṇena + api sparśanena + api satvānām arthaṃ karoti | tad yathā + api nāma śāntamate jīvakena vaidya-rājena sarva-bhaiṣajyāni samudānīya bhaiṣajya-taru-saṃhātam ayaṃ dārikā-rūpaṃ kṛtaṃ prāsādikaṃ darśanīyaṃ su-kṛtaṃ su-niṣṭhitaṃ su-parikarma-kṛtaṃ | sā + āgacchati gacchati tiṣṭhati niṣīdati śayyāṃ ca kalpayati | tatra ye āgacchanty āturā mahā-ātmāno rājāno vā rāja-mātrā vā śreṣṭhi-gṛha-paty-amātya-koṭṭa-rājāno vā | tān sa jīvako vaidya-rājas tayā bhaiṣajya-dārikayā sārddhaṃ saṃyojayati | teṣāṃ samanantara-saṃyogam āpannānāṃ sarva-vyādhayaḥ prasrabhyante * a-rāgāś ca bhavanti sukhino nir-vikārāḥ | paśya śāntamate jīvakasya vaidya-rājasya laukika-vyādhi-cikitsā-jñānaṃ yady anyeṣāṃ vaidyānāṃ saṃvidyate | evam eva śāntamate tasya dharma-kāya-prabhāvitasya bodhi-satvasya yāvantaḥ satvāḥ strī-puruṣa-dāraka-dārikā rāga-doṣa-moha-saṃtaptāḥ kāyaṃ spṛśanti | teṣāṃ saṃspṛṣṭa-mātrāṇāṃ sarva-kleśāḥ prasrabhyante vigata-saṃtāpaṃ ca kāyaṃ saṃjānanti ||

yad idaṃ tasya + eva bodhi-satvasya pūrva-praṇidhāna-su-pariśuddhatvāt | etad-artham ātma-bhāvaḥ śodhyaḥ ||

kiṃ ca a-śodhane doṣam āha |tṛṇa-channaṃ yathā śasyaṃ rogaiḥ sīdati na + edhate | buddha-aṅkuras tathā vṛddhiṃ kleśa-channo na gacchati ||

prati-pakṣa-nirāsena vṛddhy-arthaṃ ca + ity abhiprāyaḥ ||

ātma-bhāvasya kā śuddhiḥ | pāpa-kleśa-viśodhanaṃ | saṃbuddha-ukty-artha-sāreṇa | yatna-a-bhāve tv apāya-gaḥ ||

tatra pāpa-śodhanaṃ catur-dharmaka-sūtre deśitaṃ | caturbhir maitreya dharmaiḥ samanvāgato bodhi-satvo mahā-satvaḥ kṛta-upacitaṃ pāpam abhibhavati | katamaiś caturbhiḥ | yad uta | vidūṣaṇa-a-samudācāreṇa prati-pakṣa-samudācāreṇa | praty-āpatti-balena | āśraya-balena ca ||

tatra vidūṣaṇa-a-samudācāro * a-kuśalaṃ karma + adhyacārati tatra tatra + eva ca vipratisāra-bahulī bhavati ||

tatra prati-pakṣa-samudācāraḥ kṛtvā + apy a-kuśalaṃ karma kuśale karmaṇy aty-artha-abhiyogaṃ gataḥ ||

praty-āpatti-balaṃ saṃvara-samādānād a-karaṇa-saṃvara-lābhaḥ ||

tatra + āśraya-balaṃ buddha-dharma-saṃgha-śaraṇa-gamanam an-utsṛṣṭa-bodhi-cittatā ca | su-balavat-saṃniśrayeṇa na śakyate pāpena + abhibhavituṃ | ebhir maitreya caturbhir dharmaiḥ samanvāgato bodhi-satvo mahā-satvaḥ kṛta-upacitaṃ pāpam abhibhavati + iti ||

tatra kathaṃ vidūṣaṇa-a-samudācāro bhāvayitavyaḥ | yathā suvarṇa-prabhāsa-uttama-sūtre * abhihitaṃ ||

samanvāharantu māṃ buddhāḥ kṛpā-kāruṇya-cetasaḥ | ye ca daśa-diśi loke tiṣṭhanti dvi-pada-uttamāḥ ||

yac ca me pāpakaṃ karma kṛtaṃ pūrvaṃ su-dāruṇaṃ | tat sarvaṃ deśayiṣyāmi sthito daśa-bala-agrataḥ ||

mātā-pitṝn a-jānatā buddhānām a-prajānatā | kuśalaṃ ca + a-prajānatā yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

aiśvarya-mada-mattena kula-bhoga-madena ca | tāruṇya-mada-mattena yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

duś-cintitaṃ dur-uktaṃ ca duṣ-kṛtena + api karmaṇā | an-ādīnava-darśinā yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

bāla-buddhi-pracāreṇa a-jñāna-āvṛta-cetasā | pāpa-mitra-vaśāc ca + eva kleśa-vyākula-cetasā ||

krīḍā-rati-vaśāc ca + eva śoka-roga-vaśena vā | a-tṛpta-dhana-doṣeṇa yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

an-ārya-jana-saṃsargair īrṣyā-mātsarya-hetunā | śāṭhya-dāridrya-doṣeṇa yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

vyasana-āgama-kāle * asmin kāmānāṃ bhaya-hetunā | an-aiśvarya-gatena + api yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

cala-citta-vaśena + eva kāma-krodha-vaśena vā | kṣut-pipāsa-ārditena + api yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

pāna-arthaṃ bhojana-arthaṃ ca vastra-arthaṃ strīṣu hetunā | vicitraiḥ kleśa-saṃtāpair yat tu pāpaṃ kṛtaṃ mayā ||

kāya-vāṅ-manasāṃ pāpaṃ tridhā duś-caritaṃ cittaṃ | yat kṛtam īdṛśai rūpais tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

yat tu buddheṣu dharmeṣu śrāvakeṣu tathā + eva ca | a-gauravaṃ kṛtaṃ syād * dhi tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

yat tu praty-eka-buddheṣu bodhi-satveṣu vā punaḥ |a-gauravaṃ kṛtaṃ syād * dhi tat srvaṃ deśayāmy aham ||

sad-dharma-bhāṇakeṣv eva anyeṣu guṇavatsu vā | a-gauravaṃ kṛtaṃ syād * dhi tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

sad-dharmaḥ pratikṣiptaḥ syād a-jñānaṃ tena me sadā | mātā-pitṛṣv a-gauravaṃ tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

mūrkhatvena bālatvena māna-darpa-āvṛtena ca | rāga-dveṣeṇa mohena tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

vyavalokayantu māṃ buddhāḥ samanvāhṛta-cetasaḥ | atyayaṃ pratigṛhṇantu kāruṇya-arpita-cetasaḥ ||

yat tu pāpaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ mayā kalpa-śateṣu ca | tasya + arthaṃ śoka-citto * ahaṃ krpaṇīyo bhaya-ārditaḥ ||

bhavāmi pāpa-karmāṇāṃ satataṃ dīna-mānasaḥ | yatra yatra cariṣyāmi na ca + asti me balaṃ kva-cit ||

sarve kāruṇikā buddhāḥ sarve bhaya-harā jage | atyayaṃ pratigṛhṇantu mocayantu ca māṃ bhayāt ||

kleśa-karma-phalaṃ mahyaṃ pravāhayantu tathā-gatāḥ | snāpayantu ca māṃ buddhāḥ kāruṇya-sarita-udakaiḥ ||

sarvaṃ pāpaṃ deśayāmi yat tu pūrvaṃ kṛtaṃ mayā | yac ca etarhi me pāpaṃ tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

āyatyāṃ saṃvaram āpadye sarva-duṣ-kṛta-karmaṇām | na chādayāmi tat pāpaṃ yad bhaven mama duṣ-kṛtam ||

tri-vidhaṃ kāyikaṃ karma vacasā ca catur-vidham | manasā tri-prakāreṇa tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

kāya-kṛtaṃ vāca-kṛtaṃ manasā ca vicintitaṃ | kṛtaṃ daśa-vidhaṃ karma tat sarvaṃ deśayāmy aham ||

yac ca me pāpakaṃ karma an-iṣṭa-phala-dāyakaṃ | tat sarvaṃ deśayiṣyāmi buddhānāṃ purataḥ sthitaḥ ||

bhava-gati-saṃkaṭe bāla-buddhinā pāpaṃ yan me kṛtaṃ su-dāruṇam | daśa-balam agrataḥ sthitaḥ tat sarvaṃ pāpaṃ pratideśayāmi | deśayāmi ca tat pāpaṃ yan mayā saṃcitaṃ janma-saṃkaṭe vividhaiḥ kāya-pracāra-saṃkaṭair bhava-saṃkaṭa-loka-saṃkaṭe cāpala-cala-citta-saṃkaṭe mūrkha-bāla-kṛta-kleśa-saṃkaṭe | pāpa-mitra-āgama-saṃkaṭe ca | bhaya-saṃkaṭa-rāga-saṃkaṭe doṣa-moha-tama-saṃkaṭair api kṣaṇa-saṃkaṭe kāla-saṃkaṭe puṇya-upārjana-saṃkaṭair api | jina-saṃkaṭa-saṃmukha-sthitaḥ | tat sarva-pāpaṃ pratideśayāmi ||

viśeṣatas tu bodhi-satva-āpattīnāṃ gurvīṇāṃ laghvīnāṃ deśanā + ārya-upāli-paripṛcchāyām uktā | kā punar gurvī mūla-āpattiḥ ||

sāmānyatas tu tatra + uktaṃ | saced upāle mahā-yāna-saṃprasthito bodhi-satvo mahā-satvo gaṅgā-nadī-vālika-upamā rāga-pratisaṃyuktā āpattīr āpadyeta | yāṃ ca + ekato dveṣa-saṃprayuktām āpattim āpadyeta bodhi-satva-yānaṃ pramāṇī-kṛtya || pe ||

iyaṃ tābhyo gurutarā āpattir yā + iyaṃ dveṣa-saṃyuktā | tat kasya hetoḥ | yo * ayaṃ dveṣa upāle satva-parityāgāya saṃvartate | rāgaḥ satva-saṃgrahāya saṃvartate | tatra + upāle yaḥ kleśaḥ satva-saṃgrahāya saṃvartate | na tatra bodhi-satvasya chalaṃ na bhayaṃ || pe ||

tasmāt tarhi tvām upāle yāḥ kāś-cana rāga-pratisaṃyuktā āpattayaḥ sarva-s tā an-āpattaya iti vadāmi | ko * atra + abhiprāyaḥ | satva-saṃgrahasya + eva pūrvam eva viśeṣitatvād | adhyāśaya-kṛpāvato hy ayam upadeśaḥ ||

yasmād an-antaram āha | tatra + upāle ye * an-upāya-kuśalā bodhi-satvās te rāga-pratisaṃyuktābhya āpattibhyo bibhyati | ye punar upāya-kuśalā bodhi-satvās te dveṣa-saṃprayuktābhya āpattibhyo bibhyati na rāga-pratisaṃyuktābhya iti ||

ke punar upāya-kuśalāḥ | ye prajñā-kṛpābhyāṃ satva-tyāgān nivāryante | ubhayathā hi satva-tyāgo bhavati | kevala-prajñayā duṣkha-śūnyatā-avabodhāt | kevalayā ca kṛpayā kleśa-balād a-cireṇa kṛpā-hāniḥ ||

yad uktam upāya-kauśalya-sūtre | tad yathā kula-putra maṃtra-vidyā-dharaḥ puruṣo rājñā pañca-pāśakena bandhanena baddhaḥ syāt | sa yadā kāṅkṣeta prakramaṇāya tadā + eka-mantra-vidyā-balena sarva-bandhanāni chittvā prakramet | evam eva kula-putra + upāya-kuśalo bodhi-satvaḥ pañcabhiḥ kāma-guṇai ratiṃ vindati taiś ca + ākīrṇo viharati | yadā ca punar ākāṅkṣate tadā prajñā-bala-adhīnena ekena ca sarva-jñatā-cittena sarva-kāma-guṇān prabhujya cyuto brahma-lokae upapadyatae iti ||

dveṣe * api kiṃ na + evam iṣyate | prakṛti-mahā-sa-avadyatvāt | kṛpā-vaikalye ca + upāyasya + eva + a-saṃbhavāt ||

para-artha-siddhiṃ vā sva-arthād gurutarām adhimucyamānaḥ kopa-paravattayā + api param anuśāsya-anutāpa-pūrvakam āyatyāṃ saṃvaram utpadyate | a-hita-nivārake krodhe ko doṣaḥ | avakāśa-dānena tad-vāsanā-doṣāt kṛpā-hāni-doṣaḥ | tac-chedena mūla-ccheda-doṣa iti paścād darśayiṣyāmaḥ | yady api tasya satvasya tad-dhitaṃ tathā + api bodhi-satva-kṛpā-hānyā mahataḥ satva-artha-anubandhasya hāniḥ syāt ||

ārya-satyake parivartte * api putra-dṛṣṭa-antaḥ karuṇā-adhiṣṭhita eva veditavyaḥ | yaś ca tatra + api kṛpā-pratiṣedhaḥ sa loka-artha-pāṇḍityena loka-āvarjana-arthaṃ | nivāryamāṇaś ca yadi hita-kāme bodhi-satve pratighaṃ labheta sa bodhi-satvaḥ syād ubhayor an-arthaḥ ||

rāge * api tarhi doṣaḥ paṭhyate | kāma-anuṣevaṇi bhoti andha manu-jo | mātā-pitṛ-ghātayī | kāmān sevatu śīlavantu vadhayī | tasmād vivarjet sadā iti ||

sva-saukhya-saṃgena ca para-duṣkha-upekṣā dṛṣṭā ||

satyaṃ dṛṣṭā | yena para-duṣkhaṃ sva-duṣkhatayā na + abhyastaṃ | yena tv abhyastaṃ | tasya + ubhaya-doṣa-a-saṃbhavaḥ ||

yathā + uktaṃ candra-pradīpa-sūtre | tad yathā + api nāma + ānanda kaś-cid eva puruṣo * adhastāt pāda-talam ādāya yāvan murddhany ādīpto bhavet | saṃprajvalita eka-jvalī-bhu-tas taṃ kaś-cid eva puruṣa upasaṃkramya evaṃ vaded | ehi tvāṃ bhoḥ puruṣa nirvāpitena + ātma-bhāvena pañcabhiḥ kāma-guṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgī-bhūtaḥ krīḍasva ramasva paricārayasva + iti | tat kiṃ manyase ānanda | api tu sa puruṣo * a-nirvāpitena + ātma-bhāvena pañcabhiḥ kāma-guṇaiḥ krīḍeta ramet paricaret ||

ānanda āha ||

na + u hi + idaṃ bhagavan ||

g

bhagavān āha | krīḍeta + ānanda sa puruṣo ramet paricaret parikalpam upādāya + a-parinirvāpitena + ātma-bhāvena pañcabhiḥ kāma-guṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgī-bhūto | na tv evaṃ tathā-gatasya pūrvaṃ bodhi-satva-caryāṃ caramāṇasya satvān tribhir apāyair duṣkhitān dṛṣṭvā daridrān abhūt saumanasyaṃ vā citta-prasādo vā + iti vistaraḥ ||

loke * api putre śūlam āropyamāṇe | paśyator mātā-pitror na sva-saukhya-saṃgo dṛṣṭaḥ sva-anurūpa-kṛpā-vaśāt | pracchannas tarhi sa-svāmikāsu ni-svāmikāsu bāhula-dharma-dhvaja-rakṣitāsu kāma-mithyā-ācāro na syāt | sati satva-arthe satva-an-upaghāte ca + anubandhaṃ nirūpya + a-doṣaḥ ||

samyag-brahma-cāriṇīṣu kṛta-arthatvād dūrāt parihāraḥ | pūjyā ca mātṛ-bhaginy--ādi-vat | evaṃ tarhi bhikṣor apy evam āpannaṃ | na tasya + a-pareṇa brahma-carya-prakāreṇa satva-artha-sādhanāt ||

tathā hy uktam ārya-akṣayamati-sūtre | kāla-a-kāle punar anena + upekṣā karaṇīyā + iti ||

atha tato * apy adhikaṃ satva-arthaṃ paśyet | śikṣāṃ nikṣipet ||

upāya-kauśalya-sūtre jyotir-māṇavakaṃ dvācatvāriṃśad-varṣa-sahasra-brahma-cāriṇam adhikṛtya saptame pade sthitasya kāruṇyam utpadyeta | kiṃ ca + apy aham idaṃ vrataṃ khaṇḍayitvā niraya-parāyaṇaḥ syāṃ | tathā + apy utsahe * ahaṃ nairayikaṃ duṣkhaṃ prativedayitum atha ca + iyaṃ strī sukhitā bhavatu | mā kālaṃ karotu | iti hi kula-putra jyotir-māṇavakaḥ paścān-mukho nivartya tāṃ striyaṃ dakṣiṇena pāṇinā gṛhītvā + evam āha | uttiṣṭha bhagini yathā-kāma-karaṇīyas te bhavāmi + iti || pe ||

so * ahaṃ kula-putra mahā-kāruṇya-citta-utpādena + itvareṇa kāma-upasaṃhitena daśa-kalpa-sahasrāṇi paścān-mukham akārṣam | paśya kula-putra yad anyeṣāṃ niraya-saṃvartanīyaṃ karma | tad upāya-kuśalasya bodhi-satvasya brahma-loka-upapatti-saṃvartanīyam iti ||

punar atra + eva + āha | yadi bodhi-satva ekasya satvasya kuśala-mūlaṃ saṃjanayet tathā-rūpāṃ ca + āpattim āpadyeta yathā-rūpayā + āpattyā + āpannayā kalpa-śata-sahasraṃ niraye pacyeta | utsoḍhavyam eva bhagavan bodhi-satvena + āpattim āpattuṃ tac ca nairayikaṃ duṣkhaṃ | na tv eva tasya + ekasay satvasya kuśalaṃ parityaktum iti ||

punar atra + eva + āha | iha kula-putra + upāya-kuśalo bodhi-satvo yadā kadā-cit kasmiṃś-cit pāpa-mitra-vaśena + āpattim āpadyeta | sa itaḥ pratisaṃśikṣate | na mayā + ebhiḥ skandhaiḥ parinirvāpayitavyaṃ | mayā punar evaṃ saṃnāhaḥ saṃnaddhavyaḥ | a-para-anta-koṭiḥ saṃsaritavyā satvānāṃ paripācana-hetor iti | na mayā citta-dāhaḥ karaṇīyo | yathā yathā saṃsariṣyāmi tathā tathā satvān paripācayiṣyāmi | api tv etāṃ ca + āpattiṃ yathā-dharmaṃ pratikariṣyāmi | āyatyāṃ saṃvaram āpatsye | sacet kula-putra pravrajito bodhi-satvaḥ parikalpam ādāya sarvāś catasro mūla-āpattīr atikramed anena ca + upāya-kauśalyena vinodayed | an-āpattiṃ bodhi-satvasya vadāmi + iti ||

sphuṭaṃ ca + ārya-ratna-meghe ānantarya-cikīrṣu-puruṣa-māraṇa-anujñānāt ||

śrāvaka-vinaye * api mūla-āpatti-sthānae eva kāruṇyān mṛga-ādi-mokṣaṇe * an-āpattir uktā + eva ||

ayaṃ ca rāge guṇo yad bodhi-satve rāgam utpādya su-gatir labhyate | na tu krodhena ||

yathā + uktam upāya-kauśalya-sūtre | priyaṃkare bodhi-satve raktā ... dhavyottarāṃ dārikām adhikṛtya | priyaṃkarasya praṇidheḥ punaḥ punar yā istri prekṣeta sa-rāga-cittā | sā istri-bhāvaṃ parivarjayitvā puruṣo bhavet yādṛg udāra-satvaḥ ||

paśyasva ānanda guṇā + asya īdṛśāḥ | yena + anya-satvā nirayam vrajanti | tena + eva śūreṣu janitva rāgaṃ gacchanti svargaṃ puruṣatvam eva ca || pe ||

bhaiṣajya-rājeṣu mahā-yaśeṣu | ko bodhi-satveṣu janayeta dveṣam | yesāṃ kileśo * api sukhasya dāyakaḥ | kiṃ vā punar yaḥ tān sat-kareyā | iti ||

evam anyasmin satva-artha-upāye sati rāga-ja-āpattir an-āpattir uktā ||

upāya-kauśalya-sūtre ca gaṇikā-vat kṛta-artho bodhi-satvo nir-apekṣas taṃ satvaṃ tyajati + iti vistareṇa + uktam ||

a-labdha-bhūmeś ca ṣaṭ-pāramitāsu caritavata iyaṃ cintā | na + itarasya + ity āstāṃ prāsaṅgikam ||

tasmād dveṣasya + avakāśo na deya | uktaṃ hy upāli-paripṛcchāyāṃ | bodhi-satvānāṃ śāriputra dve mahā-sa-avadye āpattī | katame dve | dveṣa-saha-gatā moha-saha-gatā ca + iti | tatra śāriputra prathamā āpattir daśa-varge ṛjukena deśayitavyā | hasta-āpattiḥ pañca varge gurvī deśayitavyā | striyā hasta-grahaṇaṃ cakṣur-darśanaṃ | duṣṭa-citta-āpattir eka-pudgalasya dvayor vā śāriputra tāṃ gurvīṃ daśayet | pañca + ānantarya-samanvāgatā + āpattir bodhi-satvena stry--āpattir dārikā-āpattir hasta-āpattiḥ stūpa-āpattiḥ saṃgha-āpattis tathā + anyāś ca + āpattayo bodhi-satvena na pañcatriṃśatāṃ buddhānāṃ bhagavatām antike rātriṃ-divaṃ ekākinā gurvyo deśayitavyāḥ ||

tatra + iyaṃ deśanā | aham evaṃ-nāmā buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi | dharmaṃ śaraṇaṃ gacchāmi | saṃghaṃ śaraṇaṃ gacchāmi ||

namaḥ śākya-munaye tathā-gatāya + arhate samyak-saṃbuddhāya | namo vajra-pramardine | namo ratna-arciṣe | namo nāga-īśvara-rājāya | namo vīra-senāya | namo vīra-nandine | namo ratna-śriye | namo ratna-candra-prabhāya | namo * a-mogha-darśine | namo ratna-candrāya | namo nir-malāya | namo vi-malāya | namaḥ śūra-dattāya | namo brahmaṇe | namo brahma-dattāya | namo varuṇāya | namo varuṇa-devāya | namo bhadra-śriye | namaś chandana-śriye | namo * an-anta-ojase | namaḥ prabhāsa-śriye | namo * a-śoka-śriye | namo nārāyaṇāya | namaḥ kusuma-śriye | namo brahma-jyotir-vikrīḍita-abhijñāya tathā-gatāya | namo dhana-śriye | namaḥ smṛti-śriye | namaḥ su-parikīrtita-nāma-dheya-śriye | nama indra-ketu-dhvaja-rājāya | namaḥ su-vikrānta-śriye | namo vicitra-saṃkramāya | namo vikrānta-gāmine | namaḥ samanta-avabhāsa-vyūha-śriye | namo ratna-padma-vikrāmiṇe | namo ratna-padma-su-pratiṣṭhita-śaila-indra-rājāya tathā-gatāya + arhate samyak-saṃbuddhāya ||

evaṃ-pramukhā yāvantaḥ sarva-loka-dhātuṣu tathā-gata-arhantaḥ samyak-saṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti | te māṃ samanvāharantu buddhā bhagavanto yan mayā + asyāṃ jātau anyāsu vā jātiṣv an-avara-agre jāti-saṃsāre saṃsaratā [doubtful] pāpakaṃ karma kṛtaṃ syāt kāritaṃ vā kriyamāṇaṃ vā + anumoditaṃ bhavet | staupikaṃ vā sāṅghikaṃ vā dravyam apahṛtaṃ syāt hāritaṃ vā hriyamāṇaṃ vā + anumoditaṃ bhavet | pañca-an-antaryāṇi kṛtāni syuḥ kāritāni vā kriyamāṇāni vā + anumoditāni bhaveyuḥ | daśa-a-kuśalān karma-pathān samādāya vartitaṃ syāt pare vā samādāpitāḥ syur vartamānā vā + anumoditā bhaveyur yena karma-āvaraṇena + āvṛto * ahaṃ nirayaṃ vā gaccheyaṃ tiryag-yoniṃ vā yama-viṣayaṃ vā gaccheyaṃ praty-anta-jana-padeṣu mleccheṣu vā pratyājāyeyaṃ dīrgha-āyuṣkeṣu deveṣu + upapadyeyam indriya-vikalatāṃ vā + adhigaccheyaṃ mithyā-dṛṣṭiṃ vā + upagṛhṇīyāṃ buddha-utpādaṃ vā virāgayeyaṃ | tat sarvaṃ karma-āvaraṇaṃ teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ jñāna-bhūtānāṃ cakṣur-bhūtānāṃ sa-akṣi-bhūtānāṃ pramāṇa-bhūtānāṃ jānatāṃ paśyatām agrataḥ pratideśayāmi āviṣ-karomi na praticchādayāmy āyatyāṃ saṃvaram āpadye | samanvāharantu māṃ te buddhā bhagavanto yan mayā + asyāṃ jātāv anyāsu vā jātiṣv an-avara-agre vā jāti-saṃsāre saṃsaratā dānaṃ dattaṃ bhaved antaśas tiryag-yoni-gatāya + apy ālopaḥ śīlaṃ vā rakṣitaṃ bhaved yac ca me brahma-carya-vāsa-kuśala-mūlaṃ yac ca me satva-paripāka-kuśala-mūlaṃ yac ca me bodhi-citta-kuśala-mūlaṃ yac ca me * an-uttara-jñāna-kuśala-mūlaṃ tat sarvam aikadhyaṃ piṇḍayitvā

tulayitvā + abhisaṃkṣipya + an-utt arāyāṃ samyak-saṃbodhau uttara-uttarayā pariṇāmanayā yathā pariṇāmitam atītair buddhair bhagavadbhir yathā pariṇāmayiṣyanty an-āgatā buddhā bhagavanto yathā pariṇamanty etarhi daśasu dikṣu praty-utpannā buddhā bhagavantaḥ | tathā + aham api pariṇāmayāmi | sarvaṃ puṇyam anumodayāmi | sarvān buddhān adhyeṣayāmi | bhavatu me jñānam an-uttaram | ye ca + abhyatītās tathā + api ca ye an-āgatā ye ca + api tiṣṭhanti nara-uttamā jināḥ | an-anta-varṇān guṇa-sāgara-upamān upaimi sarvān śaraṇaṃ kṛta-añjaliḥ | ye bodhi-satvāḥ karuṇa-balair upetā vicarati loke satva-hitāya śūrāḥ trāyantu te māṃ sada-pāpa-kāriṇaṃ [doubtful] | śaraṇaṃ yāmi tān buddha-bodhi-satvān ||

iti hi śāriputra bodhi-satvena + imān pañcatriṃśato buddhān pramukhān kṛtvā sarva-tathā-gata-anugatair manasi-kāraiḥ pāpa-śuddhiḥ kāryā | tasya + evaṃ sarva-pāpa-viśuddhasya tatra ca buddhā bhagavanto mukhāny upadarśayanti satva-vimokṣa-artham eva | nānā-vyañjana-ākāram upadarśayanti vibhrānta-bāla-pṛthag-janānāṃ paripācanā-hetoḥ || pe ||

na śakyaṃ sarva-śrāvaka-praty-eka-buddha-nikāyair āpatti-kaukṛtya-sthānaṃ viśodhayituṃ yad bodhi-satvas teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ nāma-dheya-dhāraṇa-parikīrtanena rātriṃ-divaṃ tri-skandhaka-dharma-paryāya-pravartanena + āpatti-kaukṛtyān niḥsarati samādhiṃ ca pratilabhate ||

ukto vidūṣaṇa-a-samudācāraḥ | prati-pakṣa-samudācāra ucyate | tatra gambhīra-sūtra-anta-paricayāt pāpa-kṣayo bhavati ||

yathā vajra-cchedikāyām uktaṃ | ye te subhūte kula-putrā vā kula-duhitaro vā imān evaṃ-rūpān sūtra-antān udgrahīṣyanti yāvat paryavāpsyanti | te paribhūtā bhaviṣyanti su-paribhūtāḥ | tat kasya hetoḥ | yāni teṣāṃ satvānāṃ paurva-janmikāni karmāṇi kṛtāny apāya-saṃvartanīyāni | tāni tayā paribhūtatayā dṛṣṭae eva dharme kṣapayiṣyanti buddha-bodhiṃ ca prāpsyanti + iti ||

śūnyatā-adhimuktyā + api pāpa-śuddhir bhavati tathā-gata-koṣa-sūtre vacanāt | yaḥ kāśyapa pitā ca syāt praty-eka-buddhaś ca taṃ jīvitād vyaparopayed idam agraṃ prāṇa-atipātānāṃ | idam agram a-datta-ādānānāṃ yad uta tri-ratna-dravya-apaharaṇatā | idam agraṃ kāma-mithyā-ācārāṇāṃ yad uta mātā syād arhantī ca | idam agraṃ mṛṣā-vādānāṃ yad uta tathā-gatasya + abhyākhyānaṃ | idam agraṃ paiśunyānāṃ yad uta + ārya-saṃghasya + a-varṇaḥ | idam agraṃ pāruṣyāṇāṃ yad uta + āryāṇām avasphaṇḍanaṃ | idam agraṃ saṃbhinna-pralāpānāṃ yad uta dharma-kāmānāṃ vikṣepaḥ | idam agraṃ vyāpādānāṃ yad uta + ānantarya-parikarṣaṇam | idam agram abhidhyānāṃ yad uta samyag-gatānāṃ lābha-haraṇa-cittatā | idam agraṃ mithyā-dṛṣṭīnāṃ yad uta gahanatā-dṛṣṭiḥ | ime kāśyapa daśa + a-kuśalāḥ karma-pathā mahā-sa-āvadyāḥ | sacet kāśyapa eka-satva ebhir evaṃ mahā-sa-āvadyair daśabhir a-kuśalaiḥ karma-pathaiḥ samanvāgato bhavet | sa ca tathā-gatasya hetu-pratyaya-saṃyuktāṃ dharma-deśanām avataren | na + atra kaś-cid ātmā vā satvo vā jīvo vā pudgalo vā yaḥ karoti pratisaṃvedayate iti hy a-kṛtām an-abhisaṃskārāṃ māyā-dharmatām a-saṃkleśa-dharmatāṃ prakṛti-prabhāsvaratāṃ sarva-dharmāṇām avataraty ādi-śuddhān sarva-dharmān abhiśraddadhāty adhimucyate | na + ahaṃ tasya satvasya + apāya-gamanaṃ vadāmi + iti ||

karma-āvaraṇa-viśuddhi-sūtre * apy uktaṃ | punar a-paraṃ mañjuśrīr yo bodhi-satva āpattim an-āpattiṃ paśyati | a-vinayaṃ vinayaṃ paśyati | saṃkleśaṃ vyavadānaṃ paśyati | saṃsāra-dhātuṃ nirvāṇa-dhātuṃ paśyati | sa karma-āvaraṇa-viśuddhiṃ pratilabhatae iti ||

tri-samaya-rāje * api pāpa-prati-pakṣa-samudācāra uktaḥ ||

akṣiṇī nimīlya buddha-bodhi-satva-ālambana-cittaḥ śata-akṣaram aṣṭa-sahasraṃ japet | nimīlita-akṣa eva buddha-bodhi-satvān paśyati vigata-pāpo bhavati | atha-vā caityaṃ pradakṣiṇī-kurvann aṣṭa-sahasraṃ japec caitya-pratimāyāḥ sad-dharma-pustakānāṃ ca + ekatamaṃ puras-kṛtya + ayam eva vidhir iti ||

cundā-dhāraṇīṃ vā tāvaj japed yāvat pāpa-kṣaya-nimittāni paśyati svapne | tad yathā krandana-ādi-chardana-dadhi-kṣīra-ādi-bhojanāt tu vigata-pāpo bhavati | vamanād vā candra-sūrya-darśanād ākāśa-gamanāj jvalita-anala-mahiṣa-kṛṣṇa-puruṣa-parājayād bhikṣu-bhikṣuṇī-saṃgha-darśanāt kṣīra-vṛkṣa-gaja-vṛṣa-giri-siṃha-āsana-prāsādana-avarohaṇād dharma-śravaṇāc ca pāpa-kṣayaḥ saṃlakṣayitavyaḥ ||

tathā-gata-bimba-parivarte * api prati-pakṣa-samudācāra uktaḥ | tad yathā puruṣo mīḍha-avaliptaḥ su-dhautu-snānaṃ kṛtvā gandhair vilipyate | tasya tad daurgandhyaṃ vāntaṃ vigataṃ syād evaṃ pañca-ānantarya-kāriṇas tat pāpaṃ vigacchati | yo * api daśa-a-kuśala-karma-patha-samanvāgatas tathā-gate śraddhāṃ pratilabhya tathā-gata-bimbaṃ kārayet tasya + api tat pāpaṃ na prajñāyate viśeṣato bodhi-citta-samanvāgatasya | viśeṣato * abhiniṣkrānta-gṛha-āvāsasya śīlavata iti ||

puṣpa-kūṭa-dhāraṇyām apy uktaṃ | yaś ca khalu punaḥ siṃha-vikrīḍita-tathā-gataṃ saṃmukhaṃ varṣaṃ vā varṣa-sahasraṃ vā varṣa-śata-sahasraṃ vā sarva-sukha-upadhānair upatiṣṭhed | yaś ca parinirvṛtasya tathā-gatasya caitye bodhi-citta-saṃgṛhīta eka-puṣpam āropayet tathā-gata-pūjāyai jana-añjaliṃ ca + upanāmayej jalena vā siñcayed iṣikā-padaṃ vā dadyān nir-mālyaṃ ca + apanayed upalepana-pradānaṃ vā puṣpa-pradānaṃ vā dīpa-pradānaṃ vā kuryād ātta-manāḥ eka-krama-vyatihāraṃ vā + atikramya vācaṃ bhāṣate | namas tasmai buddhāya bhagavata iti-mātre * atra siṃha-vikrīḍita-kāṅkṣā vā vi-matir vā vicikitsā vā yad asau kalpaṃ vā kalpa-śataṃ vā kalpa-sahasraṃ vā dur-gati-vinipātaṃ gacchen na + idaṃ sthānaṃ vidyatae iti ||

bhaiṣajya-guru-vaidūrya-prabha-rāja-sūtre * apy uktaṃ | ye pañca śikṣā-padāni dhārayanti | ye daśa śikṣā-padāni dhārayanti | ye ca bodhi-satva-saṃvaraṃ caturthaṃ śataṃ śikṣā-padānāṃ dhārayanti | ye punar abhiniṣkrānta-gṛha-āvāsā bhikṣavaḥ pañcāśa-adhike dve śikṣā-pada-śate dhārayanti | yāś ca bhikṣuṇyaḥ pañca-śikṣā-pada-śatāni dhārayanti | ye ca yathā-parigṛhītāc * chikṣā-saṃvarād anyatarāc * chikṣā-padād bhraṣṭā bhavanti | sacet te dur-gati-bhaya-bhītās tasya bhagavato bhaiṣajya-guru-vaiḍūrya-prabha-rājasya tathā-gatasya nāma-dheyaṃ dhārayeyur yathā-vibhavataś ca pūjāṃ kuryuḥ | na bhūyas teṣām apāya-gatiḥ pratikāṅkṣitavyā ||

atha bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate sma | śraddadhāsi tvam ānanda | pattīyasi | yad ahaṃ tasya bhagavato bhaiṣajya-guru-vaiḍūrya-prabha-rājasya tathā-gatasya guṇān varṇayāmi | atha te kāṅkṣā vā vi-matir vā vicikitsā vā + atra gambhīre buddha-go-care ||

atha + āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat | na me bhadanta bhagavan kāṅkṣā vā vi-matir vā vicikitsā vā tathā-gata-bhāṣiteṣu sūtra-anteṣu | tat kasya hetoḥ | na + asti tathā-gatānām a-pariśuddha-kāya-vāṅ-manaḥ-samudācāratā | imau bhagavan candra-sūryāv evaṃ maha-rddhikāv evaṃ mahā-anubhāvau pṛthivyāṃ patetāṃ | sumeruḥ parvata-rājā sthānāc calet | na tu buddhānāṃ vacanam anyathā bhavet ||

kiṃ-tu bhadanta bhagavan santi satvāḥ śraddhā-indriya-vikalā ye buddha-go-caraṃ śrutvā na śraddadhati | teṣām evaṃ bhavati | katham idaṃ nāma-dheyaṃ smaraṇa-mātreṇa tasya tathā-gatasya ettakā guṇa-anuśaṃsā bhavati | te na śraddadhati | na pattīyanti | pratikṣipanti | teṣāṃ dīrgha-rātram an-arthāya + a-hitāya + a-sukhāya vinipātāya bhaviṣyati ||

bhagavān āha | a-sthānam ānanda + an-avakāśo yeṣāṃ tasya nāma-dheyaṃ nipatet karṇe teṣāṃ dur-gaty-apāya-gamanaṃ bhaved iti | duḥ-śraddhānīyaś ca + ānanda buddhānāṃ buddha-go-caraḥ |yac ca tvam ānanda śraddadhāsi pattīyasi | tathā-gatasya + eṣo * anubhāvo draṣṭavyaḥ | a-bhūmiś ca + atra śrāvaka-praty-eka-buddhānāṃ sthāpayitvā eka-jāti-pratibaddhān bodhi-satvān mahā-satvān iti ||

atra + eva ca + uktaṃ | ye ca + anye śrāddhāḥ kula-putrā vā kula-duhitaro vā + aṣṭa-aṅga-samanvāgatam upavāsam upavasanti | eka-vārṣikaṃ vā traivārṣikaṃ vā śikṣā-padaṃ dhārayanti | yeṣām evam abhiprāyaḥ evaṃ praṇidhānaṃ | anena vayaṃ kuśala-mūlena paścimāyāṃ diśāyāṃ sukhāvatyāṃ loka-dhātau upapadyema yatra + amitābhas tathāgataḥ | yaiḥ śrutaṃ bhaviṣyati tasya bhagavato bhaiṣajya-guru-vaiḍūrya-prabhava-rājasya tathā-gatasya nāma-dheyaṃ | teṣāṃ maraṇa-kāla-samaye * aṣṭau bodhi-satvā ṛddhyā + āgatya mārgam upadarśayanti | te tatra nānā-raṅgeṣu padmeṣu + upapādukāḥ prādur-bhavanti | ke-cit punar deva-lokae upapadyante | teṣāṃ tatra + upapannānāṃ tat pūrvakaṃ kuśala-mūlaṃ na kṣīyate | dur-gati-vinipāta-bhayaṃ ca na bhaviṣyati | te tataś cyutā iha manuṣya-loke rājāno bhavanti | catur-dvīpa-īśvarāś cakra-vartinaḥ | an-ekāni satva-koṭī-niyuta-śata-sahasrāṇi daśa kuśaleṣu karma-patheṣu pratiṣṭhāpayanti | a-pare punaḥ kṣatriya-mahā-śāla-kuleṣu + upapadyante | brāhmaṇa-mahā-śāla-kuleṣu + upapadyante | gṛha-pati-mahā-śāla-kuleṣu prabhūta-dhana-dhānya-koṣa-koṣṭha-āgāra-kuleṣu + upapadyante | te rūpa-saṃpannā bhavanti | parivāra-sampannā bhavanti ||

tatra + eva + uktaṃ | yena ca punar mātṛ-grāmeṇa tasya bhagavato bhaiṣajya-guru-vaiḍūrya-prabha-rājasya tathā-gatasya nāma-dheyaṃ śrutaṃ bhaviṣyati | udgṛhītaṃ vā | sa tasya paścimo mātṛ-grāma-bhāvaḥ pratikāṅkṣitavya iti ||

mañjuśrī-buddha-kṣetra-guṇa-vyūha-alaṃ-kāra-sūtre * apy uktaṃ | jñāna-uttara-prabhā-ketuṃ praṇidhāna-matiṃ tathā | śānta-indriyaṃ mañju-ghoṣaṃ bhaktitaḥ praṇamāmy aham ||

ya eṣāṃ bodhi-satvānāṃ nāma-dheyaṃ tu dhārayet | etasya mātṛ-grāmasya strī-bhāvo na bhaviṣyati ||

uktaḥ saṃkṣepāt prati-pakṣa-samudācāraḥ ||

praty-āpatti-balam adhunā + ucyate ||

yathā + uktam ārya-kṣitigarbha-sūtre | prāṇa-atipātāt prativirato bhavati bodhi-satvo mahā-satvaḥ sarva-satvānām a-bhayaṃ-dadaḥ | an-uttrāso * an-upāyāso * a-loma-harṣaḥ sa tena kuśala-mūlena karma-vipākena | yat pūrva-anta-koṭi-pañca-gati-cakra-āruḍhena saṃsāra-nady--udyātena prāṇa-atipāta-hetunā kāya-vāṅ-manasā karma-āvaraṇaṃ kleśa-āvaraṇaṃ dharma-āvaraṇaṃ kṛtaṃ vā syāt kāritaṃ vā + anumoditaṃ syāt | tat sarvaṃ tena prāṇa-atipāta-vairamaṇa-cakreṇa sarva-an-arthaṃ mardayati | yāvad a-śeṣam a-vipākaṃ kurute | sa-nikāya-sa-bhāge deva-manuṣyāṇāṃ priyo bhavati nir-ātaṅko dīrgha-āyuṣka iti ||

yāvat punar a-paraṃ kula-putra yo bodhi-satvo yāvaj-jīvam a-datta-ādānāt prativirato bhavati sa sarva-satvānām a-bhayam dadāti anyatra + a-sa-yatnena + a-saṃkṣobheṇa sva-lābhena saṃtuṣṭo viharati | a-dhārmika-bhoga-an-abhilāṣī sa tena kuśala-mūlena yāvad a-datta-ādāna-hetukaṃ karma-āvaraṇaṃ mardayati pramardayati yāvad a-śeṣam a-vipākaṃ kurutae iti || pe ||

evaṃ daśa + api kuśalāḥ karma-pathāḥ sva-vipakṣa-a-kuśala-ghātakās tatra paṭhyante ||

tathā candra-pradīpa-sūtre * api vyāpāda-viratyā sarva-pāpa-kṣayaḥ śrūyate | yathā + āha | sahiṣyāmy atra bālānām a-bhūtāṃ paribhāṣaṇāṃ | ākrośanaṃ tarjanāṃ ca adhivāsiṣya nāyakaḥ ||

kṣapayiṣye pāpakaṃ karma yan mayā purime kṛtam | anyeṣu bodhi-satveṣu vyāpādo janito mayā + iti ||

uktaṃ praty-āpatti-balam ||

āśraya-balaṃ tu vaktavyam ||

atra sūkarika-avadānam udāhāryam | ye buddhaṃ śaraṇaṃ yānti na te gacchanti dur-gatiṃ | prahāya mānuṣān kāyān divyān kāyāṃl labhanti te ||

ity evaṃ dharmaṃ saṃghaṃ ca + adhikṛtya pāpa-kṣayaḥ ||

ārya-maitreya-vimokṣe tu bodhi-cittena pāpa-viśuddhir uktā | kalpa-uddāhā-agni-bhūtaṃ sarva-duṣ-kṛta-nirdahanatayā | pātāla-bhūtaṃ sarva-a-kuśala-dharma-paryādāna-karaṇatayā || pe ||

tad yathā kula-putra hāṭaka-prabhāsaṃ nāma rasa-jātaṃ | tasya + ekaṃ palaṃ loha-pala-sahasraṃ suvarṇī-karoti | na ca tatra tat palaṃ śakyate tena loha-pala-sahasreṇa paryādātuṃ | na lohī-kartuṃ | evam eva + ekaḥ sarva-jñatā-citta-utpāda-rasa-dhātuḥ kuśala-mūla-pariṇāmanā-jñāna-saṃgṛhītaḥ sarva-karma-kleśa-āvaraṇa-lohāni paryādāya sarva-dharmān sarva-jñatā-varṇān karoti | na ca sarva-jñatā-citta-utpāda-rasa-dhātuḥ śakyaḥ sarva-karma-kleśa-lohaiḥ saṃkleśayituṃ paryādātuṃ vā | tad yathā kula-putra + ekaḥ pradīpo yādṛśe gṛhe vā layane vā praveśyate sa saha praveśito varṣa-sahasra-saṃcitam api tamo-ndha-kāraṃ vidhamayati | avabhāsaṃ ca karoti | evam eva + ekaḥ sarva-jñatā-citta-utpāda-pradīpo yādṛśe satva-āśaye gahane * a-vidyā-tamo-ndha-kāra-anugate praveśyate sa saha praveśito * an-abhilāpya-kalpa-śata-sahasra-saṃcitam api karma-kleśa-āvaraṇa-tamo-ndha-kāraṃ vidhamati | jñāna-ālokaṃ ca karoti ||

tad yathā kula-putra cintā-maṇi-rāja-mukuṭānāṃ mahā-nāga-rājñāṃ na + asti para-upakrama-bhayaṃ | evam eva bodhi-citta-mahā-karuṇā-cintā-maṇi-rāja-mukuṭa-avabaddhānāṃ bodhi-satvānāṃ na + asti dur-gaty-apāya-para-upakrama-bhayam iti ||

ārya-upāli-paripṛcchāyām apy uktaṃ | iha + upāle mahā-yānaṃ saṃprasthito bodhi-satvaḥ sacet pūrva-ahṇa-kāla-samaye āpattim āpadyeta | madhya-ahna-kāla-samaye sarva-jñatā-cittena + a-virahito vihared a-paryanta eva bodhi-satvasya śīla-skandhaḥ | sacen madhya-ahna-kāla-samaye āpattim āpadyate sāya-ahna-kāla-samaye sarva-jñatā-cittena + a-virahito bhaved a-paryanta eva bodhi-satvasya śīla-skandhaḥ | evaṃ yāme yāme vidhir uktaḥ | evaṃ hy upāle sa-parihārā śikṣā mahā-yāna-saṃprasthitānāṃ bodhi-satvānāṃ | tatra bodhi-satvena na + ati-kaukṛtya-paryutthānam utpādyaṃ na + ati-vipratisāriṇā bhavitavyaṃ | sacet punaḥ śrāvaka-yānīyaḥ pudgalaḥ punaḥ punar āpattim āpadyeta | naṣṭaḥ śrāvakasya pudgalasya śīla-skandho veditavyaḥ | iti ||

iti śikṣā-samuccaye pāpa-śodhanam aṣṭamaḥ paricchedaḥ ||

[ix. kṣāntipāramitā]

kṣānti-pāramitā navamaḥ paricchedaḥ ||

tad evam a-virata-pravṛttāṃ bahu-sukhāṃ dauḥś-lya-utpattiṃ rakṣann evaṃ ca karma-āvaraṇa-vibandham apanayan kleśa-viśodhane prayateta ||

tatra + adau tāvat kṣameta | a-kṣamasya hi śruta-ādau vīryaṃ pratihanyate * a-kheda-sahatvāt | a-śrutavāṃś ca na samādhy-upāyaṃ jānāti | na + api kleśa-śodhana-upāyam | tasmād a-khinnaḥ śrutam eṣeta | jñānato * api saṃkīrṇa-cāriṇaḥ samādhānaṃ duṣ-karam iti | saṃśrayeta vanaṃ tataḥ | tatra + api vikṣepa-praśamana-an-abhiyuktasya cittaṃ na samādhīyatae iti | samādhānāya yujyeta | samāhitasya ca na kiñ-cit phalam anyatra kleśa-śodhanād iti | bhāvayed a-śubha-ādikaṃ ||

ity etāni tāvat kleśa-śuddher uddeśa-padāni ||

idānīṃ nirdeśa ucyate | tatra kṣāntis tri-vidhā dharma-saṃgīti-sūtre * abhihitā | duṣkha-adhivāsana-kṣāntiḥ | dharma-nidhyāna-kṣāntiḥ | para-apakāra-marṣaṇa-kṣāntiś ca + iti | tatra duṣkha-adhivāsana-kṣānti-vipakṣo * an-iṣṭa-āgama-prāpta-duṣkha-bhīrutā | iṣṭa-vighāta-prāptaś ca sukha-abhiṣvaṅgas tābhyāṃ daurmanasyaṃ | tato dveṣo līnatā ca ||

ata eva + āha candra-pradīpa-sūtre | sukhe * an-abhiṣvaṅgaḥ | duṣkhe * a-vaimukhyam iti ||

ratna-megha-sūtre * apy uktaṃ | yae ime ādhyātmikāḥ śoka-parideva-duṣkha-daurmanasya-upāyāsās tān kṣamate * adhivāsayati + iti ||

ārya-ugradatta-paripṛcchāyām apy uktaṃ | punar a-paraṃ gṛha-pate gṛhiṇā bodhi-satvena + anunaya-pratighā-apagatena bhavitavyam aṣṭa-loka-dharma-an-anuliptena | tena bhoga-lābhena vā bhāryā-putra-lābhena vā dhana-dhānya-vitta-lābhena vā na + unnamitavyaṃ na praharṣitavyaṃ | sarva-vipattiṣu ca + anena na + avanamitavyaṃ | na dur-manasā bhavitavyaṃ evaṃ ca + anena pratyavekṣitavyaṃ | māyā-kṛtaṃ sarva-saṃskṛtaṃ viṭhapana-pratyupasthāna-lakṣaṇaṃ | karma-vipāka-nirvṛttā hy ete | yad idaṃ mātā-pitṛ-putra-bhāryā-dāsī-dāsa-karma-kara-pauruṣeya-mitra-amātya-jñāti-sālohitā | na + ete mama svakāḥ | na + aham eteṣām iti ||

api ca | yady asty eva pratīkāro daurmanasyena tatra kim | pratīkāre * api muhyeta dur-manāḥ krodha-mūrcchitaḥ ||

līnatvād vā hata-utsāho gṛhyate parayā + āpadā | tac-cintayā mudhā yānti hrasvam āyur muhur muhuḥ ||

tena + abhyāsāt tyajed etaṃ nir-arthakam an-artha-vat ||

kathaṃ ca daurmanasya-tyāgo * abhyasyate | laghu-su-kumāra-citta-utsargāt ||

yathā + uktam ugradatta-paripṛcchāyāṃ | apagata-tūla-picu-upamatā-cittasya + iti ||

ārya-gaṇḍa-vyūhe * apy uktaṃ | dur-yodhanaṃ cittaṃ te dārike utpādayitavyaṃ sarva-kleśa-nirghātāya | a-parājita-cittaṃ sarva-abhiniveśa-vinirbhedāya | a-kṣobhya-cittaṃ viṣama-āśayatva-sāgara-āvarta-prayāteṣv iti ||

na ca + abhyāsasya duṣ-karaṃ nāma kiñ-cid asti | tathā hi mūḍhatarāṇām api tāvad bhāra-hāraka-kaivartaka-rṣaka-ādīnāṃ duṣkha-abhyāsāt kṣudratara-phale * api vastuni saṃrūḍha-kiṇa-aṅkitaṃ cittam avasādena na paribhūyate | kiṃ punaḥ sarva-saṃsāra-sukha-sarva-bodhi-satva-sukha-an-uttara-pada-samadhigama-phale karmaṇi | tathā prākṛtā api kiñ-cid apakāriṣv ātma-duṣkṛtena + eva hateṣu svayaṃ mṛtyuṣu prahartuṃ gāḍha-prahāra-vedanā api saṃgrāmayanty eva | ki.ṃ punar drāghiṣṭha-kāla-apakāriṣu duṣkha-upātta-kuśala-dhana-lava-stainyeṣu narakeṣu na + avadhya-ghātakeṣu bhava-cāraka-pālakeṣu niḥ-saraṇa-dvāra-dig-nāśakeṣv ānukūlye * api dṛḍhatara-vādhā-kareṣv an-apakṛta-vairiṣv an-avadhi-kalpa-ābaddha-dṛḍha-vaireṣu kleśa-śatruṣu prahartum utsāho duṣkha-sahanaṃ vā na bhavet | viśeṣatas tri-bhuvana-vijayayā baddha-parikarasya māra-śavara-pratigṛhīta-jagad-bandi-mokṣāya saṃgrāmayataḥ | tatra + ātma-duṣkha-abhyāsa-pūrvakaṃ kaṣṭaṃ kaṣṭatara-abhyāsaḥ sidhyati | yathā ca + abhyāsa-vaśāt satvānāṃ duṣkha-sukha-sa/mjñā | tathā sarva-duṣkha-utpādeṣu sukha-saṃjñā pratyupasthāna-abhyāsāt sukha-saṃjñā + eva pratyupatiṣṭhate | etan niṣyanda-phalaṃ ca sarva-dharma-sukha-ākrāntaṃ nāma samādhiṃ pratilabhate ||

uktaṃ hi pitā-putra-samāgame | asti bhagavan sarva-dharma-sukha-krānto nāma samādhiḥ | yasya samādheḥ pratilambhād bodhi-satvaḥ sarva-ārambaṇa-vastuṣu sukhām eva vedanāṃ vedayate | na + a-duṣkha-a-sukhāṃ | tasya nairayikām api kāraṇāṃ kāryamāṇasya sukha-saṃjñā + eva pratyupasthitā bhavati | mānuṣīm api kāraṇāṃ kāryamāṇasya hasteṣv api chidyamāneṣu pādeṣv api karṇeṣv api nāsāsv api sukha-saṃjñā + eva pratyupasthitā bhavati | vetrair api tāḍyamānasya + arddha-vetrair api kaśābhir api tāḍyamānasya sukha-saṃjñā + eva pravartate bandhana-āgāreṣv api praks.iptasya || pe ||

taila-pācikaṃ vā kriyamāṇasya | ikṣu-kuṭṭitavad vā kuṭṭhyamānasya | naḍa-cippitikaṃ vā cipyamānasya taila-pradyotikaṃ vā + ādīpyamānasya sarpiḥ-pradyotikaṃ vā dadhi-pradyotikaṃ vā + ādīpyamānasya sukha-saṃjñā + eva pratyupasthitā bhavati | ulkā-mukhaṃ vā hriyamāṇasya siṃha-mukhaṃ vā hriyamāṇasya śuṣka-varttikāṃ vā vartyamānasya || pe ||

kārṣāpaṇa-cchedikaṃ vā chidyamānasya piṣṭa-pācanikaṃ vā pācyamānasya hastibhir vā mardyamānasya sukha-saṃjñā + eva pravartate | akṣiṇy--utpāṭhyamāne jīva-śūlikam api kriyamāṇasya sarvaśo vā + a-ghātaṃ nirṇīya śirasi vā prapātyamāne sukha-saṃjñā + eva pravartate | na duṣkha-saṃjñā | na + a-duṣkha-a-sukha-saṃjñā ||

tat kasya hetoḥ | tathā hi bodhi-satvasya mahā-satvasya dīrgha-rātraṃ caryāṃ carata etat praṇidhānam abhūt | ye māṃ bhojayeran | te upaśama-śama-sukhasya lābhino bhaveyuḥ | ye māṃ pālayeyuḥ sat-kuryur guru-kuryur mānayeyuḥ pūjayeyuḥ sarve te upaśama-sukhasya lābhino bhaveyuḥ | ye * api mām ākrośeyur visparśeyus tāḍayeyuḥ śastreṇa + āchindyur yāvat sarvaśo jīvitād vyaparopayeyuḥ sarve te saṃbodhi-sukhasya lābhino bhaveyuḥ | an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbudhyerann iti ||

sa ebhir manas-kāraiḥ samanvāgata etena karmaṇā | ebhiḥ praṇidhibhiḥ samanvāgataḥ sarva-satva-anugatāṃ sukha-saṃjñām āsevate nisevate bhāvayati bahulī-karoti | sa tasya karmaṇo vipākena sarva-dharma-sukha-ākrāntaṃ nāma samādhiṃ pratilabhate | yasmin samaye bodhi-satvena sarva-dharma-sukha-ākrānto nāma samādhiḥ pratilabdho bhavati tasmin samaye a-kṣobhyo bhavaty a-saṃhāryaḥ sarva-māra-karmabhir iti vistaraḥ ||

ayaṃ hi prayogaḥ sarva-parityāga-pūraṇaḥ | sarva-caryā-duṣ-kara-caryā-sādhanaḥ sarva-kṣānti-dṛḍhī-karaṇaḥ sarva-vīrya-āsaṃsādanaḥ | sarva-dhyāna-prajñā-aṅga-saṃbhāraḥ | tasmān nitya-muditaḥ syāt ||

yathā + āha candra-pradīpa-sūtre | sa-gauravaḥ prīta-manāḥ sadā bhavet | saumyāya dṛṣṭīya sadā sthito bhaved | iti ||

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.