Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng
Śikṣāsamuccaya
- Tác giả
- Śāntideva
- Thông tin
- GRETILCC BY-NC-SA 4.0
Śāntideva: Śikṣāsamuccaya
[i. dānapāramitā]
śikṣā-samuccayaḥ |
dāna-pāramitā nāma prathamaḥ paricchedaḥ ||
namaḥ sarva-buddha-bodhi-satvebhyaḥ ||
yasya + a-śraveṇa naraka-ādi mahā-prapāta-dāha-ādi-duṣkham anubhūtam abhūd bhavadbhiḥ | tīvraṃ punaḥ punar an-antam a-śānta-cittais tac * chrotum ādaram udārataraṃ bhajadhvam ||
śrutvā ... pāpaṃ an-uddhata-ātmā pūrva-arjitaṃ ca vipulaṃ kṣapayaty a-śeṣam | a-prāpta-pūrvam api saukhyam avāpnuvanti hāniṃ sukhāc ca na kadā-cid api prayānti ||
sambodhi-satva-sukham uttamam a-kṣaya ... apy a-sama-saṃpadam āpnuvanti | tad dharma-ratnam ati-dur-labham apy a-labdhaṃ labdha-kṣaṇāḥ śṛṇvata sa-ādaram ucyamānam ||
āyāntu ca tri-bhuvana-eka-hitasya vākyaṃ śrotuṃ prasanna-manasaḥ sura-nāga-satvāḥ | gandharva-yakṣa-garuḍa-asura-kinnara-indrāḥ preta-ādayaḥ śravaṇa-jāta-tṛṣaḥ sa-harṣāḥ ||
su-gatān sa-sutān sa-dharma-kāyān praṇipatya + ādarato * akhilāṃś ca vandyān | su-gata-ātma-ja-samvara-avatāraṃ kathayiṣyāmi samuccita-artha-vākyaiḥ ||
na ca kiñ-cid a-pūrvam atra vācyaṃ na ca saṃgranthana-kauśalaṃ mama + asti | ata eva na me para-artha-yatnaḥ sva-mano bhāvayituṃ mama + idam iṣṭam ||
mama tāvad anena yāti vṛddhiṃ kuśalaṃ bhāvayituṃ prasāda-vegaḥ | yadi mat-sama-dhātur eva paśyed a-paro * apy enam ato * api sa-arthako * ayam ||
kṣaṇa-sampad iyaṃ su-dur-labhā pratilabdhā puruṣa-artha-sādhanī | yadi na + atra vicintyate hitaṃ punar apy eṣa samāgamaḥ kutaḥ ||
yathā + uktam ārya-gaṇḍa-vyūha-sūtre | ārya-jaya-uṣma-āyatana-vimokṣe ||
dur-labhā + aṣṭā-kṣaṇa-nirvṛttir dur-labho manuṣya-pratilambho dur-labhā kṣaṇa-saṃpat-viśuddhir dur-labho buddha-utpādo | dur-labhā + a-vikala-indriyatā | dur-labho buddha-dharma-śravo | dur-labhaṃ sat-puruṣa-samavadhānaṃ | dur-labhāni bhūta-kalyāṇa-mitrāṇi | dur-labho bhūta-naya-anuśāsany upasaṃhāraḥ | dur-labhaṃ samyag-jīvitaṃ | dur-labhaḥ sad-dharme tad-anukūlaḥ prayatno manuṣyalokae iti ||
tad evaṃ-vidhaṃ samāgamam āsādya saṃvṛti-parama-arthataḥ su-vidita-saṃsāra-duṣkhasya + upaśamana-sukha-abhilāṣiṇo buddha-gotra-anubhāvāt tu yasya mahāsatvasya + evaṃ pratyavekṣā + utpadyate ||
yadā mama pareṣāṃ ca bhayaṃ duṣkhaṃ ca na priyaṃ | tadā + ātmanaḥ ko viśeṣo yat taṃ rakṣāmi na + itaram | iti tena + ātmanaḥ satva-dhātoś ca ||
duṣkha-antaṃ karttu-kāmena sukha-antaṃ gantum icchatā | śraddhā-mūlaṃ dṛḍhī-kṛtya bodhau kāryā matir dṛḍhā ||
uktaṃ hi ratna-ulkā-dhāraṇyām ||
śraddhayamānu jinān jinadharmmān śraddhayate cari buddha-sutānām | bodhi anuttara śraddhayamāno jāyati cittaṃ mahā-puruṣāṇām ||
śraddha puro-gata-mātṛ-janetrī pālika-varddhika sarva-guṇānām | kāṃkṣa-vinodani ogha-pratāraṇi | śraddha-nidarśani kṣema-purasya ||
śraddha an-āvila-citta-prasādo māna-vivarjita-gaurava-mūlā | śraddha nidhāna-dhanaṃ caraṇa-agraṃ pāṇi yathā śubha-saṃgraha-mūlam ||
śraddha pramoda-karī parityāge | śraddha praharṣa-karī jina-dharmme | śraddha viśeṣa-karī guṇa-jñāne | daiśika prāpaṇi buddha-gatī ye ||
indriya-tīkṣṇa-prabhāsvaratāyai | śraddha-balaṃ a-vimardanatāyai | niśraya-kleśa-adharṣikatāyai | aiṣikā śraddha svayaṃ-bhu-guṇānām ||
śraddha a-saṅgata-saṅga-sukheṣu a-kṣaṇa-varjita eka-kṣaṇa-agram | śraddha atikramu māra-pathasya | darśika uttama-mokṣa-pathasya ||
vījam a-pūtiku hetu-guṇānāṃ | śraddha virohaṇi bodhi-drumasya | varddhani jñāna-viśeṣa-sukhānāṃ | śraddha nidarśika sarva-jinānāṃ ||
ye sada śraddha sa-gaurava-buddhe | te tu na śīla na śikṣa tyajanti | ye tu na śīla na śikṣa tyajantī | te guṇavāṃ stutaye [doubtful] guṇavantaḥ ||
ye sada śraddha sa-gaurava-dharmme | te jina-dharmma a-tṛpta-śṛṇontī [doubtful] ||
ye jina-dharmm a-tṛpta-śṛṇontī | teṣv adhimukti a-cintiya-dharmme ||
ye sada śraddha sa-gaurava-saṃghe | te a-vivarttika saṃgha-prasannāḥ ||
ye a-vivarttika saṃgha-prasannās te a-vivarttika śraddha-balātaḥ | ye a-vivarttika śraddha-balāto | indriya-tīkṣṇa-prabhāsvara teṣām ||
indriya-tīkṣṇa-prabhāsvara yeṣām tehi vivarjita pāpaka-mitrāḥ | yehi vivarjita pāpaka-mitrāḥ dhārmmika-mitra-parigraha teṣām ||
dhārmika-mitra-parigraha yeṣām | te vipulaṃ kuśala + upacinvanti | ye vipulaṃ kuśala + upacinontī hetu-bala-upagatāya mahā-ātmā ||
hetu-bala-upagatāya mahā-ātmā | teṣa udāra-dhimukti-viśeṣāḥ | yeṣa udāra-dhimukti-viśeṣās te sadā + adhiṣṭhita sarva-jinebhiḥ ||
ye sadā + adhiṣṭhita sarva-jinebhis teṣu + upapadyati bodhayi cittam | yeṣu + upapadyati bodhayi cittaṃ te abhiyukta maha-rṣi-guṇeṣu ||
ye abhiyukta maha-rṣi-guṇeṣu jātaya-buddha-kule anujātāḥ | jātaya buddha-kule anujātās te samayoga a-yoga-vimuktāḥ ||
ye samayoga a-yoga-vimuktāḥ | āśaya teṣa prasāda-viśuddhaḥ ||
āśayu yeṣa prasāda-viśuddhaḥ teṣa adhyāśayu uttama-śreṣṭhaḥ | yeṣa adhyāśayu uttama-śreṣṭhas te sada pāramitāsu caranti ||
ye sada pāramitāsu carantī te pratipanna iho maha-yāne | ye pratipanna iho maha-yāne te pratipattitu pūjayi buddhān ||
ye pratipattitu pūjayi buddhān teṣu anusmṛti buddha a-bhedyā | yeṣu anusmṛti buddha a-bhedyā | te sada paśyiya cintiya buddhān ||
ye sada paśyiya cintiya buddhān | teṣa na jātu na tiṣṭhati buddhaḥ ||
yeṣa na jātu na tiṣṭhati buddhaḥ teṣa na jātu rahāyati dharmmaḥ | yeṣa na jātu rahāyati dharmaḥ te sada dhiṣṭhita sarva-jinebhir | ity-ādi-śraddhā-mūlo guṇa-vistaro * an-antas tatra + uktaḥ | tat parisamāpya saṃkṣepataḥ punar āha | dur-llabha-satva-pṛthag-jana-kāyā | ye imi śraddadhi īdṛśi dharmmān | ye tu śubha-upacitāḥ kṛta-puṇyās te imi śraddadhi hetu-balena ||
yo daśa-kṣetra-raja-upama-satvān kalpam upasthihi sarva-sukhena | na + uta tu tādṛśu puṇya-viśeṣo yādṛśa śraddadhato imi dharmmān ||
iti | tathā + ārya-daśa-dharma-sūtre * api deśitaṃ ||
śraddhā hi paramaṃ yānaṃ yena niryānti nāyakāḥ | tasmād buddha-anuśāritvaṃ bhajeta matimān naraḥ ||
a-śrāddhasya manuṣyasya śuklo dharmo na rohati | vījānām agni-dagdhānām aṅkuro harito yathā ||
iti | ata eva + ārya-lalita-vistara-sūtre prativeditaṃ | śraddhāyām ānanda yogaḥ karaṇīya idaṃ tathā-gato vijñapayati + iti ||
tathā siṃha-paripṛcchāyāṃ | śraddhayā | kṣaṇam a-kṣaṇaṃ varjayati ity uktam ||
tad evaṃ | śraddhā-mūlaṃ dṛḍhī-kṛtya bodhi-cittaṃ dṛḍhaṃ kartavyaṃ sarva-puṇya-saṃgrahatvāt tad yathā + ārya-siṃha-paripṛcchāyāṃ | siṃhena rāja-kumāreṇa bhagavān pṛṣtaḥ ||
saṃgrahaḥ sarva-dharmāṇāṃ | karmaṇā kena jāyate | priyaś ca bhoti satvānāṃ yatra yatra + upapadyate ||
bhagavān āha | sarva-satva-pramokṣāya cittaṃ bodhāya nāmayet | eṣa saṃgraha dharmāṇāṃ bhavate tena ca priyaḥ ||
iti | tathā + ārya-gaṇḍa-vyūha-sūtre * api varṇitaṃ | bodhi-cittaṃ hi kula-putra vīja-bhūtaṃ sarva-buddha-dharmāṇāṃ | kṣetra-bhūtaṃ sarva-jagac-chukla-dharma-virohaṇatayā | dharaṇi-bhūtaṃ sarva-loka-pratiśaraṇatayā yāvat pitṛ-bhūtaṃ sarva-bodhi-satva-ārakṣaṇatayā ||
peyālaṃ ||
vaiśravaṇa-bhūtaṃ sarva-dāridrya-saṃchedanatayā | cintā-maṇi-rāja-bhūtaṃ sarva-artha-saṃsādhanatayā | bhadra-ghaṭa-bhūtaṃ sarva-abhiprāya-paripūraṇatayā | śakti-bhūtaṃ kleśa-śatru-vijayāya | dharma-bhūtaṃ yoniśo manas-kāra-saṃchedanatayā | khaḍga-bhūtaṃ kleśa-śiraḥ-prapātanatayā | kuṭhāra-bhūtaṃ duṣkha-vṛkṣa-saṃchedanatayā | praharaṇa-bhūtaṃ sarva-upadrava-paritrāṇatayā | vaḍisa-bhūtaṃ saṃsāra-jala-cara-abhyuddharaṇatayā | vāta-maṇḍalī-bhūtaṃ sarva-āvaraṇa-nivaraṇa-tṛna-vikiraṇatayā | uddāna-bhūtaṃ sarva-bodhi-satva-caryā-praṇidhāna-saṃgrahaṇatayā | caitya-bhūtaṃ sa-deva-mānuṣa-asurasya lokasya | iti hi kula-putra bodhi-cittam ebhiś ca + anyaiś ca + a-pramāṇair guṇa-viśeṣaiḥ samanvāgatam iti ||
kathaṃ punar jñāyate | pṛthag-janasya + api bodhi-cittam utpadyate | na vāṅ-mātram etad iti | an-eka-sūtra-anta-darśanāt ||
yathā tāvad ārya-vimalakīrtti-nirdeśe nirdiṣṭaṃ | sumeru-samāṃ sat-kāya-dṛṣṭim utpādya bodhi-cittam utpadyate | tataś ca buddha-dharmā virohanti + iti ||
ratna-karaṇḍa-sūtrāc ca pṛthag-jano * api bodhi-satva iti jñāyate ||
yathā + uktaṃ | tad yathā + api nāma mañjuśrīḥ aṇḍa-koṣa-prakṣipto * api kalaviṅka-poto | a-saṃbhinna-aṇḍa a-niśkrāntaḥ koṣāt kalaviṅka-rutam eva muñcati ||
evam eva mañjuśrīḥ a-vidyā-aṇḍa-koṣa-prakṣipto * api bodhi-satvo | a-saṃbhinna-ātma-dṛṣṭir a-niṣkrāntas traidhātukād buddha-rutam eva muñcati | yad idaṃ śūnyatā-nimitta-a-praṇihita-rutam eva ||
sarva-dharma-pravṛtti-nirdeśe * api kathitaṃ | jayamateś ca bodhi-satvasya pṛthivī vidāram adāt | sa kāla-gato mahā-nirayaṃ prāpatad iti | sa hi śūnyatāṃ na + adhimuktavān śūnyatā-vādini ca pratighaṃ kṛtavān ||
niyata-a-niyata-avatāra-mudrā-sūtre * apy ākhyātaṃ ||
katamaḥ paśu-ratha-gatiko bodhi-satvaḥ | tad yathā | kaś-cit puruṣaḥ pañca-buddha-kṣetra-parama-aṇu-rajaḥ-samān loka-dhātūn abhikramitu-kāmaḥ syāt | sa paśu-ratham abhiruhya mārgaṃ pratipadyate sa cireṇa dīrgheṇa + adhvanā yojana-śataṃ gacchet | sa tatra mahatyā vāta-maṇḍalyā paścāt khalu punar aśītiṃ yojana-sahasrāṇi pratyākṛṣya pratyudāvartya + iti | tat kiṃ śaknuyāt sa puruṣas tān loka-dhātūn paśu-rathena + atikramitum | yāvad an-abhilāpya-an-abhilāpyair api kalpair ekam api loka-dhātum atikramitum | āha | na + u hi + idaṃ bhagavan | bhagavān āha | evam eva mañjuśrīḥ yaḥ kaś-cid bodhi-cittam utpādya mahā-yānaṃ | na dhārayati | na paṭhati | śrāvaka-yānīyān sevate | taiś ca sārddhaṃ saṃstavaṃ karoti | śrāvaka-yānaṃ ca paṭhati sva-adhyāyati mīmāṃsate paribudhyate * arthāṃś ca pāṭhayati yāvad bodhayati | sa tena dhanva-prajño bhavati so * an-uttara-jñāna-mārgāt pratyākṛṣyate pratyudāvarttyate | yad api tasya bodhi-satvasya bodhi-bhāvanā + ataḥ prajñā-indriyaṃ prajñā-cakṣuḥ tad api tasya dhanvī-kriyate pratihanyate | śrayaṃ paśu-ratha-gatiko bodhi-satva iti ||
tad evam eṣā śūnyatā-an-adhimuktir mahā-yāna-an-abhiratiś ca + a-saṃpūrṇa-adhimukti-citta-caryasya + api prāyo na saṃdṛśyate | prāg eva + adhimātra-adhimukti-caryasya bodhi-satvasya | sa hi ratna-meghe | sarva-bāla-carita-vipatti-samatikrāntaḥ paṭhyate a-saṃkhyeya-samādhi-dhāraṇī-vimokṣa-abhijñā-vidyā-vikrīdito | an-anta-dharma-ārāma-rati-nir-āmiṣa-a-para-anta-kalpa-koṭy-an-ābhoga-nir-vikalpa-prīti-vega-āloka-pratilabdhaś ca + a-prameya-kalpa-koṭī-niyuta-śata-sahasra-parama-mahā-yāna-prasthāna-vicitra-bhāvanā-saṃpūrṇa para-artha-pratipatti-niryāṇa puṇya-jñāna-saṃbhāra-abhinihāra-abhinirvṛttiḥ pūrva-yoga-śata-sahasra-samṛddhaś ca paṭhyate | atha + etan neya-arthaṃ | kasmād anye bodhi-citta-utpādakā asyāṃ bhūmau na + iṣyante | na ca + atra + icchayā kiñ-cid viśeṣa-cihnaṃ nīta-arthaṃ karttuṃ labhyate | adhimātra-adhimukti-caryā + a-dharmatā vacanāc ca gamyate | yathā madhya-mṛdu-prakārā + apy adhimukti-caryā + asty eva + iti ||
asya punas tathā-gata-guhya-sūtrasya ko * abhiprāyo | yad uktaṃ | kasya bhagavan bodhi-citta-utpādaḥ | āha | yasya mahā-rāja + adhyāśayo * a-vikopitaḥ | āha | kasya bhagavann adhyāśayo * a-vikopitaḥ | āha | yasya mahā-rāja mahā-karuṇā-utpādaḥ | āha | kasya bhagavan mahā-karuṇā-utpādaḥ | āha | yasya mahā-rāja sarva-satva-a-parityāgaḥ | āha | kathaṃ bhagavan satvā a-parityaktā bhavanti | āha | yadā mahā-rāja + ātma-saukhyaṃ parityaktaṃ bhavati + iti | bodhi-citta-mātra-a-santuṣṭānāṃ karuṇā-abhilāṣa-saṃjana-artham idam uktaṃ | yathā na te tathā-gata-śāsane pravrajitā yeṣāṃ na + asti tyāga iti | evam iha + anya-bodhi-citta-nindā draṣṭavyā na tu bodhi-cittam anyathā na + utpadyatae eva ||
yathā daśa-dharmaka-sūtre deśitaṃ | iha kula-putra bodhi-satvo gotra-sthaḥ sann an-utpādita-bodhi-cittaḥ tathā-gatena vā tathā-gata-śrāvakeṇa vā saṃcodyamānaḥ saṃvedyamānaḥ samādāpyamāno * an-uttarāyāṃ samyak-sambodhau bodhi-cittam utpādayati + idaṃ prathamaṃ kāraṇaṃ bodhi-citta-utpādāya | saṃbodher vā bodhi-cittasya vā varṇaṃ bhāṣyamāṇaṃ śrutvā + an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādayati + idaṃ dvitīyaṃ kāraṇaṃ | sa satvā ... n-a-śaraṇān a-dvīpān dṛṣṭvā kāruṇya-cittam upasthāpya yāvad an-uttarāyāṃ samyak-sambodhau cittam utpādayati + idaṃ tṛtīyaṃ kāraṇaṃ bodhi-citta-utpādāya | sa tathā-gatasya sarva-ākāra-paripūrṇatāṃ dṛṣṭvā prītim utpādya an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādayati + idaṃ caturthaṃ kāraṇam iti | tac ca bodhi-cittaṃ dvi-vidhaṃ bodhi-praṇidhi-cittaṃ ca bodhi-prasthāna cittaṃ ca | yathā + ārya-gaṇḍa-vyūha-sūtre bhāṣitaṃ | dur-labhāḥ kula-putra te satvāḥ sarva-loke ye * an-uttarasyāṃ samyak-saṃbodhau cittaṃ praṇidadhati | tato * api dur-labhatamās te satvā ye * an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃprasthitā iti | tatra bodhi-praṇidhi-cittaṃ | mayā buddhena bhavitavyam iti cittaṃ praṇidhānād utpannaṃ bhavati | śūraṅgama-sūtre * api | śāṭhya-utpāditasya + api bodhi-cittasya buddhatva-hetutva-abhidhānāt | kaḥ punar vādaḥ kiñ-cid eva kuśalaṃ kṛtvā | yathā + uktaṃ bhadra-kalpika-sūtre | ghoṣadatto nāma tathā-gato yatra nakṣatrarājena tathā-gatena prathamaṃ bodhi-cittam utpāditaṃ tāmbūla-patraṃ dattvā gopālaka-bhūtena | evaṃ vidyutpradīpo nāma tathāgato yatra yaśasā tathāgatena prathamaṃ bodhi-cittam utpāditaṃ daśikāṃ dattvā tantra-vāya-bhūtena | evam anantaprabho nāma tathā-gato yatra + arciṣmatā tathā-gatena prathamaṃ bodhi-cittam utpāditaṃ tṛṇa-pradīpaṃ dattvā nagara-avalambaka-bhūtena | evaṃ dṛḍhavikramo nāma tathā-gato yatra duṣpradharṣeṇa tathā-gatena prathamaṃ bodhicittam utpāditaṃ datta-kāṣṭhaṃ dattvā kāṣṭha-hāraka-bhūtena + ity ādi ||
caryā-a-vikale * api ca bodhi-citte na + avamanyatā karttavyā | tasya + apy an-anta-saṃsāra-sukha-prasavanatvāt | yathā + ārya-maitreya-vimokṣe varṇitaṃ | tad yathā + api nāma kula-putra cittam api vajra-ratnaṃ sarva-prativiśiṣṭaṃ suvarṇa-alaṃ-kāram abhibhavati | vajra-ratna-nāma ca na vijahāti | sarva-dāridryaṃ vinivarttayati | evam eva kula-putra + āśaya-pratipatti-bhinnam api sarva-jñatā-citta-utpāda-vajra-ratnaṃ sarva-śrāvaka-praty-eka-buddha-guṇa-suvarṇa-alaṃ-kāram abhibhavati bodhi-sattva-nāma ca na vijahāti | sarva-saṃsāra-dāridryaṃ vinivarttayati + iti | itaś ca vinā + api caryayā bodhi-cittam upakārakam iti jñātavyaṃ | yena + a-para-rāja-avavādaka-sūtre kathitaṃ | yasmāc ca tvaṃ mahā-rāja bahu-kṛtyo bahu-karaṇīyaḥ | a-sahaḥ sarveṇa sarvaḥ sarvathā sarvaṃ sarvadā dāna-pāramitāyāṃ śikṣituṃ | evaṃ yāvat prajñā-pāramitāyāṃ śikṣituṃ | tasmāt tarhi tvaṃ mahā-rāja evam eva samyak-sambodhi-chandaṃ śraddhāṃ tra ... praṇidhiṃ ca gacchann api tiṣṭhann api niṣaṇṇo * api śayāno * api jāgrad api bhuñjāno * api | pivann api | satata-samitam anusmara | manasi-kuru bhāvaya | sarva-buddha-bodhi-satva-praty-eka-buddha-ārya-śrāvaka-pṛthag-j anānām ātmanaś ca + atīta-an-āgata-pratyutpannāni sarva-kuśala-mūlāny abhisaṃkṣipya tulayitvā piṇḍayitvā + anumodasva + agrayā anumodanayā yāvad ākāśa-samatayā nirvāṇa-samatayā + anumodasva + anumodya ca sarva-buddha-bodhi-satva-praty-eka-buddha-ārya-śrāvakāṇāṃ pūjā-karmaṇe niryātaya | niryātya ca sarva-satva-sādhāraṇāni kuru | tataḥ sarva-satvānāṃ yāvat sarva-jñāta-pratilambhāya sarva-buddha-dharma-paripūraṇāya dine dine traikālyam an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau pariṇāmaya evaṃ khalu tvaṃ mahā-rāja pratipannaḥ san rājyaṃ kārayiṣyasi rājya-kṛtyāni ca na hāyayiṣyasi bodhi-saṃbhārāṃś ca pari-pūrayiṣyasi + iti ||
atra + eva ca + asya vipāka uktaḥ | sa khalu punas tvaṃ mahā-rāja tasya samyak-saṃbodhi-citta-kuśala-mūla-karmaṇo vipākena + an-eka-śata-kṛtvo deveṣu + upapanno * abhūḥ | an-eka-śata-kṛtvo manuṣyeṣu + upapanno * abhūḥ | sarvāsu ca deva-manuṣya-upapattiṣv ādhipatyam eva kārayasi | na ca tāvat tava mahā-rāja tasya samyak-saṃbodhi-cittasya kuśala-karmaṇa ūnatvaṃ vā + a-pūrṇatvaṃ vā prajñāyate | api ca mahā-rāja ekam api samyak-saṃbodhi-cittaṃ sarva-sattva-uttāraṇa-ārambaṇatvāt sarva-satva-āmocana-ārambaṇatvāt sarva-satva-samāśvāsana-ārambaṇatvāt sarva-satva-parinirvāṇa-ārambaṇatvād a-prameya-a-saṃkhyeya-kuśala-upacayam | kaḥ punar vādo ya evaṃ bahulī-karoti + iti ||
etac ca bodhi-cittaṃ rūpa-kāya-darśana-utpannaṃ | tatra pūrva-avadāne paṭhyate | evaṃ tāvat praṇidhi-bodhi-cittaṃ veditavyaṃ | idaṃ tu vaktavyaṃ kim a-bhūmi-praviṣṭhasya + api bodhi-satva-samvara-adhikāro * asti na vā + iti | asti + iti veditavyaṃ ākāśa-garbha-sūtre lābha-sat-kāra-arthaṃ mūla-āpatti-śravaṇāt | daśa-bhūmika-sūtre tu prathamāyāṃ bhūmau darśitaṃ | na ca kañ-cit sat-kārāṃ kasya-cit sakāśāt pratikāṃkṣaty anyatra mayā + eva + eṣāṃ sarva-satvānāṃ sarva-upakaraṇa-bāhulyam upanāmayitavyam iti | tathā ca + āha | pramuditāyāṃ bodhi-satva-bhūmau su-vyavasthito bhavaty a-calana-yoge ... ti | punaś ca + uktaṃ | tathā-gata-vaṃśa-niyato bhavati saṃbodhi-parāyaṇa iti | ākāśa-garbha-sūtre tv āha | śrāvaka-yānam eva + asya na bhavati prāg eva mahā-yānam iti | tathā + ārya-ugra-paripṛcchāyāṃ mātsarya-paryavanaddhasya + api śikṣā-padāni prajñaptāni | pramuditāyāṃ tu paṭhyate | ātma-saṃjñā-apagamāc ca + asya + ātma-sneho na bhavati | kutaḥ | punaḥ sarva-upakaraṇa-sneha iti | tathā mastaka-ādi-dānam apy atra + asya + uktaṃ ||
evam ādi sūtreṣu bhūmi-praviṣṭasya + api śikṣā-prajñaptir dṛśyate | yatra vā + a-sāmānyena bodhi-satvam adhikṛtya + upadeśas tatra + abhyāsa-yogyatayā pratiṣedha-vākyena vā + ādi-karmika-bodhi-satvena na śikṣitavyaṃ bhaved etat | ubhaya-a-saṃbhave tu sarvatra śikṣitavyaṃ | tatra + apy ekasyāṃ śikṣāyāṃ śikṣaṇāyām a-śaktasya + itara-śikṣā-an-abhyāsādana-āpattiḥ ||
ārya-akṣayamati-sūtre * apy evam avocat | dāna-kāle śīla-upasaṃhārasya + apekṣā + iti vistaraḥ | na ca + atra śithilena bhavitavyaṃ na ca śeṣāsu na samudāgacchati | yathā-balaṃ yathā-bhajamānam iti daśa-bhūmika-sūtre vacanāt | ayaṃ ca saṃvaraḥ strīṇām api mṛdu-kleśānāṃ bodhy-abhilāṣa-cittānāṃ labhyate | uktaṃ hi bodhi-satva-prātimokṣe | caturbhiḥ śāriputra dharmaiḥ samanvāgatāḥ bodhi-satvāḥ satya-vādino bhavanti + ity ārabhya + āha | iha śāriputra kula-putro vā kula-duhitā vā + an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādya + ārabdha-vīryo viharati kuśala-dharma-paryeṣaṇāya + ity ārabhya sarva upadeśaḥ ||
saṃvara-grahaṇaṃ ca bodhi-satva-śikṣā-pada-abhyāsa-paramasya sāṃvarikasya + antikāt kartavyaṃ | evaṃ hy asya śikṣā-atikrame tīvram apatrāpyaṃ guru-visaṃvādana-bhayaṃ ca + utpadyate | tatra ca + an-ābhogataḥ prema-gaurava-siddhir ity eṣa sāmānya-saṃvara-dharmaḥ | ata eva bodhi-satvāḥ tathā-gatānāṃ purataḥ śikṣāṇām anyatama-śikṣā-niṣpatti-kāmāḥ samādānaṃ kurvanti | tasya ca kalyāṇa-mitrasya + a-bhāve daśa-dig-avasthita-buddha-bodhi-satva-abhimukhī-bhāva-bhāvanayā saṃvaro grāhyaḥ saṃvaram ātma-balaṃ ca tulayitvā | anyathā tu sarva-buddha-bodhi-satvāḥ sa-devakaś ca loko visaṃvāditaḥ syāt | sad-dharma-smṛty-upasthāna-sūtre hi kiñ-cin mātraṃ cintayitvā + apy a-dadataḥ preta-gatir uktā pratijñātaṃ ca + a-dadato naraka-gatiḥ | kiṃ punar an-uttaram artham a-khilasya jagataḥ pratijñāya + a-saṃpādayataḥ | ata eva + uktaṃ dharma-saṃgīti-sūtre | satya-gurukeṇa kula-putra bodhi-satvena bhavitavyaṃ | satya-saṃgītiḥ kula-putra dharma-saṃgītiḥ | tatra kula-putra katamat satyaṃ yad bodhi-satvo * an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādya tac cittaṃ jīvita-hetor api na parityajati na satveṣu vipratipadyate | idaṃ bodhi-satvasya satyaṃ ||
yat punar bodhi-satvo * an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādya paścāt tac cittaṃ parityajati satveṣu vipratipadyate * ayaṃ bodhi-satvasya pratikṛṣṭo mṛṣā-vāda iti | ārya-sāgaramati-sūtre * api deśitaṃ | syād yathā + api nāma sāgaramate rājā vā rāja-mātro vā sarvaṃ nāgarakaṃ janaṃ śvo bhaktena + upanimantrya + upekṣako bhaven na + anna-pānaṃ samudānayet satyaṃ sarva-jana-kāyaṃ visaṃvādayet | tatra te * anna-pāna-bhojanam a-labhamānā uccagghantaḥ prakrāmeyuḥ | evam eva sāgaramate yo bodhi-satvaḥ sarva-satvān āśvāsya + a-tīrṇa-tāraṇāya + a-mukta-mocanāya + an-āśvasta-āśvāsanāya yāvan na bāhuśrutye * abhiyogaṃ karoti na + api tato * anyeṣu bodhi-pakṣya-kuśala-mūleṣu dharmeṣu | ayaṃ bodhi-satvo visaṃvādayati sa-devakaṃ lokaṃ | evaṃ ca taṃ pūrva-buddha-darśinyo devatā uccagghanti vivādayanti | dur-labhās te yajña-svāmino ye mahā-yajñaṃ pratijñāya + uttārayanti | tasmāt tarhi sāgaramate na sā bodhi-satvena vāg bhāṣitavyā yayā sa-deva-mānuṣa-asuraṃ lokaṃ visaṃvādayet ||
punar a-paraṃ sāgaramate bodhi-satvaḥ kena-cid eva + adhīṣṭo bhavati dharmeṣv artha-karaṇīyeṣu | tatra bodhi-satvena vāg bhāṣitā bhavati yāvad ātma-parityāgo * api bodhi-satvena kartavyo bhavet tatra na punaḥ sa satvo visaṃvādayitavya iti | tasmāt sva-bala-anurūpeṇa + ekam api kuśala-mūlaṃ samādāya rakṣitavyaṃ | yathā + uktam ārya-kṣitigarbha-sūtre | ebhir daśabhiḥ kuśalaiḥ karma-pathair buddhatvaṃ | na punar yo * antaśa ekam api yāvaj-jīvaṃ kuśalaṃ karma-pathaṃ na rakṣati atha ca punar evaṃ vadati | ahaṃ mahā-yāniko * ahaṃ ca + an-uttarāṃ samyak-saṃbodhiṃ paryeṣāmi + iti | sa pudgalaḥ parama-kuhako mahā-mṛṣā-vādikaḥ sarveṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ purato visaṃvādako lokasya + uccheda-vādī sa mūḍhaḥ kālaṃ kurute vinipāta-gāmī bhavati + iti | yāvat kālaṃ ca śaknoti tāvat kālaṃ kuśalaṃ samādāya vartitavyaṃ ||
etac ca bhaiṣajya-guru-vaiḍūrya-prabha-sūtre draṣṭavyaṃ | yas tu mahā-satva evaṃ śrutvā + api bodhi-satva-caryā-duṣ-karatām api prajñayā + avagāhya + utsahatae eva sakala-duṣkhita-jana-paritrāṇa-dhuram avavoḍhuṃ tena vandana-pūjana-pāpa-deśana-puṇya-anumodana-buddha-adhyeṣaṇa-yācana-bodhi-pariṇāmanaṃ kṛtvā kalyāṇa-mitram abhyetya tad-ukta-anuvādena svayaṃ vā vaktavyaṃ | samanvāhara + ācārya + aham evaṃ nāma + ity uktvā | yathā + ārya-mañjuśrī-buddha-kṣetra-guṇa-vyūha-alaṅ-kāra-sūtre bhagavatā mañjuśriyā pūrva-janma-avadāne caryā-upetaṃ bodhi-cittam utpāditaṃ tathā + utpādayitavyaṃ | evaṃ hi tena + uktaṃ ||
yāvatī prathamā koṭiḥ saṃsārasya + anta-varjitā | tāvat satva-hita-arthāya cariṣyāmy a-mitāṃ carim ||
utpādayāma saṃbodhau cittaṃ nāthasya saṃmukham | nimantraye jagat sarvaṃ dāridryān mocitā + asmi tat ||
vyāpāda-khila-cittaṃ vā īrṣyā-mātsaryam eva vā | adya + agre na kariṣyāmi bodhiṃ prāpsyāmi yāvatā | brahma-caryaṃ cariṣyāmi kāmāṃs tyakṣyāmi pāpakān ||
buddhānām anuśikṣiṣye śīla-saṃvara-saṃyame | na + ahaṃ tvarita-rūpeṇa bodhiṃ prāptum iha + utsahe ||
para-anta-koṭiṃ sthāsyāmi satvasya + ekasya kāraṇāt | kṣetraṃ viśodhayiṣyāmi a-prameyam a-cintiyam ||
nāma-dheyaṃ kariṣyāmi daśa dikṣu ca viśrutaṃ | kāya-vāk-karmaṇī ca + ahaṃ śodhayiṣyāmi sarvaśaḥ ||
śodhayiṣye manas-karma karma karttā + asmi na + a-śubham | iti ||
na ca + atra sārvakālikāt saṃvara-grahaṇāj janma-antara-āpatti-śaṅkā kartavyā + atra + eva sūtre * a-kṣobhya-praṇidhāna-anujñānād evaṃ hy uktaṃ | yathā tena + a-kṣobhyeṇa tathā-gatena pūrvaṃ bodhi-satva-bhūtena + evaṃ vāg bhāṣitā | visaṃvāditā me buddhā bhagavanto bhaveyur yadi sarvasyāṃ jātau na pravrajeyam iti | ekā jātiḥ prayatnena saṃśodhyā vibudha-ātmanā | anyās tu jātīr ā-bodheḥ sa + eva saṃśodhayiṣyati + ity ukteḥ ||
evaṃ śāriputra bodhi-satvena a-kṣobhyasya tathā-gatasya anuśikṣitavyaṃ | evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhi-satvo mahā-satvaḥ sarvasyāṃ jātau pravrajaty utpādād vā tathā-gatānām an-utpādād vā + a-vaśyaṃ gṛha-āvāsān niṣkrāmati | tat kasya hetoḥ | paramo hy ayaṃ śāriputra lābho yad uta gṛha-āvāsān niṣkramaṇam iti | yāvat | bhāryā-putra-duhitṛ-tṛṣṇā ca + asya na bhavati + iti | yathā janma-antareṣv ayaṃ doṣo na bhavati tathā + atra + eva vakṣyamāṇam ity āstāṃ tāvad etat ||
tad evaṃ samātta-saṃvarasya sāmānyam āpatti-lakṣaṇam ucyate | yena + āpatti-lakṣaṇena yuktaṃ vastu svayam apy utprekṣya pariharen na ca + āpatti-pratirūpakeṣv an-āpatti-pratirūpakeṣu ca saṃmuhyeta | bodhi-satvaḥ sarva-satvānāṃ varttamāna-an-āgata-sarva-duṣkha-daurmanasya + upaśamāya varttamāna-an-āgata-sukha-saumanasya + utpādāya ca niḥ-śāṭhyataḥ kāya-vāṅ-manaḥ-parākramaiḥ prayatnaṃ karoti | yadi tu tat-pratyaya-sāmagrīṃ na + anveṣate tad-an-antarāya pratikārāya na ghaṭate alpa-duṣkha-daurmanasyaṃ bahu-duṣkha-daurmanasya-pratikāra-bhūtaṃ na + utpādayati | mahā-artha-siddhy-arthaṃ ca + alpa-artha-hāniṃ na karoti kṣaṇam apy upekṣate | sa-āpattiko bhavati | saṃkṣepato * an-āpattiḥ sva-śakty-a-viśayeṣu kāryeṣu tatra niṣ-phalatayā śikṣyā-prajñapty-a-bhāvāt | prakṛti-sa-avadyatayā tv anyad gṛhyatae eva | yatra sva-śaktya-gocare * api tyāga-sāmarthyād āpattiḥ syāt tan na cintyaṃ | sāmānya-pāpa-deśanā na ... vāt tu tato muktiḥ ||
etat samāsato bodhi-satva-śikṣā-śarīraṃ | vistaratas tv a-pramāṇa-kalpa-a-paryavasāna-nirdeśaṃ | atha-vā saṃkṣepato dve bodhi-satvasya + āpattī | yathā śakti-yukta-a-yuktam a-samīkṣya + ārabhate | nivṛttaḥ samīkṣate sa-āpattiko bhavati | nirūpya yathā-arham atikrāmaty antaśaś caṇḍāla-dāsena + api coditaḥ sa-āpattiko bhavati | kutaḥ ||
etad adhyāśaya-saṃcodana-sūtre vacanāt | api tu maitreya caturbhiḥ kāraṇaiḥ pratibhānaṃ sarva-buddha-bhāṣi ... bhiḥ | iha maitreya pratibhānaṃ satya-upasaṃhitaṃ bhavati | na + a-satya-upasaṃhitaṃ dharma-upasaṃhitaṃ bhavati na a-dharma-upasaṃhitaṃ | kleśa-hāyakaṃ bhavati na kleśa-vivarddhakaṃ | nirvāṇa-guṇa-anuśaṃsa-sandarśakaṃ bhavati na saṃsāra-guṇa-anuśaṃsa-sandarśakaṃ | ebhiś caturbhiḥ peyālaṃ | yasya kasya-cin maitreya ebhiś caturbhiḥ kāraṇaiḥ pratibhānaṃ pratibhāti pratibhāsyati vā | tatra śrāddhaiḥ kula-putraiḥ kula-duhitṛbhir vā buddha-saṃjñā + utpādayitavyā śāstṛ-saṃjñāṃ kṛtvā | sa dharmaḥ śrotavyaḥ | tat kasya hetoḥ | yat kiñ-cin maitreya su-bhāṣitaṃ sarvaṃ tad buddha-bhāṣitaṃ | tatra maitreya ya imāni pratibhānāni pratikṣipen na + etāni buddha-bhāṣitāni + iti | teṣu ca + a-gauravam utpādayet pudgala-vidveṣeṇa tena sarva-buddha-bhāṣitaṃ pratibhānaṃ pratikṣiptaṃ bhavati | dharmaṃ pratikṣipya dharma-vyasana-saṃvartanīyena karmaṇā + apāya-gāmī bhavati ||
yaḥ punar etad abhyāsa-arthaṃ vyutpāditam icchati | tena + atra śikṣā-samuccaye tāvac caryā-mukha-mātra-śikṣaṇa-artham abhiyogaḥ karaṇīyaḥ śikṣā-ārambhasya + eva mahā-phalatvāt | yathā + uktaṃ praśānta-viniścaya-pratihārya-sūtre | yaś ca mañjuśrīr bodhi-satvo gaṅgā-nadī-vālikā-samebhyo buddhebhyaḥ praty-ekaṃ sarvebhyo gaṃgā-nadī-vālikā-samāni buddha-kṣetrāṇi vaśi-rāja-mahā-maṇi-ratna-pratipūrṇāni kṛtvā dahyād evaṃ dadaṅ gaṅgā-nadī-vālikā-samān kalpān dānaṃ dadyād | yo vā + anyo mañjuśrīr bodhisatva imān evaṃ-rūpān dharmān śrutvā eka-antena gatvā cittena + abhinirūpayed imeṣv evaṃ-rūpeṣu dharmeṣu śikṣiṣyāmi + iti | so * a-śikṣito * api mañjuśrīr bodhisatvo * asyāṃ śikṣyāyāṃ chandiko vatataraṃ puṇyaṃ prasavati | na tv eva tad dānam ayaṃ puṇya-kriyā-vastv iti | tasmād evam anuśaṃsa-darśinā bodhi-satvena na kathaṃ-cin nivarttitavyaṃ | yathā + atra + eva + āha | tatra mañjuśrīr ye tri-sāhasra-mahā-sāhasra-loka-dhātu-parama-aṇu-rajaḥ-samāḥ satva-s teṣām eka-ekaḥ satvo rājā bhavej jambū-dvīpa-adhipatis te sarvae evaṃ ghoṣayeyuḥ | yo mahā-yānam udgrahiṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravarttayiṣyati tasya nakha-chedena māsaṃ pañca-palikena divasena + avatārayiṣyāmaḥ taṃ ca + etena + apakrameṇa jīvitād vyaparopayiṣyāma iti | sacen mañjuśrīr bodhi-satva evam ucyamāno na + u trasyati na saṃtrāsam āpsyate * antaśa eka-citta-utpādena + api na bibheti na viṣīdati na vicikitsate | uttari ca sad-dharmma-parigraha-artham abhiyujyate pāṭha-sva-adhyāya-abhimukto viharati | ayaṃ mañjuśrīr bodhi-satvaś citta-śūro dāna-śūraḥ śīla-śūraḥ kṣānti-śūraḥ vīrya-śūraḥ dhyāna-śūraḥ prajñā-śūraḥ samādhi-śūraḥ iti vaktavyaḥ ||
sacen mañjuśrīr bodhi-satvaḥ teṣāṃ vadhaka-puruṣāṇāṃ na kupyati na ruṣyati na khila doṣa-cittam utpādayati | sa mañjuśrīr bodhi-satvo brahma-sama indra-samo * a-kampya iti ||
itaś ca + agrya-kāle śikṣā-ādaro mahā-phala-vipākaḥ | tathā hi candra-pradīpa-sūtre | buddhāna koṭīn a-yutān upasthihe | dattena pānena prasanna-cittaḥ | chatraiḥ patākābhi ca dīpa-mālaiḥ | kalpāna koṭyo yatha gaṅga-vālikāḥ ||
yaś ca + eva sad-dharme pralujyamāne | nirudhyamāne su-gatasya śāsane | rātriṃ divaṃ eka careya śikṣām | idan tataḥ puṇya-viśiṣṭa bhoti ||
tasmāt kartavyo * atra + ādaraḥ ||
uktāni ca sūtra-anteṣu bodhi-satva-śikṣā-padāni | yathā + uktam ārya-ratna-meghe | kathaṃ ca kula-putra bodhi-satvā bodhi-satva-śikṣā-saṃvara-saṃvṛtā bhavanti | iha bodhi-satvaḥ evaṃ vicārayati | na prātimokṣa-saṃvara-mātrakeṇa mayā śakyam an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃboddhuṃ | kiṃ tarhi yāni + imāni tathā-gatena teṣu teṣu sūtra-anteṣu bodhi-satva-samudācārā | bodhi-satva-śikṣā-padāni prajñaptāni teṣu teṣu mayā śikṣitavyam iti vistaraḥ | tasmād asmad-vidhena manda-buddhinā dur-vijñeyo vistara-uktatvād bodhi-satvasya saṃvaraḥ | tataḥ kiṃ yuktaṃ ||
marma-sthānāny ato vidyād yena + an-āpattiko bhavet ||
katamāni ca tāni marma-sthānāni yāni hi sūtra-anteṣu mahā-yāna-abhiratānām arthāya + uktāni | yad uta | ātma-bhāvasya bhogānāṃ try-adhva-vṛtteḥ śubhasya ca | utsargaḥ sarva-satvebhyas tad-rakṣā śuddhi-vardhanam ||
eṣa bodhi-satva-saṃvara-saṃgrahaḥ | yatra bodhi-satvānām abhyāsa-viśrāme * apy āpattayo vyavasthāpyante ||
yathā + uktaṃ bodhi-satva-prātimokṣe | yo bodhi-satvena mārgaḥ parigṛhītaḥ sarva-satvānāṃ kṛtena duṣkham upagāmī | saced bodhi-satvasya taṃ mārgaṃ parigṛhya + avasthitasya + api kalpa-koṭer atyayena + ekaṃ sukha-cittam utpadyeta + antaśo niṣadya cittam api | tatra bodhi-satvena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ sarva-satvānām ātyayikaṃ parigṛhya + etad api me varjayan niṣīdāmi + iti | parigṛhyet tam [doubtful] | api mañjuśrīr āha ||
pañca + imāni deva-putra + ānantaryāṇi yair ānantaryaiḥ samanvāgatā bodhi-satvāḥ kṣipram an-uttarā-samyak-saṃbodhim abhisaṃbudhyate | katamāni pañca | yadā deva-putra bodhi-satvo * adhyāśayaty an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādya na + antarā śravaka-praty-eka-buddha-bhūmau cittam utpādayati + idaṃ deva-putra prathamam ānantaryaṃ | sarvasva-parityāgitāyāṃ cittam utpādya na + antarā mātsarya-cittena sārddhaṃ sa nyasati + idaṃ deva-putra dvitīyam ānantaryam | sarva-satvā mayā trātavyā ity evaṃ cittam utpādya na + antarā sīdati + idaṃ deva-putra tṛtīyam ānantaryam | an-utpanna-a-niruddhān sarva-dharmān avabhotsyae ity evaṃ cittam utpādya na + antarā dṛṣṭi-gateṣu prapatati + idaṃ deva-putra caturtham ānantaryam | eka-kṣaṇa-samāyuktayā prajñayā sarva-dharmān avabhotsyae ity evaṃ cittam utpādya na + antarā tiṣṭhati na viṣṭhīvati a-prāptāyāṃ sarva-jñatāyām idaṃ deva-putra pañcamam ānantaryam iti ||
tasmād evam ātma-bhāva-bhoga-puṇyānām a-viratam utsarga-rakṣā-śuddhi-vṛddhayo yathā-yogaṃ bhāvanīyāḥ ||
tatra tāvad utsarga-arthaṃ parigraha-doṣa-bhāvanā-dvāreṇa vairāgyam utpādayet tyāga-anuśaṃsāṃś ca bhāvayet | yathā tāvac candra-pradīpa-sūtre | adhyavasitā ye bālāḥ kāye * asmin pūtike samyag | jīvite cañcale * a-vaśye māyā-svapna-nibhā-upame ||
ati-raudrāṇi karmāṇi kṛtvā moha-vaśa-anugāḥ | te yānti narakān ghorān mṛtyu-yāna-gata-a-budhā | iti ||
tathā + an-anta-mukha-nirhāra-dhāraṇyām uktaṃ ||
ye ke-cit satvā na bhavanti vigrahāḥ parigrahas tatra nidāna-mūlam | tasmāt tyajed yatra bhavet tṛṣṇā | utsṛṣṭa-tṛṣṇasya hi dhāraṇī bhavet ||
bodhi-satva-prātimokṣe kathitaṃ | punar a-paraṃ śāriputra bodhi-satvaḥ sarva-dharmeṣu parakīya-saṃjñām utpādayati | na kañ-cid bhāvam upādatte | tat kasya hetoḥ | upādānaṃ hi bhayam iti ||
ārya-ugradatta-paripṛcchāyām apy āha | yad dattaṃ tan na bhūyo rakṣitavyaṃ | yad gṛhe tad rakṣitavyaṃ | yad dattaṃ tat tṛṣnā-kṣayāya | yad gṛhe tat tṛṣṇā-varddhanaṃ | yad dattaṃ tad a-parigrahaṃ yad gṛhe tat sa-parigrahaṃ | yad dattaṃ tad a-bhayaṃ yad gṛhe tat sa-bhayam | yad dattaṃ tad bodhi-mārga-upastambhāya | yad gṛhe tan māra-upastambhāya | yad dattaṃ tad a-kṣayam | yad gṛhe tat kṣayi | yad dattaṃ tataḥ sukham yad gṛhe tad-ārabhya duṣkhaṃ | yad dattaṃ tat kleśa-utsargāya | yad gṛhe tat kleśa-varddhanam | yad dattaṃ tan mahā-bhogatāyai | yad gṛhe na tan mahā-bhogatāyai | yad dattaṃ tat sat-puruṣa-karma | yad gṛhe tat kā-puruṣa-karma | yad dattaṃ tat sat-puruṣa-citta-grahaṇāya | yad gṛhe tat kā-puruṣa-citta-grahaṇāya | yad dattaṃ tat sarva-buddha-praśastaṃ | yad gṛhe tad bāla-jana-praśastam ||
yāvat sacet punar asya putre * atiriktataraṃ prema + utpadyate tathā + anyeṣu satveṣu tena tisṛbhiḥ paribhāṣaṇābhiḥ sva-cittaṃ paribhāṣitavyaṃ | katamābhis tisṛbhiḥ | samyak-prayuktasya sama-cittasya bodhi-satvasya bodhir na viṣama-cittasya bodhir na mithyā-prayuktasya | a-nānātva-cāriṇo bodhi-satvasya bodhir na nānātva-cāriṇaḥ | ābhis tisṛbhiḥ paribhāṣaṇābhiḥ sva-cittaṃ paribhāṣya + anyatre * a-mitra-saṃjñā + utpādayitavyā + a-mitraṃ hy etan mama | na maitraṃ | yo * aham asya + arthāya buddha-prajñaptā-śikṣāyā uddhuratād gatvā + asmin putre * atiriktataraṃ prema + utpādayāmi | na tathā + anyeṣu satveṣu | tena tathā tathā cittam utpādayitavyaṃ yathā yathā + asya sarva-satveṣu putra-prema-anugatā maitry utpadyate | ātma-kṣema-anu ... maitry utpadyate | evaṃ ca + anena yoniśaḥ pratyavekṣitavyaṃ | anyata eṣa āgata | anyato * ahaṃ | sarva-satvā api mama putrā abhūvan | ahaṃ ca sarva-satvānāṃ putro * abhūvam | na + iha saṃvidyate kaś-cit kasya-cit ... paro vā | yāvad evaṃ hi gṛha-pate | gṛhiṇā bodhi-satvena na kasmiṃś-cid vastuni mamatvaṃ parigraho vā kartavyaḥ | na + adhyavasānaṃ | na niyatiḥ na tṛṣṇā-anuśayaḥ kartavyaḥ | sacet punar gṛha-pate gṛhiṇaṃ bodhi-satvaṃ yācanaka upasaṃkramya kiñ-cid eva vastu yāceta | saced asya vastv a-parityaktaṃ bhavet | na + evaṃ cittaṃ nidhyāpayitavyaṃ | yady aham etad vastu parityajeyaṃ yadi vā na parityajeyam a-vaśyaṃ mama + etena vastunā vinā-bhāvo bhaviṣyati | a-kāmakena maraṇam upagantavyaṃ bhaviṣyati | etac ca vastu māṃ tyakṣyati ahaṃ ca +
enaṃ tyakṣyāmi | etac ca vastu parityajya + ahaṃ ātta-sāraḥ kālaṃ kariṣyāmi etac ca parityaktaṃ na me maraṇa-kāle cittaṃ paryādāya sthāsyati | etac ca me maraṇa-kāle prītiṃ prāmodyam a-vipratisāritāṃ ca janayiṣyati | sacet punar evam api samanvāharan śaknuyāt tad vastu parityaktum | tena sa yācanakaś catasṛbhiḥ saṃjñaptibhiḥ saṃjñapayitavyaḥ | katamābhiś catasṛbhiḥ | dur-balas tāvad asmy a-paripakva-kuśala-mūlaḥ | ādi-karmiko mahā-yāne | na cittasya vaśī parityāgāya | sa-upādāna-dṛṣṭiko * asmi | ahaṃ-kāra-mama-kāra-sthitaḥ | kṣamasva sat-puruṣa | mā paritāpsīs tathā + ahaṃ kariṣyāmi tathā pratipatsye | tathā vīryam ārapsye | yathā + enaṃ ca tava + abhiprāyaṃ paripūrayiṣyāmi sarva-satvānāṃ ca + iti | evaṃ khalu gṛha-pate | tena yācanakaḥ saṃjñapayitavyaḥ | etac ca saṃjñapanam upari doṣa-parihārāya + uktaṃ | mā bhūd bodhi-satvasya tatra a-prasādo bodhi-satve vā yācanakasya + iti | na tu mātsaryam evaṃ an-avadyaṃ bhavati kutsitaṃ ca + idaṃ bhagavatā bodhi-satvānāṃ ||
yathā + āha bodhi-satva-prātimokṣe | catvāra ime śāriputra dharmā bodhi-satvānāṃ na saṃvidyante | katame catvāraḥ | śāṭhyaṃ bodhi-satvānāṃ na saṃvidyate | mātsaryaṃ bodhi-satvānāṃ na saṃvidyate | īrṣyā-paiśunyaṃ bodhi-satvānāṃ na saṃvidyate | na + ahaṃ śakto * an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃboddhum iti | līnaṃ cittaṃ bodhi-satvānāṃ na saṃvidyate | yasya + ime śāriputra catvāro dharmāḥ saṃvidyante sa paṇḍita.ir jñātavyaḥ | kuhako vata + ayaṃ | lapako vata + ayaṃ | naṣṭa-dharmo vata + ayaṃ | saṃkleśa-dharmo vata + ayaṃ loka-āmiṣa-guruko vata + ayaṃ bhakta-coḍaka-paramo vata + ayam iti | tathā citta-śūrāḥ khalu punaḥ śāriputra bodhi-satvā bhavanti | yāvat sva-hasta-parityāgī bhavati pāda-parityāgī | nāsā-parityāgī | śīrṣa-parityāgī | aṅga-praty-aṅga-parityāgī | putra-parityāgī | duhitṛ-parityāgī | bhāryā-parityāgī | rati-parityāgī | parivāra-parityāgī | citta-parityāgī | sukha-parityāgī | gṛha-parityāgī | vastu-parityāgī | deśa-parityāgī ratna-parityāgī | sarvasva-parityāgī + iti ||
evaṃ nārāyaṇa-paripṛcchāyām apy uktaṃ | na tad vastu + upādātavyaṃ yasmin vastuni na + asya tyāga-cittam utpadyate | na tyāga-buddhiḥ krameta | na sa parigrahaḥ parigrahītavyo yasmin parigrahe na + utsarjana-cittam utpādayen na sa parivāra upādātavyo yasmin yācanakair yācyamānasya parigraha-buddhir utpadyate | na tad rājyam upādātavyaṃ na te bhogā na tad ratnam upādātavyaṃ yāvan na tat kiñ-cid vastu + upādātavyaṃ | yasmin vastuni bodhi-satvasya + a-parityāga-buddhir utpadyate ||
api tu khalu punaḥ kula-putra bodhi-satvena mahā-satvena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | ayaṃ mama + ātma-bhāvaḥ sarva-satvebhyaḥ parityaktaḥ utsṛṣṭaḥ | prāg eva bāhyāni vastūni yasya yasya satvasya yena yena yad yat kāryaṃ bhaviṣyati tasmai tasmai tad dāsyāmi sat-saṃvidyamānaṃ hastaṃ hasta-arthikebhyo dāsyāmi pādaṃ pāda-arthikebhyo netraṃ netra-arthikebhyo dāsyāmi | māṃsaṃ māṃsa-arthikebhyaḥ śoṇitaṃ śoṇita-arthikebhyo majjānaṃ majjā-arthikebhyo * aṅga-praty-aṅgāny aṅga-praty-aṅga-arthikebhyaḥ śiraḥ śiro-rthikebhyaḥ parityakṣyāmi | kaḥ punar vādo bāhyeṣu vastuṣu yad uta dhana-dhānya-jāta-rūpa-rajata-ratna-ābharaṇa-haya-gaja-ratha-vāhana-grāma-nagara-nigama-jana-pada-rāṣṭra-rāja-dhānī-pattana-dāsī-dāsa-karma-kara-pauruṣeya-putra-duhitṛ-parivāreṣu | api tu khalu punar yasya yasya yena yena yad yat kāryaṃ bhaviṣyati tasmai tasmai satvāya tat tad deyaṃ saṃvidyamānaṃ dāsyāmi | a-śocann a-vipratisārī a-vipāka-pratikāṅkṣī parityakṣyāmi | an-apekṣo dāsyāmi satva-anugrahāya satva-kāruṇyena satva-anukampayā teṣām eva satvānāṃ saṃgrahāya | yathā me * amī satvāḥ saṃgṛhītā bodhi-prāptasya dharma-jānakāḥ syur iti | peyālaṃ ||
tad yathā + api nāma kula-putra bhaiṣajya-vṛkṣasya mūlato vā hriyamāṇasya gaṇḍataḥ śākhātaḥ tvaktaḥ patrato vā hriyamāṇasya puṣpataḥ phalataḥ sārato vā hriyamāṇasya na + evaṃ bhavati vikalpo | mūlato me hriyate yāvat sārato me hriyatae iti ||
api tu khalu punar a-vikalpa eva hīna-madhya-utkṛṣṭānāṃ satvānāṃ vyādhīn apanayati | evam eva kula-putra bodhi-satvena mahā-satvena + asmiṃś cāturmahābhautike ātma-bhāve bhaiṣajya-saṃjñā + utpādayitavyā yeṣāṃ yeṣāṃ satvānāṃ yena yena + arthaḥ tat tad eva me harantu hastaṃ hasta-arthinaḥ pādaṃ pāda-arthina iti pūrva-vat ||
ārya-akṣayamati-sūtre * api deśitaṃ | ayam eva mayā kāyaḥ sarva-satvānāṃ kiṃ-karaṇīyeṣu kṣapayitavyaḥ | tad yathā + api nāma + imāni bāhyāni catvāri mahā-bhūtāni pṛthivī-dhātur ab-dhātus tejo-dhātur vāyu-dhātuś ca nānā-sukhair nānā-paryāyair nānā-ārambaṇair nānā-upakaraṇair nānā-paribhogaiḥ satvānāṃ nānā-upabhogaṃ gacchanti | evam eva + aham imaṃ kāyaṃ catur-mahā-bhūta-samucchrayaṃ nānā-sukhair nānā-paryāyair nānā-ārambaṇair nānā-upakaraṇair nānā-paribhogair vistareṇa sarva-satvānām upabhogyaṃ kariṣyāmi + iti | sa imam artha-vaśaṃ saṃpaśyan kāya-duṣkhatāṃ ca pratyavekṣate kāya-duṣkhatayā ca na parikhidyate satva-avekṣayā + iti ||
ārya-vajra-dhvaja-sūtre * apy āha ||
iti hi bodhi-satva ātmānaṃ sarva-satveṣu niryātayan sarva-kuśala-mūla-upakāritvena sarva-satvānāṃ kuśala-mūlaiḥ samanvāharan pradīpa-samam ātmānaṃ sarva-satveṣu + upanayan sukha-samam ātmānaṃ sarva-satveṣv adhitiṣṭhan | dharma-kukṣi-samam ātmānaṃ sarva-jagati saṃdhārayan āloka-samam ātmānaṃ sarva-satveṣv anugacchan jagat-pratiṣṭhāpana-samam ātmānaṃ saṃpaśyan | kuśala-mūla-pratyaya-bhūtam ātmānaṃ sarva-jagaty anugacchan | mitra-samam ātmānaṃ sarva-satveṣu niyojayamāno * an-uttara-sukha-mārga-samam ātmānaṃ sarva-satveṣu saṃdarśayamānaḥ an-uttara-sukha-upadhāna-samam ātmānaṃ sarva-satveṣu pariśodhamānaḥ sūrya-samam ātmānaṃ sarva-jagati samī-kurvāṇaḥ | evaṃ-dharma-upetam ātmānaṃ sarva-satveṣu prayacchan | yathā-kāma-karaṇīya-vaśyam ātmānaṃ sarva-loke saṃpaśyann agra-caityā bhaviṣyāmaḥ ... sarva-jagat-sthity-ātmānaṃ saṃpaśyan | sama-cittatāṃ sarva-jagati niṣpādayan | sarva-upakaraṇa-tīrtham ātmānaṃ saṃpaśyan | sarva-loka-sukha-dātāram ātmānaṃ pratyavekṣamāṇaḥ | sarva-jagato dāna-patim ātmānam adhimucyamānaḥ sarva-loka-jñāna-samam ātmānaṃ kurvāṇaḥ bodhi-satva-caryā-prayuktam ātmānaṃ saṃjanayamānaḥ | yathā-vādi-tathā-kāritvena + ātmānaṃ niyojayamānaḥ | sarva-jñatā-sannāha-sannadham ātmānaṃ pratyavekṣamāṇaḥ | pūrva-nimantritaṃ cittam anupālayamānaḥ | pratipattau ca + ātmānaṃ sthāpayamāno bodhi-satva-tyāga-cittatāṃ manasi kurvāṇa udyāna-bhūtam ātmānaṃ sarva-satveṣu saṃpaśyan | dharma-rati-bhūtam ātmānaṃ sarva-lokeṣv ādarśayamānaḥ saumanasya-dātāram ātmānaṃ sarva-satvānām adhitiṣṭhan | an-anta-prīti-saṃjananam ātmānaṃ sarva-jagato niryātayamānaḥ sarva-śukla-dharmāya dvāra-bhūtam ātmānaṃ sarva-loke saṃdhārayamānaḥ | buddha-bodhi-dātāram ātmānaṃ sarva-satvānāṃ praṇidadhat | pitṛ-samam ātmānaṃ sarva-prajāyāṃ niyojayamānaḥ | sarva-upakaraṇa-a-vaikalya-adhikaraṇam ātmānaṃ sarva-satva-dhātau pratiṣṭhāpayamānaḥ ||
iti hi bodhi-satva ātmānam upasthāyakatvāya dadānaḥ yācanakeṣu nīca-manasi-kāra-citto bhūmya-āstaraṇa-adhiṣṭhāna-cetā dharaṇi-sama-sarva-duṣkha-sahana-manasi-kāra-pravṛttaḥ sarva-satva-upasthāna-a-klānta-mānasa-prayukto bāla-jana-duṣ-kṛta-sthiraḥ sthāvara-adhivāsana-jātyaḥ asthitaḥ kuśala-mūla-abhiyuktaḥ a-prayukta-sarva-loka-dhātu-upasthānaḥ karṇo nāsā saṃparityajan yācanakebhya upasaṃkrāntebhyo bodhi-satva-caryā-upātta-tathā-gata-kula-kulīna-saṃbhūta-cittaḥ sarva-bodhi-satva-anusmaraṇa-vihāra-prasṛto * a-sārāt sarva-trailokyāt sa ... tyavekṣamāṇaḥ sva-śarīra-an-adhyavasita-santānaḥ a-niketa-sarva-buddha-dharma-anusmṛti-vihāry a-sārāc * charīrāt sāra-ādāna-abhiprāya iti hi bodhi-satvo jihvāṃ yācitaḥ samāno ma ... vātā premaṇīyayā maitryā-upacāra-vitatayā bhadre siṃha-āsane rāja-arhe niṣādya taṃ yācanakam abhibhāṣate dṛṣṭaḥ | a-riṣṭa-citto bhūtvā + a-kṣata-citto * an-upahata-citto mahā-ātman salā ... citto buddha-vaṃśa-saṃbhūta-citto * a-lulita-santāna-citto mahā-sthāma-bala-ādhāno * an-adhyavasita-śarīra-citto * an-abhiniviṣṭa-vacana-citto jānu-maṇḍala-praṣṭhita-kāyo bhūtvā svakān mukhāj jihvā ... yācanakasya sarva-śarīram a-dhīnaṃ kṛtvā vācaṃ pramuñcan snigdhāṃ mṛdvīṃ premaṇīyāṃ maitryā-upacārāṃ | gṛhāṇa tvaṃ mama jihvāṃ yathā kāma-karaṇīyāṃ kuru | tathā kuru yathā tvaṃ prīto bhavasi prīta-mānasa ātmanā pramudito hṛṣṭaḥ prīti-saumanasya-jāta iti sa śiraḥ parityajan sarva-dharma-agra-śiraḥ parama-jñānam avataran sarva-satva-paritrāṇa-śiro-bodhi ... gacchan
sarva-jagad-agrya-śiraḥ an-upama-jñānam abhilaṣan sarva-dik-chiraḥ prāptuṃ jñāna-rājam adhimucyamāno * an-uttara-sarva-dharma-aiśvarya-śīrṣatāṃ paripūrayitu-kāmo * an-anta-yācanaka-prīti-parisphuṭa-cetā | iti hi bodhi-satvo hasta-pādān parityajan yācanakebhyaḥ śraddhā-hasta-prayuktena + anugraha-cāritreṇa bodhi-satva-siṃha-vikrama-tyāga-pratata-pāṇinā vyavasarga-abhiratena hasta-pāda-parityāgena mahā-pratiṣṭhāna-krama-tala-vyatihāreṇa bodhi-satva-caryā-adhyavasāyena vedanā-an-upahatatayā dāna-prasāda-śaktyā vi-mala-citta-utpāda-saṃvaro niṣ-paryavasthāna-jñāna-dharma-śarīra-a-chinna-a-bhinna-a-lupta-kāya-saṃjñaḥ a-nīca-cittaḥ sarva-māra-karma-a-kalyāṇa-mitra-upastabdha-vṛṃhita-cetāḥ sarva-bodhi-satva-saṃvarṇita-eka-tyāga-niryāṇa iti hi bodhi-satvaḥ sva-śarīram ākṣipya rudhiram anuprayacchan yācanakebhyaḥ praharṣita-bodhi-citto | bodhi-satva-caryā-abhilaṣita-citto * a-paryātta-vedita-cittaḥ sarva-yācanaka-abhilaṣita-cittaḥ sarva-pratigrāhaka-a-vidviṣṭa-cittaḥ sarva-bodhi-satva-tyāga-pratipat-pratipanno * a-nivarttyayā prīti-prasrabdhyā sva-śarīra-an-apekṣa-cittaḥ sva-śarīrād rudhiram anuprayacchan jñāna-āyatana-mahā-yāna-prasṛta-cetā mahā-yāna-a-vinaṣṭa-manā iṣṭa-manās tuṣṭa-manāḥ prīta-manāḥ mudita-manā maitry--manāḥ sukha-manāḥ prasanna-manāḥ pramudita-prīti-saumanasya-jāto majjā-māṃsaṃ sva-śarīrāt parityajan yācanakebhyaḥ kalyāṇa-tyāgayā | yācaka-abhilaṣitayā vācā tān yācakān abhilapan | gṛhṇantu bhavanto mama śarīrān majjā-māṃsaṃ yathā kāma-karuṇāyā
tulya-prīti-vivarddhanena tyāga-cittena | bodhi-satva-vijña-gaṇa-niṣevitena mahā-kuśala-mūlena loka-mala-apakarṣitena pravareṇa + adhyāśayena | sarva-bodhi-satva-samatā-upāttair mahā-dāna-ārambhair manasā + ākāṅkṣitaiḥ sarva-yācakair an-anutāpya-cittair dāna-vastubhiḥ a-pratyavekṣitena karma-vipāka-pratyayena sarva-loka-dhātv-a-vimukhayā sarva-buddha-kṣetra-alaṃ-kāra-vyūha-pūjayā sarva-jagad-abhimukhayā karuṇā-paritrāṇatayā | sarva-buddha-bodhy-abhimukhayā | daśa-bala ... cāraṇayā + atīta-an-āgata-pratyutpanna-sarva-bodhi-satva-abhimukhayā eka-kuśala-mūla-paricaryayā sarva-vaiśāradya-abhimukhena + ārṣabha-siṃha-nāda-nadanena try-adhva-abhimukhena | sarva-adhva-samatā-jñānena ... loka-abhimukhena + a-para-anta-koṭī-gata-kalpa-vyavasāyena bodhi-satva-praṇidhānena + a-paritrasyana-abhimukhena + a-kheda-citta-utpādena bodhi-satvaḥ sva-hṛdayaṃ parityajan yācanakebhyo dāna-vaśa-śikṣita-cittaḥ pāramitā-niṣpādana-cittaḥ sarva-bodhi-satva-dāna-an-uddhata-su-pratiṣṭhita-cittaḥ | adhiṣṭhāna-sarva-yācanaka-pratimānana-cittaḥ | adhyāśayaṃ pariśodhayamānaḥ | sarva-jagat-paripācana-nidānaṃ mahā-praṇidhānaṃ pratipadyamāno bodhi-satva-caryāyāṃ saṃvasamānaḥ sarva-jñatā-saṃbhāraṃ saṃbharamāṇaḥ praṇidhim a-riñcan so * atra yakṛt-bukkā-phupphuṣaṃ yācakebhyaḥ parityajan yācanaka-abhiprasannayā dṛṣṭyā prasanna-prīty-ākārair netrair bodhi-satva-niryātena premṇā + a-vyutthita-manasi-kāreṇa tyāgena + a-sārāt kāyāt su-pratyavekṣitena sāra-ādāna-cittena śmaśāna-paryantena kāya-anusmṛti-manasi-kāreṇa
vṛka-śṛgāla-śva-bhakṣyaṃ śarīraṃ pratyavekṣamāṇaḥ para-bhakti-manasi-kṛtayā | śarīra-a-nityatayā + apaviddha-śarīreṇa para-bhakta-cetanena evaṃ dharma-manasi-kāra-prayukto bodhi-satvas tān yācanakān a-nimiṣaṃ prekṣamāṇa evaṃ cittam utpādayati | yadi ca + aham etad-yācanakasya etac-charīrād antraṃ yakṛt-bukkā-phuṣphuṣaṃ dadyāṃ | yadi vā na dadyāṃ | āyuḥ-kṣaya-paryante na + eṣo nityaḥ śmaśāna-paryavasāna iti | sa evaṃ manasi-kāra-saṃtoṣitena santānena + evaṃ dharma-jñānena + āśayena kalyāṇa-mitra-saṃjñā-adhiṣṭhitena yācanaka-darśanena + a-sārāt kāyāt sāram ādātu-kāmo dharma-kāmatayā sva-māṃsān nakhaṃ parityajann eva tat-kuśala-mūlaṃ pariṇāmayati + ity ātma-bhāva-utsargaṃ kṛtvā ||
bhoga-puṇya-utsargo * apy atra + eva + ukteḥ | iti hi bodhi-satvo nānā-dakṣiṇīya-pratigrāhakeṣv anya-anya-pudgala-dig-āgateṣv a-prameya-kṛpaṇa-vanīpakeṣu bodhi-satva-śrava-āgateṣu bodhi-satva-śabdaṃ śrutvā + āgateṣu bodhi-satva-pratyaya-avakāśa-gateṣu bodhi-satva-dāna-pūrvaṃ praṇidhāna-śruteṣu | bodhi-satva-praṇidhāna-citta-nimantriteṣu | sarva-tyāga-manasa-abhilaṣiteṣu tṛpta-yācanaka-pratimānanā-cetana āgata-yācanaka-kṣamā-paṇa-cetano | mayā + eva tatra diśaṃ gatvā yūyaṃ pratimānayitavyā abhaviṣyata yena yuṣmākam āgamana-klamo na syāt | evaṃ samṛddha-praṇipātena kṣamayati sarva-yācanakān kṣamayitvā snāpayitvā viśrāmita-śarīrān kṛtvā tebhyo yad-ṛcchayā + upakaraṇaṃ pratipādayati | yad idaṃ maṇi-rathān jambu-dvīpa-kalyāṇa-kanyā-ratna-paripūrṇān yad idaṃ suvarṇa-rathān jana-pada-viśuddha-kanyā-ratna-paripūrṇān | yad idaṃ vaiḍūrya-rathān vā + anukula-gīta-vādya-saṃpravādita-paripūrṇān | evaṃ sphaṭika-rathān su-mukha-su-veśa-dhāri-sv-alaṃ-kṛta-rūpān a-pratikūla-darśana-catura-kanyā-ratna-paripūrṇān iti | tathā + atra + eva deśitaṃ maṇi-rathān vā dadānaḥ sarva-ratna-jāla-saṃchannān ājāneya-hasty-upetān | sa-vāhanān | candana-rathān dadāno ratna-cakra-rathya-prayuktān ratna-siṃha-āsana-pratiṣṭhitān yāvan nānā-ratna-chatra-saṃchanna-vyūhān ratna-vitāna-vitata-saṃchannān dhvaja-patāka-alaṃ-kṛta-catur-dikkān nānā-gandha-vidhūpita ... sāra-gandha-anulepa-anuliptān | sarva-puṣpa-vyūha-avakīrṇān kanyā-śata-sahasra-ratna-sūtra-prakarṣitān a-bhrānta-gamanān abhra-anta-sama-vāhana-prayuktān | yāvad a-pratikūla-mano-jña-pravāta-gandhān su-duhitṛ-putra-vacana-upacāra-prayuktān | vividha-gandha-cūrṇa-sambhṛta-kṛta-upacārān iti ||
punar atra + eva + āha | ātmānaṃ ca sarva-satvānāṃ niryātayann upasthānaṃ vā sarva-buddhānām upādadāno rājyaṃ vā parityajan paṭa-bhedakaṃ vā nagara-rāja-dhānīṃ sarva-alaṃ-kāra-bhūṣitāṃ yathā-arhaṃ vā yācanakeṣu sarva-parivāraṃ parityajan putra-duhitṛ-bhāryāṃ vā dadāno yācanakebhyaḥ sarva-gṛhaṃ vā + apasṛjan | yāvat sarva-upabhoga-paribhogān vā dadānaḥ | evaṃ pāna-dānaṃ rasa-dānam api bodhi-satvo dadāno vividhān kalyāṇān udārān viśuddhān a-vikalāṃs tiktāṃl lavaṇān kaṭakān kaṣāyān nānā-rasa-agra-upetān su-snigdhān vividha-rasa-vidhinā + upetān dhātu-kṣobhaṇa-samatā-sthāpanān citta-śarīra-bala-upastambhanān prīti-prasāda-prāmodya-kalpatā-jananān | yāvat sarva-para-upakrama-pratiṣedhakān sarva-vyādhi-samana-ārogya-saṃjananān | evaṃ vastra-dānaṃ puṣpa-dānaṃ gandha-dānaṃ vilepana-dānaṃ mālya-dānaṃ | śayana-dānam āvāsa-dānam apāśraya-dānaṃ pradīpa-dānaṃ ca | glāna-pratyaya-bhaiṣajya-pariṣkārān bodhi-satvo * anuprayacchan yāvan nānā-bhājanāni vividha-saṃbhārāṇy an-eka-kāṃsya-pātrīr a-prameya-saṃbhāra-upacitā hiraṇya-suvarṇa-rūpya-cūrṇa-paripūrṇās tāni buddhebhyo bhagavadbhyo dadāno * a-cintya-dakṣiṇīya-adhimukta-cetā bodhi-satva-ratnebhyo vā dadānaḥ | kalyāṇa-mitra-su-dur-labha-citta-utpādena ārya-saṃghāya vā dadānaḥ | buddha-śāsana-upastambhāya pudgalāya vā dadānaḥ | śrāvaka-praty-eka-buddhebhyo vā + ārya-guṇa-su-prasanna-cittatayā mātā-pitṛbhyāṃ dadāno | guru-śuśrūṣa-upasthāna-cittatayā ācārya-guru-dakṣiṇīyebhyo vā dadānas tatra tatra guru-saṃbhāra-avavāda-śikṣaṇa-prayuktaḥ | aśana-vasanaṃ vā kṛpaṇa-vanīpaka-yācanakebhyo dadānaḥ | sarva-satva-a-pratihata-cakṣur maitrī-paribhāvita-cittatayā | peyālaṃ ||
iti hi bodhi-satvo hasty-ājāneyān dadānaḥ sapta-aṅga-su-pratiṣṭhitān | ṣaṣṭi-hāyanān ṣaḍ-gantra-upetān padma-varṇān mukha-viśuddhān suvarṇa-alaṃ-kārān hema-jāla-praticchanna-śarīrān nānā-ratna-vicitra-alaṃ-kāra-jāla-śuṇḍa-prakṣipta-vyūhān suvarṇa-kalyāṇān kalyāṇa-cāru-darśanān | a-klānta-yojana-sahasra-gamana-upacārān aśva-ājāneyān vā dadānaḥ | sukha-vāhana-sukha-śarīra-upetān anujava-saṃpannāṃś catur-dig-gamana-āhāra-java-upetān āroha-saṃpannān divya-kalyāṇa-cāru-sadṛśa-sarva-vibhūṣaṇa-upetān | sa tān dadānaḥ parityajan gauraveṇa guru-janebhyaḥ kalyāṇa-mitra-mātā-pitṛbhyaḥ kṛpaṇa-vanīpaka-yācanakebhyaḥ sarva-jagat-pratigrāhakabhyo mukta-cittayā dadāno | na + āgṛhīta-cittatayā + avasṛjan mahā-karuṇā-parisphuṭena santānena mahā-tyāga-parimāṇa-bodhi-satva-guneṣu pratipadyamāno * abhijāta-bodhi-satva-adhyāśayān pariśodhayamāno yāvad iti hi bodhi-satva āsana-dānaṃ dadānaḥ parityajan rāja-bhadra-āsanāni vaiḍūrya-pādakāni siṃha-pratiṣṭhitāni suvarṇa-sūtra-ratna-jāla-vitānāny an-eka-cīvara-sparśa-upeta-prajñaptāni sarva-sāra-gandha-vāsita-upacārāṇi vicitra-maṇi-rāja-samucchrita-dhvajāny an-eka-ratna-koṭī-niyuta-śata-sahasra-alaṃ-kāra-vyūhāni hema-jāla-vitāna-vitatāni suvarṇa-kiṅkiṇī-jāla-saṃghaṭita-mano-jña-nāda-nirghoṣa-śabdāni mahāntya-āsanāny abhyudgato dviddha-cakṣur-daśanāny eka-chatra-mahā-pṛthivy--anuśāsana-niṣadana-abhiṣiktāni | sarva-rājya-aiśvarya-adhipateya-niyata-niṣadya-a-pratihata-cakra-śāsana-anuśāsana-sarva-rāja-adhipateye pravarttate | evaṃ yāvad iti hi
bodhi-satvaś chatrāṇi dadānaḥ parityajan mahā-ratna-vyūha-pratimaṇḍitāni ratna-daṇḍāni kiṅkiṇī-jāla-saṃchannāni | ratna-sūtra-karṇa-kaṇṭha-āvalī-vināmita-vaiḍūrya-maṇi-hāra-abhipralambitāni nandī-ghoṣa-mano-jña-śabda-upacārāṇi hema-jāla-abhyantara-viśuddha-chadanāni ratna-śalāka-alaṃ-kāra-śata-sahasra-vitatāni ratna-koṣa-sandhāritāny a-guru-candanāny eka-sāra-vara-gandha-koṭī-niyuta-śata-sahasra-vidhūpita-vāsita-upacārāṇi jāmbu-nada-prabhāsvara-śuddhāni | tādṛśānāṃ chatrāṇām an-eka-koṭī-niyuta-śata-sahasra-alaṃ-kārāṇāṃ tad-atiriktāni ca + a-saṃkhyeya-koṭī-niyuta-śata-sahasra-alaṃ-kārāṇy an-apekṣa-citto dadānaḥ parityajann avasṛjann anuprayacchan saṃmukhī-bhūtebhyo vā satva-sārebhyo nirvṛtānāṃ vā tathā-gatānāṃ caitya-alaṃ-kārāya | dharma-paryeṣṭaye bodhi-satva-kalyāṇa-mitrebhyo vā + abhijāta-bodhi-satva-dharma-bhāṇakebhyo vā mātā-pitṛbhyāṃ vā saṃgha-ratne vā sarva-buddha-śāsane vā yāvat sarva-pratigrāhakebhyaḥ sa evaṃ tat-kuśala-mūlaṃ pariṇāmayati ||
yathā tāvat prathamāyām eva pariṇāmanāyāṃ sarva-kuśala-mūla-prastāveṣu + upadiṣṭaṃ | evaṃ praṇidhānam utpādayati | katham etāni kuśala-mūlāni sarva-jagad-upajīvyāny upakāri-bhūtāni bhaveyur viśuddha-dharma-paryavasānāni yena sarva-satvānām etaiḥ kuśala-mūlair naraka-apāya-pratiprasrabdhir bhavati | tairyagyonika-yāmalaukikād duṣkha-skandhān nivarttayeyuḥ | sa tāni kuśala-mūlāni pariṇāmayann evaṃ tat-kuśala-mūlaṃ pariṇāmayati | anena + ahaṃ kuśala-mūlena sarva-satvānāṃ nayanaṃ bhaveyaṃ sarva-duṣkha-skandha-vinivarttanāya | sarva-satvānāṃ trāṇaṃ bhaveyaṃ sarva-kleśa-parimocanatayā | sarva-satvānāṃ śaraṇaṃ bhaveyaṃ sarva-bhaya-ārakṣaṇatayā | sarva-satvānāṃ gatir bhaveyaṃ sarva-bhūmy-anugamanatayā | sarva-satvānāṃ parāyaṇaṃ bhaveyam atyanta-yoga-kṣema-pratilambhatayā | sarva-satvānāṃ āloko bhaveyaṃ vitimira-jñāna-saṃdarśanatayā | sarva-satvānāṃ ulkā bhaveyam a-vidyā-tamo-andha-kāra-vinivarttanatayā | sarva-satvānāṃ pradyoto bhaveyam atyanta-viśuddhi-pratiṣṭhāpanatayā | sarva-satvānāṃ nāyako bhaveyam a-cintya-dharma-naya-avatāraṇatayā | sarva-satvānāṃ pariṇāyako bhaveyam an-āvaraṇa-jñāna-skandha-upanayanatayā | peyālaṃ ||
tac ca + adhyāśayataḥ pariṇāmayati na vacana-mātreṇa | tac ca + udagra-cittaḥ pariṇāmayati | hṛṣṭa-cittaḥ pariṇāmayati | prasanna-cittaḥ pariṇāmayati | pramudita-cittaḥ snigdha-cittaḥ pariṇāmayati | maitra-cittaḥ prema-cittaḥ anugraha-citto hita-cittaḥ sukha-cittaḥ pariṇāmayati | tac ca + evaṃ pariṇāmayati | idaṃ mama kuśala-mūlaṃ sarva-satvānāṃ gati-viśuddhaye saṃvarteta | upapatti-viśuddhaye saṃvartteta | puṇya-māhātmya-viśuddhaye saṃvartteta | an-abhibhūtatāyāṃ saṃvartteta | a-paryādānatāyāṃ saṃvartteta | dur-āsada-cittatāyāṃ saṃvartteta | smṛty-a-pramoṣatāyāṃ saṃvartteta | gati-mati-viniścayatāyāṃ saṃvartteta | buddhy-a-pramāṇatāyāṃ saṃvartteta | kāya-karma-manas-karma-sarva-guṇa-alaṃ-kāra-paripūryāṃ saṃvartteta ||
anena me kuśala-mūlena te sarva-satvāḥ sarva-buddhān ārāgayeyur ārāgayitvā ca mā virāgayeyuḥ | teṣu ca buddheṣu bhagavatsu prasādam a-bhedyaṃ pratilabheran | teṣāṃ ca tathā-gatānām arhatāṃ samyak-saṃbuddhānām antike dharma-deśanāṃ śṛṇuyuḥ | śrutvā ca sarvā vi-matīr vinivarttayeyuḥ | yathā-śrutaṃ ca saṃdhārayeyuḥ | sandhārayantaś ca pratipattyā saṃpādayeyuḥ | tāṃś ca tathāgatān ārādhayeyuḥ | citta-karmaṇyatāṃ ca pratilabheran | an-avadyāni karmāṇi samudānayeyuḥ | mahatsu ca kuśala-mūleṣv ātmānaṃ pratiṣṭhāpayeyur atyantaṃ ca dāridryaṃ vinivarttayeyuḥ sapta dhana-pratilambhāṃś ca paripūrayeyuḥ sarva-buddhānāṃ ca + anuśikṣayeyuḥ kalyāṇa-indriya-pratilambhaṃ ca + adhigaccheyuḥ | udāra-adhimukti-samatāṃ ca pariniṣpādayeyuḥ | sarva-jña-jñāne ca + avakāśaṃ pratilabheran | a-pratihata-cakṣuṣmattāṃ ca sarva-jagaty utpādayeyuḥ | lakṣaṇa-alaṃ-kṛtatāṃ ca kāya-pratipūriṃ pratilabheran | sarva-guṇa-alaṅ-kāraṃ ca vākya-viśuddhiṃ parigṛhṇīyuḥ | saṃvṛta-indriyatāṃ daśa-bala-prayuktāṃ citta-kalyatāṃ samudānayeyuḥ | a-niścita-vihāratāṃ ca paripūrayeyuḥ | yena ca sukha-upadhānena sarva-buddhāḥ samanvāgatās tat-sukha-upadhāna-pratilabdhāḥ sarva-satvā bhaveyur iti ||
yathā ṣaṣṭhī pariṇāmanā + uktena vidhinā pariṇāmayati | sarva-satvā | jñāna-āhārād bhavantu a-saṅga-prayukta-cetasaḥ | āhāra-prajñā-ātāpino * an-adhyavasita-āhārāḥ prīti-bhakṣā-nir-āmiṣa-āhārā yāvat kāma-tṛṣṇā-vinivarttakāḥ | sarva-satvāḥ dharma-rasa-megha-pravarṣakā bhavantu | an-uttara-dharma-rati-prīṇita-santānāḥ | sarva-satvāḥ sarva-rasa-agra-jihvā bhavantu rasa-nimittā grahītāraḥ sarva-buddha-dharma-cittana-prayuktāḥ a-vipanna-yānā agra-yānā uttama-yānāḥ śīghra-yānā mahā-yānāḥ | sarva-satvā a-tṛpta-darśanā bhavantu buddha-prīti-pratilabdhāḥ | sarva-satvāḥ sarva-kalyāṇa-mitra-darśana-an-upahata-santānā bhavantu | sarva-satvā agada-bhaiṣajya-rāja-upadarśanā bhavantu | sarva-satvāḥ kleśa-viṣa-vinivarttakāḥ | sarva-satvā āditya-maṇḍala-udgata-darśanā bhavantu sarva-satva-tamas-timira-paṭala-vidhamanatvāt ||
evam ātmānam upanidhāya sva-bhāvana-anukūlyena paṭhitavyaṃ | sarva-satvānām abhirucira-darśanatāyāṃ pariṇāmayāmi | saumanasya-darśanatāyāṃ kalyāṇa-darśanatāyāṃ pariṇāmayāmi | abhilaṣita-darśanatāyāṃ praharṣita-darśanatāyāṃ daurmanasya-a-darśanatāyāṃ buddha-darśana-upetāyāṃ pariṇāmayāmi ||
sarva-satvāḥ śīla-gandha-upetā bhavantv an-ācchedya-śīlā bodhi-satva-pāramitā-śīlāḥ ||
sarva-satvā dāna-vāsitā bhavantu sarva-tyāga-parityāginaḥ | sarva-satvāḥ kśānti-vāsitā bhavantu a-kṣobhya-cetanā-pratilabdhāḥ | sarva-satvā vīrya-vāsitā bhavantu mahā-vīrya-yāna-sannaddhāḥ | sarva-satvā dhyāna-vāsitā bhavantu pratyutpanna-buddha-saṃmukhī-bhāva-sthitāḥ samādhi-pratilabdhāḥ | sarva-satvā bodhi-satva-pariṇāmanā-vāsitā bhavantu sarva-satvāḥ sarva-śukla-dharma-vāsitā bhavantu sarva-a-kuśala-dharma-prahīṇāḥ | sarva-satvā divya-śayana-pratilabdhā bhavantu mahā-jñāna-adhigamāya | sarva-satvā ārya-śayana-pratilabdhā bhavantu | niḥ-pṛthag-jana-bodhi-citta-āvāsanatvāt sarva-satvāḥ sukha-śayana-pratilabdhā bhavantu | sarva-saṃsāra-avacara-duḥkha-parivarjanatvāt sarva-satvāḥ kṣema-śayana-pratilabdhā bhavantu dharma-kāma-sparśa-upetāḥ | sarva-satvāḥ pariśuddha-buddha-kṣetra-avabhāsā bhavantu guṇa-vāsa-su-prayuktā ārya-āvāsa-niketa-uccalitāḥ | an-uttara-sarva-buddha-āvāsa-a-virahitāḥ | sarva-satvā buddha-upaniścaya-vihāriṇo bhavantu | sarva-satvā an-anta-ālokā bhavantu sarva-buddha-dharmeṣu sarva-satvā a-pratihata-avabhāsā bhavantu sarva-dharma-dhātv-eka-spharaṇāḥ | sarva-satvā ārogya-śarīrā bhavantu tathā-gata-kāya-pratilabdhāḥ | sarva-satvā bhaiṣajya-rāja-upamā bhavantu atyanta-ākalpana-dharmāṇaḥ | sarva-satvā a-pratihata-bhaiṣajya-stambha-upamā bhavantu jagac-cikitsā-pratipannāḥ | sarva-satvā roga-śalya-niruddhā bhavantu sarva-jña-ārogya-pratilabdhāḥ | sarva-satvāḥ sarav-jagad-bhaiṣajya-kuśalā bhavantu yathā-āśaya-bhaiṣajya-prayoga-saṃprayoktāraḥ ||
sarva-sattveṣu sarva-roga-vinivarttanāya pariṇāmayāmi | sarva-sattveṣv a-paryanta-sthāma-bala-śarīratāyāṃ pariṇāmayāmi | sarva-satvānāṃ cakra-vāḍa-parvata-an-avamardya-kāya-bala-upapattaye pariṇāmayāmi | sarva-satvānāṃ sarva-bala-upastambhana-a-tṛptāyāṃ pariṇāmayāmi ||
sarva-satvā a-pramāṇa-bhājanā bhavantv ākāśa-dhātu-vipulāḥ smṛti-indriya-upetāḥ sarva-laukika-loka-uttara-bhāṣa-saṃgrahaṇād grahaṇa-smṛty-a-saṃpramūḍhāḥ | sarva-satvāḥ kalyāṇa-viśuddhi-bhāvanā bhavantu | atīta-an-āgata-pratyutpanna-sarva-buddha-bodhy-a-bheda-prasāda-grāhiṇaḥ | sarva-satvā kāmaṅ-gamā bhavantu sarvatra-gāminī-buddha-bhūmi-pratilabdhāḥ | sarva-satvāḥ sarva-sattveṣv a-pratihata-cittā bhavantu | sarva-satvā an-ābhoga-sarva-buddha-kṣetra-parisphuṭa-gamanā bhavantu | eka-citta-kṣaṇa-sarva-dharma-vikramāḥ | sarva-satvāḥ śrānta-āklānta-sarva-loka-dhātu-gamanā bhavantu | a-viśrāmyamāna-mano-maya-kāya-pratilabdhāḥ | sarva-satvāḥ sukha-gamana-muktā bhavantu sarva-bodhi-satva-caryā-anupraveśinaḥ | anena kuśala-mūlena sarva-satvāḥ kalyāṇa-mitra-a-tyāga-citta-an-utsṛṣṭā bhavantu kṛta-jñāḥ kṛta-anupālanatayā | sarva-satvāḥ kalyāṇa-mitraiḥ saha-eka-arthā bhavantu sa-bhāga-kuśala-mūla-saṃgrahaṇatayā | sarva-satvāḥ kalyāṇa-āśayā bhavantu kalyāṇa-mitra-saṃvasana-saṃpada-vihāra-anudhanvanatayā | sarva-satvāḥ kalyāṇa-mitra-kuśala-mūla-karma-vipāka-viśuddhā bhavantv eka-praṇidhānāḥ | sarva-satvā mahā-yāna-abhiraktāḥ saṃprasthitā bhavantv a-viṣkambhita-yāna-sarva-jñatā-paryavasānāḥ | sarva-satvāḥ pracchādita-kuśala-mūlā bhavantu sarva-buddha-avasthā-gopana-pratilabdhāḥ | sarva-satvā guṇa-jñāna-abhicchāditā bhavantu sarva-loka-upakleśa-vyapavṛttāḥ | sarva-satvā a-cchinna-a-vikṣipta-śukla-dharmāṇo bhavantv a-vipanna-buddha-dharma-pravāhāḥ | sarva-satvāś chatra-bhūtā bhavantu daśa-bala-vitāna-anvitāḥ | sarva-satvā atyanta-bodhy-āsana-pratilabdhā bhavantu | sarva-satvā buddha-vikrānti-siṃha-āsana-pratilabdhā bhavantu sarva-jagad-avalokanīyā iti ||
ārya-gagana-gañja-sūtre * apy āha | mā bhūt tan mama kuśala-mūlaṃ dharma-jñāna-kauśalyaṃ vā yan na sarva-sattva-upajīvyaṃ syād iti ||
atīta-an-āgata-śubha-utsargas tv ārya-akṣayamati-sūtre * abhihitaḥ | kuśalānāṃ ca citta-caitasikānānām anusmṛtir anusmṛtya ca bodhi-pariṇāmanā | idam atīta-kauśalyaṃ | yo * an-āgatānāṃ kuśala-mūlānāṃ nidhyapti-bodher āmukhī-karma-samanvāhāraḥ | ye me utpatsyante kuśalāś citta-utpādās tān an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau pariṇāmiṣyāmi + iti idam an-āgata-kauśalyaṃ ||
tad evaṃ caitasikena + ābhyāsena sarva-tyāga-adhimuktiṃ paripūrye tyāga-citta-vega-āpannena kāya-prayogeṇa + utsṛṣṭa-sarva-parigrahaḥ | sarva-parigraha-mūlād bhava-duṣkhād vimukto mukta ity ucyate | an-uttarāṃś ca + a-prameya-a-saṃkhyeyān kalpān nānā-ākāra-an-antān laukika-loka-uttarān sukha-saṃpat-pravarṣān anubhavati | tena ca + ātma-bhāva-ādinā [doubtful] vaḍiṣa-āmiṣena + iva svayam an-abhigata-upabhogena + apy ākṛṣya parān api tārayati ||
ata eva + uktaṃ ratna-meghe | dānaṃ hi bodhi-satvasya bodhir iti ||
śikṣā-samuccaye dāna-pāramitā prathamaḥ paricchedaḥ ||
[ii. saddharmaparigrahaḥ]
śīla-pāramitāyāṃ sad-dharma-parigraho nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ ||
evam eṣām ātma-bhāva-ādīnām utsṛṣṭānām api rakṣā kāryā | kuto | yasmāt ||
paribhogāya satvā nāma + ātma-bhāva-ādi dīyate | a-rakṣite kuto bhogaḥ | kiṃ dattaṃ yan na bhujyate ||
tasmāt satva-upabhoga-artham ātma-bhāva-ādi pālayet ||
uktaṃ hi bodhi-satva-prātimokṣe | paraṃ śāriputra rakṣiṣyāmi + ity ātmā rakṣitavyaḥ | evaṃ-rūpayā śāriputra hita-aiṣikatayā samanvāgato bodhi-satvo jīvita-hetor api pāpaṃ karma na karoti + iti ||
vīradatta-paripṛcchāyām apy āha | śakaṭam iva bhāra-udvahana-arthaṃ kevalaṃ dharma-buddhinā vāḍhavyam iti | tathā + akṣayamati-sūtre * api | kāya-duṣkhatayā ca na parikhidyate satva-avekṣatayā + iti ||
tac ca + ātma-bhāva-ādikaṃ kathaṃ pālayet | kalyāṇa-mitra-an-utsarjanāt | yathā + uktam ārya-gaṇḍa-vyūhe ārya-śrī-saṃbhavena ||
kalyāṇa-mitra-sandhāritāḥ kula-putra bodhi-satvā na patanti dur-gatiṣu | kalyāṇa-mitra-samanvāhṛtā [doubtful] na + atikrāmanti bodhi-satva-śikṣāṃ | kalyāṇa-mitra-praticchannā abhyudgatā bhavanti lokāt kalyāṇa-mitra-paryupāsitā bodhi-satvā a-saṃpramoṣa-cāriṇo bhavanti sarva-bodhi-satva-caryāsu | kalyāṇa-mitra-parigṛhītāḥ bodhi-satvā dur-ddharṣā bhavanti karma-kleśaiḥ | sambodhakāḥ kalyāṇa-mitrā a-karaṇīyānāṃ sannivārakāḥ pramāda-sthānāt | niṣ-kāsayitāraḥ saṃsāra-purāt | tasmāt tarhi kula-putra evaṃ manasi-kārāt pratipraśrabdhena kalyāṇa-mitrāṇy upasaṃkramitavyāni | pṛthivī-sama-cittena sarva-bhāra-vahana-a-pariṇamanatayā vajra-sama-cittena a-bhedya-āśayatayā | cakra-vāḍa-sama-cittena sarva-duṣkha-a-saṃpravedhanatayā | loka-dāsa-sama-cittena sarva-karma-samādāna-a-jugupsanatayā | rajo-haraṇa-sama-cittena māna-atimāna-vivarjanatayā | yāna-sama-cittena guru-bhāra-nirvahanatayā | śva-sama-cittena + a-krudhyanatayā | nau-sama-cittena gamana-āgamana-a-paritrasyanatayā | su-putra-sadṛśena kalyāṇa-mitra-mukha-vīkṣaṇatayā | ātmani ca te kula-putra + ātura-saṃjñā + utpādayitavyā | kalyāṇa-mitreṣu ca vaidya-saṃjñā | anuśāsanīṣu bhaiṣajya-saṃjñā | pratipattiṣu vyādhi-nirghātana-saṃjñā | ātmani ca te kula-putra bhīru-saṃjñā + utpādayitavyā | kalyāṇa-mitreṣu śūra-saṃjñā | anuśāsanīṣu praharaṇa-samjñā | pratipattiṣu śatru-nirghātana-saṃjñā ||
atra + eva vācanā-upāsikā-vimokṣe varṇitaṃ | kalyāṇa-mitra-anuśāsanī-pratipannasya kula-putra bodhi-satvasya buddhā bhagavanto * abhirāddha-cittā bhavanti | kalyāṇa-mitra-vacana-a-viloma-sthāyino bodhi-satvasya sarva-jñatā + asannī-bhavati | kalyāṇa-mitra-vacana-a-vicikitsakasya + asannī-bhavanti kalyāṇa-mitrāṇi | kalyāṇa-mitra-manasi-kāra-a-virahitasya sarva-arthā abhimukhā bhavanti + iti | ata eva + ārya-sudhanaḥ sāradhvajasya bhikṣoḥ pādau śirasā + abhivandya + an-eka-śata-sahasra-kṛtvaḥ pradakṣiṇī-krṭya sāradhvajaṃ bhikṣum avalokya praṇipatya punaḥ punar avalokayan niyataṃ praṇipatan namasyann avanaman manasi kurvan cintayan bhāvayan paribhāvayann udānam udānayan hāk-kāraṃ kurvan | guṇān abhimukhī-kurvan nigamayann atra sann anusmaran dṛḍhī-kurvann a-vijahan manasā + āgamayann upanibadhnan praṇidhiṃ samavasaran darśanam abhilaṣan svara-nimittam udgṛhṇan yāvat tasya + antikāt prakrāntaḥ | tathā kalyāṇa-mitra-āgataṃ sarva-jñatāṃ saṃpaśyann aśru-mukho rudan yāvan meghasya dramitasya + antikāt prakrāntaḥ ||
bodhi-satva-pratimokṣe * apy uktaṃ | iha śāriputra bodhi-satvo dharma-kāmatayā na + asti tal loke ratnaṃ yan na parityajati | na + asti tat kāya-upasthānaṃ yan na karoti | na + asti taj jaṅghā-preṣaṇaṃ yan na + utsahate | na + asti tad vāk-karma yan na + utsahate ācārya-upādhyāya-gauravatayā ||
peyālaṃ ||
tat kasya hetoḥ | bandha-cchedāya + eṣa dharmaḥ saṃvartate | jāti-jarā-vyādhi-maraṇa-śoka-parideva-duṣkha-daurmanasya-cchedāya + eṣa dharmaḥ saṃvartatae iti ratna-cittam utpādya bhaiṣajya-cittam utpādya | sarva-satvānāṃ glānya-vyupaśamāya + eṣa dharmaḥ saṃvartatae iti | eṣṭavyaś ca + asmābhiḥ sarva-satvānāṃ glānya-vyupaśamāya + evaṃ-rūpo dharma iti ||
ugradatta-paripṛcchāyām apy uktaṃ | sacet punar gṛha-pate pāṭha-sva-adhyāya-arthiko bodhi-satvaḥ kasya-cid antikāc catuṣ-pādikāṃ gāthāṃ śṛṇuyād uddiśed vā udgṛhṇīyād dāna-śīla-kṣānti-vīrya-dhyāna-prajñā-saṃprayuktāṃ bodhi-satva-saṃbhāra-upacayaṃ vā tena tasminn ācārye dharma-gauravaṃ karaṇīyaṃ yāvadbhir nāma-pada-vyañjana ... gāthā + uddiṣṭā | yadi tāvata evaṃ kalpāṃs tasya + ācāryasya + upasthāna-paricaryāṃ kuryād a-śaṭhatayā sarva-lābha-sat-kāra-pūjayā | adya + api gṛha-pate na pratipūritam ācāryasya + ācārya-gauravaṃ bhavati | kaḥ punar vādo dharma-gauravaṃ ||
prajñā-pāramitāyām aṣṭa-sahasrikāyām apy uktaṃ | kalyāṇa-mitreṣu ca tvayā kula-putra tīvraṃ gauravam utpādayitavyaṃ | prema ca karaṇīyaṃ | atha khalu sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satva evaṃ-rūpair guṇair gaurava-manasi-kārair gacchann anupūrveṇa + anyatama-nagaram anuprāptas | tatra tasya + antarāyaṇa-madhya-gatasya + etad abhūt | yan nv aham imam ātma-bhāvaṃ vikrīya + anena mūlyena dharmodgatasya bodhi-satvasya mahā-satvasya sat-kāraṃ kuryāṃ | dīrgha-rātraṃ hi mama + ātma-bhāva-sahasrāṇi bhagnāni kṣīṇāni vikrītāni punar a-parimāṇe saṃsāre * a-parimāṇāni yāni mayā kāma-hetoḥ kāma-nidānam anubhūtāni na punar evaṃ-rūpāṇāṃ dharmāṇāṃ kṛtaśa evaṃ-rūpāṇāṃ vā satvānāṃ sat-kārāya ||
atha khalu sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satvo * antarāyaṇa-madhya-gataḥ śabdam udīrayām āsa ghoṣam anuśrāvayām āsa | kaḥ puruṣeṇa + arthikaḥ kaḥ puruṣeṇa + arthika iti peyālaṃ | atha khalu māraḥ pāpīyān brāhmaṇa-gṛha-patikāṃs tathā samupasthāpayām āsa yathā taṃ ghoṣaṃ na + aśrauṣuḥ | yadā + ātmanaḥ krāyakaṃ na labhate tadā + eka-antaṃ gatvā prārodīd aśrūṇi ca prāvarttayad evaṃ ca + avadad | aho vata + asmākaṃ dur-labhā lābhā ye vayam ātma-bhāvasya + api kretāraṃ na labhāmahe | atha khalu śakro devānām indro māṇavaka-rūpeṇa yāvat sadāpraruditaṃ bodhi-satvaṃ mahā-satvam etad avocat | kiṃ tvaṃ kula-putra dīna-manā utkaṇṭhita-mānaso * aśrūṇi pravarttayamānaḥ sthitaḥ ||
sadāprarudita evam āha | ahaṃ māṇavaka dharma-kāmatayā imam ātma-bhāvaṃ vikrīya dharma-pūjāṃ karttu-kāmaḥ so * aham asya krāyakaṃ na labhe | peyālaṃ ||
atha khalu sa māṇavakaḥ sadāpraruditaṃ bodhi-satvaṃ mahā-satvam etad avocat | na mama kula-putra puruṣeṇa kṛtyam api tu khalu punaḥ pitur me yajño yaṣṭavyaḥ | tatra me puruṣasya hṛdayena kṛtyaṃ lohitena ca asthi-majjayā ca | tad dāsyasi tvaṃ krayeṇa ||
atha khalu sadāpraruditasya + etad abhūt | lābhā me su-labdhāḥ pariniṣpannaṃ ca + ātmānaṃ jāne prajñā-pāramitā + upāya-kauśalyeṣu | yan mayā + ātmanaḥ krāyako labdho hṛdaysya rudhirasya ca + asthi-majjāyāś ca ||
sa hṛṣṭa-cittaḥ kalya-cittaḥ pramudita-cittas taṃ māṇavakam etad avocat | dāsyāmi māṇavaka yena te ita ātma-bhāvād arthaḥ | yāvat sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satvas tīkṣṇaṃ śastraṃ gṛhītvā dakṣiṇaṃ bāhuṃ viddhvā lohitaṃ nisrāvayati sma dakṣiṇaṃ ca + ūruṃ viddhvā nir-māṃsaṃ ca kṛtvā + asthi bhettuṃ kuḍya-mūlam upasaṃkrāmati ||
atha khalv anyatarā śreṣṭhi-dārikā + upari-prāsāda-tala-gatā + adrākṣīt sadāpraruditaṃ bodhi-satvaṃ yāvat sā śreṣṭhi-dārikā yena sadāprarudito bodhi-satvas tena + upasaṃkramya + etad avocat | kiṃ nu khalu tvaṃ kula-putra + evaṃ-rūpām ātmanaḥ kāraṇāṃ kārayāsi + iti | yāvat sā dārikā pūjā-prayojanaṃ śrutvā punar āha | kā punas te kula-putra tato guṇa-jātir niṣpatsyate | sa tām etad avocat | sa dārike kula-putro mama prajñā-pāramitām upāya-kauśalyaṃ ca + upadekṣayti | tatra vayaṃ śikṣiṣyāmas tatra vayaṃ śikṣamāṇāḥ sarva-satvānāṃ pratiśaraṇaṃ bhaviṣyāmaḥ | peyālaṃ ||
atha khalu sā śreṣṭhi-dārikā sadāpraruditaṃ bodhi-satvam etad avocat | āścaryaṃ kula-putra | yāvad udārāḥ praṇītāś ca + amī tvayā dharmāḥ parikīrttitāḥ | eka-ekasya + api kula-putra + evaṃ-rūpasya dharmasya + arthāya gaṅgā-nadī-vālikā-upamān api kalpān evam ātma-bhāvāḥ parityaktavyā bhaveyuḥ | tathā + udārāḥ praṇītāś ca + amī tvayā dharmāḥ parikīrttitāḥ | api tu khalu kula-putra yena yena kṛtyaṃ tat te dāsyāmi suvarṇaṃ vā maṇiṃ vā muktāṃ vā vaiḍūryaṃ vā yāvad yena tvaṃ taṃ dharmodgataṃ bodhi-satvaṃ sat-kariṣyasi | yāvad vistareṇa tayā dārikayā pañca-śata-parivārayā sārddhaṃ tasya dharmodgatasya saṃkramaṇaṃ kartavyaṃ ||
atha khalu dharmodgato bodhi-satvo mahā-satvaḥ utthāya + āsanāt svakaṃ gṛhaṃ prāvikṣat | yāvat sapta varṣāṇy eka-samādhi-samāpanna eva + abhūt | sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satvaḥ sapta varṣāṇi na kāma-vitarkam utpādayām āsa | na vyāpāda-vitarkaṃ na vihiṃsā-vitarkam utpādayām āsa | na rasa-gṛddhim utpādayām āsa + anyatra | kadā nāma dharmodgato bodhi-satvo mahā-satvo vyutthāsyati | yad vayaṃ dharmodgatasya bodhi-satvasya mahā-satvasya dharma-āsanaṃ prajñāpayiṣyāmo yatra + asau kula-putro niṣadya dharmaṃ deśayiṣyati taṃ ca pṛthivī-pradeśaṃ siktaṃ saṃmṛṣṭaṃ ca kariṣyāmo nānā-puṣpa-abhikīrṇaṃ iti cintayām āsa ||
tāny api śreṣṭhi-dārikā pramukhāṇi pañca-dārikā-śatāni sadāpraruditasya bodhi-satvasya + anuśikṣamāṇāni dvābhyām eva + īryā-pathābhyāṃ kālam atināmayām āsuḥ ||
atha khalu sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satvo divyaṃ nirghoṣam aśrauṣīd itaḥ saptame divase dharmodgato bodhi-satvo mahā-satvo * asmāt samādher vyutthāya madhye nagarasya niṣadya dharmaṃ deśayiṣyati + iti | atha khalu sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satvas taṃ nirghoṣaṃ śrutvā ātta-manāḥ pramuditaḥ prīti-saumanasya-jātas taṃ pṛthivī-pradeśaṃ śodhayām āsa sārddhaṃ śreṣṭhi-dārikā-pramukhaiḥ pañcabhir dārikā-śatair dharma-āsanaṃ prajñapayām āsa sapta-ratna-mayaṃ | atha khalu sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satvas taṃ pṛthivī-pradeśaṃ sektu-kāmaś ca | na ca + udakaṃ samantāt paryeṣamāṇo * api labhate yena taṃ pṛthivī-pradeśaṃ siñced | yathā + api nāma māreṇa pāpīyasā tat sarvam udakam antar-dhāpitaṃ apy eva nāma + asya + udakam a-labhamānasya cittaṃ duṣkhitaṃ syād daurmanasyaṃ ca bhavec cittasya vā + anyathātvaṃ bhaved yena + asya kuśala-mūla-antar-dhānaṃ bhaven na vā bhrājeran kuśala-mūlāni | atha khalu sadāpraruditasya bodhi-satvasya mahā-satvasya + etad abhūt | yan nv aham ātmanaḥ kāyaṃ viddhvā imaṃ pradeśaṃ rudhireṇa siñceyaṃ | tat kasya hetoḥ | ayaṃ hi pṛthivī-pradeśae uddhata-rajasko | mā rajo-dhātur ito dharmodgatasya bodhi-satvasya mahā-satvasya kāye nipatatu | kim aham anena + ātma-bhāvena + a-vaśyaṃ-bhedana-dharmiṇā kuryāṃ | varaṃ khalu punar mama + ayaṃ kāya evaṃ-rūpayā kriyayā vinaśyatu na ca niḥ-sāmarthya-kriyayā | kāma-hetoḥ kāma-nidānaṃ bahūni me ātma-bhāva-sahasrāṇi punaḥ punar a-parimāṇe saṃsāre saṃsarato bhinnāni | yadi punar bhidyante kāmam evaṃ-rūpeṣv iva dharma-sthāneṣu bhidyantāṃ ||
atha khalu sadāprarudito bodhi-satvo mahā-satva iti pratisaṃkhyāya tīkṣṇaṃ śastraṃ gṛhītvā sva-kāyaṃ samantato viddhvā taṃ pṛthivī-pradeśaṃ sva-rudhireṇa sarvam asiñcat | evaṃ tābhir api dārikābhiḥ kṛtaṃ | na ca sadāprarudito bodhi-satvasya mahā-satvasya tāsāṃ vā sarvāsāṃ dārikāṇāṃ cittasya + anyathātvam abhūt | yatra māraḥ pāpīyān avatāraṃ labheta + iti ||
ata evaṃ catur-dharmaka-sūtre * apy uktaṃ | kalyāṇa-mitraṃ bhikṣavo bodhi-satvena mahā-satvena yāvaj-jīvaṃ na parityaktavyam api jīvita-hetor iti ||
tad evaṃ kalyāṇa-mitra-an-utsargād ātma-bhāva-ādīnāṃ rakṣā-ādikaṃ kāryaṃ ||
sūtrāṇāṃ ca sadā + īkṣaṇād bodhi-satva-śikṣā-padāni hi prāyaḥ sūtreṣv eva dṛśyante | teṣu teṣu sūtra-anteṣu bodhi-satva-samudācārā bodhi-satva-śikṣā-padāni prajñaptāni + iti vacanāt | tasmāt tad-an-īkṣaṇe mā bhūd āpattim āpannasya + apy a-jñānād a-viratir iti sadā sūtra-darśanāya + ādaraḥ kāryaḥ | tad anena kalyāṇa-mitra-an-utsargeṇa sūtra-anta-darśanena ca sarvaḥ sad-dharma-parigraha ukto bhavati ||
yathā + uktam ārya-sāgaramati-sūtre | yābhir akṣara-niruktibhiḥ so * an-abhilāpyo dharmaḥ sūcyate tāsām akṣara-niruktīnāṃ yadā dhāraṇaṃ deśanā yāvad | ayam ucyate sad-dharma-parigrahaḥ | punar a-paraṃ kula-putra ye te dharma-bhāṇakā eṣām evaṃ-rūpāṇāṃ sūtra-antānāṃ deśayitāraḥ pratipatti-sārāś ca teṣām api dharma-bhāṇakānāṃ yat sevanaṃ bhajanaṃ paryupāsanam utthānam upasthānaṃ gauravaṃ citrī-kāraḥ śuśrūṣā ārakṣā parigrahaś cīvara-piṇḍa-pātra-śayana-āsana-glāna-pratyaya-bhaiṣajya-pariṣkāra-dānaṃ sādhu-kāra-dānaṃ svāmy--ārakṣā kuśala-pakṣa-rakṣā varṇa-bhāṣaṇam a-varṇa-praticchādanatā | ayam api sad-dharma-parigrahaḥ | peyālaṃ ||
punar a-paraṃ kula-putra yā a-vivāda-paramatā | a-dharme dharma-vādināṃ ca pudgalānāṃ saha dharmeṇa nigrahaḥ | ayam api sad-dharma-parigrahaḥ | punar a-paraṃ kula-putra + a-pratihata-santānasya sarva-satva-pramokṣa-buddher nir-āmiṣa-cittasya parebhyo dharma-dānam ayam api sad-dharma-parigrahaḥ | punar a-paraṃ kula-putra yo dharma-śravaṇa-hetuko vā dharma-deśanā-hetuko vā + antaśa eka-krama-vyatihāro * antaśa eka-ucchvāsa-praśvāso vā | ayam api sad-dharma-parigrahaḥ | peyālaṃ ||
prahrutaṃ vata + idaṃ kula-putra cittaṃ viṣayeṣu | tasya yā nivāraṇā parirakṣā eka-agrī-bhāvo damaḥ śama upaśamo vinayo * ayam ucyate sad-dharma-parigrahaḥ | peyālaṃ ||
punar a-paraṃ kula-putra yena dharmeṇa yo * a-dharmaḥ pravartate tasya dharmasya + a-parigraho * an-upādānam ayam api sad-dharma-parigraha ity ādi ||
tatr dharma-bhāṇaka-sevā-ādinā kalyāṇa-mitra-an-utsarga uktaḥ | kalyāṇa-mitra-lakṣaṇaṃ ca | tad etena sad-dharma-parigraheṇa vinā | na rakṣā | na śuddhir na vṛddhis [doubtful] tataś ca so * api na bodhi-satva ity a-vaśya-kāryaḥ sad-dharma-parigrahaḥ ||
uktaṃ hi śrī-mālā-siṃha-nāda-sūtre | yāny api + imāni bhagavan gaṅgā-nadī-vālikā-samāni bodhi-satva-praṇidhānāni tāny ekasmin mahā-praṇidhāne upanikṣiptāny antar-gatāny anupratiṣṭhāni yad uta sad-dharma-parigrahe | evaṃ mahā-viṣayo bhagavan sad-dharma-parigraha iti ||
punar atra + eva + āha | syād yathā + api nāma devi mahā-balavato * api puruṣasya + alpo * api marmaṇi prahāro | vedhanīyo bhavati vādhā-karaś ca | evam eva devi mārasya pāpīyasaḥ parītto * api sad-dharma-parigraho vedhanīyo bhavati śoka-āvahaḥ parideva-karaś ca bhavati | na + ahaṃ devi anyam ekam api dharmaṃ kuśalaṃ samanupaśyāmi mārasya pāpīyasa evaṃ vedhanīyaṃ śoka-āvahaṃ parideva-karaṃ ca | yathā + ayam alpo * api sad-dharma-parigraha iti ||
punar āha | syād yathā + api nāma devi sumeruḥ parvata-rājaḥ sarvān kula-parvatān abhibhavann abhirocate ca samabhirocate ca + uccatvena vipulatvena ca | evam eva devi mahā-yānikasya kāya-jīvita-nir-apekṣasya na ca gṛhīta-cittasya sad-dharma-parigraho nava-yāna-saṃprasthitānām api kāya-jīvita-sa-apekṣāṇāṃ mahā-yānikānāṃ sarvān kuśalān dharmān abhibhavati + ity ādi ||
tathā + ārya-sāgaramati-sūtre * apy āha | parigṛhīto bhavatī jinebhir devebhi nāgebhi ca kinnarebhiḥ | puṇyena jñānena parigṛhītaḥ sad-dharma-dhāritva tathā-gatānām ||
peyālaṃ ||
sa śūnya-kṣetreṣu na jātu jāyate sarvatra jātau ca jinaṃ sa paśyati | dṛṣṭvā ca tasmiṃl labhate prasādaṃ sad-dharma-dhāritva tathā-gatānām ||
jāti-smaro bhavati mahā-ātma-dharmā pravrajya-lābhī bhavate punaḥ punaḥ | pariśuddha-cārī pratipatti-sāraḥ sad-dharma-dhāritva tathā-gatānām ||
peyālaṃ ||
lābhī ca bhotī vidu-dhāraṇīye na naśyate kalpa-śatebhi yac-chubham | pratibhānavanto bhavate a-saktaḥ sad-dharma-dhāritva tathā-gatānāṃ ||
śakro * atha brahmā tatha loka-pāl-o manuṣya-rājā bhuvi cakra-varttī | sukhena saukhyena sa bodhi budhyate sad-dharma-dhāritva tathā-gatānām ||
dvātriṃśa kāye * asya bhavanti lakṣaṇāḥ a-nindita-aṅgo bhavate vi-cakṣaṇaḥ | na tasya tṛptiṃ labhi prekṣamāṇāḥ sad-dharma-dhāritva tathā-gatānām ||
na tasya saṃmuhyati bodhi cittaṃ na ca + uddhuraḥ pāramitā carīṣu | a-saṃgṛhītaḥ kuśalaḥ śatebhiḥ sad-dharma-dhāritva tathā-gatānām iti ||
śīla-pāramitāyāṃ sad-dharma-parigraho nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ ||
[iii. dharmabhāṇakādirakṣā]
dharma-bhāṇaka-ādi-rakṣā tṛtīyaḥ paricchedaḥ ||
uktas trayāṇām api sāmānyena rakṣā-ādy-upāyaḥ | rakṣā-ādayas tu vācyāḥ | tatra + ātma-bhāve kā rakṣā yad an-artha-vivarjanaṃ ||
tatra + iti sad-dharma-parigrahe varttamānasya + ātma-bhāva-rakṣā cintyate yathā parān na nāśayet | idaṃ ca an-artha-vivarjanam ārya-gagana-gañja-sūtre sad-dharma-dhāraṇa-udyatair bodhi-satvair bhāṣitaṃ ||
vayam utsahāmo bhagavan nirvṛte dvi-pada-uttame | sad-dharmaṃ dhārayiṣyāmaḥ tyaktvā kāyaṃ sva-jīvitam ||
lābha-sat-kāram utsṛṣṭvā sarvaṃ ca + utsṛjya saṃstavaṃ | an-utsṛṣṭvā imaṃ dharmaṃ buddha-jñāna-nidarśakam ||
ākrośa-paribhāṣāṃś ca dur-ukta-vacanāni ca | kṣāntyā tān marṣayiṣyāmaḥ sad-dharma-pratisaṃgrahāt ||
uccagghanāṃ tarjanāṃ ca a-varṇam a-yaśāṃsi ca | sarvāṃs tān marṣayiṣyāmo dhārayanta imaṃ nayam || pe ||
evaṃ-vidhe mahā-ghore bhikṣu-rājāna-kṣobhaṇe | vilopa-kāle satvānāṃ sad-dharmaṃ dhārayāmahe ||
gambhīrā ye ca sūtra-antā vimukti-phala-saṃhitāḥ | pratīcchakā na bhesyanti | citrā mṛkṣyanti te kathās || pe ||
maitrīṃ teṣu kariṣyāmo ye dharmeṣv a-pratiṣṭhitāḥ | kāruṇyaṃ ca kariṣyāmo dhārayanta imaṃ nayam ||
dṛṣṭvā duḥ-śīla-satvāṃś ca icchā-lobha-pratiṣṭhitān | aśru-pātaṃ kariṣyāmo gatiḥ kāndhasya bhāvitā ||
sahasā + eva ca taṃ dṛṣṭvā sad-dharma-pratibādhakaṃ | dūrato maitram eṣyāmo mā no ruṣyeta eva hi ||
rakṣiṣyāmo yathā-śaktyā vācā-karmasu saṃvṛtāḥ | sahasā + enān na vakṣyāmaḥ sva-pāpe * asmin pratiṣṭhitān ||
dānais tathā + api sat-kāraiḥ paripācya + iha tān narān | paścā + enāṃś codayiṣyāmo bhūtam āpāya-go-carān ||
gṛhi-saṃbhava-saṃtyaktāḥ prānta-araṇya-su-go-carāḥ | mṛga-bhūtā bhaviṣyāmo * alpa-arthā alpa-kṛtyakāḥ || pe ||
dāntāḥ śāntāś ca muktāś ca grāme * asminn avatīrya ca | deśayiṣyāmahe dharmaṃ satvā ye dharmata-arthikā ||
su-dūram api yāsyāmo dharma-kāmān niśamya ca | dharma-ārāma-rati-prāptā arthaṃ karttā + asma dehinām ||
saṃmukhaṃ tatra saṃdṛśya satvānāṃ skhalitaṃ pṛthu | ātma-prekṣā bhaviṣyāmo dharma-sauratya-saṃsthitāḥ ||
a-sat-kṛtāḥ sat-kṛtā vā meru-kalpāḥ prabhūya ca | an-upaliptā lokena bhesyāmo loka-nāyakāḥ ||
bhikṣūṇāṃ bhinna-vṛttānāṃ parivādaṃ niśamya ca | karma-svakā bhavisyāmo mā + eṣāṃ karma vipacyatām ||
badhakān yojayiṣyanti dharmeṣv eṣu hi vartatāṃ | ete dharmā na ca + asmākaṃ saṃvidyante kathañ-cana ||
asmākaṃ śramaṇānāṃ hi na ca śrāmaṇakā guṇāḥ | bhūtāṃ codana saṃśrutya idaṃ sūtraṃ pratikṣipan ||
saṃchinna-karṇa-nāsānām ādarśā + eṣāṃ kutaḥ priyaḥ | codanāṃ bhūtataḥ śrutvā sad-dharmaṃ te kṣipanti tam ||
ye bhikṣavo bhaviṣyanti sad-dharma-pratigrāhakāḥ | ceṣṭiṣyante tathā teṣāṃ kaś-cid dharmam imaṃ śṛṇot ||
rājāno grāhayiṣyanti bhesyanti ca mahā-janaḥ | buddha-adhiṣṭhānataḥ satvā dharmaṃ śroṣyanti + imaṃ [doubtful] tadā ||
tasmin kāle vayaṃ kaṣṭe tyaktvā kāyaṃ sa-jīvitaṃ | sad-dharmaṃ dhārayiṣyāmaḥ satvānāṃ hita-kāraṇād | iti ||
ārya-sad-dharma-puṇḍarīke * apy uktaṃ ||
ācāra-go-cara-rakṣī a-saṃsṛṣṭaḥ śucir bhavet | varjayet saṃstavaṃ nityaṃ rāja-putrebhi rājabhiḥ ||
ye ca + api rājñāṃ puruṣāḥ kuryāt te hi na saṃstavaṃ | caṇḍāla-muṣṭikaiḥ śauṇḍais tīrthikaiś ca + api sarvaśaḥ ||
adhimānīn na seveta [doubtful] vinayec ca + āgame sthitān | arhanta-saṃmatān bhikṣūn duḥ-śīlāṃś ca + eva varjayet ||
bhikṣuṇīṃ varjayen nityaṃ hāsya-saṃlāpa-go-carāṃ | upāsikāś ca varjeyā prakaṭam an-avasthitāḥ ||
strī-paṇḍakāś ca ye satvāḥ saṃstavaṃ tair vivarjayet | kuleṣu ca + api vadhukāḥ kumāryaś ca vivarjayet ||
na tāḥ saṃmodayej jātu kauśalyaṃ sādhu pṛcchitṛṃ [doubtful] | saṃstavaṃ ca vivarjeyā saukara-aurabhrikaiḥ saha ||
strī-poṣakāś ca ye satvā varjayet tehi saṃstavaṃ | naṭair jhallaka-mallebhir ye ca + anye tādṛśā janāḥ ||
vāra-mukhyān na seveta ye ca + anye bhoga-vṛttinaḥ | pratisaṃmodanaṃ tebhiḥ sarvaśaḥ parivarjayet ||
yadā ca dharmaṃ deśeyā mātṛ-grāmasya paṇḍito | na ca + ekaḥ praviśet tatra na + api hāsya-sthito bhaved iti ||
ayaṃ ca + a-paro * an-artho bhaved yad idaṃ māra-karma + uktaṃ prajñā-pāramitāyāṃ | māraḥ pāpīyāṃs tasya bodhi-satvasya + a-ciraṃ yāna-saṃprasthitasya + antike balavattaram udyogam āpatsyate | atra + eva + āha | punar a-param ānanda yasmin samaye bodhi-satvo mahā-satvaḥ prajñā-pāramitāyāṃ yogam āpadyate tasmin samaye mārāḥ pāpīyāṃso bodhi-satvasya viheṭhanam upasaṃharanti bhayaṃ saṃjanayanti | ulkā-pātān diśi dig-vahān utsṛjanti saṃdarśayanti | apy eva nāma + ayaṃ bodhi-satvo mahā-satvo * avanīyeta vā roma-harṣo vā + asya bhaved iti | yena + asya + eka-citta-utpādo * api kṣīyeta + an-uttarāyāḥ samyak-saṃbodher iti | punar a-param anya-vijñāna-saṃjñino likhiṣyanti yāvat paryavāpsyanti | na vayam atra + āsvādaṃ labhāmahe ity utthāya + āsanāt prakramiṣyanti | evaṃ vijṛmbhamāṇā uccagghanto yāvat paryavāpsyanti + iti māra-karma | evam utpatsyante jana-pada-grāma-ādi-vitarkāḥ | evam ācārya-upādhyāya-mātā-pitṛ-mitra-amātya-jñāti-sālohita-manasi-kārāḥ | evaṃ cora-manasi-kārāḥ | evaṃ cīvara-ādi-manasi-kārāḥ | punar a-paraṃ dharma-bhāṇakaś chandiko bhaviṣyati imāṃ gambhīrāṃ prajñā-pāramitāṃ lekhayituṃ yāvad vācayitu.ṃ dharma-śravaṇikaś ca kilāsī bhaviṣyati | evaṃ viparyayāt | dharma-bhāṇakaś ca deśa-antaraṃ gantu-kāmo bhaviṣyati dhārma-śravaṇikāś ca na + iti neyaṃ | evaṃ dharma-bhāṇako mahā-iccho bhaviṣyati dhārma-śravaṇiko * alpa-iccha iti neyaṃ | saṃkṣepād dharma-bhāṇaka-dhārma-śravaṇikayor yā kā-cid vidhuratā sarvaṃ tan māra-karma + ity uktaṃ ||
ārya-gagana-gañja-sūtre * apy uktaṃ | iti hi yāvad a-kuśala-dharma-anuvarttanatā | kuśala-dharma-utsargaś ca sarvaṃ tan māra-karma + iti ||
ārya-sāgaramati-sūtre * apy āha | punar a-paraṃ bhagavan bodhi-satva āraṇyako bhavati prānta-śayyā-āsana-abhirato * alpa-icchuḥ saṃtuṣṭaḥ pravivikto * a-saṃsṛṣṭo gṛha-stha-pravrajitaiḥ | so * alpa-arthatayā + alpa-kṛtyatayā ca sukhaṃ viharati na ca bāhaśrutya-paryeṣṭāv abhiyukto bhavati na satva-paripākāya na ca dharma-śravaṇe vā dharma-sāṃkathhye vā + artha-viniścaya-kathāyāṃ vā vartamānāyāṃ saṃkramitavyaṃ manyate | na paripṛcchana-jātīyo bhavati | na kiṃ-kuśala-abhiyukto bhavati | tasya + araṇya-vāsena ca + eka-ārāma-ratitayā ca kleśā na samudācaranti | sa paryutthāna-viṣkambhaṇa-mātreṇa tuṣṭiṃ vindati | na ca + anuśaya-samudyātāya mārgaṃ bhāvayati | sa tatra na + ātma-arthāya pratipanno bhavati na para-arthāya | ayaṃ bhagavan bodhi-satvasya + araṇya-vāsa-pratisaṃyuktaḥ saptamo māra-aṅkuśa iti || pe ||
punar a-paraṃ bhagavan bodhi-satvaḥ kalyāṇa-mitra-prati-rūpakāṇi pāpa-mitrāṇi sevate bhajate paryupāste | ye hy enaṃ saṃgraha-vastubhyo vicchandya puṇya-saṃbhārāt sad-dharma-parigrahād vicchandya praviveke niyojayanti | alpa-arthāya + alpa-kṛtyatāyāṃ niyojayanti | śrāvaka-praty-eka-buddha-pratisaṃyuktāś ca + asmai kathā abhīkṣṇaṃ deśayanti ||
yasmiṃś ca samaye bodhi-satvo viveka-vāsena mahā-yāne * abhyudgacchet tasmin samaye taṃ bodhi-satvaṃ vaiyāvṛtya-palibodhe niyojayanti vaiyāvṛtyaṃ bodhi-satvena + a-vaśyaṃ karaṇīyaṃ ||
yasmiṃś ca samaye bodhi-satvo vaiyāvṛtye saṃniyojayitavyas tasmin samaye viveke niyojayanti | evaṃ ca + enaṃ vadanti | ārabdha-vīryasya bodhi-satvasya bodhir na ku-sīdasya | sacet tvam aṣṭābhir navabhir vā kalpair an-uttarāṃ samyak-saṃbodhiṃ na + abhisaṃbhotsyase | na bhūyaḥ śakyasy an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃboddhum | tatra bhagavan | bodhi-satvo * aty-ārabdhena vīryeṇa sthānaṃ khalu punar etad vidyate yan nirvāṇa-phalaṃ prāpnuyād | ayaṃ bhagavan | bodhi-satvasya kalyāṇa-mitra-prati-rūpakeṇa daśamo māra-aṅkuśaḥ ||
ye * api tato * anye bodhi-satva-yānīyāḥ pudgalā māra-aṅkuśa-āviddhāḥ pratyaveteṣu dharmeṣu caranti taiḥ sārddhaṃ ratiṃ vindati | tathā hi tad-anuvarttakā bhavanti sa hīna-sevī viśeṣam an-adhigato hīna-gatiṃ gacchati yad uta dhanva-gatiṃ jaḍa-eḍa-mūka-gatiṃ yāvad ekādaśo māra-aṅkuśa iti ||
yena ca + evaṃ saṃtaty-ārabdha-vīryasya nir-vedāt sarvathā bodhi-satva-bhāva eva bhavaty ata eva ratna-meghe * abhihitaṃ | iha bodhi-satvaḥ sarva-īryā-patheṣu vīryam ārabhate | tathā ca + ārabhate yathā na kāya-khedaṃ saṃjanayati | na citta-khed.am | idam ucyate bodhi-satvasya sāṃtatya-vīryam iti | kīdṛśaṃ tad vīryaṃ | yena khedo bhavati | yad idam alpa-balasya guru-karma-ārambho * ati-velāyāṃ vā + a-paripakva-adhimukter vā duṣkara-karma-ārambhas tad yathā sva-māṃsa-dāna-ādiḥ | dattaś ca + anena + ātma-bhāvaḥ | kintv a-kāla-paribhogād vārayati | anyathā hi teṣām eva satvānāṃ bodhi-satva-khedena bodhi-citta-vīja-nāśān mahataḥ phala-rāśer nāśaḥ syāt ||
ataś ca gagana-gañja-sūtre * abhihitaṃ | a-kāla-pratikāṅkṣaṇatā māra-karma + iti | na + apy a-kāla ity ātma-bhāva-tyāga-cittam eva na + utpādya + abhyāsa-an-ārambhād * dhi na kadā-cid dadyāt | tasmād evaṃ smṛtim upāsthāpya bodhi-citta-paripācana-virodhibhyo mohāt sva-artha-ghātibhyaḥ piśita-aśanebhyaḥ karma-kāribhyaś ca + ātma-bhāvo rakṣitavyaḥ ||
bhaiṣajya-vṛkṣasya su-darśanasya mūla-ādi-bhogyasya yathā + eva vījaṃ | dattvā + api saṃrakṣyam a-kāla-bhogāt saṃbuddha-bhaiṣajya-taros tathā + eva ||
ayaṃ samāsato māra-karma + an-arthaḥ ||
asya visarjanaṃ ratna-megha-sūtre kathitaṃ | kathaṃ ca kula-putra + atra bodhi-satvo māra-karma-parihāra-upāya-kuśalo bhavati | iha bodhi-satvo * a-kalyāṇa-mitraṃ sarveṇa sarvaṃ parivarjayati | a-prati-rūpa-deśa-vāsaṃ lokāyata-mantra-sevana-bhāvanāṃ lābha-sat-kāra-pūjā-upasthāna-bahu-mānaṃ sarveṇa sarvaṃ parivarjayati | ye ca + anye upakleśā bodhi-pakṣya-mārga-antarāyikās tān sarveṇa sarvaṃ parivarjayati | teṣāṃ ca prati-pakṣaṃ bhajate ||
atra + eva ca + a-kalyāṇa-mitra-lakṣaṇam uktaṃ | śīla-vipanna-pudgala-vivarjanatayā pāpa-mitra-parivarjanā veditavyā | evaṃ dṛṣṭi-vipanna-ācāra-vipanna-ājīva-vipanna-pudgala-vivarjanatayā | saṅgaṇikā-ārāma-pudgala-vivarjanatayā | kuśīda-pudgala-vivarjanatayā | saṃsāra-abhirata-pudgala-vivarjanatayā | bodhi-parāṅ-mukha-pudgala-parivarjanatayā | gṛhi-saṃsarga-vivarjanatayā pāpa-mitra-parivarjanā veditavyā | tena ca kula-putra + etāni sthānāni parivarjayatā na teṣāṃ pudgalānām antike duṣṭa-cittam utpādayitavyaṃ na pratigha-cittaṃ na + avamanyanā-cittam utpādayitavyam | evaṃ ca anena cittam upasthāpayitavyam | uktaṃ hi bhagavatā dhātuśaḥ satvāḥ kāma-ādi-dhātuṃ āsravanti jāyante saṃsyandante saṃsargāc ca vinaśyanti | tasmād ahaṃ saṃsargaṃ varjayiṣyāmi + iti ||
bodhi-citta-saṃpramoṣo * apy an-arthaḥ tasya ca hetur ukto ratna-kūṭe | caturbhiḥ kāśyapa dharmaiḥ samanvāgatasya bodhi-satvasya bodhi-cittaṃ muhyati | katamaiś caturbhiḥ | ācārya-guru-dakṣiṇīya-visaṃvādanatayā pareṣām a-kaukṛtye kaukṛtya-upasaṃharaṇatayā | mahā-yāna-saṃprasthitānāṃ ca satvānām a-varṇa-a-yaśo * a-kīrty-a-loka-niścāraṇatayā māyā-śāṭhyena ca param upacarati na + adhyāya-āśayena + iti asya vivarjanam atra + uktaṃ | caturbhiḥ kāśyapa dharmaiḥ samanvāgatasya bodhi-satvasya sarvāsu jātiṣu jāta-mātrasya bodhi-cittam āmukhī-bhavati | na ca + antarā muhyati yāvad bodhi-maṇḍa-niṣadanāt | katamaiś caturbhiḥ | yad uta jīvita-hetor api saṃprajānan mṛṣā-vādaṃ na prabhāṣate | antaśo hāsya-prekṣikayā + api | adhyāśayena ca sarva-satvānām antike tiṣṭhaty apagata-māyā-śāṭhyatayā sarva-bodhi-satveṣu ca śāstṛ-saṃjñām utpādayati | catur-diśaṃ ca teṣāṃ varṇaṃ niścārayati | yāṃś ca satvān paripācayati tān sarvān an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau samādāpayati | prādeśika-yāna-a-spṛhaṇatayā | ebhiḥ kāśyapa caturbhir iti ||
siṃha-paripṛcchāyām apy āha | na jātu dharma-dānasya antarāyaṃ karoti yaḥ | tena + asau labhate kṣipraṃ loka-nāthehi saṅgamam ||
tathā jāti-smarād dharma-dānāj jānīṣva + evaṃ kumāraka + iti ||
tathā + atra + eva | bodhi-cittaṃ na riñcati tena sarvāsu jātiṣu | svapna-antare * api tac-cittaṃ kiṃ punar yadi jāgrataḥ ||
āha | yeṣu virati-sthāneṣu grāmeṣu nagareṣu vā | samādāya + iti bodhāya tena cittaṃ na riñcati ||
ārya-mañjuśrī-buddha-kṣetra-guṇa-vyūha-alaṃ-kāra-sūtre * apy āha | caturbhir dharmaiḥ samanvāgato bodhi-satvaḥ praṇidhānān na calati || pe ||
nihatamānaś ca bhavati + īrṣya-mātsarya-parivarjakaś ca bhavati para-saṃpadaṃ ca dṛṣṭvā ātta-manā bhavati + iti | idam eva pātra-bodhi-cittasya sphuṭataram a-saṃpramoṣa-kāraṇaṃ yat tatra + eva ratna-kūṭe * abhihitam | sarva-īryā-patheṣu bodhi-citta-parikarmaṇatayā | bodhi-citta-pūrvaṅ-gamatayā ca + iti ||
tathā hi candra-pradīpa-sūtre pāṭhaḥ | ārocayāmi prativedayāmi vo yathā yathā bahulu vitarkayen naraḥ tathā tathā bhavati tan-nimna-cittaḥ tehī vitarkehi tan-niśritehi + iti ||
avasādo * apy an-artha etad-varjanaṃ ca ratna-meghe dṛṣṭaṃ | iha bodhi-satvo na + evaṃ cittam utpādayati | duṣ-prāpā bodhir manuṣya-bhūtena satā | idaṃ ca me vīryaṃ parīttaṃ ca ku-sīdo * ahaṃ bodhiś ca + ādīpta-śiraś-caila-upamena bahūn kalpān | bahūni kalpa-śatāni bahūni kalpa-sahasrāṇi samudānetavyā | tan na + aham utsahae īdṛśaṃ bhāram udvoḍhuṃ ||
kiṃ tarhi bodhi-satvena + evaṃ cittam utpādayitavyaṃ | ye * api te * abhisaṃbuddhās tathā-gatā arhantaḥ samyak-saṃbuddhā ye ca + abhisaṃbuddhyante ye vā + abhisaṃbhotsyante * api + īdṛśena + eva nayena īdṛśyā pratipadā | īdṛśena + eva vīryeṇa + abhisaṃuddhā abhisaṃbudhyante * abhisaṃbhotsyante ca | yāvan na te tathā-gata-bhūtā eva + abhisaṃbuddhāḥ | aham api tathā tathā ghaṭiṣye tathā tathā vyāyaṃsye sarva-satva-sādhāraṇena vīryeṇa sarva-satva-ārambaṇena vīryeṇa yathā + aham an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbhotsyae iti ||
punar a-paro * an-artho ratna-kūṭe dṛṣṭaḥ | a-paripāciteṣu satveṣu viśvāso bodhi-satvasya skhalitaṃ a-bhājanī-bhūteṣu satveṣu + udāra-buddha-dharma-saṃprakāśanāt bodhi-satvasya skhalitaṃ ||
udāra-adhimuktikeṣu satveṣu hīna-yāna-saṃprakāśanād bodhi-satvasya skhalitam iti | samyak-smṛty-upasthiteṣu śīlavatsu kalyāṇa-dharmeṣu prati-vimānanā duḥ-śīla-pāpa-dharma-saṃgrahā bodhi-satvasya skhalitam iti ||
an-adhimuktir apy an-arthaḥ | yathā + uktaṃ rāṣṭrapāla-sūtre | yasya adhimukti na vidyati buddha-dharma-gaṇe ca na tasya dhimuktiḥ | śikṣa-vrateṣu na tasya dhimuktiḥ pāpamates tira-pāya-mukhasya ||
sa itaś cyuto manu-jeṣu karma-vaśād a-budho hi vimūḍhaḥ | narakeṣv atha tirya-gatīṣu preta-gatīṣu ca vindati duṣkham ||
iti asya visarjanaṃ ratna-kūṭe * abhihitaṃ dṛṣṭaṃ | yeṣu ca + asya gambhīreṣu buddhinā + avagāhate | tatra tathā-gata eva sākṣī + iti kṛtvā na pratikṣipati | tathā-gata eva janīte | na + ahaṃ jāne | an-antā buddha-bodhir nānā-adhimuktikatayā tathā-gatānāṃ satveṣu dharma-deśanā pravarttatae iti ||
vaiyāvṛtya-vartamānena + an-artha-vivarjana-kuśalena bhavitavyaṃ | bodhi-satva-prātimokṣe hi saha-dhārmike dharma-śravaṇe | tathā-gata-pūjāyāṃ ca vaiyāvṛtyam upadiṣṭaṃ tatra yā vṛttiḥ sā ratna-rāśi-sūtrād āgatā | tatra vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā sarva-bhikṣu-saṃghasya cittam abhirādhayitavyaṃ | tatra ye bhikṣava āraṇyakāḥ prānta-śayyā-āsanikās teṣāṃ | vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā sarveṇa sarvaṃ na karma-samutthānaṃ dātavyaṃ | yadi punar āraṇyakasya bhikṣoḥ saṃgha-paryāpannaṃ śaikṣakaṃ karma prāpnuyāt | etena vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā + ātmanā + eva tat kartavyaṃ | anyataro vā bhikṣur adhyeṣyo na punaḥ sa āraṇyako bhikṣur utpīḍayitavyas tatra yo bhikṣuḥ piṇḍa-cāriko bhavati tasya tena vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā praṇīta-bhojaneṣu saṃvibhāgaḥ kartavyaḥ | tatra kāśyapa yo bhikṣur yoga-ācārī bhavati | tasya tena vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā + anulomikāny upakaraṇāny upasaṃhartavyāni glāna-pratyaya-bhaiṣajya-pariṣkārāś ca | yasmiṃś ca pradeśe sa yoga-ācārī bhikṣuḥ prativasati tasmin pradeśe na ucca-śabdaḥ kartavyaḥ | rakṣitavyo vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā yoga-ācārī bhikṣuḥ | śayyā-āsana-upastambhanā + asya kartavyā | praṇītāni ca saṃpriyāṇi yoga-ācāra-bhūmy-anukūlāni khādanīya-bhojanīyāny upanāmayitavyāni || pe ||
ye bhikṣavo bāhuśrutye * abhiyuktā bhavanti teṣām utsāho dātavyaḥ | yāvat te * api parirakṣitavyāḥ | ye dhārma-kathikā bhikṣavo bhaviṣyanti | teṣāṃ pratīhāra-dharmatā kartavyā | yāvad dhārma-śravaṇikāś ca + udyojayitavyāḥ parṣan-maṇḍalaṃ parisaṃsthāpayitavyaṃ | sāṃkathya-maṇḍalaṃ viśodhayitavyaṃ yāvat sādhu-kāra-bahulena ca + asya bhavitavyaṃ || pe ||
na kva-cid vastuni aiścarya-saṃjñā + utpādayitavyā | kiyat parīttam api kāryaṃ saṃgha-matena kartavyaṃ | na sva-matena yāvan na sāṃghikaś cāturdiśa-sāṃghikena saṃsṛṣṭaḥ kartavyaḥ | evaṃ viparyayād evaṃ staupikena saha + anyo-nya-saṃsarga-pratiṣedhaḥ | yadi cāturdiśe saṃghe vaikalyaṃ bhavet sāṃghikaś ca lābha utsado bhavet tena vaiyāvṛtya-kareṇa bhikṣuṇā bhikṣu-saṃgham eka-mānasaṃ kṛtvā | sāṃghika-lābhāc cāturdiśa-sāṃghika-kāryaṃ kartavyaṃ | evaṃ stūpe * api pralugne * ayam eva vidhir dāyakān dāna-patīn vā samādāpya pratisaṃskartavya ity ājñā | yadi punaḥ kāśyapa kiyad bahur api staupiko lābho bhavet | sa vaiyākṛtya-kareṇa na saṃghena cāturdiśa-saṃghe upanāmayitavyaḥ | tat kasmād * dhetoḥ | yā staupikā antaśa ekadaśā + api śrāddhaiḥ prasāda-bahulair niryātitā bhavati | sā sa-devakasya lokasya caityaṃ | kaḥ punar vādo ratnaṃ vā ratna-saṃmataṃ vā yac ca stūpe cīvaraṃ niryātitaṃ bhavati | tat tatra + eva tathā-gata-caitye vāta-ātapa-vṛṣṭibhiḥ parikṣayaṃ gacchatu | na punaḥ staupikaṃ cīvaraṃ hiraṇya-mūlyena parivartayitavyaṃ | na hi staupikasya kaś-cid argho na + api stūpasya kena-cid vaikalyaṃ yo hi kaś-cit kāśyapa vaiyāvṛtya-karo bhikṣū ruṣṭa-cittaḥ śīlavatāṃ dakṣiṇīyānām [doubtful] aiśvaryād ājñaptiṃ dadāti sa tena + a-kuśalena karmaṇā naraka-gāmī bhavati + iti | yadi manuṣya-lokam āgacchati dāso bhavati para-karma-karo lābhī ca bhavati khaṭa-capeṭa-pracaṇḍa-prahārāṇāṃ | pe | daṇḍa-karma-bhaya-tarjitaṃ bhikṣuṃ karoty a-kāla-preṣaṇam a-kāla-jñaptiṃ dadāti | sa tena + a-kuśalena
karmaṇā bahuśaṅkur nāma praty-eka-narakas tatra + asya + upapattir bhavati | yāvat sahasra-viddhaḥ kāyo bhavati | ādīptaḥ | pradīptaḥ saṃprajvalitaḥ | pe | yojana-śata-vistāra-pramāṇā jihvā bhavati | tasya tatra jihvā-indriye bahūni śaṅku-śata-sahasrāṇi ādīptāni ayas-mayāni nikhātāni bhavanti | yo hi kaś-cit kāśyapa vaiyavṛtya-karo bhikṣur āgata-āgataṃ sāṃghikaṃ lābhaṃ sannidhiṃ karoti na kāla-anukālaṃ dadāti | udvaśyāpayitavyā viheṭhayitvā dadāti | keṣāñ-cin na dadāti | sa tena + a-kuśala-mūlena jaṅghā nāma gūtha-mṛtikā-preta-yonis tatra + asya + upapattir bhavati | tatra + asya + anye pretā bhojanaṃ gṛhītvā + apadarśayanti | sa udvaśyamānas tad-bhojanam a-nimiṣābhyāṃ netrābhyāṃ paśyamānaḥ kṣut-pipāsā-parigato duṣkhāṃ | vedanāṃ vetti na ca varṣa-sahasreṇa + api tasya bhojanasya lābhī bhavati | yad api kadā-cit karhi-cid bhojanaṃ labdhaṃ bhavati tad uccāraṃ bhavati pūya-śoṇitaṃ vā + iti ||
saṃgharakṣita-avadāne * apy an-artha uktaḥ | yāṃs tvaṃ saṃgharakṣita satvān adrākṣīḥ kuḍya-ākārāṃs te bhikṣava āsan | taiḥ sāṃghikaṃ kuḍyaṃ śleṣmaṇā nāśitaṃ | tasya karmaṇo vipākena kuḍya-ākārāḥ saṃvṛttāḥ | yāṃs tvaṃ saṃgharakṣita satvān adrākṣīḥ stambha-ākārāṃs te bhikṣava āsan | taiḥ sāṃghika-staṃbhaḥ siṃhāṇakena nāśitaḥ | tena stambha-ākārāḥ saṃvṛttāḥ | yāṃs tvaṃ satvān adrākṣīr vṛkṣa-ākārān patra-ākārān phala-ākārān te * api bhikṣava āsan | tair api sāṃghikāni vṛkṣa-patra-pus.pa-phalāni paudgalika-paribhogena paribhuktāni tena te vṛkṣa-patra-puṣpa-phala-ākārāḥ saṃvṛttāḥ | yāṃs tvaṃ satvān adrākṣī rajjv-ākārān saṃmārjany--ākārāṃs te bhikṣava āsan | taiḥ sāṃghikā rajju-sammārjanyaḥ paudgalika-paribhogena paribhuktās tena rajjv-ākārāḥ sammārjany--ākārāś ca saṃvṛttāḥ | yaṃ tvaṃ satvam adrākṣīs taṭṭa-ākāraṃ sa śrāmaṇeraka āsīt | sa taṭṭukaṃ nirmādayati | āgantukāś ca bhikṣavo * abhyāgatāḥ | tair asau dṛṣṭaś ca pṛṣṭaś ca śrāmaṇeraka kim ayaṃ saṃghasya pānakaṃ bhaviṣyati | sa mātsarya-upahata-cittaḥ kathayati | kiṃ na paśyatha taṭṭukaṃ nirmāditaṃ pītaṃ pānakam iti | te vṛttā velā + iti nairāśyam āpannā hīna-dīna-vadanāḥ prakrāntāḥ | sa tasya karmaṇo vipākena taṭṭuka-ākāraḥ saṃvṛttāḥ ||
yaṃ tvam satvam adrākṣīr udūkhala-ākāraṃ so * api bhikṣur āsīt | tasya pātra-karma pratyupasthitaṃ | tatra ca + ekaḥ śrāmaṇerako * arhan mudrā-vāre niyuktaḥ | sa tena + uktaḥ śrāmaṇeraka dadasva me khalistākaṃ kuṭṭayitvā + iti | sa kathayati | sthavira tiṣṭha tāvan muhūrtaṃ vyagro * asmi paścāt kuṭṭayitvā dāsyāmi + iti | sa saṃjāta-āmarṣaḥ kathayati | śrāmaṇeraka yadi mama kalpate udūkhalaṃ spraṣṭuṃ tvām eva + aham udūkhale prakṣipya kuṭṭayeyaṃ | prāg eva khalistokam iti | sa śrāmaṇeraḥ saṃlakṣayati | tīvra-paryavasthāna-paryavasthito * ayaṃ | yady aham asmai prativacanaṃ dāsyāmi bhūyasyā mātrayā prakopam āpatsyati + iti tūṣṇīm avasthitaḥ | yadā + asya paryavasthānaṃ vigataṃ tadā + upasaṃkramya kathayati | sthavira jānīṣe tvaṃ ko * aham iti | sa kathayati | jāne tvāṃ kāśyapasya samyak-saṃbuddhasya pravrajitaṃ śrāmaṇerakaṃ | aham api bhikṣuḥ sthaviraḥ | śrāmaṇerakaḥ kathayati | yady apy evaṃ tathā + api tu yan mayā pravrajitena karaṇīyaṃ tat kṛtaṃ | kiṃ kṛtaṃ kleśa-prahāṇaṃ chinna-sakala-bandhano * ahaṃ sarva-bandhana-vinirmuktaḥ | kharaṃ te vāk-karma niścāritaṃ | atyayam atyayato deśaya | apy eva nāma etat karma-parikṣayaṃ tanutvaṃ paryādānaṃ gacched iti | tena + atyayam atyayato na deśitaṃ tena karmaṇā + udūkhala-ākāraḥ saṃvṛttaḥ ||
yāṃs tvaṃ satvān adrākṣīḥ sthālya-ākārān | te kalpi-kārakā āsan bhikṣūṇām upasthāyakāḥ | te bhaiṣajyāni kvāthayanto bhikṣubhir a-priyam uktāḥ taiś cittaṃ pradūṣya sthālyo bhinnāḥ tena sthālya-ākārāḥ saṃvṛttāḥ | yaṃ tvaṃ satvam adrākṣīr madhye chinnaṃ tantunā dhāryamāṇaṃ so * api bhikṣur āsīl lābhī grāhikaḥ tena mātsarya-abhibhūtena lābhaḥ saṃparivartitaḥ | yo vārṣikaḥ sa haimantikaḥ pariṇāmitaḥ | yas tu haimantikaḥ sa vārṣikaḥ pariṇāmitaḥ | tasya karmaṇo vipākena madhye chinnas tantunā dhāryamāṇo gacchati ||
śikṣā-samuccaye dharma-bhāṇaka-ādi-rakṣā-paricchedas tṛtīyaḥ ||
[iv. (caturthaḥ paricchedaḥ)]
a-pare * api mahanto * an-arthāḥ sūtra-anteṣu + uktāḥ | yathā tāvad ākāśa-garbha-sūtre | pañca + imāḥ kula-putra kṣatriyasya mūrddha-abhiṣiktasya mūla-āpattayaḥ | yābhir mūla-āpattibhiḥ kṣatriyo mūrddha-abhiṣiktaḥ sarvāṇi pūrva-avaropitāni kuśala-mūlāni jhāṣayati | vastu-patitaḥ pārājikaḥ sarva-deva-manuṣya-mukhebhyo * apāya-gāmī bhavati | katamāḥ pañca | yaḥ kula-putra mūrddha-abhiṣiktaṃ staupikaṃ vastv apaharati sāṃghikaṃ vā cāturdiśa-sāṃghikaṃ vā niryātitaṃ vā | svayaṃ vā + apaharati hārayati vā | iyaṃ prathamā mūla-āpattiḥ ||
yaḥ punar dharmaṃ pratikṣipati śrāvaka-niryāṇa-bhāṣitaṃ vā praty-eka-buddha-niryāṇa-bhāṣitaṃ vā mahā-yāna-niryāṇa-bhāṣitaṃ vā pratikṣipati pratiṣedhayati + iyaṃ dvitīyā mūla-āpattiḥ ||
yaḥ punar mām uddiśya śiras-tuṇḍa-muṇḍa-kāṣāya-vastra-prāvṛtaḥ śikṣā-dhārī vā śikṣā-a-dhārī vā tasya duḥ-śīlasya vā śīlavato vā kāṣāyāṇi vastrāṇy apaharati apaharāyati | gṛha-sthaṃ vā karoti kāye daṇḍaiḥ praharati cārake vā prakṣipati jīvitena vā viyojayati + iyaṃ tṛtīyā mūla-āpattiḥ ||
yaḥ punaḥ kṣatriyaḥ saṃcintya mātaraṃ jīvitād vyaparopayati pitaram arhantaṃ bhagavac-chrāvakaṃ vā jīvitād vyaparopayati samagraṃ vā saṃghaṃ bhinatti tathā-gatasya + arhataḥ samyak-saṃbuddhasya saṃcintya duṣṭa-citto rudhiram utpādayati ||
ebhiḥ pañcabhir ānantaryair karmabhir anyatara-anyataraṃ karma + utpādayati + iyaṃ caturthī mūla-āpattiḥ ||
yaḥ punaḥ kṣatriyo * a-hetu-vādī bhavati para-loka-upekṣakaḥ | daśa + a-kuśalān karma-pathān samādāya vartate * anyāṃś ca bahūn satvān daśasv a-kuśaleṣu karma-patheṣu samādāpayati vinayati niveśayati pratiṣṭhāpayati + iyaṃ pañcamī mūla-āpattiḥ || pe ||
yaḥ punar grāma-bhedaṃ jana-pada-bhedaṃ nagara-bhedaṃ rāṣṭra-bhedaṃ karoti + iyaṃ mūla-āpattiḥ || pe ||
ādi-karmiṇāṃ mahā-yāna-saṃprasthitānāṃ kula-putrāṇāṃ kula-duhitṝṇāṃ vā + aṣṭau mūla-āpattayo | yābhir mūla-āpattibhiḥ skhalitā ādi-karmikā mahā-yāna-saṃprasthitāḥ sarvāṇi pūrva-avaropitāni kuśala-mūlāni jhāṣayanti | vastu-patitāḥ parājitā deva-manuṣya-mahā-yāna-mukhād apāya-gāmino bhavanti ciraṃ ca saṃsāre sīdanti kalyāṇa-mitra-virahitāḥ | katamā aṣṭau | ye satvāḥ pūrva-duś-carita-hetunā + asmin kliṣṭe pañca-kaṣāye loke upapannās tae itvara-kuśala-mūlāḥ kalyāṇa-mitraṃ saṃniḥśritya + idaṃ paramaṃ gambhīraṃ mahā-yānaṃ śṛṇvanti | te ca parītta-buddhayo * api kula-putrā an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādayanti | teṣāṃ ādi-karmikā ye ca bodhi-satvā idaṃ parama-gambhīraṃ śūnyatā-pratisaṃyuktaṃ sūtra-antaṃ śṛṇvanti uddiśanti paṭhanti | te yathā-śrutaṃ yathā-paryavāptaṃ pareṣāṃ pūrva-buddhi-sadṛśānāṃ sv-arthaṃ su-vyañjanaṃ vistareṇa + agrataḥ smārayanti prakāśayanti | te hy a-kṛta-śamā bālāḥ pṛthag-janāḥ śṛṇvanta uttrasyanti saṃtrasyanti saṃtrāsam āpadyante | te saṃtrāsena vivarttayanty an-uttarāyāḥ samyak-saṃbodheś cittaṃ śrāvaka-yāne cittaṃ praṇidadhati | eṣā ādi-karmika-bodhi-satvasya mūla-āpattiḥ prathamā ||
yayā mūla-āpattyā sa kula-putraḥ sarvaṃ pūrva-avaropitaṃ kuśala-mūlaṃ jhāṣayati | vastu-patitaḥ parājitaḥ svarga-apavarga-sukhāt | visaṃvāditaṃ ca + asya bodhi-cittam apāya-gāmi bhavati | tasmād bodhi-satvena mahā-satvena para-pudgalānām āśaya-anuśayaṃ prathamaṃ jñātvā yathā-āśayānāṃ satvānām anupūrveṇa dharma-deśanā kartavyā | tad yathā mahā-samudre * anupūrveṇa + avatārayati || pe ||
punar a-param ādi-karmiko bodhi-satvaḥ kasya-cid eva vakṣyati ||
na tvaṃ śakyasi ṣaṭ-pāramitāsu caryāṃ cartuṃ | na tvaṃ śakyasy an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃboddhuṃ | śīghraṃ tvaṃ śrāvaka-yāne praty-eka-buddha-yāne vā cittam utpādaya | tena tvaṃ saṃsārān niryāsyasi | yāvad yathā-pūrva-uktam iyam ādi-karmikasya bodhi-satvasya dvit-yā mūla-āpattiḥ ||
punar a-param ādi-karmiko bodhi-satvaḥ kasya-cid evaṃ vakṣyati | kiṃ bhoḥ prātimokṣa-vinayena | śīlena su-rakṣitena śīghraṃ tvam an-uttarāyāṃ samyak-saṃbodhau cittam utpādayasva | mahā-yānaṃ paṭha | yat te kiñ-cit kāya-vāṅ-manobhiḥ kleśa-pratyayād a-kuśalaṃ karma samudānītaṃ tena pāṭhena śuddhir bhavaty a-vipākaṃ | yāvad yathā-pūrva-uktam ayam ādi-karmikasya bodhi-satvasya tṛtīyā mūla-āpattiḥ ||
punar a-paraṃ kula-putra keṣāñ-cid ādi-karmiko bodhi-satva evaṃ vakṣyati | varjayata yūyaṃ kula-putrāḥ śrāvaka-yāna-kathāṃ | mā śṛṇuta mā paṭhata mā pareṣām upadiśata | gopayata śrāvaka-yāna-kathāṃ | na yūyaṃ tasmāt mahat phalaṃ prāpsyatha | na yūyaṃ tato nidānāc * chaktāḥ kleśa-antaṃ kartuṃ | śraddadhata mahā-yāna-kathāṃ | śṛṇuta mahā-yānaṃ paṭhata mahā-yānaṃ pareṣāṃ ca + upadiśata | tato yūyaṃ sarva-dur-gaty-apāya-pathān śamayiṣyatha | kṣipraṃ ca + an-uttarāṃ samyak-saṃbodhim abhisaṃbhotsyatha ||
yadi te tasya vacana-kāriṇo bhavanti + īdṛśaṃ dṛṣṭi-gatam upagṛhṇīyuḥ | ubhayor api mūla-āpatir bhavati + iyam ādi-karmikasya bodhi-satvasya caturthī mūla-āpattiḥ ||
punar a-param ādi-karmikā bodhi-satvā dvi-jihvikā bhavanti anyathā nidarśayanti | idaṃ ca mahā-yānaṃ kīrti-śabda-śloka-arthaṃ lābha-sat-kāra-hetoḥ paṭhanti sva-adhyāyanti dhārayanti vācayanti deśayanti pareṣāṃ ca śruta-mātram upadiśanti | evaṃ ca vakṣyanti | vayaṃ mahā-yānikā na + anye | te pareṣām īrṣyāyanti lābha-sat-kāra-hetor yatas te labhante upabhoga-paribhogān parebhyas tat-pratyayāt te prakupyanti teṣāṃ ca + a-varṇaṃ niścārayanti kutsanti paṃsayanti vijugupsanti | ātmānaṃ ca + utkarṣayanti na tān | atas te īrṣya-hetunā ca + uttari-manuṣya-dharmair ātmānaṃ vijñapayanti | tatas te tena vastunā patitāḥ parājitā mahā-yāna-sukhād etāṃ mahā-gurukām āpattim āpadyante yayā + apāya-gāmino bhavanti | yathā kaś-cit puruṣo ratna-dvīpaṃ gacched gantuṃ nāvā samudram avatarate sa mahā-samudre svayam eva tāṃ nāvaṃ bhindyāt tatra + eva maraṇaṃ nigacched | evam eva ye ādi-karmikā bodhi-satvā mahā-guṇa-sāgaram avatartu-kāmā īrṣyā-hetos tad vadanti | tat-pratyayāt te śraddhā-nāvaṃ bhittvā prajñā-jīvitena viyogaṃ prāpnuvanti | evaṃ te bālā ādi-karmikā bodhi-satvā īrṣyā-hetor an-ṛta-pratyayā mahā-gurukām āpattim āpadyante | iyaṃ pañcamī mūla-āpattir ādi-karmikasya bodhi-satvasya ||
punar a-paraṃ kula-putra bhaviṣyanty an-āgate * adhvani gṛha-stha-pravrajitā ādi-karmikā bodhi-satvā ye te gambhīrāḥ śūnyatā-pratisaṃyuktāḥ sūtra-anta-ādhāraṇī-kṣānti-samādhi-bhūmi-sv-alaṃ-kṛta-mahā-vidvat-puruṣāṇāṃ kṛta-śramāṇāṃ bodhi-satvānāṃ go-carās tān mahā-yāna-sūtra-antān dhārayanti paṭhanti sva-adhyāyanti pareṣāṃ ca vistareṇa vācayitvā prakāśayanti | ahaṃ ca + imān dharmān sva-buddhyā buddhvā + evaṃ ca punar ahaṃ kāruṇya-hetos tava + upadiśāmi | tvayā vā punas tathā bhāvayitavyaṃ yathā tvam atra gambhīreṣu dharmeṣu pratyakṣo bhaviṣyasi | evaṃ te jñāna-darśanaṃ bhaviṣyati yathā mama | etarhi na punar eva dadāti paṭhita-mātreṇa + aham imān evaṃ-rūpān dharmān gambhīra-gambhīrān upadiśāmi na sākṣāt-kriyayā ||
la-bha-sat-kāra-hetor ātmānaṃ vikrīṇāti | tat-pratyayāt sarva-try-adhva-gatānām arhatāṃ samyak-saṃbuddhānāṃ bodhi-satvānām ārya-pudgalānāṃ ca purataḥ sa-aparādhiko bhavati | mahā-gurukam āpattim āpadyate | visaṃvādayati deva-manuṣyān mahā-yānena | śrāvaka-yānam eva + asya na bhavati | prāg eva mahā-yānasya + avatāra-viśeṣa-adhigamaḥ | prāg eva + an-uttarā samyak-saṃbodhiḥ ||
tad yathā kaś-cit puruṣo mahā-aṭavīṃ prasthitaḥ kṣut-tarṣa-prapīḍitaḥ sa tatra mahā-phala-vṛkṣe pratiṣṭhitaḥ | āhāra-arthaṃ sa udāra-phala-vṛkṣam apahāya gandha-saṃpannaṃ rasa-saṃpannam an-āsvādya viṣa-vṛkṣam abhiruhya viṣa-phalāni bhuñjīta bhuktvā ca kālaṃ kuryāt | tad-upamāṃs tān pudgalān vadāmi | ye dur-labhaṃ manuṣya-lābhaṃ labdhvā kalyāṇa-mitraṃ sanniśritya mahā-yānam avatartu-kāmā lābha-sat-kāra-yaśo-hetor ātmānam upadarśayanti parān paṃsayanti evaṃ-rūpāṃ mahā-gurukām āpattim āpadyante yayā gurukayā + āpattyā sarva-vijñānāṃ parama-jugupsitā bhavanti | apāya-gāminas tathā-rūpāś ca pudgalā na sevanīyāḥ sarva-kṣatriya-brāhmaṇa-viṭ-śūdrāṇāṃ | yaś ca tān sevate sa sa-atisāro bhavati sarva-vijñānāṃ | iyaṃ kula-putra bodhi-satvasya ṣaṣṭhī mūla-āpattiḥ ||
punar a-paraṃ kula-putra bhaviṣyanty an-āgate * adhvani kṣatriyāṇāṃ purohita-caṇḍālā amātya-caṇḍālā bhaṭa-caṇḍālā mūrkhāḥ paṇḍita-mānino mahā-dhanā mahā-bhogāḥ | bahu-vidheṣu dāna-maya-puṇya-kriyā-vastuṣu saṃdṛśyante te tyāga-mada-mattā māna-mada-darpeṇa kṣatriyaṃ vibhedayanti | śramaṇān kṣatriyaiḥ | te kṣatriyān niśritya śramaṇān daṇḍāpayanti | arthaṃ daṇḍena muṣanti | tena + upadraveṇa te bhikṣavaḥ paudgalikaṃ vā sāṃghikaṃ vā cāturdiśa-sāṃghikaṃ vā staupikaṃ vā śramaṇair apahṛtya teṣāṃ prāhṛtaṃ pradāpyante | te punaś caṇḍālāḥ kṣatriyasya + upanāmayiṣyanti | te ubhayato * api mūla-āpattim āpadyante | ye kṣatriya-caṇḍālāḥ śramaṇaiḥ sārddhaṃ praduṣyanti tathā-rūpaṃ ca te dharmaṃ prajñapayiṣyanti | a-dharmaṃ vā dharmam apahāya | sūtra-vinaya-śikṣā an-apekṣya kāla-upadeśa-mahā-pradeśān apahāya | mahā-karuṇā-netrī-prajñā-pāramita-śikṣā-upāya-kauśalya-śikṣāḥ yāś ca + a-pareṣu sūtreṣu śikṣā upadiṣṭās tā apahāya | tathā-rūpāṃ dharma-yuktiṃ bhikṣūṇāṃ viheṭhana-artha-pūrvakaṃ kriyā-ākāraṃ prajñapayanti | yaiḥ kriyā-ākārair bhikṣūṇāṃ viheṭhanā bhavati | rañcati śamatha-vipaśyana-anuyoga-manas-kāraṃ | te * avadhyāyanto vyāpāda-bahulā bhavanti | tena ca hetunā bhikṣūṇām apy upaśāntāḥ kleśā na + upaśamyanti na tanū-bhavanti | tat-kāle punas te bhikṣava āśaya-vipannā bhavanti śīla-vipannāś ca bhavanti | ācāra-vipannā bhavanti dṛṣṭi-vipannā bhavanti tad-dhetoḥ śaithilikā bhavanti | bāhulikā bhavanti | a-śramaṇāḥ śramaṇa-pratijñāḥ | a-brahma-cāriṇo brahma-cāri-pratijñāḥ śaṅkha-svara-samācārāḥ praṣṭavya-dharma-deśakāḥ | te bhūyasyā mātrayā sa-paricārasya kṣatriyasya sat-kṛtā bhavanti mānitāḥ pūjitā bhavanti | te ca prahāṇa-abhiyuktānāṃ bhikṣūṇāṃ gṛha-stheṣv a-varṇaṃ niścārayanti | sa ca kṣatriyaḥ sa-parivāraḥ prahāṇa-abhiyuktānāṃ bhikṣūṇām antike praduṣyati avadhyāyati | yas tatra prahāṇikānāṃ bhikṣūṇām upabhoga-paribhogas taṃ sva-adhyāya-abhiratānāṃ bhikṣūṇāṃ niryātayanti | te ubhayato mūla-āpattim āpadyante | tat kasya hetoḥ ||
dhyāyī bhikṣuḥ su-kṣetraṃ | na + adhyayana-vaiyāvṛtya-āśritā na + adhyayana-abhiyuktāḥ ||
sam-dhi-dhāraṇī-kṣānti-bhūmiṣu bhājanī-bhūtā dakṣiṇīyāḥ pātra-bhūtāḥ | āloka-kara-ālokasya mārga-upadeśakāḥ | karma-kṣetra-kleśa-kṣetrān satvān uttārayanti | nirvāṇa-gamane ca mārge pratiṣṭhāpayanti | imāḥ kula-putra + aṣṭau mūla-āpattaya iti ||
āsāṃ niḥsaraṇam iha + eva sūtre * abhihitaṃ | yadi te bodhi-satvā ākāśagarbhasya bodhi-satvasya nāma śrutvā darśanam asya + ākāṅkṣeran | apāya-prapatana-bhayāt mūla-āpattīr daśayitu-kāmā | yadi te ākāśagarbhaṃ bodhi-satvaṃ namas-kuryuḥ nāma ca + asya parikīrttayeyus teṣāṃ sa kula-putro yathā bhāgyatayā sva-rūpeṇa + agratas tiṣṭhati brāhmaṇa-rūpeṇa yāvad dārikā-rūpeṇa purataḥ sthāsyati | tasya + ādi-karmikasya bodhi-satvasya yathā samutthitās tā āpattīḥ pratideśayati | gambhīraṃ ca + asya + upāya-kauśalyaṃ mahā-yāne caryām upadarśayati | yāvad a-vaivarttika-bhūmau ca pratiṣṭhāpayati || pe ||
yadi teṣāṃ saṃmukhaṃ darśanaṃ na dadāti | yas tam abhiyācati | tena + ādi-karmikeṇa bodhi-satvena sa-aparādhena paścime yāme utthāya + āsanāt prāṅ-mukhena sthitvā dhūpaṃ dhūpayitavyaṃ | aruṇo deva-putra āyācitavyaḥ | evaṃ ca vaktavyaṃ | aruṇa aruṇa mahā-kṛpa mahā-bhāga mahā-uditas tvaṃ jambu-dvīpe māṃ karuṇayā + āchādayasva | śīghram ākāśagarbhaṃ mahā-kāruṇikaṃ mama vacanena bodhaya | mama svapna-antare tam upāyam upadarśaya yena + aham upāyena + āpattiṃ pratideśayāmi | ārye mahā-yāne upāya-prajñāṃ pratilapsyāmi + iti ||
tena tat-kālaṃ śayyāyāṃ nidrāpayitavyaṃ saha + udgate * aruṇe iha jambu-dvīpe ākāśagarbhasya bodhi-satvasya + iha samāgamo bhavati sva-rūpeṇa ca | tasya + ādi-karmikasya bodhi-satvasya svapna-antare purataḥ sthitvā tāṃ mūla-āpattiṃ deśayati mahā-yāna-upāyena | tathā-rūpaṃ ca tasya + upāya-jñānaṃ saṃdarśayati | yena + upāya-kauśalyena sa ādi-karmiko bodhi-satvas tatra + eva bodhi-citta-a-saṃpramoṣaṃ nāma samādhiṃ pratilabhate su-dṛḍha-vyavasthitaś ca bhavati mahā-yānae ity ādi ||
atha vā yo * atra sūtre * adhyeṣaṇa-mantraḥ pūrvam uktaḥ | tena + ayaṃ vidhiḥ kāryaḥ | evaṃ syāt | araṇye upavane * abhyavakāśe vāgaraṃ vā tagaraṃ vā kāla-anusāri vā dhūpayitavyaṃ | prāñjalinā ca bhūtvā samantato dig-vidikṣu ca pañca-maṇḍalakena vanditvā ime mantra-padāḥ pravartayitavyāḥ | tad yathā | su-mṛśa [doubtful] | kāruṇika | caratu [doubtful] | vicara | sañcara | kāruṇika | murara | murara vega-dhāri namucame bhujayata kāruṇika cintā-maṇi pūraya kāruṇika sarva-āśāṃ me sthāpaya | ājñā-dhārī sphugu | rati-viveka gu | dṛṣṭi-viveka gu | pūraya kāruṇika pūrayantu mama + āśāṃ | sarvathā ca + a-śoka-gati svāhā ||
vidhiḥ pūrva-vat | sarva-vyādhi-duḥkha-sarva-bhaya-sarva-upakaraṇa-vighāta-pratighāte sarva-abhīṣṭa-siddhaye ca kāryaḥ ||
yadi kṣatriya-ādayo * api bodhi-satvāḥ katham eṣām āpatti-niyamo * anyeṣāṃ ca + ādhikyaṃ | atha tena sāmvarikāḥ | katham eṣām āpatti-vyavasthā | kathaṃ vā tad-doṣāt sāmvarikā api gṛhyante | na + eṣa doṣaḥ | yeṣāṃ yatra bahulaṃ saṃbhavaḥ te tatra + ā-koṭitāḥ sva-nāma-grahaṇa-darśanād bhaya-utpādana-arthaṃ | paras-paratas tu sarvaiḥ sarvā āpattayaḥ parihartavyāḥ ||
yena vā prakṛti-mahā-sa-āvadyatayā + a-samādāno * apy a-bhavyo bhavaty ucchinna-kuśala-mūlaś ca sutarāṃ tena sāmvarikā ity alam anayā cintayā ||
upāya-kauśalya-sūtre * api mūla-āpattir uktā | kiṃ vā + api kula-putra bodhi-satvaḥ prātimokṣa-śikṣāyāṃ śikṣamāṇāḥ kalpa-śata-sahasram api mūla-phala-bhakṣaḥ syāt | sarva-satvānāṃ ca su-ukta-dur-uktāni kṣamet | śrāvaka-praty-eka-buddha-bhūmi-pratisaṃyuktaiś ca manasi-kārair vihared iyaṃ bodhi-satvasya gurukā mūla-āpattiḥ | tad yathā kula-putra śrāvaka-yānīyo mūla-āpattim āpannaḥ so * a-bhavyas tair eva skandhaiḥ parinirvātum | evam eva kula-putro * a-pratideśya + etām āpattim a-niḥsṛjya tān śrāvaka-praty-eka-buddha-manasi-kārān a-bhavyo buddha-bhūmau parinirvātum iti ||
āsāṃ ca mūla-āpattīnāṃ sukha-grahaṇa-dhāraṇa-artham ekīya-matānāṃ ca saṃgraha-kārikā ucyante ||
ratna-traya-sva-haraṇād āpat-pārājikā matā | sad-dharmasya pratikṣepād dūtīyā muninā + uditā ||
duḥ-śīlasya + api vā bhikṣoḥ kāṣāya-stainya-tāḍanāt | cārake vā vinikṣepād apapravrājanena ca ||
pañca + ānantarya-karaṇān mithyā-dṛṣṭi-graheṇa vā | grāma-ādi-bhedanād vā + api mūla-āpattir jina-uditā ||
śūnyatāyāś ca kathanāt satveṣu kṛta-buddhiṣu | buddhatva-prasthitānāṃ vā saṃbodher vinivarttanāt ||
prātimokṣaṃ parityājya mahā-yāne niyojanāt | śiṣya-yānaṃ na rāga-ādi-prahāṇāya + iti vā grahāt ||
pareṣāṃ grahaṇād vā + api punaḥ sva-guṇa-kāśanāt | para-paṃsanato lābha-sat-kāra-śloka-hetunā ||
gambhīra-kṣāntiko * asmi + iti mithyā + eva kathanāt punaḥ | daṇḍāpayed vā śramaṇān dadyād vā śaraṇa-trayāt ||
gṛhṇīyād dīyamānaṃ vā śamathe tyājanāt punaḥ | pratisaṃlīna-bhogaṃ ca sva-adhyāyiṣu nivedanāt ||
mūlā āpattayo hy etā mahā-naraka-hetavaḥ | āryasya + ākāśagarbhasya svapne deśyāḥ puraḥ-sthitaiḥ ||
bodhi-citta-parityāgād yācakāya + a-pradānataḥ | tīvra-mātsarya-lobhābhyāṃ krodhād vā satva-tāḍanāt ||
prasādyamāno yatnena satveṣu na titikṣate | ślokāt para-anuvṛttyā vā sad-dharma-ābhāsa-varṇanād | iti ||
ārya-kṣitigarbha-sūtre * apy uktaṃ | yo mahā-brahman mama + uddiśya pravrajito duḥ-śīla-pāpa-samācāro bhikṣur anubhūtaḥ kaśambaka-jāto * a-śramaṇaḥ śramaṇa-pratijñaḥ a-brahma-cārī brahma-cāri-pratijñaḥ | dhvastaḥ patitaḥ parājito vividhaiḥ kleśaiḥ | atha ca punaḥ sa duḥ-śīla-pāpa-samācāro bhikṣur adya + api sarva-devānāṃ yāvat sarva-manuṣyāṇāṃ yāvat puṇya-nidhīnāṃ darśayitā bhavati kalyāṇa-mitraṃ | kiṃ ca + api sa a-pātrī-bhūtaḥ tena ca punaḥ śiras-tuṇḍa-muṇḍena kāṣāya-vastra-prāvaraṇa-īryā-pathena darśana-hetunā + api bahūnāṃ satvānāṃ vividha-kuśala-mūla-upastambhana-karaḥ su-gati-mārga-darśako bhavati | tasmād yo mama + uddiśya pravrajitaḥ śīlavān duḥ-śīlo vā tasya na + anujānāmi cakra-varttir ājñām api yan mama + uddiśya pravrajitasya saha-dharmeṇa + api kāye daṇḍa-prahāraṃ vā dātuṃ cārake vā prakṣeptuṃ | aṅgam aṅgaṃ vikarttanaṃ vā kartuṃ jīvitād vā vyaparopaṇaṃ kartuṃ | kiṃ punar a-dharmeṇa ||
kiṃ ca + api mṛtaḥ kathyate * asmin dharma-vinaye | atha ca punaḥ sa pudgalo go-rocana-kastūrikā-sadṛśa iti | atra + eva + āha | ye mama + uddiśya pravrajitān yāna-bhūtān pātra-bhūtān vā viheṭhayiṣyanti te sarveṣāṃ try-adhva-gatānāṃ buddhānām atīva sa-aparādhā bhavanti | samucchinna-kuśala-mūlā dagdha-santānā avīci-parāyaṇā bhavanti + iti | atra + eva + āha | sarva-buddhair adhiṣṭhito * ayaṃ mokṣa-dhvajo yad uta rakta-kāṣāya-vastram iti | asminn eva ca + uktaṃ | tena khalu punaḥ samayena bahūni śrāvaka-niyuta-śata-sahasrāṇi bahūni ca bodhi-satva-niyuta-śata-sahasrāṇi bhagavato * antike evaṃ-rūpaṃ pūrva-kṛtaṃ karma-āvaraṇaṃ pratideśayanti | vayam api bhadanta bhagavan bahūnāṃ pūrvakāṇāṃ tathā-gatānāṃ pravacane pātra-bhūtān pātra-bhūtāṃś ca buddhānāṃ bhagavatāṃ śrāvaka-yānīyān pudgalāñ jugupsitavantaḥ paṃsitavanto roṣitavanto * a-varṇa-a-yaśaḥ-kathāś ca niścāritavantaḥ | tena vayaṃ karma-āvaraṇena triṣv apāyeṣu vividhāṃ tīvrāṃ pracaṇḍāṃ duḥkhāṃ vedanāṃ pratyanubhūtavantaḥ ||
peyālaṃ ||
vayaṃ tat-karma-āvaraṇa-śeṣam etarhi bhagavato * antike pratideśayiṣyāmaḥ | ke-cid vadanti | vayaṃ bhagavataḥ śrāvakān vacanais tarjitavantaḥ paribhāṣitavantaḥ | ke-cid vadanti | vayaṃ bhagavataḥ śrāvakān a-pātra-bhūtān patra-a-bhūtāṃś ca praharitavantaḥ | ke-cid vadanti | vayaṃ cīvarān hṛtavantaḥ | ke-cid vadanti | vayaṃ bhagavataḥ śrāvakāṇām upabhoga-paribhogān ācchinnavantaḥ | ke-cid vadanti | vayaṃ bhagavantam uddiśya pravrajitān gṛha-sthān kāritavantaḥ tata a-sthānaṃ sāditāḥ | ke-cid vadanti | asmābhir bhagavan buddhānāṃ bhagavatāṃ śrāvakā a-patra-bhūtāḥ pātra-bhūtāś ca sa-aparādhikāś cārake prakṣiptās tena vayaṃ karma-āvaraṇena bahūn kalpāṃs tṛṣv apāyeṣu vividhāṃ tīvrāṃ pracaṇḍāṃ duṣkhāṃ vedanāṃ pratyanubhūtavantaḥ || pe ||
tad vayam etarhi karma-āvaraṇa-śeṣāṃ bhagavato * antike pratideśayāmaḥ | āyatyāṃ saṃvaram āpadyema | pratigahṇātu bhagavān asmākam anukampām upādāya | uddharatu bhagavān asmān an-anta-pāpebhya iti vistaraḥ ||
pravrajyā-antarāya-sūtre * apy an-artha uktaḥ | caturbhir mahānāman dharmaiḥ samanvāgato gṛhī a-kṣaṇa-prāpto bhavati | jāty-andhaś ca jaḍaś ca + a-jihvakaś ca caṇḍālaś ca jātu sukhito bhavaty abhyākhyāna-bahulaś ca ṣaṇḍakaś ca paṇḍakaś ca nitya-dāsaś ca | strī ca bhavati śvā ca śūkaraś ca gardabhaś ca + uṣṭraś ca āśīviṣaś ca bhavati tatra tatra jātau ||
katamaiś caturbhiḥ | iha mahānāman gṛhī pūrva-jina-krṭa-adhikārāṇāṃ satvānāṃ naiṣkramya-cittasya pravrajyā-cittasya + ārya-mārga-cittasya + antarāyaṃ karoti | anena prathamena ||
punar a-paraṃ gṛhī dhana-laulyena putra-laulyena karma-vipākam a-śraddadhat putrasya vā duhitur vā bhāryāyā vā jñāti-saṃghasya + aiśvarya-sthāne vartamāne pravrajyā-antarāyaṃ karoti | anena dvitīyena + iti ||
anya-dvayaṃ | sad-dharma-pratikṣepaḥ śramaṇa-brāhmaṇeṣu ca pratighaḥ ||
daśa ca + a-kuśalāḥ karma-pathāḥ an-arthāḥ | sad-dharma-smṛty-upasthānād vipāka-kaṭukā draṣṭavyāḥ | tataḥ kiñ-cin-mātraṃ sūtraṃ sūcyate | prāṇa-atipāta-vipāka-lavas tāvad | yathā + āha | tad yathā + agni-śikhā-carā nāma pakṣiṇo ye * agni-śikṣā-madhya-gatā na dahyante saṃhṛṣṭatarāś ca nārakeyāṇāṃ kapālaṃ bhittvā rudhiraṃ pibanti | kapāla-antara-carā nāma pakṣiṇo ye mastakaṃ bhittvā jvalita-mastaka-luṅgān pibanti | jihvā-āmiṣa-bhujo nāma pakṣiṇo ye jihvāṃ vidārya + abhito * abhitaḥ prabhakṣayanti | sā + api jihvā bhuktā punar api saṃjāyate padma-dala-komalatarā | evam artha-anurūpa-saṃjñā danta-utpāṭakā nāma kaṇṭha-nāḍy-apakarṣakā nāma | kloma-kāśinaḥ | āmāśaya-adāḥ | plīha-saṃvartakā | antra-vivara-khādinaḥ | pṛṣṭha-vaṃśa-carā nāma | marma-guhyakā nāma pakṣiṇo ye sarvāṇi marma-vivarāṇi bhittvā marmāṇi kṛntayitvā vivarāṇi praviśya majjā-maṇḍaṃ pibanti krandamānānāṃ | sūcī-chidrā nāma pakṣiṇo ye sūcī-sadṛśa-tuṇḍā raktaṃ pibanti | evam asthi-vivara-aśinaḥ ṣaṭ-tvag-bhakṣiṇaḥ | nakha-nikṛntakā medo-dāḥ snāyu-viśeṣakāḥ | keśa-uṇḍukā nāma pakṣiṇo ye keśa-mūlāny utpāṭayanti ||
sa evam avīci-pradeśas trīṇi yojana-śata-sahasrāṇi pakṣi-bhairava-pakṣo nāma | tatra tair anyair nārakeyaiḥ saha + an-ekāni varṣa-śata-sahasrāṇi bhakṣyate saṃbhavati ca | sa kathañ-cid api tasmān muktaḥ sarvasmād duṣkha-jāla-parivṛtaḥ | śvabhra-prapāto nāma dvitīyaḥ pradeśas tatra gacchati | trāṇa-anveṣī śaraṇa-anveṣī paritrāṇa-anveṣī samantata ekādaśabhir arci-skandhair āvṛto niḥ-sahāyaḥ karma-pāśa-bandhana-baddhaḥ samantataḥ śatrubhir āvṛtaḥ kāntāram anuprapannaḥ sarvasmān naraka-puñjād adhikataraṃ vyasanam abhiprapannas taṃ śvabhra-prapātaṃ nāma pradeśam anudhāvati | patite * atīva pādaḥ pravilīyate | utkṣiptaḥ punar api saṃbhavati | su-kumārataraḥ ślakṣṇataraḥ kharābhis tīvrābhir vedanābhir abhibhūtaḥ | tasya + evaṃ bhaya-viklava-vadanasya kara-caraṇa-sarva-aṅga-praty-aṅga-pravilīyamānasya sa pradeśaḥ śvabhra-prapāto nāma prādur-bhavati | sa tasmin deśe nipatati patitaḥ śvabhre prapatati trīṇi yojana-sahasrāṇi | punar api karma-kṛtena vāyunā + utkṣipyate | sa prapatamānaḥ kaṃka-vāyasa-grdhra-ulūkair bhakṣyate | yāvat tasya + evam utkṣipyamānasya ca prapatataś ca + an-ekāni varṣa-śata-sahasrāṇi gacchanti | kathañ-cid api tasmān muktaḥ paribhrāmitaś cakra-aṅkaṃ vivaraṃ nāma pradeśam anudhāvati | tasmiṃś ca pradeśe sahasra-arāṇi cakrāṇi prādur-bhavanti vajra-nābhīni tīkṣṇa-jvālāni śīghra-bhramāṇi tasya saha-gamanād eva tāni cakrāṇi śarīraṃ prāpya bhramanti | pe ||
praty-ekaṃ sarva-aṅgāni pramathnanto dahanti pāda-tale ca + asya śaṅkubhir bhidyete | evaṃ makkoṭaka-parvate | mākkoṭakaiḥ prāṇi-jātibhiḥ sa-antar-vahiḥ-parama-aṇuśaḥ prabhakṣyate | bhukto bhuktaḥ punar api saṃjāyate su-kumārataraḥ | su-kumāratayā bhūyo * apy ādhikatarāṃ vedanām anubhavati | bhukta-bhuktasya prabhūtataram eva + asya tvaṅ-māṃsaṃ prādur-bhavati | tasya prāṇa-atipāta-kṛta-upacitasya tat-phalaṃ bhavati ||
a-datta-ādāna-vipākam āha | sa eṣa duṣkṛta-karma-anta-cārī ālāta-cakra-nirmāṇa-gandharva-nagara-mṛga-tṛṣṇikā-sadṛśaṃ mahad artha-jātaṃ paśyati ratna-vastra-dhana-dhānya-nikara-bhūtaṃ | tasya + evaṃ lobha-abhibhūtasya karmaṇā mohitasya + evaṃ bhavati | mama + idam iti | sa evaṃ mohitaḥ pāpa-kārī prajvalita-aṅgāra-karṣūr laṅghayitvā tad-draviṇam anudhāvati | sa karma-kṛtair yama-puruṣair gṛhyate śastra-jāla-madhya-gataḥ sarva-aṅga-praty-aṅgaśaḥ pāṭyate viśasyate dahyate * asthy-avaśeṣaḥ kriyate | na ca + asya + an-ādi-kāla-pravṛttaḥ sa lobhas tām apy avasthāṃ gatasya parihīyatae iti ||
kāma-mithyā-ācāram adhikṛtya + āha | eṣa sa pāpa-kartā tasmāc * chastra-saṅkaṭān muktaḥ katham-apy aṅgāra-karṣūr laṅghayitvā karmaṇā bhrāmitaḥ pradeśam anyaṃ prapadyate | vitatha-darśanaṃ nāma tatra karma-kṛtāṃ striyaṃ paśyati yā tena pūrvaṃ naṣṭa-smṛtinā dṛṣṭā | dṛṣṭvā ca + an-ādi-kāla-abhyasto rāga-agnir utpadyate | sa tena dhāvati yena tā striyaḥ | tāś ca + ayo-mayyo nāryaḥ karma-kṛtāḥ | tābhir asau gṛhyate | gṛhītvā ca + oṣṭhāt prabhṛti tathā bhujyate yathā + asya sarṣapa-phala-mātra-pramāṇam api na + avaśiṣṭaṃ | tasmiñ śarīre bhavati | punar api saṃbhavati | punar api bhujyate | sa kaṭukāṃ kharāṃ vedanām anubhavaṃs tasmād rāga-agner na nivartate | yena tā striyas tena bhūyaḥ saḥ saṃdhāvati | na ca + asya tat-pīḍā tathā bādhate yathā rāga-agniḥ | atha tā striyo bhūyo vajra-maya-ayo-maya-prajvalita-gātrās taṃ manuṣyam ādāya jvālā-mālā-ākula-sarva-śarīrās taṃ nārakeyaṃ siktā-muṣṭi-vad bhindanti | punar api saṃbhavati + iti pūrva-vat || pe ||
striyo mūlam apāyasya dhana-nāśasya sarvathā | strī-vidheyā narā ye tu kutas teṣāṃ bhavet sukham || pe ||
yāvat | strī vināśo vināśānām iha loke paratra ca | tasmāt striyo vivarjyāḥ syur yadi + icchet sukham ātmana iti ||
mṛṣā-vādam adhikatya + āha | sa tair yama-puruṣair gṛhyate gṛhītvā ca tan-mukhaṃ vidārayanti tasmāj jihvām apakarṣayanti | sā ca jihvā karma-vaśāt pañca-yojana-śata-pramāṇā bhavati | tasya mṛṣā-vādasya balena tasyāś ca saha-nirgamana-kāle te yama-puruṣā bhūmāv ānāhayanti pradīpta-ayo-mayyāṃ | karma-kṛtaṃ ca hala-sahasraṃ prādur-bhavati pradīpta-agra-saṃyuktaṃ balavadbhir balīvardais tad asya + antar-gataṃ jihvāyāṃ vahati | tatra pūya-rudhira-kṛmi-śrāviṇyo nadyaḥ pravahanti || pe ||
sā ca jihvā tathā su-kumārā yathā devānām akṣi ||
yāvat sa vedanātas tanati krandati vikrośati na ca + asya tad-duḥkhaṃ kaś-cid apanayati + iti vistaraḥ | tasya + evaṃ pracaṇḍām vedanām anubhavato * an-ekāni varṣa-śata-sahasrāṇi sā ca jihvā kṛṣyate | sā kathañ-cit tasya nārakasya mukhe praviśati | sa bhaya-vihvala-vadano yena vā tena vā niḥpalāyate * aṅgāra-karṣūṣu dahyamāno nimajjan | tasya + evaṃ duḥkha-ārttasya + a-śaraṇasya + a-parāyaṇasya punar api yama-puruṣāḥ prādur-bhavanti mudgara-asi-pāṇayaḥ | te taṃ puruṣaṃ mastakāt prabhṛti yāvat pādau cūrṇayanti + ity ādi ||
paiśunya-vipākas tu yathā + eva mṛṣā-vādasya trīṇi yojana-śatāni jihvā + iti viśeṣas tu | tāṃ yama-puruṣā nistriṃśān ādāya pradīpta-dhārān jihvāṃ nikṛntanti | jambukaiś ca + anysamin pradeśe bhakṣyate | parama-kaṭukāṃ vedanāṃ prativedayate sa krandati vikrośaty a-vyakta-akṣaraṃ jihvā-virahita ity ādi ||
pāruṣya-vipākam āha | te tāṃ jihvām āsyaṃ vidārya gṛhṇanti | gṛhītvā niśita-dhāraiḥ śastraiś chittvā tasya bhūya eva khādanīya-arthena mukhe prakṣipanti | sa ca jighansā-arditaḥ kṣut-kṣāma-vadanaḥ sva-rudhira-lālā-parisrutāṃ tām eva sva-jihvāṃ bhakṣayati | sā ca jihvā chinnā punar api saṃjāyate karma-vaśāt | atha sa bhūmau vedanā-ārttaḥ parivartate viceṣṭate krandate | tasya + evaṃ vedanā-ārttasya parivṛtta-nayana-tārakasya duṣkha-ārttasya dīnasya + a-sahāyasya + ekākinaḥ sva-kṛtam upabhuñjānasya yama-puruṣā anuśāsanī-gāthāṃ bhāṣante ||
jihvā-dhanor vinirmuktas tīkṣṇo vāg viśikhas tvayā | pāruṣyam iti yad dṛṣṭaṃ tasya + etat phalam āgatam ||
iti vistaraḥ ||
saṃbhinna-pralāpa-vipākam āha ||
tasya tat prajvalitaṃ tāmra-drava-lohitaṃ jihvāṃ dahati | jihvāṃ dagdhvā kaṇṭhaṃ dahati | kaṇṭhaṃ dagdhvā hṛdayaṃ dahati hṛdayaṃ dagdhvā + antrāṇi dahati | tāny api dagdhvā pakva-āśayaṃ dahati | pakva-āśayam api dagdhvā + adho-bhāgena nirgacchati ||
yama-puruṣā gāthām āhuḥ | pūrva-uttara-a-baddha-padaṃ nir-arthakam a-saṃgatam | a-baddhaṃ yat tvayā proktaṃ tasya + etat phalam āgataṃ ||
yā na [doubtful] satyavatī nityaṃ na ca + adhyayana-tat-parā | na sā jihvā budhair dṛṣṭā kevalaṃ māṃsa-khaṇḍikā | iti vistaraḥ ||
abhidhyā-vipākam āha | atha paśyati riktaṃ tuccham a-sārakaṃ karma-kṛtaṃ bahu-draviṇaṃ para-parigṛhītaṃ tasya karma-codita-vyāmohitasya + evaṃ bhavati | mama + idaṃ syād iti | tataḥ sa nārakas tena + eva dhāvati yena tad dravyaṃ | tasya + abhidhyā-ākhya-mānasasya + a-kuśalasya + āsevita-bhāvita-bahulī-kṛtasya tat-phalaṃ yad asau narake viparītaṃ paśyati | tasya + evaṃ paśyato * abhidhyā-bahulasya haste śastraṃ prādur-bhavati sa tena dhāvati | teṣām apy anyeṣāṃ nārakāṇāṃ haste śastrāṇi prādur-bhavanti | sa taiḥ saha śastreṇa yudhyate yāvat tathā kartyate yathā sarṣapa-phala-mātram api na bhavati māṃsam asya śarīre tathā + asthi-kaṅkāla-avaśeṣaḥ kriyate || pe ||
pareṣāṃ sampa ... mama syād iti cintitaṃ | tasya + abhidhyā-samutthasya viṣasya phalam āgatam iti ||
vyāpāda-phalam āha | karma-mayāḥ siṃha-vyāghra-sarpāḥ krodha-abhibhūtāḥ puratas tiṣṭhante | etebhyo bhaya-bhīto yena vā tena vā niḥpalāyate | sa kathaṃ śaknoti palāyitum a-śubhasya karmaṇaḥ | sa tair gṛhyate | gṛhītvā ca pūrvaṃ tāvan mastakād bhujyate yāvat pārśvataḥ sarpair viṣa-daṃṣṭraiḥ saṃdaśya saṃdaśya bhakṣyate | vyāghrair api pṛṣṭhato bhakṣyate | pādāv api vahninā dāhyete sa yama-puruṣair dūrād iṣubhir vidhyatae iti vistaraḥ ||
mithyā-dṛṣṭi-phalaṃ punar a-parimitaṃ | pāṭhas tu saṃkṣipyate | śastra-varṣa-tomara-vajra-varṣa-aśani-pāṣāṇa-varṣe hanyate | ekādaśabhir arcci-skandhaiḥ kṣut-pipāsa-agninā ca sukha-nirgatena nir-antaraṃ dahyatae iti ||
kāma-mūlāś ca sarva-an-arthā iti tebhya eva + udvejitavyaṃ | yathā + atra + eva + āha | asty agni-kuṇḍo nāma narakaḥ | tatra katareṇa karmaṇā satvā upapadyante | yena a-śramaṇena śramaṇa-pratijñena mātṛ-grāmasya nṛtta-gītasya + ābharaṇānāṃ vā śabdaṃ śrutvā + a-yoniśena manas-kāreṇa + ākṣipta-buddhinā tac * chrutvā hasita-laḍita-krīḍitāny a-śucim uktaṃ || pe ||
tatra te nārakā ayo-varṣeṇa sarva-aṅga-praty-aṅgaśaś cūrṇyante * aṅgāra-varṣeṇa ca pacyante dahyantae ity ādi | evaṃ paurāṇa-kāma-āsvādana-smaraṇāt padumo nāma narakaḥ paṭhyate svapna-anta-bhūta-smaraṇāc ca | tatra te nārakāḥ kumbhiṣu pacyante | te droṇiṣv ayo-mayair muṣalair hanyantae iti vistaraḥ ||
evam apsarasaḥ prārthanayā brahma-carya-pariṇāmanān mahā-padumo nāma naraka uktaḥ | tatra kṣāra-nadī-taraṅginī nāma pravahati | tasyāṃ nadyāṃ yāny asthīni te pāṣāṇāḥ | yac * chevālaṃ te keśāḥ | yaḥ paṅkas tan māṃsaṃ | yā āpaḥ tat kathitaṃ tāmraṃ | ye matsyās te nārakā ity ādi ||
evaṃ puruṣasya puruṣeṇa saha maithuna-vipratipatteḥ a-prameyā a-kāraṇā viśeṣāḥ paṭhyante | evaṃ śiśubhiḥ saha vipratipatteḥ kṣāra-nadyām uhyamānān dārakān paśyati | te taṃ vilapanti | sa tāṃ nadīm avagāhate | teṣu bālakeṣu tīvra-sneha-pratibandha-śoka-duṣkha-vegāt | evaṃ go-vaḍava-aja-eḍaka-ādiṣu prakṛti-sa-āvadyaḥ kāma-mithyā-ācāraḥ kharatara-vipākaḥ paṭhyate | tāsām eva go-vaḍava-ādīnāṃ tapta-ayo-mayīnāṃ a-kuśala-nirmitānāṃ yoni-mārgeṇa sa tiryak-kāma-sevī praviśati | sa tāsām udare pradīpta-aṅgāra-nikara-paripūrṇe svidyate pacyate bahūni varṣa-śata-sahasrāṇi + iti vistareṇa draṣṭavyaṃ ||
evam anya-nāśitāsv api bhikṣuṇīṣu vipratipannānāṃ mahā-naraka-pātanāḥ paṭhyante | evaṃ sva-strīṣv apy a-yoni-mārgeṇa gacchataḥ | evaṃ prasahya + ānītāsv api para-strīṣu labdhāsu ca kanyāsu | evam upavāsa-sthāsu evaṃ gurūṇāṃ patnīṣu jñāti-śabda-mānitāsu ca vipratipatteḥ tīvrāś ca + a-parimāṇāś ca mahā-naraka-pātanāḥ paṭhyante ||
sapta-maithuna-saṃyukta-sūtre * apy āha | iha brāhmaṇa ekatyo brahma-cāriṇam ātmānaṃ pratijāṇīte | sa na + iha + eva mātṛ-grāmeṇa sārddhaṃ dvayaṃ samāpadyate * api tu mātṛ-grāmaṃ cakṣuṣā rūpaṃ nidhyāyan paśyati | sa tadā svādayati adhyavasyati adhyavasāya tiṣṭhati | ayam ucyate brāhmaṇa brahma-cārī saṃyukto maithunena dharmeṇa na visaṃyuktaḥ | a-pariśuddhaṃ brahma-caryaṃ carati ||
evaṃ mātṛ-grāmeṇa sārddhaṃ saṃkrīḍataḥ saṃkilikilāyamānasya āsvādayataḥ a-pariśuddhaṃ brahma-caryam uktaṃ | evaṃ mātṛ-grāma-apasthānam āsvādayataḥ | evaṃ tiraḥ-kuḍya-gatasya tiro-duṣya-gatasya vā mātṛ-grāmasya nṛtta-gīta-ādi-śabdam āsvādayato maithuna-saṃyogam ity uktam | evaṃ pañca-kāma-guṇa-samarpitaṃ param avalokya + āsvādayataḥ ||
evaṃ deva-ādi-sthāneṣu brahma-carya-pariṇāmanāt saṃyukto maithunena dharmeṇa na visaṃyukta iti ||
yataś ca + ete kāmā evaṃ smaraṇa-prārthanā-viṣayam api gatā evam an-artha-karās tena + eva kāma-apavādaka-sūtre * abhihitam | nivāraya bhikṣo cittaṃ kāmebhyaḥ | sa-bhayaś ca + eṣa mārgaḥ sa-pratibhayaḥ sa-kaṇṭakaḥ sa-gahanaḥ unmārgaḥ ku-mārgo vedanā-pathaḥ | a-sat-puruṣa-saṃsevitaḥ | na + eṣa mārgaḥ sat-puruṣa-saṃsevitaḥ | na tvam evaṃ cintayasi | kasmāt alpa-āsvādāḥ kāmā uktā bhagavatā | bahu-duṣkha-bahu-upadravā bahu-upāyāsā | ādīnavo * atra bhūyān | rogo bhikṣavaḥ kāmā gaṇḍaḥ śalya-madya-madya-mūlam āmiṣa-vaḍisaṃ mṛtyur a-nityāḥ kāmās tucchāḥ mṛṣā-moṣa-dharmiṇaḥ svapna-upamāḥ kāmāḥ | kim apy ete bāla-ullāpanāḥ || pe ||
yathā mṛgāṇāṃ bandhanāya kūṭaṃ dvi-jānāṃ bandhanāya jālaṃ | matsyānāṃ bandhanāya kupinaṃ | markaṭānāṃ bandhanāya lepaḥ pataṅ-gānāṃ bandhanāya + agni-skandhaḥ | evaṃ kāmāḥ || pe ||
kāma-paryeṣaṇāṃ carato dīrgha-rātraṃ siṃhānāṃ mukhe parivartitasya + anto na prajñāyate | yāvad go-ghātakānāṃ gava-āsanānāṃ mukhe parivartitasya + anto na prajñāyate | yāvan maṇḍūkānāṃ satāṃ sarpāṇāṃ mukhe parivartitasya + anto na prajñāyate | dīrgha-rātraṃ kāmān pratisevamānānāṃ corā iti kṛtvā gṛhītānāṃ śiraś-chinnānām anto na prajñāyate | pāradārikāḥ pāripanthikā grāma-ghātakā jana-pada-ghātakā yāvad granthi-mocakā iti kṛtvā gṛhītānāṃ śiraś-chinnānām anto na prajñāyate | duṣkhaṃ tīvraṃ kharaṃ kaṭukam anubhūtaṃ rudhiraṃ prasyanditaṃ pragharitaṃ yac caturṣu mahā-samudreṣu + udakāt prabhūtataraṃ || pe ||
kāyo hy ayaṃ bahv-ādīnavaḥ | asthi-saṃghātaḥ snāyu-saṃbaddho māṃsena + anuliptaḥ carmaṇā paryavanaddhaḥ chavyā praticchannaḥ chidra-vicchidraḥ kṛmi-saṃgha-niṣevitaḥ satvānām an-arthakaḥ kleśa-karmaṇāṃ vastu ||
asmin kāye vividhā ābādhā utpadyante | tad yathā cakṣū-rogaḥ śrotra-rogo yāvad arśāṃsi piṭako bhagan-daraḥ || pe ||
kāyikāḥ santāpāḥ kāyikaṃ duṣkhaṃ | kāyasya jīrṇatā bhagnatā kubjatā | khālityaṃ pālityaṃ vali-pracuratā | indriyāṇāṃ pāripākaḥ paribhedaḥ saṃskārāṇāṃ purāṇī-bhāvo jarjarī-bhāvaḥ | yāvan na + arhasy evam udgharantaṃ pragharantaṃ jugupsanīyaṃ kāyaṃ pratiṣevituṃ || pe ||
kā tava bhikṣo kāma-a-śāntiḥ | kaś ca tvāṃ pralobhayati | kathaṃ ca tvaṃ prāhito mūrchito * adhyavasito * adhyavasānam āpannaḥ | yadā + ahaṃ parinirvṛto bhavāmi | sad-dharmaś ca + antar-hito bhavati | tvaṃ ca kāmān pratisevya vinipāta-gato bhaviṣyasi | kadā jarā-maraṇād ātmānaṃ parimocayiṣyasi ||
alaṃ bhikṣo nivāraya cittaṃ kāmebhyaḥ | a-kālaḥ kāma-paryeṣaṇāyāḥ | kālo * ayaṃ dharma-paryeṣaṇāyā iti ||
ugradatta-paripṛcchāyām apy āha | tena kāma-mithyā-ācārāt prativiratena bhavitavyaṃ sva-dāra-saṃtuṣṭena para-dāra-an-abhilāṣiṇā + ārakta-netra-prekṣiṇā nirviṇṇa-manasā | eka-anta-duṣkhāḥ kāmā | ity abhīkṣṇaṃ manasi-kāra-prayuktena | yadā + apy asya sva-dāreṣu kāma-vitarka utpadyeta | tadā + api tena sva-dāreṣv a-śubha-anudarśinā uttrasta-manasā | kleśa-vaśatayā kāmāḥ pratisevitavyāḥ | na tv adhyavasāna-vinibaddhena nityam a-nitya-an-ātma-a-śuci-saṃjñinā | evaṃ ca + anena smṛtir upasthāpyā | tathā + ahaṃ kariṣyāmi yathā saṃkalpair api kāmān na paribhokṣye | kaḥ punar vādo dvi-indriya-samāpattyā vā + anaṅga-vijñaptyā vā + iti ||
punar atra + eva + āha | bodhi-satvena sva-bhāryāyā antike tisraḥ saṃjñā utpādayitavyāḥ | katamās tisraḥ | rati-krīḍā-sahāyikā + eṣā na + eṣā para-loka-sahāyikā | anna-pāna-sahāyikā + eṣā na + eṣā karma-vipāka-anubhavana-sahāyikā | sukha-sahāyikā + eṣā na + eṣā duṣkha-sahāyikā ||
yāvad a-parās tisraḥ | śīla-antarāya-saṃjñā dhyāna-antarāya-saṃjñā prajñā-antarāya-saṃjñā ||
a-parās tisraḥ | cora-saṃjñā badhaka-saṃjñā naraka-pāla-saṃjñā iti ||
candrottarā-dārikā-paripṛcchāyām apy uktaṃ | atha candrottarā-dārikā samanantaraṃ pradhāvantaṃ taṃ mahāntaṃ jana-kāyaṃ dṛṣṭvā tasyāṃ velāyāṃ vihāyasa-antarīkṣe tāla-mātram abhyudgamya sthitvā ca taṃ mahāntaṃ jana-kāyaṃ gāthābhir adhyabhāṣata ||
kāyaṃ mama + īkṣadhvam imaṃ mano-jñaṃ suvarṇa-varṇaṃ jvalana-prakāśam | na rakta-cittasya hi mānuṣasya prajñāyate śobhanakaṃ śarīram ||
ye etv agni-karṣū-upama-saṃpradīptān tyajanti kāmān viṣayeṣv a-gṛddhāḥ | ṣaḍ-indriyaiḥ saṃvara-saṃvṛtāś ca ye brahma-caryaṃ ca caranti śubham ||
dṛṣṭvā ca dārān hi parasya ye vai kurvanti mātā-bhaginī + iti saṃjñāṃ | prāsādikās te hi su-darśanīyā bhavanti nityaṃ paramaṃ mano-jñāḥ ||
sphuṭām imāṃ vettha purīṃ samantād yo roma-kūpān mama ca + ati-gandhaḥ | na rāga-cittena mayā + arjito * ayam phalaṃ tu dānasya damasya ca + idam ||
na me samutpadyati rāga-cittaṃ mā vīta-rāgāsu janīṣva rāgaṃ | sākṣī mama + ayaṃ purato muni-indraḥ satyaṃ yathā vedmi na jātu mithyā ||
yūyaṃ ca pūrvaṃ pitaro mama + āsa | ahaṃ ca yuṣmākam abhūj janitrī | bhrātā svasā ca + api pitā babhūva ko rāga-cittaṃ janayej jananyāṃ ||
praghātitāḥ prāk ca mama + atha sarve | ahaṃ viśastā ca purā bhavadbhiḥ | sarve a-mitrā vadhakāḥ parasya | kathaṃ tu vā jāyati rāga-cittam ||
na rūpavanto hi bhavanti rāgāt | na rakta-cittāḥ su-gatiṃ vrajanti | na nirvṛtiṃ yānti ca rakta-cittā rāgo hi tasmāt parivarjanīyaḥ ||
kāmasya hetor nirayaṃ patanti | pretās tiraśco * atha bhavanti rāgāt | kumbha-aṇḍa-yakṣā asurāḥ piśācā bhavanti ye rāga-parītta-cittāḥ ||
kāṇāś ca khañjāś ca vi-jihvakāś ca | vi-rūpakāś ca + eva bhavanti rāgāt | bhavanti nānā-vidha-doṣa-bhājāś caranti ye kāma-carīṃ jaghanyām ||
yac cakra-vartitvam avāpnuvanti | bhavanti śakrās tri-daśa-īśvarāś ca | brahmāṇa īśā [doubtful] vaśa-varttinaś ca tad brahma-caryaṃ vipulaṃ caritvā ||
jāty-andha-bhāvā vadhirā vi-saṃjñā | śva-śūkara-uṣṭrāḥ khara-vānarāś ca | hasty-aśva-go-vyāghra-pataṅ-ga-makṣāḥ bhavanti nityaṃ khalu kāma-lolāḥ ||
kṣiti-īśvarāś ca + eva bhavanty udagrāḥ su-śreṣṭhino vai gṛha-paty-amātyāḥ | sukha-saumanasyena ca yānti vṛddhiṃ ye brahma-caryaṃ vipulaṃ caranti ||
kabhalli-tāpān atha dhūma-gārān bandhāṃs tathā tāḍana-tarjjanāṃś ca | chedaṃ śiraḥ karṇa-kara-akṣi-nāsāḥ | pādasya ca + arcchanti hi kāma-dāsā | iti ||
udayana-vatsa-rāja-paripṛcchāyāṃ ca vivarṇitāḥ kāmāḥ ||
dṛṣṭvā vraṇaṃ dhāvati makṣikā yathā | dṛṣṭvā + a-śuciṃ dhāvati gardabho yathā | śvānaś ca śūnā iva māṃsa-kāraṇāt | tathā + eva dhāvanty a-budhāḥ striye ratāḥ ||
a-vidyā-pidhitā bālās tamaḥ-skandhane āvṛtāḥ | strīṣu saktās tathā mūḍhā a-medhya iva vāyasāḥ ||
mārasya go-caro hy eṣa prasthitā yena dur-gatiḥ | āsvāda-saṃjñino gṛddhā mīṭa-sthāne yathā krimiḥ ||
kīṭa-kumbho yathā citro yatra yatra + eva dṛśyate | pūrṇo mūtra-purīṣeṇa dṛtir vā vāta-pūritā ||
siṅghāṇaka-kapha-alālāḥ [doubtful] śleṣmaṇi klinna-mastakāḥ | daurgandhyaṃ sravate kāyād bālānāṃ tad yathā madhu ||
asthi-pūrṇaṃ mukha-dvāraṃ māṃsa-carma-ādibhiś citaṃ | gaṇḍa-bhūto hy ayaṃ kāyaḥ kutsito hy āma-gandhikaḥ ||
nānā-prāṇibhiḥ saṃpūrṇo mukha-gaṇḍo yathā bhavet | evam eva hy ayaṃ kāyo viṣṭhā-ādy-a-śuci-bhājanam ||
antya-antra-ākulaṃ hy udaraṃ sa-yakṛt-phupphuṣa-ākulam | vṛkkau vilohitaṃ pittaṃ masta-luṅga-asthi-majjakam ||
aśītiṃ krimi-kula-sahasrāṇi yāni tiṣṭhanti antare | aha bālā na paśyanti moha-jālena āvṛtāḥ ||
nava-vraṇa-mukhaiḥ prasravanty a-śuciṃ pūti-gandhikam | bālā nimittaṃ gṛhṇanti vacane darśane * api ca ||
uktāḥ paścān na jānanti yo deśaḥ sarva-kutsitaḥ | uccāra-go-carā bālāḥ kheṭa-siṅghāṇa-bhojinaḥ ||
jugupsanīye rajyante vraṇaṃ dṛṣṭvā + iva makṣikāḥ | kakṣāsv āgharate svedo gandho vāyati kutsitaḥ ||
kurvanti duṣ-kṛtaṃ karma yena gacchanti dur-gatim | hīnān kāmān niṣevanto hīnān dharmān niṣevya ca ||
gatvā avīciṃ duṣ-prajñāḥ duṣkhāṃ vindanti vedanāṃ | uccāra iva dur-gandhāḥ striyo buddhaiḥ prakīrtitāḥ ||
tasmād * dhīnasya hīnābhiḥ strībhir bhavati saṅgatiḥ | uccāra-bhastrāṃ yo gṛhya-bāla-āvāsaṃ nigacchati ||
yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ labhate phalam ||
tathā + atra + eva + āha | tad evaṃ-rūpair duṣkha-paryeṣitair bhogaiḥ sva-jīvika-artham upasaṃhṛtair na prabhavanti śramaṇa-brāhmaṇebhyo dānaṃ dātuṃ kṛpaṇa-vanīpaka-yācakebhyo * a-vaśī-kṛtāḥ strībhiḥ strī-nirjitāḥ strī-nigṛhītāḥ strī-dāsāḥ | tena + eva strī-premṇā tasyā eva poṣaṇāya na śaknuvanti dānaṃ dātuṃ śīlaṃ ca samādātuṃ | sa tatra raktaḥ samānaḥ strī-paribhāṣitāni sahate tarjana-avalokana-nirbhartsanām api sahate | sa mātṛ-grāmeṇa tarjitaḥ puruṣaḥ saṃsīdati viṣīdati sukhaṃ ca + asyā avalokayati | kāma-hetoḥ kāma-nidānaṃ ca vaśa-gatā bhavati | ayaṃ mahā-rāja kāma-lolupasya puruṣasya + uccāra-sukha-paramasya + a-śucau ratasya + a-saṃprajanya-ācāriṇo doṣaḥ || pe ||
śrutvā + īdṛśaṃ tu saṃvegaṃ na teṣāṃ bhavati nirvṛtiḥ | bhūyaḥ kurvanti saṃsargaṃ strībhiḥ sārddhaṃ pramoditāḥ ||
duṣkha-kāmān niṣevante bhāṣante ca jugupsitāḥ ||
dharmaṃ śrutvā + artha-saṃmūḍhāḥ bhāṣante ca su-bhāṣitaṃ | strī-gataṃ ca + asya tac cittaṃ viḍālasya + iva mūṣike ||
muhūrtaṃ bhavati saṃvegaḥ śrutvā + atha jina-bhāṣitaṃ | punaḥ kupyati rāgo * asya viṣa-hālāhalaṃ yathā ||
sūkarasya + iva uttrāso muhūrtam anuvarttate | dṛṣṭvā vai atha uccāraṃ gṛddhatāṃ janayaty asau ||
evaṃ sukha-arthino bālāḥ prahāya jina-śāsanaṃ | hīnān kāmān niṣevante yena gacchanti dur-gatiṃ ||
raktāḥ pramattāḥ kāmeṣu kṛtvā karma su-pāpakam | śīlavattāṃ visaṃvādya paścād gacchanti dur-gatim ||
yasya + īdṛśaṃ dharma-nayaṃ viditvā | strīṣu prasādaḥ puruṣasya na + u bhavet | viśodhitaḥ svarga-patho * asya nityam | na dur-labhā tasya vara-agra-bodhiḥ ||
labdhvā kṣaṇaṃ hi sa prajño dharmaṃ śrutvā ca īdṛśam | sarvān kāmān vivarjya + iha pravrajyāṃ niṣkramed budha | iti ||
praśānta-viniścaya-prātihārya-sūtre * apy a-paro * an-artha uktaḥ ||
yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā jāmbū-dvīpakān sarva-satvāñ jīvitād vyaparopya sarvasvaṃ haret | yo vā + anyo mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā bodhi-satvasya + eka-kuśala-cittasya + antarāyaṃ kuryād antaśas tiryag-yoni-gatasya + apy eka-ālopa-dāna-saha-gatasya kuśala-mūlasya + antarāyaṃ kuryād ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ pāpaṃ prasavati | tat kasya hetoḥ | buddha-utpāda-saṃjanakānāṃ sa-kuśala-mūlānām antarāyaḥ sthito bhavati | yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ para-kuleṣu bodhi-satvasya + īrṣyā-mātsaryaṃ kuryāt tasya tasmin samaye tato nidānaṃ [doubtful] trīṇi bhayāni pratikāṅkṣitavyāni | katamāni trīṇi | naraka-upapatti-bhayaṃ jāty-andha-bhayaṃ pratyanta-janma-upapatti-bhayaṃ ca + iti ||
punar āha ||
yas tasya kuryāt puruṣo * a-priyaṃ vā bhūtaṃ hy a-bhūtaṃ ca vaded a-varṇaṃ | paruṣaṃ vadet kruddha-manā + api yas taṃ kṣobhaṃ ca kuryāt punar asya yo * api ||
ātma-bhāvena mahatā narakeṣu sa dur-matiḥ | utpadyate vipanna-ātmā duṣkhāṃ sa vetti vedanāṃ ||
yojanānāṃ śataṃ pañca jāyate * asya samucchrayaḥ | koṭī-parivṛtaḥ śaśvad bhakṣyate ca śunā bhṛśam ||
pañca-mūrddha-sahasrāṇi bhavanty asya + apavādinaḥ | jihvānāṃ ca śatāḥ pañca bhavanty eka-eka-mūrddhani ||
eka-ekasyāṃ ca jihvāyāṃ śatāḥ pañca jvalan-mukhāḥ | lāṅgalānāṃ ca vahanty asya vācaṃ bhāṣitva pāpikām ||
pratāpane ca pacyante tīvra-duṣkha-anala-ākule | utpīḍāṃ bodhi-satvānāṃ ye kurvanti a-saṅgatāḥ ||
tiryag-yoniḥ sa-narakā na teṣāṃ bhoti dur-labhā | kalpa-koṭi-sahasrāṇi śatāni niyutāni ca ||
tataḥ cyutā ghora-viṣā bhonti sarpāḥ su-dāruṇāḥ | kṣut-pipāsa-abhibhūtāś ca kurvate karma dāruṇam ||
labdhvā + api bhojana-pānaṃ tṛptiṃ na + eva + adhigacchati | tataś cyuto manuṣyeṣu sa ... yady upapadyate ||
jāty-andho bhoti dur-medhā duṣṭa-cetā a-saṃvṛtaḥ | āryānāra-adhikāṃ [doubtful] vācam uktvā dur-bhāṣitaṃ naraḥ ||
manuṣyebhyaś cyutaś ca + api punar gacchati dur-gatim | kalpa-koṭi-sahasreṣu jāta-buddhaṃ na paśyati ||
punar atra + eva + āha | yāvanti mañjuśrīr bodhi-satvo bodhi-satvasya + antike pratigha-cittāny utpādayaty avamanyanā-cittāni vā | tāvataḥ kalpān sannāhaḥ sannaddhavyo vastavyaṃ mayā mahā-narakeṣv iti | na mañjuśrīr bodhi-satvo * anyena karmaṇā śakyo vinipātayitum anyatra bodhi-satva-apavādād eva | tad yathā mañjuśrīr vajra-maṇi-ratnaṃ na + anyena kāṣṭhena loṣṭhena vā śakyaṃ bhettum anyatra vajrād | evam eva mañjuśrīr bodhi-satvo * anyena karmaṇā na śakyo vinipātayitum anyatra bodhi-satva-apavādād eva + iti ||
||
ārya-śraddhā-bala-ādhāna-avatāra-mudrā-sūtre * apy āha ||
yaḥ kaś-cin mañjuśrīḥ kula-putro vā kula-duhitā vā daśasu dikṣu sarva-loka-dhātuṣu sarva-satva-andha-kāreṣu bandhane kruddhaḥ praveśayet | yaś ca + anyaḥ kula-putro vā kula-duhitā vā bodhi-satve kruddhaḥ parāṅ-mukhaṃ tiṣṭhet | na + enaṃ dur-ātmānaṃ paśyāmi + ity ayaṃ tato * a-saṃkhyeyataraṃ pāpaṃ pravasati ||
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
