Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/6

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa

Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, 1

Thông tin
GRETIL — Nalinaksha Dutt: Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, Calcutta 1934 (Calcutta Oriental Series, 28). = PSP1.CC BY-NC-SA 4.0

11301 palapsyate {{śrotraśabdaśrotravijñānatathatopalapsyate ghrāṇagandhaghrāṇavijñānatathatopalapsyate jihvārasajihvāvijñānatathatopalapsyate kāyaspraṣṭavyakāyavijñānatathatopalapsyate}} manodharammanovijāñnatathatopalapsyate/ {atyantatayā bhagavan bodhisattvo na vidyate nopalabhyate/} tat 11302 kuto 'syāvidyātathatopalapsyate/ evaṃ saṃskāratathat{{opalapsyate vijñānatathatopalapsyate nāmarūpatathatopalapsyate ṣaḍāyatanatathatopalapsyate sparśatathatopalapsyate vedanātathatopalapsyate tṛṣṇātathatopalapsyate upādānatathatopalapsyate bhavatathatopalapsyate jātitathatopalapsyate}} jarāmaraṇatathatopala- 11303 psyate/ evam ekaikaśaḥ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu vyastasamasteṣu {atyantatayā bhagavan bodhisattvo na vidyate nopalabhyate/} 11304 tat kuto 'sya skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādatathatopalapsyate/ naitat sthānaṃ 11305 vidyate/ bhagavān āha/ sādhu sādhu subhūte/ evaṃ khalu subhūte {bodhisattvena} 11306 mahāsattvena sattvānupalabdhyā prajñāpāramitānupalabdhau śikṣitavyam// [iti 11307 nirodhe 'nvayajñānam//] 11308 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte rupasyaitad adhivacanaṃ bodhisattva 11309 iti/ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasyaitad adhivacanaṃ bodhisattva 11310 iti/ subhūtir āha/ no hīdaṃ bhagavan/ bhagavān āha/ tat kiṃ manyase 11311 subhūte rūpanityatāyā rūpānityatāyā etad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ 11312 rūpasukhatāyā rūpaduḥkhatāyā rūpātmatāyā rūpātmatāyā rūpaśāntatāyā

11313 rūpaśāntatāyā etad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ tat kiṃ manyase subhūte 11314 vedanānityatāyā vedanā'nityatāyā etad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ vedanā- 11315 sukhatāyā vedanāduḥkhatāyā vedanātmatāyā vedanā'nātmatāyā vedanāśānta- 11316 tāyā vedanā'śāntatāyā evad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ 11317 {{saṃjñāsukhatāyā saṃjñāduḥkhatāyā saṃjñātmatāyā saṃjñā'nātmatāyā saṃjñāśāntatāyā saṃjñā'śāntatāyā evad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ saṃskārasukhatāyā saṃskāraduḥkhatāyā saṃskārātmatāyā saṃskārānātmatāyā saṃskāraśāntatāyā saṃskārāśāntatāyā evad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ vijñānasukhatāyā vijñānaduḥkhatāyā vijñānātmatāyā vijñānānātmatāyā vijñānaśāntatāyā vijñānāśāntatāyā evad adhivacanaṃ bodhisattva iti}}/ tat kiṃ manyase subhūte rūpaśūnyatāyā 11318 rūpāśūnyatāyā rūpanimittatāyā rūpānimittatāyā rūpapraṇihitatāyā rūpā- 11319 praṇihitatāyā etad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ/ 11320 tat kiṃ manyase subhūte vijñānaśūnyatāyā vijñānāśūnyatāyā vijñānanimitta- 11321 tāyā vijñānānimittatāyā vijñānapraṇihitatatāyā vijñānāpraṇihitatāyā 11322 etad adhivacanaṃ bodhisattva iti/ subhūtir āha/ no hīdaṃ bhagavan/ bhagavān āha/ 11323 kiṃ punas tvaṃ subhūte 'rthavaśaṃ pratītya evaṃ vadasi/ na rūpasya nityatādhivacanaṃ 11324 anityatādhivacanaṃ bodhisattva iti/ evaṃ na sukhā{dhivacanaṃ} na duḥkhā{dhivacanaṃ}

11401 nātmā{dhivacanaṃ} nānātmā{dhivacanaṃ} nānātmā{dhivacanaṃ} na śāntā{dhivacanaṃ} na śūnyatā{dhivacanaṃ} 11402 nāśūnyatā{dhivacanaṃ} na nimittā{dhivacanaṃ} nānimittā{dhivacanaṃ} na rūpasya praṇihitā{dhivacanaṃ} 11403 nāpraṇihitā{dhivacanaṃ} bodhisattva iti/ na vedanāyā nityā{dhivacanaṃ}

11404 {{anityatādhivacanaṃ bodhisattva iti/ evaṃ na sukhādhivacanaṃ na duḥkhādhivacanaṃ nātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ na śāntādhivacanaṃ na śūnyatādhivacanaṃ nāśūnyatādhivacanaṃ na nimittādhivacanaṃ nānimittādhivacanaṃ na vedanāyā praṇihitādhivacanaṃ nāpraṇihitādhivacanaṃ bodhisattva iti/ na saṃjñāyā nityādhivacanam anityatādhivacanaṃ bodhisattva iti/ evaṃ na sukhādhivacanaṃ na duḥkhādhivacanaṃ nātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ na śāntādhivacanaṃ na śūnyatādhivacanaṃ nāśūnyatādhivacanaṃ na nimittādhivacanaṃ nānimittādhivacanaṃ na saṃjñāyā praṇihitādhivacanaṃ nāpraṇihitādhivacanaṃ bodhisattva iti/ na saṃskārāṇāṃ nityādhivacanam anityatādhivacanaṃ bodhisattva iti/ evaṃ na sukhādhivacanaṃ na duḥkhādhivacanaṃ nātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ na śāntādhivacanaṃ na śūnyatādhivacanaṃ nāśūnyatādhivacanaṃ na nimittādhivacanaṃ nānimittādhivacanaṃ na saṃskārāṇāṃ praṇihitādhivacanaṃ nāpraṇihitādhivacanaṃ bodhisattva iti/ na vijñānasya nityādhivacanam anityatādhivacanaṃ bodhisattva iti/ evaṃ na sukhādhivacanaṃ na duḥkhādhivacanaṃ nātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ na śāntādhivacanaṃ na śūnyatādhivacanaṃ nāśūnyatādhivacanaṃ na nimittādhivacanaṃ nānimittādhivacanaṃ na vijñānasya praṇihitādhivacanaṃ nāpraṇihitādhivacanaṃ bodhisattva iti/}} 11405 subhūtir āha/ atyantayā rūpaṃ na vidyate nopalabhyate/ kutī rūpādhivacanaṃ 11406 bodhisattvo bhaviṣyati/ atyantatayā bhagavann anitayṃ na vidyate nopalabhyate/

11407 kuto vedanādhivacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ {{atyantatayā bhagavann anitayṃ na vidyate nopalabhyate/}} 11408 {{kuto saṃjñādhivacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ atyantatayā bhagavann anitayṃ na vidyate nopalabhyate/ kuto saṃskārādhivacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ atyantatayā bhagavann anitayṃ na vidyate nopalabhyate/ kuto vijñānādhivacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ atyantatayā bhagavann anitayṃ na vidyate nopalabhyate/}} 11409 atyantatayā bhagavan nityaṃ na vidyate nopalabhyate/ kuto rūpānityatādhi- 11410 vacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ atyantatayā bhagavann anityaṃ na vidyate nopalabhyate/ 11411 kuto rūpānityatādhivacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ evaṃ na sukhādhivacanaṃ 11412 na duḥkhā{dhivacanaṃ} nātmā{dhivacanaṃ} nānātmā{dhivacanaṃ} śāntā{dhivacanaṃ} nāśāntā{dhivacanaṃ} na 11413 śūnyatā{dhivacanaṃ} nāśūnyatā{dhivacanaṃ} na nimittā{dhivacanaṃ} nānimittā{dhivacanaṃ} na praṇi- 11414 hitā{dhivacanaṃ} nāpraṇihitā{dhivacanaṃ} bodhisattvo bhaviṣyati/ evaṃ vedanāsaṃjñā- 11415 saṃskārāḥ/ atyantatayā bhagavan nityaṃ na vidyate nopalabhyate/ kuto 11416 vijñānanityatā{dhivacanaṃ} bodhisattvo bhaviṣyati/ atyantatayā bhagavan nityaṃ na 11417 vidyate nopalabhyate/ kuto vijñānānityatādhivacanaṃ bodhisattvo bhaviṣyati/ evaṃ

11418 na skuhādhivacanaṃ {{na duḥkhādhivacanaṃ nātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ nānātmādhivacanaṃ na śāntādhivacanaṃ na śūnyatādhivacanaṃ nāśūnyatādhivacanaṃ na nimittādhivacanaṃ nānimittādhivacanaṃ na rūpasya praṇihitādhivacanaṃ nāpraṇihitādhivacanaṃ bodhisattva bhaviṣyati/}} bhagavān āha/ 11419 sādhu sādhu subhūte/ evaṃ hi subhūte {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā 11420 rūpādhivacanam anupalambhamānena vedanā{dhivacanam anupalambhamānena} saṃjñā{dhivacanam anupalambhamānena} saṃskārā{dhivacanam anupalambhamānena} vijñānā{dhivacanam anupalambhamānena} 11421 rūpasya nityānityā{dhivacanam anupalambhamānena} sukhaduḥkhā{dhivacanam anupalambhamānena} śāntāśāntā{dhivacanam anupalambhamānena} śūnyatāśūnyatā{dhivacanam anupalambhamānena} 11422 nimittānimittā{dhivacanam anupalambhamānena} praṇihitāpraṇihitā{dhivacanam anupalambhamānena}/ vedanāyā nityā{{nityādhivacanam anupalambhamānena sukhaduḥkhādhivacanam anupalambhamānena śāntāśāntādhivacanam anupalambhamānena śūnyatāśūnyatādhivacanam anupalambhamānena nimittānimittādhivacanam anupalambhamānena praṇihitāpraṇihitādhivacanam anupalambhamānena/}}

11423 saṃjñāyā nityā{{nityādhivacanam anupalambhamānena sukhaduḥkhādhivacanam anupalambhamānena śāntāśāntādhivacanam anupalambhamānena śūnyatāśūnyatādhivacanam anupalambhamānena nimittānimittādhivacanam anupalambhamānena praṇihitāpraṇihitādhivacanam anupalambhamānena/}} saṃskārāṇāṃ nityā{{nityādhivacanam anupalambhamānena sukhaduḥkhādhivacanam anupalambhamānena śāntāśāntādhivacanam anupalambhamānena śūnyatāśūnyatādhivacanam anupalambhamānena nimittānimittādhivacanam anupalambhamānena praṇihitāpraṇihitādhivacanam anupalambhamānena/}} vijñānasya 11424 nityā{{nityādhivacanam anupalambhamānena sukhaduḥkhādhivacanam anupalambhamānena śāntāśāntādhivacanam anupalambhamānena śūnyatāśūnyatādhivacanam anupalambhamānena nimittānimittādhivacanam anupalambhamānena praṇihitāpraṇihitādhivacanam anupalambhamānena/}} prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam// [iti mārge dharmajñānakṣāntiḥ//]

11501 yad api subhūte evaṃ vadasi/ nāhaṃ taṃ dharmaṃ samanupaśyāmi yad uta bodhisattva 11502 iti/ na hi subhūte dharmo dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharamdhātur dharmaṃ 11503 samanupaśyati// [iti mārge dharmajñānam//] 11504 na subhūte rūpadhātu dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātū rūpadhātuṃ 11505 samanupaśyati/ na vedanādhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātu- 11506 r vedanādhātuṃ samanupaśyati {{na saṃjñādhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur saṃjñādhātuṃ samanupaśyati/ na saṃskāradhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur saṃskāradhātuṃ samanupaśyati/ na vijñānadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur vijñānadhātuṃ samanupaśyati/}}

11507 {{na cakṣurdhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur cakṣurdhātuṃ samanupaśyati/ na śrotradhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur śrotradhātuṃ samanupaśyati/ na ghrāṇadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur ghrāṇadhātuṃ samanupaśyati/ na jihvādhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur jihvādhātuṃ samanupaśyati/ na kāyadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur kāyadhātuṃ samanupaśyati/ na manodhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur manodhātuṃ samanupaśyati/ na rūpadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur rūpadhātuṃ samanupaśyati/ na śabdadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur śabdadhātuṃ samanupaśyati/ na gandhadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur gandhadhātuṃ samanupaśyati/ na rasadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur rasadhātuṃ samanupaśyati/ na spraṣṭavyadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur spraṣṭavyadhātuṃ samanupaśyati/ na dharmadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/ nāpi dharmadhātur dharmadhātuṃ samanupaśyati/}}// [iti mārge 'nvayajñānakṣāntiḥ] 11508 na subhūte saṃskṛtadhātur asaṃskṛtadhātuṃ samanupaśyati/ nāpy asaṃskṛtadhātuḥ 11509 saṃskṛtadhātuṃ samanupaśyati// [iti mārge 'nvayajñānam//] [iti darśanamārgāvavādaḥ//] 11510 na ca subhūte saṃskṛtavyatirekeṇāsaṃskṛtaṃ śakyaṃ prajñapayitum/ nāpy asaṃskṛta- 11511 vyatirekeṇa saṃskṛtaṃ śakyaṃ prajñapayitum/ evaṃ hi subhūte mahāsattvaḥ prajñā-

11512 pāramitāyāṃ caran na kaścid dharmaṃ samaanupaśyati/ asamanupaśyan nottrasyati na 11513 santrasyati na santrāsam āpadyate/ na cāsya kvacid dharme cittam avalīyate/ na 11514 vipratisārī bhavati mānasam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi subhūte mahāsattvaḥ 11515 prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ na samanupaśyati/ vedanāṃ na samanupaśyati/ 11516 {{saṃjñāṃ na samanupaśyati/ saṃskārān na samanupaśyati/ vijñānaṃ na samanupaśyati/ cakṣur na samanupaśyati/ śrotraṃ na samanupaśyati/ ghrāṇaṃ na samanupaśyati/ jihvāṃ na samanupaśyati/ kāyaṃ na samanupaśyati/ mano na samanupaśyati/ rūpaṃ na samanupaśyati/ śabdaṃ na samanupaśyati/ gandhaṃ na samanupaśyati/ rasaṃ na samanupaśyati/ spraṣṭavyaṃ na samanupaśyati/ dharmaṃ na samanupaśyati/ cakṣurvijñānadhātuṃ na samanupaśyati/ śrotravijñānadhātuṃ na samanupaśyati/ ghrāṇavijñānadhātuṃ na samanupaśyati/ jihvāvijñānadhātuṃ na samanupaśyati/ manovijñānadhātuṃ na samanupaśyati/ avidyāṃ na samanupaśyati/ saṃskāraṃ na samanupaśyati/ vijñānaṃ na samanupaśyati/ nāmarūpaṃ na samanupaśyati/ ṣaḍāyatanaṃ na samanupaśyati/ sparśaṃ na samanupaśyati/ vedanāṃ na samanupaśyati/ tṛṣṇāṃ na samanupaśyati/ upādānaṃ na samanupaśyati/ bhavaṃ na samanupaśyati/ jātiṃ na samanupaśyati/ jarāmaraṇaṃ na samanupaśyati/}} 11517 rāgaṃ na samanupaśyati/ dveṣaṃ na {samanupaśyati}/ mohaṃ na {samanupaśyati}/ ātmānaṃ 11518 na {samanupaśyati}/ sattvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān na {samanupaśyati}/

11519 kāmadhātuṃ na {samanupaśyati}/ rūpadhātuṃ na {samanupaśyati}/ ārūpyadhātuṃ na {samanupaśyati}/ ākāśadhātuṃ

11601 na {samanupaśyati}/ śrāvakaṃ na {samanupaśyati}/ pratyekabuddhaṃ na {samanupaśyati}/ bodhisattvaṃ na {samanupaśyati}/ śrāvakadharmān 11602 na {samanupaśyati}/ pratyekabuddhadharmān na {samanupaśyati}/ bodhisattvadharmān na {samanupaśyati}/ buddhaṃ na {samanupaśyati}/ 11603 buddhadharmān na {samanupaśyati}/ bodhiṃ na {samanupaśyati}/ yāvat sarvadharmān na {samanupaśyati}/ sarvadhrmā- 11604 n asamanupaśyan nottrasyati na santrasyati na santrāsamāpatsyate/ 11605 subhutir āha/ kena kāraṇena bhagavan mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na 11606 saṃlīyate/ bhagavān āha/ tathā hi subhūte mahāsattvaś cittacaitasikān dharmān 11607 nopalabhate na samanupaśyati/ evaṃ hi subhūte mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate 11608 na saṃlīyate/ subhūtir āḥa/ kathaṃ bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasya nottrasyati 11609 mānasam/ bhagavān āha/ tathā hi subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo manaś ca manodhātuṃ 11610 ca nopalabhate na samanupaśyati/ evaṃ hi subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya nottrasyati 11611 mānasam/ evaṃ hi subhūte {bodhisattvena} mahāsattvena sarvadharmānupalabdhyā prajñāpāra- 11612 mitāyāṃ caritavyam/ sacet subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitānu- 11613 caraṃstāṃ prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati tañ ca bodhisattvaṃ tac ca 11614 bodhisattvānāma tac ca bodhicittaṃ nopalabhate na samanupaśyati/ eṣa eva 11615 bodhisattvasya mahāsattvasyāvavādaḥ/ prajñāpāramitāyām eṣaivānuśāsanī/ 11616 atha khalu āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ rūpaṃ parijñātukāmena 11617 bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ {{vedanāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ saṃjñāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ saṃskārāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/}} vijñānaṃ 11618 parijñātukāmena bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ cakṣuḥ

11701 {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/} {{śrotraṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ ghrāṇaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ jihvāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ kāyaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/}} manaḥ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam}/ rūpaṃ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam}/ {{śabdaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ gandhaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ rasaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ spraṣṭavyaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/}} dharmaṃ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam}/ cakṣurvijñānaṃ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/} {{śrotravijñānaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ ghrāṇavijñānaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ jihvāvijñānaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ kāyavijñānaṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/}}

11702 manovijñānaṃ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam}/ cakṣuḥsaṃsparśāṃ cakṣuḥsaṃsparśajāṃ vedanāṃ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/} {{śrotrasaṃskparśāṃ śrotrasaṃsparśajāṃ vedanāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ ghrāṇasaṃskparśāṃ ghrāṇasaṃsparśajāṃ vedanāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ jihvāsaṃskparśāṃ jihvāsaṃsparśajāṃ vedanāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ kāyasaṃskparśāṃ kāyasaṃsparśajāṃ vedanāṃ parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/}} manaḥsaṃsparśāṃ 11703 manaḥsaṃsparśajāṃ vedanāṃ {parijñātukāmena bhagavan bodhisattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/} 11704 rāgadveṣamohān prahātukāmena bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ 11705 śikṣitavyam/ evaṃ satkāyadṛṣṭiṃ śīlavrataparāmarśaṃ vicikitsāṃ kāmarāgaṃ 11706 vyāpādaṃ rūparāgam ārupyarāgaṃ saṃyojanānuśayaparyutthānāni prahātukāmena {bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam} 11707 punar aparaṃ caturo yogān oghān granthān upādānāni caturo viparyāsān prahātu- 11708 kāmena {bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam} daśākuśalān karmapathān prahātukāmena daśakuśalān karmapathān 11709 parijñātukāmena catvāri dhyātnāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamā- 11710 pattīś catvāri smṛtyupashānāni catvāri samyakprahāṇāni catura ṛddhipādān

11711 pañcendriyāṇi pañca balāni sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṃgamārgā catasraḥ 11712 pratisaṃvidaś catvāri vaiśāradyāni ṣaḍabhijñā daśatathāgatabalāni aṣṭādaśāveṇi- 11713 kān buddhadharmān paripūrayitukāmena bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāra- 11714 mitāyāṃ śikṣitavyaṃ bodhyaṅgaṃ nāma samādhiṃ pratilabdhukāmena 11715 siṃhavikrīḍitaṃ samādhiṃ siṃhavijṛmbhitaṃ {samādhiṃ} sarvadhāraṇīmukhaṃ {samādhiṃ} śūraṃgamaṃ 11716 {samādhiṃ} ratnamudraṃ {samādhiṃ} candraprabhaṃ {samādhiṃ} candradhvajaketuṃ {samādhiṃ} sarvadharmamudrāgataṃ

11801 {samādhiṃ} avalokitamudrāgataṃ {samādhiṃ} niyatadhvajaketuṃ {samādhiṃ} vajropamaṃ {samādhiṃ} sarvadharma- 11802 praveśamukhaṃ {samādhiṃ} samādhirājaṃ {samādhiṃ} gaganagañjamudraṃ {samādhiṃ} balaviśuddhaṃ {samādhiṃ} samudgataṃ 11803 {samādhiṃ} sarvadharmaniruktiniyatapraveśaṃ {samādhiṃ} sarvadharmajñānamudrāpraveśaṃ {samādhiṃ} saradharma- 11804 mudrādhāraṇīmukhaṃ {samādhiṃ} sarvadharmāsaṃpramoṣaṃ {samādhiṃ} sarvadharmasamavasaraṇā- 11805 kāramudraṃ {samādhiṃ} ākāśāvasthitaṃ {samādhiṃ} trimaṇḍalapariśuddhaṃ {samādhiṃ} acyutānā- 11806 gāminyabhijñāṃ {samādhiṃ} pātragataṃ {samādhiṃ} dhvajāgrakeyuraṃ {samādhiṃ} sarvakleśanirda- 11807 hanaṃ {samādhiṃ} caturmārabalavikiraṇaṃ {samādhiṃ} jñānolkāṃ {samādhiṃ} daśabalodgataṃ 11808 {samādhiṃ} ākāśāsaṃganiruktanirupalepaṃ nāma {samādhiṃ}/ etāni cānyāni ca 11809 samādhimukhāni pratilabdhukāmena bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ 11810 śikṣitavyam/ 11811 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena sarvasattvānām abhiprāyaṃ paripūrayitukāmena 11812 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ 11813 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena sarvakuśalamūlāni paripūrayitukāmena 11814 yaiḥ kuśalamūlaiḥ paripūrnair nāpāyeṣūpapadyate na hīnakuleṣūpapadyate na ca

11901 śrāvakabhūmiṃ vā na ca pratyekabuddhabhūmiṃ vā patati na ca bodhisattvamūrdhāmaṃ 11902 vā patatīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ 11903 śāriputra āha/ kathaṃ vāyuṣman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo mūrdhāmaṃ patati/ 11904 subhūtir āha/ yad āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ ṣaṭsu 11905 pāramitāsu carann upāyakauśalam ajānan śūnyatānimittāpraṇihitān samādhī- 11906 n āgamya naiva śrāvakabhūmiṃ naiva pratyekabuddhabhūmiṃ vā patati naiva bodhisattvanyāma- 11907 m avakrāmati/ ayam ucyate bodhisattvamūrdhāmaḥ/ śāriputra āha/ kena 11908 kāraṇena āyuṣman subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasyāyam āmaḥ/ subhūtir āha/ āma 11909 ity āyuṣman śāriputra ucyate {bodhisattvasya} mahāsattvasya dharmatṛṣṇā//[iti bhāvanā- 11910 mārgāvavādaḥ//] [ity ukto 'vavādaḥ//] 11911 śāriputra āha/ katamā āyuṣman subhūte dharmatṛṣṇā/ subhūtir āha/ 11912 ihāyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam anitya- 11913 m iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte/ duḥkhaṃ śūnyam a- 11914 nātmakam iti {nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte/} śūnyam ity apraṇihitam iti {nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte}/ vedanāṃ saṃjñāṃ 11915 saṃskārān vijñānam anityam iti {nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte}/ duḥkhaṃ śūnyam anātmakam iti {nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte}/ 11916 śūnyam ity apraṇihitam iti {nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte}/ iyam āyuṣman śāriputra {bodhisattvasya} mahāsattvasya 11917 ānulomikī dharmatṛṣṇā āmaḥ// [iti duḥkhasatyādhikāreṇa mṛdūṣma- 11918 gatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 11919 evaṃ rūpaṃ prahātavyam anena rūpaṃ prahātavyam iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na

12001 saṃjānīte/ {{evaṃ vedanā prahātavyā anena vedanā prahātavyeti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte/ evaṃ saṃjñā prahātavyā anena saṃjñā prahātavyeti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte/ evaṃ saṃskārāḥ prahātavyā anena saṃskārāḥ prahātavyā iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte/ evaṃ vijñānaṃ prahātavyam anena vijñānaṃ prahātavyam iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte}}/ evaṃ 12002 duḥkhaṃ parikṣayam anena duḥkhaṃ parikṣayam iti evaṃ samudayaḥ prahātavyo 'nena samudayaḥ 12003 prahātavya iti nābhiniviśate nādhitiṣṭhati na saṃjātīte// [iti samudaya- 12004 satyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12005 evaṃ nirodhaḥ sākṣātkartavyo 'nena nirodhaḥ sākṣātkartavya iti/ evaṃ 12006 mārgo bhāvayitavyo 'nena mārgo bhāvayitavya iti/ ayaṃ saṃkleśa idaṃ 12007 vyavadānam iti/ ime dharmāḥ sevitavyāḥ ime dharmā na sevitavyā iti/ iha 12008 caritavyam iha na caritavyam/ ayaṃ mārgo bhāvayitavyo 'yaṃ na bhāvayitavyaḥ/ 12009 iyaṃ bodhisattvasya śikṣā iyam aśikṣā/ iyaṃ bodhisattvasya na dānapāramitā 12010 iyaṃ {bodhisattvasya} na śīla{pāramitā} iyaṃ {bodhisattvasya} na kṣānti{pāramitā} iyaṃ {bodhisattvasya} na vīrya{pāramitā} iyaṃ {bodhisattvasya} na dhyāna{pāramitā} 12011 iyaṃ {bodhisattvasya} na prajñā{pāramitā} idaṃ bodhisattvasyopāyakauśalam idam anupāyakauśalam iti nābhi- 12012 niviśate nādhitiṣṭhati na saṃjānīte 'yaṃ bodhisattvasya mūrdhāmaḥ/ saced ā- 12013 yuṣman {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran imān dharmān evaṃ nābhiniviśate

12014 nādhitiṣṭhati na saṃjānīte iyaṃ bodhisattvasyānulomikī dharmatṛṣṇā āmaḥ/ 12015 śāriputra āha/ katamaḥ punar āyuṣman subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya nyāmaḥ/ 12016 subhūtir āha/ ihāyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran 12017 nādhyātmaśūnyatayā bahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na bahirdhāśūnyatayā 12018 adhyātmaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na bahirdhāśūnyatayā adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ 12019 samanupaśyati/ nādhyātmabahirdhāśūnyatayā bahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ 12020 nādhyātmabahirdhāśūnyatayā śūnyatāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā 12021 adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā mahāśūnyatāṃ

12101 samanupaśyati/ {{na śūnyatāśūnyatayā paramārthaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā saṃskṛtaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā atyantaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā anavarāgraśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā anavakāraśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā prakṛtiśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā sarvadharmaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā svalakṣaṇaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā anupalambhaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā abhāvasvabhāvaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā bhāvaśūnyatāṃ samanupaśyati/ na śūnyatāśūnyatayā abhāvaśūnyatāṃ samanupaśyati/}} na 12102 parabhāvaśūnyatayā svabhāvaśūnyatāṃ samanupaśyati/ ayaṃ hi śāriputra 12103 {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carato bodhisattvanyāmaḥ// [iti 12104 nirodhasatyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12105 punar aparaṃ śāriputra {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ carataivaṃ śikṣitavyam/ 12106 yathā śikṣamāṇena rūpaṃ jñātavyaṃ na ca tena mantavyam/ vedanāsaṃjñāsaṃskārā vijñānaṃ 12107 {jñātavyaṃ na ca tena mantavyaṃ} cakṣur jñātavyaṃ evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano {jñātavyaṃ na ca tena mantavyaṃ}/ śabdagandha-

12108 rasaspraṣṭavyadharmā {jñātavyā na ca tair mantavyaṃ}}/ dānapāramitā jñātavyā {{na ca tayā mantavyaṃ/ śīlapāramitā jñātavyā na ca tayā mantavyaṃ/ kṣāntipāramitā jñātavyā na ca tayā mantavyaṃ/ vīryapāramitā jñātavyā na ca tayā mantavyaṃ/}} prajñāpāramitā {jñātavyā na ca tayā mantavyaṃ}/ 12109 evaṃ pañcābhijñāḥ pañcacakṣūṃṣi catvāri smṛtyupasthānāni samyakprahāṇarddhi- 12110 pādendriyabalabodhyaṅgamārgā bhāvayitavyā na ca tair mantavyam/ catvāri 12111 vaiśāradyāni daśatathāgatabalāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā 12112 {jñātavyā na ca tair mantavyaṃ}/ evaṃ hi śāriputra {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā bodhi- 12113 cittaṃ nāma jñātavyaṃ samacittaṃ nāmodāracittaṃ nāma {jñātavyaṃ na ca tena mantavyaṃ}/ tat kasya 12114 hetoḥ/ tathā tac cittam acittaṃ prakṛtiś cittasya prabhāsvarā/ 12115 śāriputra āha/ kā punar āyuṣman subhūte cittasya prabhāsvaratā/ 12116 subhūtir āha/ yad āyuṣman śāriputra cittaṃ na rāgeṇa saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ

12201 na dveṣeṇa {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ na mohena {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ na paryutthānaiḥ {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ nāvaraṇaiḥ {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ nānuśayaiḥ 12202 {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ na saṃyojanaiḥ {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ na dṛṣṭikṛtaiḥ {saṃyuktaṃ na visaṃyuktaṃ}/ iyaṃ śāriputra cittasya 12203 prabhāsvaratā/ 12204 śāriputra āha/ kiṃ punar āyuṣman subhūte asti tac cittaṃ yac cittam acittam/ 12205 subhūtir āha/ kiṃ punar āyuṣman śāriputra yā acittatā tatrāstitā vā nāstitā 12206 vā vidyate vā upalabhyate vā/ śāriputra āha/ na khalv āyuṣman subhūte/ 12207 subhūtir āha/ saced āyuṣman śāriputra tatrācittatāyām astitā vā nāstitā vā na 12208 vidyate nopalabhyate vā pai nu te yukta eṣa paryanuyogaḥ/ yad āyuṣman śāriputra 12209 evam āha asti tac cittaṃ yac cittam acittam iti/ śāriputra āha/ kā punar eṣā 12210 āyuṣman subhūte acittatā/ subhūtir āha/ acikārā āyuṣman śāriputra 12211 avikalpā acittatā yā sarvadharmāṇāṃ dharmatā/ iyam ucyate acittatā/ 12212 śāriputra āha/ kiṃ punar āyuṣman subhūte yathaiva tac cittam avikāram avikalpaṃ 12213 tathaiva rūpam apy avikāram avikalpaṃ {{vedanāpy avikārāvikalpā saṃjñāpy avikārā avikalpā saṃskārā apy avikārā avikalpā}} vijñānam apy avikāram avikalpam/

12214 evam eva cakṣurdhātū rūpadhātuś cakṣurvijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ {{śrotradhātuḥ śabdadhātuś śrotravijñānadhātur avikāro 'vikalpo ghrāṇadhātur gandhadhātur ghrāṇavijñānadhātur avikāro 'vikalpo jihvādhātū rasadhātur jihvāvijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ kāyadhātuḥ spraṣṭavyadhātuś kāyavijñānadhātur avikāro 'vikalpao}} 12215 manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātur avikāro 'vikalpaḥ/ evam āyatanāni pratītya- 12216 samutpādaḥ pāramitā abhijñāḥ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriya- 12217 balabodhyaṅgamārgavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikā buddhadharmā yāvad anuttarā samyak- 12218 saṃbodhir avikārā avikalpā/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriptura yathaiva 12219 cittam avikāram avikalpaṃ tathaiva skandhadhātvāyatan{{āni pratītyasamutpādaḥ pāramitā abhijñāḥ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikā buddhadharmā }} 12220 yāvad anuttarā samyaksaṃbodhiḥ/ śāriputra āha/ sādhu sādhu āyuṣman 12221 subhūte tad yathāpi nāma bhagavataḥ putra auraso mukhato jāto dharmajo dharma- 12301 nirmito dharmadāyado nāmiṣadāyādaḥ pratyakṣacakṣurdharmeṣu kāyasākṣī yathāpi 12302 nāmāgrāraṇavihāriṇāṃ bhagavatā agratāyāṃ nirdiṣṭasyāyam upadeśaḥ/ evam āyuṣman 12303 subhūte {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ ataś ca {bodhisattvo} mahā- 12304 sattvo 'vinivartanīya upaparīkṣitavyo 'virahitaś ca prajñāpāramitayā veditavyaḥ//

12305 [iti mārgasatyādhikāreṇa mṛdūṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12306 śrāvakabhūmāv api āyuṣman subhūte śikṣitukāmena {bodhisattvena} mahāsattvena iyam eva 12307 prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā 12308 yoniśaś ca upaparīkṣitavyā/ pratyekabuddhabhūmāv api āyuṣman {{subhūte śikṣitukāmena bodhisattvena mahāsattvena iyam eva prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā yoniśaś ca upaparīkṣitavyā/}} 12309 bodhisattvabhūmāv api āyuṣman {{subhūte śikṣitukāmena bodhisattvena mahāsattvena iyam eva prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā yoniśaś ca upaparīkṣitavyā/}} 12310 buddhabhūmāv api āyuṣman {{subhūte śikṣitukāmena bodhisattvena mahāsattvena iyam eva prajñāpāramitā śrotavyodgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā yoniśaś ca upaparīkṣitavyā/}} tat kasya hetoḥ/ tathā hi 12311 atra prajñāpāramitāyāṃ trīṇi yānāni vistareṇopadiṣṭāni yatra bodhisattvair mahā- 12312 sattvaiḥ śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā bodhisattvabhūmau vā śikṣitavyam//

12313 [iti sarveṣāṃ hetutvaviśeṣaḥ//] 12314 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ yo 'haṃ bhagavan na 12315 bodhisattvaṃ na prajñāpāramitāṃ vindāmi nopalabhe na samanupaśyāmi tat 12316 katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ 12317 evad eva me bhagavan kaukṛtyaṃ syāt/ yo 'haṃ vastu na vindāmi nopalabhe na 12318 samanupaśyāmi so 'haṃ bhagavan vastv avindann anupalabhamāno 'samanupaśyan katamena

12401 dharmeṇa katamaṃ dharmam avavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ etad eva me bhagavan kaukṛtyaṃ 12402 syāt/ yo 'haṃ sarvadharmān avindann anupalabhamāno 'samanupaśyan nāmadheyamātreṇa 12403 āyavyayaṃ kuryāṃ bodhisattva iti vā prajñāpāramiteti vā/ api tu khalu puna- 12404 r bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya 12405 hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na 12406 viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ rūpasyāhaṃ bhagavann āyaṃ ca vyayaṃ ca nopalabhe na samanupaśyāmi/ 12407 vedanāyā ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca nopalabhe na samanupaśyāmi}/ saṃjñāyā ahaṃ {bhagavan nāyañ ca vyayañ ca nopalabhe na samanupaśyāmi}/ saṃskārāṇām ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca nopalabhe na samanupaśyāmi}/ vijñānasyāhaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca nopalabhe na samanupaśyāmi}/ so 'haṃ 12408 bhagavan rūpādīnām āyañ ca vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ 12409 kariṣyāmi bodhisattva iti/ anena bhagavan paryāyeṇa tad api nāmadheyaṃ 12410 na sthitaṃ {nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam}/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvāt tasya nāmadheyasya/ evaṃ 12411 tan nāma na sthitaṃ {nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam}/ cakṣuṣo 'haṃ śrotrasyāhaṃ {{ghrāṇasyāhaṃ jihvāyā ahaṃ kāyasyāhaṃ}} manaso 'haṃ {bhagavan nāyañ ca vyayañ ca nopalabhe na samanupaśyāmi}/ api tu 12412 khalu punar bhagavan vedayitaṃ rūpaṃ nāma vedanā nāma {{saṃjñā nāma saṃskārā nāma}} vijñānaṃ nāma/ 12413 cakṣuḥ śrotraṃ {ghrāṇaṃ jihvā kāyo} mana iti nāma/ etāni nāmadheyāni na sthitāni 12414 nāsthitāni na viṣṭhitāni nāviṣṭhitāni/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena 12415 teṣāṃ nāmadheyānām/ 12416 evaṃ tāni nāmadheyāni na sthitāni nāsthitāni na viṣṭhitāni nāviṣṭhi- 12417 tāni/ rūpasyāhaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca nopalabhe na samanupaśyāmi}/ evaṃ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmāṇām āyañ ca vyayañ ca na 12418 samanupaśyāmi nopalabhe/ so 'haṃ bhagavan rūpa{{śabdagandharasaspraṣṭavya}}dharmāṇām āyañ ca

12501 vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva 12502 iti/ api tu khalu {{punar bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/}} cakṣurvijñāna- 12503 syāhaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ evaṃ śrotravijñānasy{{āhaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ ghrāṇavijñānasyāhaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ jihvāvijñānasyāhaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ kāyavijñānasyāhaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/}} manovijñānasyāhaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ so 'haṃ 12504 bhagavaṃś cakṣurvijñānasy{{āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyan śrotravijñānasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyan ghrāṇavijñānasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyan jihvāvijñānasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyan kāyavijñānasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyan}} manovijñānasyāyañ ca vyayañ ca samanupaśyan 12505 {{kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva iti/}} api tu khalu {{punar bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/}}

12506 cakṣuḥsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvac cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/} śrotrasaṃsparśasyāhaṃ 12507 bhagavan yāvac chrotrasaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/} {{ghrāṇasaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvad ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ 12508 jihvāsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvaj jihvāsaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ kāyasaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvat kāyasaṃsparśapratyayavedayitasyāyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/}} manaḥsaṃsparśasyāhaṃ bhagavan yāvat manaḥsaṃsparśapratyayavedayita- 12509 syāyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ pṛthivīdhātor evam abdhātos tejodhātor vāyudhātor ākāśadhātor vijñāna- 12510 dhātor āyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ evam avidyā yāvaj jarāmaraṇasyāhaṃ bhavagan āyañ ca{vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ evam avidyā- 12511 nirodhasya yāvaj jarāmaraṇanirodhasyāhaṃ āyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ skandhadhātvāyatanapratītyasa- 12512 mutpādānām ahaṃ bhagavan āyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ rāgadveṣamohānām ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ paryutthānāvaraṇānu-

12513 śayasaṃyojanadṛṣṭikṛtānām ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ dānapāramitāyā ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/} {{śīlapāramitāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ kṣāntipāramitāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ vīryapāramitāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/ dhyānapāramitāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe/}} prajñāpāramitāyā 12514 ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ ātmano 'haṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe} evaṃ satvajīvapoṣapuruṣapudgalamanujamānavakārakaveda- 12515 kajānakapaśyakānām ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ smṛtyupasthānānām ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ evaṃ samyakprahāṇarddhipā- 12516 dendriyabalabodhyaṅgamārgasyāhaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ śūnyatāyā animittasyāpraṇihitasyāhaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ 12517 caturṇāṃ dhyānānāṃ caturṇām apramāṇānāṃ catasṛṇām ārūpyasamāpattīnām ahaṃ {bhagavan āyañ ca vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ 12518 buddhānusmṛter dharmānusmṛteḥ saṃghānusmṛteḥ śīlānusmṛtes tyāgānusmṛter devatānu- 12519 smṛter āyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ ānāpānānusmṛter maraṇānusmṛter āyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ pañcānāṃ cakṣuṣām abhijñānāṃ

12520 vaiśāradyānāṃ daśānāṃ tathāgatabalānām āyañ ca {vyayañ ca na samanupaśyāmi nopalabhe}/ aṣṭādaśānām āveṇikānām ahaṃ bhagavan

12601 buddhadharmāṇām āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ so 'haṃ bhagavann aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇām āyañ ca 12602 vyayañ cānupalabhamāno 'samanupaśyan kasya nāmadheyaṃ kariṣyāmi bodhisattva 12603 iti/ api tu khalu {{punar bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/}} svanpopamānām ahaṃ 12604 bhagavan pañcānām upādānaskandhānām āyañ ca{vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ evaṃ māyopamānāṃ prati- 12605 śrutkopamānāṃ pratibhāsopamānāṃ pratibimbopamānāṃ marīcyupamānāṃ udaka- 12606 candropamānāṃ nirmitakopamānām ahaṃ bhagavan pañcānām upādānaskandhānā- 12607 m āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ evaṃ viviktasya śāntasyānutpādasyānirodhasyāsaṃkleśasyā- 12608 vyavadānasya ahaṃ bhagavan āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ evaṃ dharmadhātos tathatāyā bhūtakoṭer ddharma- 12609 sthititāyā dharmaniyāmatāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ evaṃ kuśalānām akuśa- 12610 lānāṃ sāvadyānām anavadyānāṃ sāsravāṇām anāsravāṇāṃ saṃkleśānāṃ niḥ- 12611 kleśānāṃ laukikānāṃ lokottarāṇāṃ saṃskṛtānām asaṃskṛtānāṃ saṃkleśānāṃ 12612 vyavadānānāṃ sāṃsārikāṇāṃ naivāṇikānāṃ ahaṃ bhagavan dharmāṇām āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ 12613 atītānāgatapratyutpannānāṃ dharmāṇām āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ bhagavato 'py ahaṃ bhagavan

12614 āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānā- 12615 m arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan

12616 āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe}/ {{dakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ paścimāyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ uttarasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ uttarapūrvasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ paścimottarasyāṃ diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ adhastād diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ

saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/ upariṣṭād diśi gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saśrāvakasaṃghānāṃ sabodhisattvasaṃghānām ahaṃ bhagavan āyañ ca vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/}}

12617 {{api tu khalu punar bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/}} āyañ ca vyayañ cānu- 12618 palabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyām a- 12619 vavadiṣyāmy anuśāsiṣyāmi/ api tu khalu {{punar bhagavan tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat kasya hetoḥ/ avidyamānatvena tasya nāmadheyasya evaṃ tan nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/}} 12620 sarvadharmatathatāyā ahaṃ bhagavan āyañ ca {vyayañ ca samanupaśyāmi nopalabhe/}} 12621 [iti madhyoṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12622 yāpīyaṃ bhagavan dharmasaṃketikī dharmaprajñaptir yad uta bodhisattva iti/ 12623 sā na kenacid vacanīyā skandhena vā dhātunā vā āyatanena vā

12701 yāvad āveṇikena vā buddhadharmeṇa/ yāvad evaiṣā dharmaprajñaptiḥ/ tad yathāpi 12702 nāma bhagavan svapno na kenacid vacanīyaḥ pratiśrutko pratibhāsaḥ 12703 pratibimbaṃ nirmitakaṃ na kenacid vacanīyam/ tad yāthāpi nāma bhagavan 12704 pṛthivyaptejovāyvākāśaṃ nāma {na kenacid vacanīyaṃ}/ tad yathāpi nāma bhagavan śīlam iti 12705 samādhir iti prajñeti vimuktir iti vimuktijñānadarśanam iti nāma {na kenacid vacanīyaṃ}/ srotaāpanna 12706 iti nāma {na kenacid vacanīyaṃ}/ sakṛdāgāmīti anāgamīti arhann iti pratyekabuddha iti 12707 yāvad bodhisattvadharma iti tathāgata iti buddha tii tathateti buddhadharma iti 12708 nāma {na kenacid vacanīyaṃ}/ kuśalena vā akuśalena vā sāvadyena vā anavadyena vā sukhena vā 12709 duḥkhena vā ātmanā va anātmanā vā śāntena vā aśāntena vā viviktena vā 12710 aviviktena vā nimittena vā animittena vā bhāvena vā abhāvena vā 12711 imam apy ahaṃ bhagavan arthavaśaṃ pratītya evaṃ vadāmi etad eva me bhagavan 12712 kaukṛtyaṃ syāt/ yo 'haṃ sarvadharmāṇām āyañ ca vyayañ cānupalabhamāno 'samanu- 12713 paśyan nāmadheyamātreṇāyañ ca vyayañ ca kuryāṃ bodhisattva iti/ api tu khalu 12714 punar bhagavaṃs tad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam/ tat 12715 kasya hetoḥ/ avidyamānatvāt tasya nāmadheyasya/ evaṃ tat nāmadheyaṃ 12716 na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitaṃ/ sa ceha bhagavan evaṃ {bodhisattvasya} mahā- 12717 sattvasya prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate 12718 na vipratisārī bhavati/ mānasaṃ nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate

12801 niyataṃ mahāsattvo 'vinivartaṇīyāyāṃ bodhisattvabhūmau sthito veditavyaḥ 12802 susthito 'sthānayogena// [iti adhimātroṣmagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 12803 punar aparaṃ bahgavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāñ carato na rūpe sthātavyaṃ 12804 {{na vedanāyāṃ sthātavyaṃ na saṃjñāyāṃ sthātavyaṃ na saṃskāreṣu sthātavyaṃ }} na vijñāne sthātavayṃ/ tena na cakṣuṣi sthātavyaṃ {{na śrotre sthātavyaṃ na ghrāṇe sthātavyaṃ na jihvāyāṃ sthātavyaṃ na kāye sthātavyaṃ}} 12805 na manasi sthātavyaṃ/ tena na rūpe sthātavyaṃ na śabde {{sthātavyaṃ na gandhe sthātavyaṃ na rase sthātavyaṃ na spraṣṭavye sthātavyaṃ}} na dharme 12806 sthātavyam/ tena na cakṣurvijñāne sthātavayṃ {{na śrotravijñāne sthātavayṃ na ghrāṇavijñāne sthātavayṃ na jihvāvijñāne sthātavayṃ na kāyavijñāne sthātavayṃ }} na manovijñāne sthātavyaṃ/ 12807 tena na cakṣuḥsaṃsparśe sthātavyaṃ na cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ {{na śrotrasaṃsparśe sthātavyaṃ na śrotrasaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ na ghrāṇasaṃsparśe sthātavyaṃ na ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ na jihvāsaṃsparśe sthātavyaṃ na jihvāsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ na kāyasaṃsparśe sthātavyaṃ na kāyasaṃsparśapratyayavedayite sthātavyaṃ}} 12808 na manaḥsaṃsparśe na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite sthātavyam/ tena na pṛthivī- 12809 dhātau sthātavyaṃ {{nābdhātau sthātavyaṃ na tejodhātau sthātavyaṃ na vāyudhātau sthātavyaṃ nākāśadhātau sthātavyam}} na vijñānadhātau sthātavyam/ tena nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ

12810 na saṃskāreṣu {{sthātavyaṃ na vijñāyāṃ sthātavyam na nāmarūpe sthātavyaṃ na ṣaḍāyataneṣu sthātavyaṃ na sparśe sthātavyaṃ na vedanāyāṃ sthātavyaṃ na tṛṣṇāyāṃ sthātavyaṃ na upādāne sthātavyaṃ na bhave sthātavyaṃ na jātau sthātavyaṃ na jarāmaraṇe sthātavyaṃ na jarāmaraṇe sthātavyaṃ na śoke sthātavyaṃ na parideve sthātavyaṃ na duḥkhe sthātavyaṃ}} na daurmanasyopayāseṣū sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā 12811 hi bhagavan rūpaṃ rūpatvena śūnyaṃ/ vedanā {{vedanātvena śūnyā saṃjñā saṃjñātvena śūnyā saṃskārāḥ saṃskāratvena śūnyā}} vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ 12812 yā ca bhagavan rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ/ na cānyatra śūnyatāyā rupaṃ rūpam eva 12813 śūnyatā śūnyataiva rūpam/ {{yā ca bhagavan vedanāyāḥ śūnyatā na sā vedanā/ na cānyatra śūnyatāyā vedanā vedanaiva śūnyatā śūnyataiva vedanā/ yā ca bhagavan saṃjñāyāḥ śūnyatā na sā saṃjñā/ na cānyatra śūnyatāyā saṃjñā saṃjñaiva śūnyatā śūnyataiva saṃjñā/ yā ca bhagavan saṃskārāṇāṃ śūnyatā na te saṃskārāḥ/ na cānyatra śūnyatāyā saṃskārāḥ saṃskārāḥ śūnyatā śūnyataiva saṃskārāḥ/}} 12814 yā ca bhagavan vijñānasya śūnyatā na tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ 12815 vijñānam eva śūnyatā śūnyataiva vijñānam/ 12816 anena bhagavan paryāyeṇa {bodhiattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpe

12817 sthātavyaṃ {na vedanāyāṃ sthātavyaṃ na saṃjñāyāṃ sthātavyaṃ na saṃskāreṣu sthātavyaṃ} na vijñāne sthātavyaṃ/ na pṛthivīdhātau {{sthātavyaṃ nābdhātau sthātavyaṃ na tejodhātau sthātavyaṃ na vāyudhātau sthātavyaṃ nākāśadhātau sthātavyam}} na 12818 vijñānadhātau sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan pṛthivīdhatuḥ pṛthivī- 12819 dhātutvena śūnyā/ yā ca pṛthivīdhātuśūnyatā nāsau pṛthivīdhātur na cānyatra 12820 śūnyatāyāḥ pṛthivīdhātuḥ/ pṛthivīdhātur eva śūnyatā/ śūnyataiva pṛthivīdhātuḥ/ 12821 evam abdhātus tejodhātur vāyudhātur ākāśadhātus tathā hi bhagavan vijñānadhātur vi- 12822 jñānadhātutvena śūnyā/ yā ca vijñānadhātuśūnyatā nāsau vijñānadhātur na cānyatra 12823 śūnyatāyā vijñānadhātur vijñānadhātur eva śūnyatā/ śūnyataiva vijñānadhātuḥ/ anena

12901 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na pṛthivīdhātau sthātavyaṃ {{nābdhātau sthātavyaṃ na tejodhātau sthātavyaṃ na vāyudhātau sthātavyaṃ nākāśadhātau sthātavyam}} na vijñānadhātau 12902 sthātavyam/ na rūpe sthātavyaṃ {{na śabde sthātavyaṃ na gandhe sthātavyaṃ na rase sthātavyaṃ na spraṣṭavye sthātavyaṃ}} na dharme sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi 12903 bhagavan rūpaṃ rūpatvena śūnyam {{śabdaḥ śabdatvena śūnyo gandho gandhatvena śūnyo raso rasatvena śūnyaḥ spraṣṭavyaṃ spraṣṭavyatvena śūnyam/ yā ca bhagavan rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ/ na cānyatra śūnyatāyā rupaṃ rūpam eva śūnyatā śūnyataiva rūpam/ yā ca bhagavan śabdasya śūnyatā na sa śabdaḥ/ na cānyatra śabdāt śabdaḥ śabda eva śūnyatā śūnyataiva śabdaḥ/ yā ca bhagavan gandhasya śūnyatā na sa gandhaḥ/ na cānyatra gandhād gandho gandha eva śūnyatā śūnyataiva gandhaḥ/ yā ca bhagavan rasasya śūnyatā na sa rasaḥ/ na cānyatra rasād raso rasa eva śūnyatā śūnyataiva rasaḥ/ yā ca bhagavan spraṣṭavyasya śūnyatā na tad spraṣṭavyam/ na cānyatra spraṣṭavyāt spraṣṭavyaṃ spraṣṭavyam eva śūnyatā śūnyataiva spraṣṭayam/}} 12904 {{yā ca bhagavan dharmasya śūnyatā na sa dharmaḥ/ na cānyatra dharmād dharmo}} dharma eva śūnyatā śūnyataiva dharmaḥ/ anena 12905 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na rūpe {sthātavyaṃ} {{na śabde sthātavyaṃ na gandhe sthātavyaṃ na rase sthātavyaṃ na spraṣṭavye sthātavyaṃ}} na dharme {sthātavyaṃ} na cakṣuṣi {sthātavyaṃ}

12906 {{na śrotre sthātavyaṃ na ghrāṇe sthātavyaṃ na jihvāyāṃ sthātavyaṃ na kāye sthātavyaṃ}} na manasi {sthātavyaṃ}/ na cakṣurvijñāne {sthātavyaṃ} {{na śrotravijñāne sthātavayṃ na ghrāṇavijñāne sthātavayṃ na jihvāvijñāne sthātavayṃ na kāyavijñāne sthātavayṃ}} na manovijñāne 12907 {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavaṃś cakṣurvijñānaṃ cakṣurvijñānatvena śūnyam 12908 {{śrotravijñānaṃ śrotravijñānatvena śūnyam ghrāṇavijñānaṃ ghrāṇavijñānatvena śūnyam jihvāvijñānaṃ jihvāvijñānatvena śūnyam kāyavijñānaṃ kāyavijñānatvena śūnyam manovijñānaṃ manovijñānatvena śūnyam/ yā ca bhagavan cakṣurvijñānasya śūnyatā na tad cakṣurvijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā cakṣurvijñānaṃ cakṣurvijñānam eva śūnyatā śūnyataiva cakṣurvijñānam/ yā ca bhagavan śrotravijñānasya śūnyatā na tad śrotravijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā śrotravijñānaṃ śrotravijñānam eva śūnyatā śūnyataiva śrotravijñānam/ yā ca bhagavan ghrāṇavijñānasya śūnyatā na tad ghrāṇavijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā ghrāṇavijñānaṃ ghrāṇavijñānam eva śūnyatā śūnyataiva ghrāṇavijñānam/ yā ca bhagavan jihvāvijñānasya śūnyatā na tad jihvāvijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā jihvāvijñānaṃ jihvāvijñānam eva śūnyatā śūnyataiva jihvāvijñānam/ yā ca bhagavan kāyavijñānasya śūnyatā na tad kāyavijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā kāyavijñānaṃ kāyavijñānam eva śūnyatā śūnyataiva kāyavijñānam/ yā ca bhagavan manovijñānasya śūnyatā na tad manovijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā manovijñānaṃ manovijñānam eva śūnyatā śūnyataiva manovijñānam/}} anena

12909 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na cakṣurvijñāne {sthātavyaṃ} {{na śrotravijñāne sthātavayṃ na ghrāṇavijñāne sthātavayṃ na jihvāvijñāne sthātavayṃ na kāyavijñāne sthātavayṃ}} na manovijñāne 12910 {sthātavyaṃ}/ na cakṣuḥsaṃsparśe {sthātavyaṃ} {{na śrotrasaṃsparśe sthātavyaṃ na ghrāṇasaṃsparśe sthātavyaṃ na jihvāsaṃsparśe sthātavyaṃ na kāyasaṃsparśe sthātavyaṃ}} na manaḥsaṃsparśe {sthātavyaṃ}/ tat kasya 12911 hetoḥ/ tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśaś cakṣuḥsaṃsparśatvena śūnyaḥ

12912 {{śrotrasaṃsparśaś śrotrasaṃsparśatvena śūnyo ghrāṇasparśaś ghrāṇasaṃsparśatvena śūnyo jihvāsaṃsparśaś jihvāsaṃsparśatvena śūnyaḥ kāyasaṃsparśaś kāyasaṃsparśatvena śūnyaḥ manaḥsaṃsparśaś manaḥsaṃsparśatvena śūnyaḥ/ yā ca bhagavan cakṣuḥsaṃsparśasya śūnyatā na sa cakṣuḥsaṃsparśaḥ/ na cānyatra śūnyatāyā cakṣuḥsaṃsparśaḥ cakṣuḥsaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva cakṣuḥsaṃsparśaḥ/ yā ca bhagavan śrotrasaṃsparśasya śūnyatā na sa śrotrasaṃsparśaḥ/ na cānyatra śūnyatāyā śrotrasaṃsparśaḥ śrotrasaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva śrotrasaṃsparśaḥ/ yā ca bhagavan ghrāṇasaṃsparśasya śūnyatā na sa ghrāṇasaṃsparśaḥ/ na cānyatra śūnyatāyā ghrāṇasaṃsparśaḥ ghrāṇasaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva ghrāṇasaṃsparśaḥ/ yā ca bhagavan jihvāsaṃsparśasya śūnyatā na sa jihvāsaṃsparśaḥ/ na cānyatra śūnyatāyā jihvāsaṃsparśaḥ jihvāsaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva jihvāsaṃsparśaḥ/ yā ca bhagavan kāyasaṃsparśasya śūnyatā na sa kāyasaṃsparśaḥ/ na cānyatra śūnyatāyā kāyasaṃsparśaḥ kāyasaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva kāyasaṃsparśaḥ/ yā ca bhagavan manaḥsaṃsparśasya śūnyatā na sa manaḥsaṃsparśaḥ/ na cānyatra śūnyatāyā manaḥsaṃsparśaḥ manaḥsaṃsparśa eva śūnyatā śūnyataiva manaḥsaṃsparśaḥ/}} anena bhagavan paryāyeṇa 12913 {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na cakṣuḥsaṃsparśe {sthātavyaṃ} na manaḥsaṃsparśe {sthāatavyaṃ}/ na cakṣuḥsaṃsparśapratyaya- 12914 vedayite {sthātavyaṃ} evaṃ yāvan na manaḥsaṃsparśapratyayavedayite {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/

12915 tathā hi bhagavaṃś cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ

12916 {{śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitatvena śūnyaṃ/ yā ca bhagavan cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam/ na cānyatra śūnyatāyā cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam/ yā ca bhagavan śrotrasaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad śrotrasaṃsparśapratyayavedayitam/ na cānyatra śūnyatāyā śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva śrotrasaṃsparśapratyayavedayitam/ yā ca bhagavan ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitam/ na cānyatra śūnyatāyā ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitam/ yā ca bhagavan jihvāsaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad jihvāsaṃsparśapratyayavedayitam/ na cānyatra śūnyatāyā jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva jihvāsaṃsparśapratyayavedayitam/ yā ca bhagavan kāyasaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad kāyasaṃsparśapratyayavedayitam/ na cānyatra śūnyatāyā

kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva kāyasaṃsparśapratyayavedayitam/ yā ca bhagavan manaḥsaṃsparśapratyayavedayitasya śūnyatā na tad manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam/ na cānyatra śūnyatāyā manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam eva śūnyatā śūnyataiva manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam/}}

12917 anena bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na cakṣuḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite {sthātavyaṃ} 12918 {{na śrotrasaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na ghrāṇasaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na jihvāsaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ na kāyasaṃsparśapratyayotpanne vedayite sthātavyaṃ }} na manaḥsaṃsparśapratyayotpanne vedayite {sthātavyaṃ}/ nāvidyāyāṃ {sthātavyaṃ}/ evaṃ 12919 yāvan na jarāmaraṇe/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan avidyā avidyātvena 12920 śūnyā/ yā cāvidyāśūnyatā na sā avidyā na cānyatra śūnyatāyā avidyā 12921 avidyaiva śūnyatā śūnyataivāvidyā/ evaṃ saṃskārāḥ samskāratvena śūnyāḥ 12922 vijñānaṃ vijñānatvena śūnyaṃ {{nāmarūpaṃ nāmarūpatvena śūnyaṃ ṣaḍāyatanāni ṣaḍāyatanatvena śūnyāni sparśaḥ sparśatvena śūnyo vedanā vedanātvena śūnyā tṛṣṇā tṛṣṇātvena śūnyā upādānam upādānatvena śūnyaṃ bhavo bhavatvena śūnyo jātir jātitvena śūnyā/}} tathā hi bhagavan jarāmaraṇaṃ

13001 jarāmaraṇatvena śūnyam/ yā ca jarāmaraṇaśūnyatā na taj jarāmaraṇaṃ na cānyatra 13002 śūnyatātā jarāmaraṇaṃ jarāmaraṇam eva śūnyatā śūnyataiva jarāmaraṇam/ anena 13003 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} nāvidyāyāṃ sthātavyaṃ {{na saṃskāreṣu sthātavyaṃ na vijñāne sthātavyaṃ na nāmarūpe sthātavyaṃ na ṣaḍāyataneṣu sthātavyaṃ na sparśe sthātavyaṃ na vedanāyāṃ sthātavyaṃ na tṛṣṇāyāṃ sthātavyaṃ na upādāne sthātavyaṃ na bhave sthātavyaṃ na jātau sthātavyaṃ}} na jarāmarane sthātavyam/ 13004 evaṃ skandhadhātvāyataneṣu ca na kartavyam/ punar aparaṃ {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} smṛtyupasthāneṣu 13005 na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan smṛtyupasthānāni smṛtyupa- 13006 sthānatvena śūnyāni/ {{yā ca bhagavan smṛtyupasthānānāṃ śūnyatā na tāni smṛtyupasthānāni/ na cānyatra smṛtyupasthānebhyaḥ smṛtyupasthānāni smṛtyupasthānāny eva śūnyatā śūnyataiva smṛtyupasthānāni/}} tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} 13007 na smṛtyupasthāneṣu {sthātavyaṃ}/ evaṃ samyak prahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārga- 13008 pāramitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikabuddhadharmeṣu na {sthātavyaṃ}/ tat 13009 kasya hetoḥ/ tathā hy āveṇikabuddhadharma āveṇikabuddhadharmatvena śūnyā/ {{yā ca bhagavan āveṇikabuddhadharmasya śūnyatā na sa āveṇikabuddhadharmaḥ/ na cānyatrāveṇikabuddhadharmād āveṇikabuddhadharma āveṇikabuddhadharma eva śūnyatā śūnyataiva āveṇikabuddhadharmaḥ/}}

13010 tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na samyakprahāṇarddhi- 13011 pādendriya{balabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvid}āveṇikabuddhadharmeṣu na sthātavyam/ 13012 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na dānapāramitāyāṃ {sthātavyam}/ tat kasya hetoḥ/

13013 tathā hi dānapāramitaiva śūnyā dānapāramitāsvabhāvena/ {{śīlapāramitaiva śūnyā śīlapāramitāsvabhāvena/ kṣātipāramitaiva śūnyā kṣāntipāramitāsvabhāvena/ vīryapāramitaiva śūnyā vīryapāramitāsvabhāvena/ dhyānapāramitaiva śūnyā dhyānapāramitāsvabhāvena/ prajñāpāramitaiva śūnyā prajñāpāramitāsvabhāvena/ yā ca bhagavan dānapāramitāyāḥ śūnyatā na sā dānapāramitā/ na cānyatra dānapāramitāyāḥ dānapāramitā dānapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva dānapāramitā/ yā ca bhagavan śīlapāramitāyāḥ śūnyatā na sā śīlapāramitā/ na cānyatra śīlapāramitāyāḥ śīlapāramitā śīlapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva śīlapāramitā/ yā ca bhagavan kṣāntipāramitāyāḥ śūnyatā na sā kṣāntipāramitā/ na cānyatra kṣāntipāramitāyāḥ kṣāntipāramitā kṣāntipāramitaiva śūnyatā śūnyataiva kṣāntipāramitā/ yā ca bhagavan vīryapāramitāyāḥ śūnyatā na sā vīryapāramitā/ na cānyatra vīryapāramitāyāḥ vīryapāramitā vīryapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva vīryapāramitā/ yā ca bhagavan dhyānapāramitāyāḥ śūnyatā na sā dhyānapāramitā/ na cānyatra dhyānapāramitāyāḥ dhyānapāramitā dhyānapāramitaiva śūnyatā śūnyataiva dhyānapāramitā/ yā ca bhagavan prajñāpāramitāyāḥ śūnyatā na sā prajñāpāramitā/ na cānyatra prajñāpāramitāyāḥ prajñāpāramitā prajñāpāramitaiva śūnyatā śūnyataiva prajñāpāramitā/}} 13014 tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā}

13015 na dānapāramitāyāṃ {sthātavyaṃ} {{na śīlapāramitāyāṃ sthātavyaṃ na kṣāntipāramitāyāṃ sthātavyaṃ na vīryapāramitāyāṃ sthātavyaṃ na dhyānapāramitāyāṃ sthātavyaṃ}} na prajñāpāramitāyāṃ {sthātavyam}/ 13016 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} akṣareṣu na {sthātavyaṃ}/ akṣarābhinirhāreṣu na {sthātavyaṃ}/ 13017 ekodāhāre dvirudāhāre trirudāhāre na {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi 13018 akṣarāṇi śūnyāny akṣarasvabhāvena/ yā ca bhagavann akṣraśūnyatā na sā akṣarāṇi 13019 na cānyatra śūnyatāyā akṣarāṇi akṣsarāny eva śūnyatā śūnyataivākṣarāṇi/ 13020 tad anena bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} nākṣareṣu sthātavyam/ punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā}

13101 nābhijñāsu sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ abhijñā eva śūnyā abhijñā- 13102 svabhāvena yā ca bhagavann abhijñāśūnyatā na tā abhijñā na cānyatra śūnyatāyā 13103 abhijñā abhijñā eva śūnyatā śūnyataivābhijñā/ tad anena bhagavan paryāyeṇa 13104 {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} nābhijñāsu sthātavyam/ 13105 punar aparaṃ {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na rūpam anityam iti {sthātavyaṃ}/ na vedanā na saṃjñā na 13106 saṃskārā na vijñānam anityam iti {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpānityatā 13107 anityatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavan rūpānityatā śūnyatā na sā 13108 anityatā na cānyatra śūnyatāyā anityatā anityataiva śūnyatā śūnyataiva 13109 anityatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} rūpam anityam iti na 13110 sthātavyaṃ {{vedanānityeti na sthātavyaṃ saṃjñānityeti na sthātavyaṃ saṃskārā anityā iti na sthātavyaṃ vijñānam anityam iti na sthātavyam}}/ 13111 evaṃ na rūpaṃ duḥkham iti {sthātavyaṃ}/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ 13112 duḥkham iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena 13113 śūnyā/ yā ca bhagavan rūpaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā 13114 duḥkhatā duḥkhataiva śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} 13115 na rūpaṃ duḥkham iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat

13116 kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānaduḥkhatā duḥkhatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan 13117 vijñānaduḥkhatāśūnyatā na sā duḥkhatā na cānyatra śūnyatāyā duḥkhatā duḥkhataiva 13118 śūnyatā śūnyataiva duḥkhatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na vijñānam

13119 duḥkham iti sthātavyam/ {{evaṃ na rūpam anātmam iti sthātavyaṃ/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ anātmam iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpānātmatānātmatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan rūpānātmatāśūnyatā na sānātmatā na cānyatra śūnyatāyā anātmatānātmataiva śūnyatā śūnyataivānātmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpam anātmam iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānānātmatānātmatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan vijñānānātmatāśūnyatā na sānātmatā na cānyatra śūnyatāyā anātmatānātmataiva śūnyatā śūnyataivānātmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na vijñānam anātmam iti sthātavyam/ evaṃ na rūpaṃ śāntam iti sthātavyaṃ/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ śāntam iti sthātavyaṃ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi rūpaśāntatā śāntatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan rūpaśāntatāśūnyatā na sā śāntatā na cānyatra śūnyatāyā śāntatā śāntataiva śūnyatā śūnyataiva śāntatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā na rūpaṃ śāntam iti sthātavyam/ na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi vijñānaśāntatā śāntatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavan vijñānaśāntatāśūnyatā na sā śāntatā na cānyatra śūnyatāyā śāntatā śāntataiva śūnyatā śūnyataiva śāntatā/}} 13120 tad anenāpi

13201 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} na vijñānaṃ śāntam iti {sthātavyaṃ}/ evaṃ hetu- 13202 samudayaprabhavapratyayatāyāṃ na {sthātavyaṃ}/ 13203 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} tathatāyāṃ na {sthātavyaṃ}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi 13204 tathatā tathatāsvabhāvena śūnyā/ yā ca bhagavaṃs tathatāyāḥ śūnyatā na sā tathatā 13205 na cānyatra tathatāyāḥ śūnyatā tathataiva śūnyatā śūnyataiva tathatā/ tad anenāpi 13206 bhagavan paryāyeṇa {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} tathatāyāṃ na sthātavyam eva dharmatāyām na sthātavyam/ 13207 tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmatā dharmatāsvabhāvena śūnyā

13208 {{yā ca bhagavaṃs dharmatāyāḥ śūnyatā na sā dharmatā na cānyatra dharmatāyāḥ śūnyatā dharmataiva śūnyatā śūnyataiva dharmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmatāyāṃ na sthātavyam/ dharmadhātau na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmadhātur dharmadhātusvabhāvena śūnyo yā ca bhagavaṃs dharmadhātoḥ śūnyatā na sa dharmadhātur na cānyatra dharmadhāoḥ śūnyatā dharmadhātur eva śūnyatā śūnyataiva dharmadhātuḥ/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmadhātau na sthātavyam/ dharmaniyāmatāyāṃ na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi dharmaniyāmatā dharmaniyāmatāsvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs dharmaniyāmatāyāḥ śūnyatā na sā dharmaniyāmatā na cānyatra dharmaniyāmatāyāḥ śūnyatā dharmaniyāmataiva śūnyatā śūnyataiva dharmaniyāmatā/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā dharmaniyāmatāyāṃ na sthātavyam/ bhūtakoṭyāṃ na sthātavyam/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhūtakoṭir bhūtakoṭisvabhāvena śūnyā yā ca bhagavaṃs bhūtakoṭyāḥ śūnyatā na sā bhūtakoṭir na cānyatra bhūtakoṭyāḥ śūnyatā bhūtakoṭir eva śūnyatā śūnyataiva bhūtakoṭiḥ/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā bhūtakoṭyāṃ na sthātavyam}}/ 13209 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} sarvadhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/ tat kasya

13210 hetoḥ/ tathā hi dhāraṇīmukhāni dhāraṇīmukhaiḥ śūnyāni {{yā ca bhagavaṃs dhāraṇīmukhānāṃ śūnyatā na tāni dhāraṇīmukhāni na cānyatra dhāraṇīmukhebhyaḥ śūnyatā dhāraṇīmukhāny eva śūnyatā śūnyataiva dhāraṇīmukhāni/ tad anenāpi bhagavan paryāyeṇa bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā}} 13211 dhāraṇīmukheṣu na sthātavyam/ 13212 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāyakuśalo 13213 'haṅkāramamakārapatitena mānasena saced rūpe tiṣṭhati rūpābhisaṃskāre carati 13214 na carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu saced 13215 vijñāne tiṣṭhati vijñānābhisaṃskāre carati na carati prajñāpāramitāyām/ tat 13216 kasya hetoḥ/ na hy abhisaṃskāre caran prajñāpāramitāyāṃ parigṛhṇāti na prajñāpāra- 13217 mitāyāṃ yogam āpadyate na prajñāpāramitāṃ paripūrayati, aparipūrayan prajñāpāra- 13218 mitāṃ na niryāsyati sarvākārajñatāyām/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan 13219 rūpam aparigṛhītaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāvijñānam aparigṛhītam/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca 13220 rūpasyāparigraho na tad rūpam prakṛtiśūnyatām upādāya vedanāsaṃjñāsaṃskārā yaś ca 13221 vijñānasyāparigraho na tad vijñānaṃ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ yāvad 13222 bhūtakoṭir aparigṛhītā/ tat kasya hetoḥ/ yaś ca bhāutakoṭyā aparigraho na sā 13223 bhūtakoṭiḥ prakṛtiśūnyatām upādāya evaṃ {bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā} prakṛtiśūnyāḥ sarvadharmāḥ

13301 pratyavekṣitavyāḥ/ tathā ca pratyavekṣitavyā yathā na kvacid dharme manaso 13302 vyupacāro bhavet/ idaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya sarvadharmāparigṛhītaṃ nāma 13303 samādhimaṇḍalaṃ vipulaṃ puraskṛtam apramāṇaṃ niyatam asaṃhāryaṃ sarvaśrāvaka- 13304 pratyekabuddhaiḥ/ sāpi sarvākārajñatā aparigṛhītā adhyātma{śūnyatām upādāya} bahirdhā{śūnyatām upādāya} 13305 adhyātmabahirdhā{śūnyatām upādāya} mahā{śūnyatām upādāya} śūnyatā{śūnyatām upādāya} paramārtha{śūnyatām upādāya} saṃskṛta{śūnyatām upādāya} 13306 asaṃskṛta{śūnyatām upādāya} atyanta{śūnyatām upādāya} anavarāgra{śūnyatām upādāya} anavakāra{śūnyatām upādāya} prakṛti{śūnyatām upādāya} sarvadharma{śūnyatām upādāya} 13307 svalakṣaṇa{śūnyatām upādāya} anupalambha{śūnyatām upādāya} abhāvasvabhāva{śūnyatām upādāya} bhāva{śūnyatām upādāya} abhāva{śūnyatām upādāya} 13308 svabhāva{śūnyatām upādāya} parabhāvaśūnyatām upādāyeti [mṛdumūrddhagatasyālambanākāraviśeṣaḥ//] 13309 tat kasya hetoḥ/ tathā hi na bhagavan sarvākārajñatā nimittataḥ udgrahītavyā, 13310 nimittam hi kleśaḥ/ katamat punar nimitta/ rūpaṃ nimittaṃ {{vedanā nimittaṃ saṃjñā nimittaṃ saṃskārā nimittaṃ}} vijñānaṃ 13311 nimittam/ cakṣur nimittam {{śrotraṃ nimittam ghrāṇaṃ nimittam jihvā nimittam kāyo nimittam}} mano nimittaṃ, rūpaṃ nimittaṃ {{śabdo nimittaṃ gandho nimittaṃ raso nimittaṃ spraṣṭavyaṃ nimittaṃ}} dharmo 13312 nimittaṃ, smṛtyupasthāna{{samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhi- 13313 saṃskāradharmadhātudharmatādharmaniyāmatābhūtakoṭi nimittam ayam ucyate kleśaḥ, sa- 13314 cet punaḥ prajñāpāramitā nimittata udgrahītavyā abhaviṣyan naiveha śreṇikaḥ 13315 parivrājakaḥ śāsane śraddhām alapsyata/ atra sarvajñajñāne katamā ca śraddhā yeyaṃ 13316 prajñāpāramitāyām abhiśraddadhānatā avakalpanatā adhimukhtiś cintanā tulanā 13317 vyupaparīkṣaṇā tac cānimittayogena/ evam animittata udgrahītavyā atra punaḥ

13401 śreṇikaḥ parivrājakaḥ adhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ/ 13402 so 'vatīrya na rūpaṃ parigṛhītavān na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān na vijñānaṃ parī- 13403 gṛhītavān/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tena svalakṣaṇaśūnyeṣu dharmeṣu na kaścid dharmaḥ 13404 parigṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa 13405 nādhyātmaprāptyabhisamayatas tajjñānaṃ samanupaśyati/ na bahirdhāprāptyabhi- 13406 samayatas tajjñānaṃ samanupaśyati, nādhyātmabahirdhāprāptyabhisamayatas {tajjñānaṃ samanupaśyati/} 13407 nāpy anyatra prāptyabhisamayatas {tajjñānaṃ samanupaśyati}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sa tam dharmaṃ na 13408 samanupaśyati, yo vā prajānīyād yena vā prajānīyāt/ tat kasya 13409 hetoḥ/ nādhyatmaṃ rūpasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmaṃ vedanāyās {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmaṃ 13410 saṃjñāyās {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmaṃ saṃskārāṇāṃ {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyatmaṃ vijñānasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, 13411 na bahirdhārūpasya {tajjñānaṃ samanupaśyati} na bahirdhāvedanāyā na bahirdhāsaṃjñānāṃ na bahirdhā- 13412 saṃskārāṇāṃ na bahirdhāvijñānasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nādhyātmabahirdhārūpasya {tajjñānaṃ samanupaśyati} 13413 {{nādhyātmabahirdhāvedanāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāsaṃjñāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nādhyātmabahirdhāsaṃskārāṇāṃ tajjñānaṃ samanupaśyati}} nādhyātmabahirdhāvijñānasya {tajjñānaṃ samanupaśyati}, nāpy anyatra rūpāt {tajjñānaṃ samanupaśyati}

13414 nāpy anyatra vedanāyāḥ {{tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra saṃjñāyāḥ tajjñānaṃ samanupaśyati nāpy anyatra saṃskārebhyaḥ tajjñānaṃ samanupaśyati}} nāpy anyatra vijñānāt {tajjñānaṃ samanupaśyati}adhyātma- 13415 bahirdhāśūnyatām upādāya/ atra padaparyāye śreṇikaḥ parivrājako 'dhimuktaḥ 13416 so 'trādhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ sarvajñajñānadharmatāṃ 13417 pramāṇīkṛtya sarvadharmānupalabdhitām upādāya, evam adhimuktas tena na kaścid 13418 dharmaḥ parīgṛhīto nimittāmanasikāratām upādāya, nāpy anena kaścid dharma 13419 upalabdho 'yaṃ parigṛhṇīyād vā muñced vā sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya,

13501 sa nirvāṇenāpi na manyate sarvadharmānudgrahānutsargatām upādāya/ tat kasya 13502 hetoḥ/ yaḥ sarvadharmāṇām aparigraho 'nutsargaḥ sā prajñāpāramitā/ iyam api bhagavan 13503 {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitā apārapāragatām upādāya, yad rūpaṃ na 13504 parigṛhṇāti {{yāṃ vedanāṃ na parigṛhṇāti yāṃ saṃjñāṃ na parigṛhṇāti yān saṃskārān na parigṛhṇāti}} yad vijñānaṃ na parigṛhṇāti sarvadharmāparigṛhītatām upādāya 13505 yāvad vyastasamastāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasmṛtyupasthāna- 13506 {{samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmaśūnyatānimittāpraṇihitānabhisaṃskāradharmadhātudharmatādharma- 13507 niyāmatāsamādhimukhadhāraṇīmukhāni yāvat samādhiṃ na parigṛhṇāti sarvadharmā- 13508 parigṛhītatām upādāya, na cāntarāparinirvāṇāparipūrṇaiḥ praṇihdānai- 13509 r yāvad daśabhis tathāgatabalaiś caturbhir vaiśāradyaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir aṣṭādaśa- 13510 bhir āveṇikair buddhadharmaiḥ/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi sarvadharmā adharmā yāvat 13511 smṛtyupasthāna{{samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika}}buddhadharmā adharmā nāpi te dharmā nādharmāḥ, iyaṃ 13512 {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitā sarvadharmāparigṛhītatām upādāya// [iti madhya- 13513 mūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//] 13514 punar aparaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā evaṃ 13515 vyupaparīkṣitavyaṃ, katamaiṣā prajñāpāramitā, kasya vaiṣā prajñāpāramitā, kim eṣā 13516 prajñāpāramitā, kenaiṣā prajñāpāramitā, sacet punaḥ {bodhisattvo} mahāsattvaḥ 13517 prajñāpāramitāyāṃ carann evam upanidhyāyati tat kiṃ yo dharmo na vidyate 13518 nopalabhyate sā prajñāpāramiteti na carati prajñāpāramitāyāṃ/ atha khalu 13519 āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ katame te āyuṣman 13520 subhūte dharmā na vidyante nopalabhyante/ subhūtir āha/ prajñāpāramitā āyuṣman

13601 śāriputra na vidyate nopalabhyate, dhyāna{pāramitā na vidyate nopalabhyate} vīrya{pāramitā na vidyate nopalabhyate} kṣānti{pāramitā na vidyate nopalabhyate} śīla{pāramitā na vidyate nopalabhyate} 13602 dāna{pāramitā na vidyate nopalabhyate} adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhāśūnyatām upādāya {{adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya mahāśūnyatām upādāya śūnyatāśūnyatām upādāya paramārthaśūnyatām upādāya saṃskṛtaśūnyatām upādāya asaṃskṛtaśūnyatām upādāya atyantaśūnyatām upādāya anavarāgraśūnyatām upādāya anavakāraśūnyatām upādāya prakṛtiśūnyatām upādāya sarvadharmaśūnyatām upādāya svalakṣaṇaśūnyatām upādāya anupalambhaśūnyatām upādāya abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya bhāvaśūnyatām upādāya abhāvaśūnyatām upādāya svabhāvaśūnyatām upādāya}} 13603 parabhāvaśūnyatām upādāya rūpam āyuṣman śāriputra {na vidyate nopalabhyate} {{vedanāyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate saṃjñāyuṣman śāriputra na vidyate nopalabhyate saṃskārā āyuṣman śāriputra na vidyante nopalabhyante }} vijñānam āyuṣman 13604 śāriputra {na vidyate nopalabhyate} adhyātmaśūnyatā āyuṣman śāriptura {na vidyate nopalabhyate} bahirdhāśūnyatā {na vidyate nopalabhyate}

13605 {{adhyātmabahirdhāśūnyatā na vidyate nopalabhyate mahāśūnyatā na vidyate nopalabhyate śūnyatāśūnyatā na vidyate nopalabhyate paramārthaśūnyatā na vidyate nopalabhyate saṃskṛtaśūnyatā na vidyate nopalabhyate asaṃskṛtaśūnyatā na vidyate nopalabhyate atyantaśūnyatā na vidyate nopalabhyate anavarāgraśūnyatā na vidyate nopalabhyate anavakāraśūnyatā na vidyate nopalabhyate prakṛtiśūnyatā na vidyate nopalabhyate sarvadharmaśūnyatā na vidyate nopalabhyate svalakṣaṇaśūnyatā na vidyate nopalabhyate anupalambhaśūnyatā na vidyate nopalabhyate abhāvasvabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate bhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate abhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate svabhāvaśūnyatā na vidyate nopalabhyate}} parabhāvaśūnyatā {na vidyate nopalabhyate} yāvat saptatriṃśad bodhisapakṣā dharmā {na vidyante nopalabhyante} 13606 abhijñā {na vidyate nopalabhyate} daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā {na vidyante nopalabhyante}, tathatā 13607 {na vidyate nopalabhyate}, dharmatā {na vidyate nopalabhyate}, dharmasthititā {na vidyate nopalabhyate}, dharmaniyāmatā {na vidyate nopalabhyate}, bhutakoṭir {na vidyate nopalabhyate} 13608 buddho 'py āyuṣman śāriputra {na vidyate nopalabhyate}, sarvākārajñatāpy āyuṣman śāriputra {na vidyate nopalabhyate} 13609 adhyātmaśūnyatām upādāya yāvat parabhāvaśūnyatām upādāya sacet punaḥ 13610 śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evam upaparīkṣate evam upani-

13611 dhyāyati tasyaivam upaparīkṣamāṇasyaivam upanidhyāyataś cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate 13612 notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate avirahito {bodhisattvo} mahāsattvaḥ 13613 prajñāpāramitāyā veditavyaḥ// [ity adhimātramūrdhvagatālambanākāraviśeṣaḥ//] 13614 atha khalu āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena 13615 kāraṇenāyuṣaman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā avirahito 13616 veditavyaḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman śāriputra virahitam rūpasvabhāvena evaṃ 13617 vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ, vijñānam āyuṣman śāriputra virahitaṃ vijñānasvabhāvena 13618 dānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dānapāramitāsvabhāvena

13619 {{śīlapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā śīlapāramitāsvabhāvena kṣāntipāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā kṣāntipāramitāsvabhāvena vīryapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā vīryapāramitāsvabhāvena dhyānapāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā dhyānapāramitāsvabhāvena prajñāpāramitāpy āyuṣman śāriputra virahitā prajñāpāramitāsvabhāvena}} {{smṛtyupasthānāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni smṛtyupasthānasvabhāvena samyakprahāṇāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni samyakprahāṇasvabhāvena ṛddhipādā apy āyuṣman śāriputra virahitāḥ ṛddhipādasvabhāvena indriyāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni indriyasvabhāvena balāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni balasvabhāvena bodhyaṅgāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni bodhyaṅgasvabhāvena mārgā apy āyuṣman śāriputra virahitā mārgasvabhāvena apramāṇadhyānāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni apramāṇadhyānasvabhāvena ārūpyasamāpattayo 'py āyuṣman śāriputra virahitā ārūpyasamāpattisvabhāvena daśabalāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni daśabalasvabhāvena vaiśāradyāny apy āyuṣman śāriputra virahitāni vaiśāradyasvabhāvena pratisaṃvidā apy āyuṣman śāriputra virahitāḥ pratisaṃvitsvabhāvena aṣṭādaśāveṇikā}} buddhadharmā virahitā buddhdharma- 13620 svabhāvena, bhūtakoṭir apy āyuṣman śāriputra virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/ 13621 śāriputra āha/ kathaṃ punar āyuṣman subhūte rūpasya svabhāvaḥ, kathaṃ vedanāyāḥ 13622 saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām/ kathaṃ vijñānasya svabhāvaḥ kathaṃ vyastasamastānāṃ

13701 skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ/ evaṃ vistareṇa yāvat kathaṃ 13702 bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ subhūtir āha/ abhāva āyuṣman śāriputra rūpasya 13703 svabhāvaḥ/ abhāvo vedanāyāḥ {{svabhāvaḥ/ abhāvo saṃjñāyāḥ svabhāvaḥ/ abhāvo saṃskārāṇāṃ svabhāvaḥ/}} abhāvo vijñānasya svabhāvaḥ/ 13704 abhāvo vyastasamastānāṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādānāṃ svabhāvaḥ, 13705 abhāvaḥ śūnyatānimittāpraṇihitānābhisaṃskārāṇāṃ jātaḥ svabhāvaḥ, 13706 abhāvaḥ tathatādharmadhātudharmasthititādharmaniyāmatānāṃ svabhāvaḥ, evaṃ 13707 vistareṇa yāvad abhāvo bhūtakoṭyāḥ svabhāvaḥ/ tad anena āyuṣman śāriputra 13708 paryāyeṇaivaṃ veditavyam/ yathā rūpaṃ virahitaṃ rūpasvabhāvena vedanā virahitā 13709 vedanāsvabhāvena {{saṃjñā virahitā saṃjñāsvabhāvena saṃskārā virahitāḥ saṃskārasvabhāvena vijñānaṃ virahitaṃ vijñānasvabhāvena}}/ evaṃ vistareṇa 13710 vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭi- 13711 r virahitā bhūtakoṭisvabhāvena/ 13712 punar aparaṃ śāriputra rūpaṃ virahitaṃ rūpalakṣaṇena, {{vedanā virahitā vedanālakṣaṇena saṃjñā virahitā saṃjñālakṣaṇena saṃskārā virahitāḥ saṃskāralakṣaṇena vijñānaṃ virahitaṃ vijñānalakṣaṇena/ evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu kartavyaṃ}} 13713 yāvad bhūtakoṭir virahitā 13714 bhūtakoṭilakṣaṇena/ lakṣaṇasvabhāvenāpi lakṣaṇaṃ virahitaṃ, svabhāva- 13715 lakṣaṇenāpi svabhāvo virahitaḥ/ 13716 śāriputra āha/ ya āyuṣman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate sa 13717 niryāsyati sarvākārajñatāyām/ subhūtir āha/ evam etad āyuṣman śāriputra 13718 yo hy evam atra śikṣiṣyate sa niryāsyati sarvākārajñatāyām/ [iti mṛdu- 13719 kṣānter ālambanākāraviśeṣaḥ]/ tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman {śariputra} ajātā

13801 aniryātāḥ sarvadharmāḥ/ {śāriputra} āha/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte ajātā ani- 13802 ryātāḥ sarvadharmāḥ/ subhūtir āha/ rūpam āyuṣman {śāriputra} śūnyaṃ rūpasvabhāvena, tasya 13803 nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, {{vedanāyuṣman śāriputra śūnyā vedanāsvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, saṃjñāyuṣman śāriputra śūnyā saṃjñāsvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, saṃskārā āyuṣman śāriputra śūnyā saṃskārasvabhāvena, teṣāṃ nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate, vijñānam āyuṣman śāriputra śūnyā vijñānasvabhāvena, tasya nāpi jātir nāpi niryāṇam upalabhyate}}/ 13804 evaṃ vistareṇa vyastasamasteṣu skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu 13805 kartavyaṃ yāvad bhūtakoṭiḥ śūnyā bhūtakoṭisvabhāvena, tasyā nāpi jātir nāpi 13806 niryāṇam upalabhyate/ evaṃ hi śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran 13807 sarvākārajñatāyā āsannībhavati yathā yathā ca sarvākārajñatāyā āsannī- 13808 bhavati tathā tathā kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati/ 13809 yathā yathā ca kāyapariśuddhiñ ca cittapariśuddhiñ ca lakṣaṇapariśuddhiñ cādhigacchati 13810 tathā tathā {bodhisattvasya} mahāsattvasya rūpasahagataṃ cittaṃ notpadyate, doṣa{sahagataṃ cittaṃ notpadyate} moha{sahagataṃ cittaṃ notpadyate} 13811 māna{sahagataṃ cittaṃ notpadyate}, lobha{sahagataṃ cittaṃ notpadyate} kudṛṣṭi{sahagataṃ cittaṃ notpadyate}, sa rāgacittānutpādād doṣacittānutpādāt

13812 moha{cittānutpādād} māna{cittānutpādāt} kudṛṣṭi{cittānutpādād} na jātu mātuḥ kukṣāv upapadyate, satatasamitam aupa- 13813 pāduko bhavati, buddhakṣetreṇa buddhakṣetraṃ saṃkrāmati, buddhāṃś ca bhagavataḥ paryupāste, 13814 sattvāṃś ca paripācayati, buddhakṣetraṃ ca pariśodhayati/ na tair buddhair bhagavadbhir virahito 13815 bhavati, yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ/ evaṃ hi śāriputra {bodhisattvo} 13816 mahāsattva āsannībhavaty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ/ [iti madhyakṣānter āla- 13817 mbanākāraviśeṣaḥ/] 13818 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ saced bhagavan {bodisattvo} 13819 mahāsattvo 'nupāyakuśalaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe carati nimitte carati na

13901 carati prajñāpāramitāyām/ saced vedanāyāñ carati nimitte carati na carati 13902 prajñāpāramitāyāṃ, {{saced saṃjñāyāñ carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskāreṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñāne carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}}/ sa- 13903 ced rūpaṃ nityaṃ {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced sajñā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā nityā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ nityaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}} 13904 saced rūpaṃ sukhaṃ dukhaṃ {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārāḥ sukhā dukhā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ sukhaṃ dukhaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}} sa-

13905 ced rūpam ātmānātma {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanātmānātmā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñātmānātmā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā ātmāna anātmāna veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānam ātmānātma veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}} 13906 saced rūpaṃ śāntam aśāntam {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā śāntāśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā śāntāśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārāḥ śāntā aśāntā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ śāntam aśāntaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}} 13907 saced rupaṃ viviktam aviviktaṃ {veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ} {{saced vedanā viviktāviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃjñā viviktāviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced saṃskārā viviktā aviviktā veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ, saced vijñānaṃ viviktam aviviktaṃ veti carati, nimitte carati na carati prajñāpāramitāyāṃ}} 13908 saced bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalaḥ saptatriṃśat- 13909 bodhipakṣeṣu dharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/ evaṃ

13910 yāvad abhijñāsu pāramitāsu apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu pañcasu cakṣuḥṣu 13911 daśasu tathāgatabaleṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu caturṣu vaiśāradyeṣu yāvad aṣṭādaśa- 13912 sv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu carati nimitte carati na carati prajñāpāramitāyām/ 13913 saced bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasyānupāyakauśalena prajñāpāramitāyāṃ carata 13914 evaṃ bhavati/ ahaṃ prajñāpāramitāyāṃ carāmīti upalambhe carati, ahaṃ carāmīti 13915 carati nimitte carati, saced {bodhisattvasya} mahāsattvasyaivaṃ bhavati ya evañ carati sa 13916 prajñāpāramitāyāñ carati sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti/ atha khalv āyuṣmān 13917 śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtim etad avocat/ kena kāraṇenāyuṣman subhūte idaṃ 13918 {bodhisattvasya} mahāsattvasyānupāyakauśalaṃ veditavyam/ subhūtir āha/ tathā hy āyuṣman 13919 śāriputra yo {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam adhitiṣṭhati 13920 saṃjānīte 'dhimucyate, vedanām {adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate/} saṃjñām {adhitiṣṭhati saṃjāīte 'dhimucyate/} saṃskārān {adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate/} vijñānam {adhitiṣṭhati saṃjānīte 'dhimucyate/} 13921 sa rūpam adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ, vedanām {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, saṃjñām {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, 13922 saṃskārān {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, vijñānam {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamānaḥ}, rūpasyābhisaṃskāre carati tat/ tasya 13923 jātijarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsakaram iti vadāmi/

13924 punar aparaṃ śāriputra saced {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāya-

14001 kuśalaḥ, cakṣur {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvāṃ kāyaṃ mano {'dhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} rūpam {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} śabdān 14002 gandhān rasān spraṣṭavyam dharmān {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} {{cakṣurvijñānam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, cakṣuḥsaṃsparśam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotrasaṃsparśaṃ ghrāṇasaṃsparśaṃ jihvāsaṃsparśaṃ kāyasaṃsparśaṃ manaḥsaṃsparśam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}} 14003 {{sukahṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhaṃ vā asukhaṃ vādhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}} sacet 14004 saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}/ evaṃ pañcacakṣūṃṣi ṣaḍabhijñāḥ ṣaṭpāramitāś catvā- 14005 ri vaiśāradyāni carasraḥ pratisaṃvidaś catvāry apramāṇāni catvāri dhyānāni carasra 14006 ārūpyasamāpattīr daśa tathāgatabalāny aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān arhattvaṃ pratyeka- 14007 buddhatvaṃ bodhsiattvatvaṃ buddhadharmān {adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}/ sarvān buddhadharmān {adhitiṣṭhan saṃjānāno 'dhimucyamāno} buddha-

14008 dharmāṇām abhisaṃskāre carati, abhisaṃskāre carann aparimucyate jātyā jarāmaraṇena 14009 ca śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair na parimucyate duḥkheneti vadāmi/ sa khalu 14010 punaḥ śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvo 'bhavyaḥ śrāvakabhūmiṃ pratyekabuddhabhūmiṃ vā 14011 patituṃ kutaḥ so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyate nedaṃ sthānaṃ vidyate/ evaṃ 14012 hi śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann anupāyakuśalo veditavyaḥ/ 14013 śāriputra āha/ katham āyuṣman subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ 14014 caran upāyakuśalo veditavyaḥ/ subhūtir āha/ ya āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} 14015 mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na rūpam adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate, 14016 vedanāsaṃjñāsaṃskārān vijñānaṃ na{adhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate} evaṃ yāvad buddhadharmān nā{dhitiṣṭhati na saṃjānīte nādhimucyate}, sa na rūpe 14017 carati {{na vedanāyāṃ carati na saṃjñāyāṃ carati na saṃskāreṣu carati}} na vijñāne carati, na rūpasya nimitte carati {{na vedanāyā nimitte carati na saṃjñāyā nimitte carati na saṃskārāṇāṃ nimitte carati}} na vijñānasya 14018 nimitte carati, na rūpaṃ nityam iti nānityam {iti carati}, na vedanā sa saṃjñā na saṃskārā 14019 na vijñānaṃ nityam iti nānityam {iti carati}, na rūpaṃ sukham iti na duḥkham iti nātmeti 14020 nānātmeti na śāntam iti nāśāntam {iti carati}, na vedanā na saṃjñā sa saṃskārā na 14021 vijñānaṃ sukham iti nātmeti nānātmeti na śāntam iti nāśāntam {iti carati}, na rūpaṃ

14022 śūnyam iti nāśūnyam iti carati na nimittam iti nānimittam {iti carati} na praṇihitam iti 14023 nāpraṇihitam {iti carati} na viviktam iti nāviviktam {iti carati}, evaṃ na vedanā na saṃjñā na 14024 saṃskārā na vijñānaṃ na śūnyam iti nāśūnyam {iti carati}, na nimittam iti nānimittam {iti carati},

14101 na praṇihitam iti nāpraṇihitam {iti carati}, na viviktam iti nāviviktam {iti carati}/ tat kasya 14102 hetoḥ/ tathā hi āyuṣman śāriputra yā rūpasya śūnyatā na tad rūpaṃ cānyatra 14103 śūnyatāyāḥ rūpaṃ nānyatra rūpāc chūnyatā rūpam eva śūnyatā śūnyataivaṃ rūpam/ yā 14104 vedanāyāḥ śūnyatā saṃjñāyāḥ śūnyatā saṃskārāṇāṃ śūnyatā yā vijñānasya 14105 śūnyatā tad vijñānaṃ na cānyatra śūnyatāyā vijñānaṃ nānyatra vijñānāc chūnyatā 14106 śūnyataiva vijñānaṃ vijñānam eva śūnyatā/ evaṃ vyastasamasteṣu skandha{{dhātvāyatanapratītyasamutpādeṣu smṛtyupasthāneṣu samyakprahāṇeṣv ṛddhipādeṣv indriyeṣu baleṣu bodhyaṅgeṣu mārgeṣu baleṣu vaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv āveṇika-}} 14107 buddhadharmesu yāvad yā buddhadharmāṇāṃ śūnyatā na te buddhadharmā na cānyatra śūnyatāyā 14108 buddhadharmāḥ nānyatra buddhadharmebhyaḥ śūnyatā, śūnyataiva buddhadharmā buddhadharmā eva 14109 śūnyatā, evam āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann upāya- 14110 kuśalo veditavyaḥ/ evam āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāra- 14111 mitāyāñ caran bhavyo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum/ 14112 punaḥ prajñāpāramitāyāñ caran sacet kañcid dharmam upaiti na carati prajñāpāra- 14113 mitāyāṃ, nopaiti na carati, upaiti nopaiti ca na carati, naivopaiti na nopaiti ca 14114 na carati prajñāpāramitāyām/ śāriputra āha/ kena kāraṇenāuṣman subhūte 14115 nopaiti {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran/ subhūtir āha/ tathā hi āyuṣman

14116 śāriptutra prajñāpāramitāyāḥ svabhāvo nopalabhyate/ tat kasya hetoḥ/ tathā 14117 hy abhāvasvabhāvā prajñāpāramitā, anenāyuṣman śāriputra paryāyeṇa {bodhisattvo} mahāsattvaḥ 14118 prajñāpāramitāyāṃ carāmīti nopaiti, na carāmīti nopaiti, carāmi ca na 14119 carāmi ceti nopaiti, naiva carāmi na na carāmīti nopaiti/ tat kasya 14120 hetoḥ/ tathā hi tena sarvadharmā abhāvasvabhāvā iti anugatā anuprāptāḥ/ 14121 saced evaṃ prajñāpāramitāyāṃ carato {bodhisattvasya} mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate 14122 nottrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsam āpadyate veditavyam āyuṣman śāriputrāsannī- 14123 bhavaty ayaṃ {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatāyāḥ/ [ity adhimātrakṣānter ālambanākāra- 14124 viśeṣaḥ//]

14201 so 'pi khalv āyuṣman śāriputra sarvākārajñatā advayā advaidhīkārā 14202 sarvadharmābhāavasvabhāvatām upādāya, ayaṃ sarvadharmasvabhāvānutpattir nāma samādhi- 14203 r {bodhisattvānāṃ} mahāsattvānāṃ vipulaḥ puraskṛto 'pramāṇo niyato 'saṃhāryaḥ 14204 sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ anenāyuṣman śāriputra samādhinā viharan {bodhisattvo} mahā- 14205 sattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ 14206 śāriputra āha/ katamair āyuṣman subhūte samādhibhir viharan {bodhisattvo} 14207 mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ subhūtir āha/ 14208 asty āyuṣman śāriputra {bodhisattvānāṃ} mahāsattvānāṃ śūraṅgamo nāma samādhir yatsamādhinā 14209 viharan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyate/ asti 14210 ratnamudro nāma samādhiḥ/ {asti} sucandro {nāma samādhiḥ}/ {asti} candradhvajaketuḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14211 sarvadharmamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} avalokitamūrddhā {nāma samādhiḥ}/{asti} dharmadhātuniyato {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14212 niyatadhvajaketuḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} vajropamo {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmapraveśamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} samāhitāva- 14213 sthāpratiṣṭhāno {nāma samādhiḥ}/ {asti} rājamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} balavīryo {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmasamudgato {nāma samādhiḥ}/ 14214 {asti} niruktiniyatapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} āsecanakapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} digavalokano {nāma samādhiḥ}/ {asti}

14215 dhāraṇīmudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} asaṃpramuṣito {nāma samādhiḥ}/ {asti} samavasaraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākāśasphāraṇo {nāma samādhiḥ}/ 14216 {asti} vajramaṇḍalo {nāma samādhiḥ}/ {asti} dhvajāgraketurājo {nāma samādhiḥ}/ {asti} indraketuḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14217 sroto'nugato {nāma samādhiḥ}/ {asti} siṃhavijṛmbhito {nāma samādhiḥ}/ {asti} vyatyastasamāpattiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14218 raṇaṃjaho {nāma samādhiḥ}/ {asti} vairocano {nāma samādhiḥ}/ {asti} nimiṣo {nāma samādhiḥ}/ {asti} niketasthito {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14219 niścito {nāma samādhiḥ}/ {asti} vipulapratipanno {nāma samādhiḥ}/ {asti} anantaprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti} prabhākaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14220 varadharmamudro {nāma samādhiḥ}/ {asti} samantāvabhāso {nāma samādhiḥ}/ {asti} śuddhāvāso {nāma samādhiḥ}/ {asti} vimalaprabho {nāma samādhiḥ}/

14301 {asti} aratikaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} ajayo {nāma samādhiḥ}/ {asti} tejovatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} kṣayāpagato {nāma samādhiḥ}/ 14302 {asti} anirjito {nāma samādhiḥ}/ {asti} vivṛto {nāma samādhiḥ}/ {asti} sūryapradīpo {nāma samādhiḥ}/ {asti} candravimalo {nāma samādhiḥ}/ 14303 {asti} śuddhapratibhāso {nāma samādhiḥ}/ {asti} ālokakaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} kārākāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} jñānaketuḥ {nāma samādhiḥ}/ 14304 {asti} cittasthito {nāma samādhiḥ}/ {asti} samantāvaloko {nāma samādhiḥ}/ {asti} supratiṣṭhito {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14305 ratnakoṭiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmasamatā {nāma samādhiḥ}/ {asti} ratijaho {nāma samādhiḥ}/ {asti} dharmaṅgato {nāma samādhiḥ}/ 14306 {asti} vikiraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvadharmapadaprabhedo {nāma samādhiḥ}/ {asti} samākṣarāvatāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14307 anigaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} prabhākaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} nāmaniyatapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} aniketacārī {nāma samādhiḥ}/ 14308 {asti} vitimirāpagato {nāma samādhiḥ}/ {asti} cāritravatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} acalo {nāma samādhiḥ}/ {asti} viṣama- 14309 śāntiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvaguṇasaṃcayo {nāma samādhiḥ}/ {asti} niścito {nāma samādhiḥ}/ {asti} śubhapuṣpitaśuddho {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14310 bodhyaṅgavatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} anantaprabhā {nāma samādhiḥ}/ {asti} āgamasamo {nāma samādhiḥ}/ {asti} vimativikiraṇo {nāma samādhiḥ}/

14311 {asti} praticchedakaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākārānabhiniveśanirhāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākārānavakāro {nāma samādhiḥ}/ 14312 {asti} niratiśayasarvabhavatalavikiraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} saṃketarutapraveśo {nāma samādhiḥ}/ {asti} ghoṣa- 14313 vatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} nirakṣaravimuktiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} tejovatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} jvalanolkā {nāma samādhiḥ}/ 14314 {asti} rakṣānupariśoṣaṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} anāvilakṣāntiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvākārāvatāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14315 sarvasukhaduḥkhanirabhinandī {nāma samādhiḥ}/ {asti} akṣayākāro {nāma samādhiḥ}/ {asti} dhāraṇīmatiḥ {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14316 samyakamithyātvasaṃgraho {nāma samādhiḥ}/ {asti} roṣaviroṣapratiroṣo {nāma samādhiḥ}/ {asti} vimalaprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti} 14317 śāravatī {nāma samādhiḥ}/ {asti} paripūrṇavimalacandraprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti} vidyutprabho {nāma samādhiḥ}/ {asti}

14401 mahāvyūho {nāma samādhiḥ}/ {asti} sarvalokaprabhākaro {nāma samādhiḥ}/ {asti} samādhisaratā {nāma samādhiḥ}/ {asti} anaya- 14402 vinayanayavimukto {nāma samādhiḥ}/ {asti} anusaraṇasarvasamavasaraṇo {nāma samādhiḥ}/ {asti} anilaniyato {nāma samādhiḥ}/ 14403 {asti} tathatāsthitaniścito {nāma samādhiḥ}/ {asti} kāyakalisaṃpramathano {nāma samādhiḥ}/ {asti} vākkalividhvaṃsano {nāma samādhiḥ}/ 14404 {asti} gaganakalpo {nāma samādhiḥ}/ {asti} ākāśasaṅgavimuktinirupalepo {nāma samādhiḥ}/ ime āyuṣman śāriputra 14405 samādhayo yaiḥ samādhibhir viharan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhi- 14406 m abhisaṃbudhyate/ anyāni cāsaṃkhyeyāprameyāṇi samādhimukhāni yeṣu 14407 śikṣyamāṇā {bodhisattvāḥ} mahāsattvāḥ kṣipram anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante/ 14408 tatra katamaḥ śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhīnāṃ 14409 gocaram anubhavaty ayam ucyate śūraṅgamo nāma samādhiḥ/ tatra katamo ratnamudro nāma 14410 samādhiḥ/ yena samādhinā sarvasamādhayo mudritā bhavaty ayam ucyate ratnamudro nāma 14411 samādhiḥ/ evaṃ yāvat tatra katama ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/ 14412 yatra samādhau sthitvā sarvadharmāṇām ākāśasaṅgavimuktinirupalepatām anuprāpnoty aya- 14413 m ucyate ākāśasaṅgavimuktinirupalepo nāma samādhiḥ/ [iti mṛdvagradharmasyā- 14414 lambanākāraviśeṣaḥ/] 14415 atha khalv āyuṣman subhūtir buddhānubhāvena āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat/

14416 vyākṛto 'yam āyuṣman śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ pūrvakais tathāgatair arhadbhiḥ samyak- 14417 saṃbuddhaiḥ/ ye 'py etarhi daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti/ te 'pi tathāgatā 14418 arhantaḥ samyaksaṃbuddhas taṃ {bodhisattvaṃ} mahāsattvaṃ vyākurvanti/ ya etaiḥ samādhibhi- 14419 r viharati sa samādhim api na samanupaśyati/ sa na ca tena samādhinā manyate 14420 ahaṃ samāhita iti/ ahaṃ samādhiṃ samāpatsye/ ahaṃ samādhiṃ samāpannaḥ/ 14421 ahaṃ samādhiṃ samāpadye/ sarve ete vikalpā {bodhisattvasya} mahāsattvasya na vidyante 14422 nopalabhyante/ [iti madhyāgradharmasyālaṃbanākārāraviśeṣaḥ/]

14501 {śāriputra} āha/ kiṃ punar āyuṣman {subhūte} eṣu samādhiṣu sthito {bodhisattvo} mahāsattvo 14502 vyākriyate tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ/ 14503 subhūtir āha/ no hīdam āyuṣman {śāriputra}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hy āyuṣman 14504 {śāriputra} nānyā prajñāpāramitā anyaḥ samādhiḥ anyo bodhisattvo bodhisattva 14505 eva samādhiḥ samādhir eva bodhisattvaḥ/ 14506 {śāriputra} āha/ yady āyuṣman {subhūte} nānyaḥ samādhiḥ nānyo bodhisattvaḥ 14507 samādhir eva bodhisattvo bodhisattva eva samādhiḥ sarvadharmasamatām upādāya/ 14508 tat kiṃ śakyaḥ sa samādhir darśayitum/ 14509 {subhūtir} āha/ na hy etad āyuṣman {śāriputra}/ 14510 {śāriputra} āha/ kiṃ punar āyuṣman sa kulaputras taṃ samādhiṃ saṃjānīte/ 14511 {subhūtir} āha/ nāyuṣman {śāriputra} sa kulaputras taṃ samādhim saṃjānīte/ 14512 {śāriputra} āha/ kathaṃ na saṃjānīte/ 14513 {subhūtir} āha/ yathā na vikalpayati/ 14514 {śāriputra} āha/ kathaṃ na vikalpayati/ 14515 {subhūtir} āha/ avidyamānatvena sarvadharmāṇām eva samādhiṃ na vikalpayati/ 14516 anenāyuṣman {śāriputra} paryāyeṇa {bodhisattvo} mahāsattvo na saṃjānīte/ 14517 {śāriputra} āha/ kathaṃ na saṃjānīte/ 14518 {subhūtir} āha/ avikalpatvena tasya samādher {bodhisattvo} mahāsattvo na saṃjānīte/ 14519 [iti adhimātrāgradharmasyālambanākāraviśeṣaḥ/] 14520 atha khalu bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāram adāt/ sādhu 14521 sādhu {subhūte} yathāpi nāma te mayā araṇavihāriṇām agratāyāṃ nirdiṣṭasya 14522 nirdeśaḥ/ evaṃ {subhūte} {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ

14601 dhyāna{{pāramitāyāṃ śikṣitavyam vīryapāramitāyāṃ śikṣitavyam kṣāntipāramitāyāṃ śikṣitavyam śīlapāramitāyāṃ śikṣitavyam}} dānapāramitāyāṃ śikṣitavyam/ evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣeṣu 14602 dharmeṣu yāvad aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu śikṣitavyam/ 14603 atha khalv āyuṣman {śāriputra} bhagavantam etad avocat/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan 14604 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate/ bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ {śāriputra} 14605 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena/ evaṃ dhyāna{{pāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena vīryapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena kṣāntipāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena śīlapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena dānapāramitāyāṃ śikṣate anupalambhayogena}} 14606 yāvad vistareṇa saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu {śikṣate anupalambhayogena} yāvad apramāṇadhyānā- 14607 rūpyasamāpattiṣu {śikṣate anupalambhayogena}/ daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu {śikṣate anupalambhayogena}/ 14608 {śāriputra} āha/ kim iti bhagavan nopalabhate/ 14609 bhagavān āha/ ātmānaṃ śāriputra nopalabhate yāvat sattvajīvapoṣa- 14610 puruṣapudgalamanujamānavakārakavedakajānakapaśyakān nopalabhate atyantaviśuddhitā- 14611 m upādāya yāvad vyastasamastān skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādān 14612 nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/ duḥkhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/} samudayaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya/} nirodhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/

14613 mārgaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ rūpadhātuṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ ārūpyadhātu {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ apramāṇadhyānārūpya- 14614 samāpattīr {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ 14615 pāramitā {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ daśabalacaturvaiśāradyāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ srotaāpannaṃ 14616 {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ sakṛdāgāminaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ anāgāminaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ arhantaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ pratyekabuddhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ 14617 bodhisattvaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ buddhaṃ {nopalabhate atyantaviśuddhitām upādāya}/ 14618 {śāriputra} āha/ kā punar bhagavan viśuddhiḥ/ 14619 bhagavān āha/ anutpādaḥ śāriputra aprādurbhāvo 'nupalambho 'nabhisaṃskāro 14620 viśuddhir ity ucyate/ [iti sāmānyena vikalpasaṃprayogādhikāraḥ/] 14621 {śāriputra} āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ katameṣu dharmeṣu 14622 śikṣate/ 14623 bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvo na kasmiṃścid

14701 dharmeṣu śikṣate/ tat kasya hetoḥ/ naite śāriputra dharmās tathā saṃvidyante yathā 14702 bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/ 14703 {śāriputra} āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/ 14704 bhagavān āha/ tathā na saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām abhiniveśaḥ/ 14705 {śāriputra} āha/ kathaṃ bhagavan naite dharmāḥ saṃvidyante/ 14706 bhagavān āha/ yathā na saṃvidyante tathā saṃvidyante/ evam asaṃvidyamānāḥ 14707 tenocyate 'vidyeti// [iti uṣmagatavikalpasaṃprayoge prathamo 'vidyāvikalpaḥ//] 14708 {śāiputra} āha/ kena kāraṇenocyate asaṃvidyamānā avidyeti/ 14709 bhagavān āha/ rūpaṃ {śāriputra} na saṃvidyate adhyātmaśūnyatām upādāya bahirdhā{śūnyatām upādāya} 14710 adhyātmabahirdhā{śūnyatām upādāya} yāvad bhāvasvabhāva{śūnyatām upādāya}/ vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ {śāriputra} 14711 na saṃvidyate {adhyātmaśūnyatām upādāya/ bahirdhāśūnyatām upādāya/ adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya}/ yāvat saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā na saṃvidyante yāvad aṣṭā- 14712 daśāveṇikabuddhadharmā na saṃvidyante {adhyātmaśūnyatām upādāya/ bahirdhāśūnyatām upādāya/ adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya}/] [iti tatraiva dvitīyo rūpādiskandha- 14713 vikalpaḥ//] tatra bālā avidyāyāṃ tṛṣṇāyāñ cābhiniviṣṭāḥ/ tair avidyāṃ 14714 tṛṣṇāṃ ca kalpitāṃ kalpayitvā avidyātṛṣṇābhyām abhiniviśya ubhābhyāṃ 14715 antābhyāṃ saktās te ubhāv antau na jānanti na paśyanti yathā dharmā na saṃ- 14716 vidyante/ te tān dharmāṇ kalpayitvā nāmarūpe abhiniviṣṭāḥ/ yāvad 14717 buddhadharmeṣv abhiniviṣṭāḥ// [iti tatraiva tṛtīyo nāmarūpābhiniveśavikalpaḥ//] te 14718 dharmeṣv abhiniviṣṭā asaṃvidyamānāv ubhāv antau kalpayanti kalpayitvā na jānanti 14719 na paśyanti/ kiṃ na jānanti na paśyanti/ rūpaṃ na jānanti na paśyanti/ vedanāṃ 14720 saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ na {jānanti na paśyanti}/ yāvat skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ na {jānanti na paśyanti}

14801 yāvad aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān {na jānanti na paśyanti}/ tena te bālā iti saṃkhyāṃ gacchanti// [iti 14802 tatraiva caturtho 'ntadvayāsaktivikalpaḥ//] te avidyātṛṣṇāpratyayaṃ na {jānanti na paśyanti}/ rūpaṃ 14803 saṃkliṣṭam iti na {jānanti na paśyanti}/ evaṃ rūpaṃ vyavadānam iti na {jānanti na paśyanti}/ vedanāṃ saṃjñāṃ vijñānaṃ saṃkliṣṭa- 14804 m iti na {jānanti na paśyanti}/ evaṃ vijñānaṃ vyavadānam iti na {jānanti na paśyanti}/ te na niryāsyanti/ kuto na 14805 niryāsyanti/ kāmadhātor na {niryāsyanti}/ rūpadhātor na {niryāsyanti}/ ārūpyadhātor na {niryāsyanti}/ 14806 śrāvakapratyekabuddhadharmebhyo na {niryāsyanti}// [iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśavyavadānajñāna- 14807 vikalpaḥ//] te na śraddadhati/ kim iti na śraddadhati/ rūpaṃ rūpeṇa śūnyam iti na 14808 śraddadhati/ yāvad bodhi bodhyātmanā śūnyam iti na śraddadhati/ te na pratiṣṭhante/ 14809 kim iit na pratiṣṭhante/ dānapāramitāyāṃ na {pratiṣṭhante} {{śīlapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante kṣāntipāramitāyāṃ na pratiṣṭhante vīryapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante dhyānapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante}} prajñāpāramitāyāṃ 14810 na {pratiṣṭhante}/ avinivartanīyabhūmau na {pratiṣṭhante} yāvat buddhadharmeṣū na {pratiṣṭhante}/ 14811 anena kāraṇena bālā ity ucyante/ te abhiniviṣṭāḥ/ kim iti abhiniviṣṭāḥ/ 14812 rūpa{{vedanāsaṃjñāsaṃskāra}}vijñāneṣv {abhiniviṣṭāḥ}/ rāgadveṣamoheṣv {abhiniviṣṭāḥ}/ dṛṣṭikṛteṣv {abhiniviṣṭāḥ} yāvad 14813 bodhāv {abhiniviṣṭāḥ}/ śāriputra āha/ evaṃ śikṣamāṇo bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ

14814 prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ evaṃ 14815 śikṣamāṇaḥ śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}/ bhagavān āha/ iha śāiputra {bodhisattvo} 14816 mahāsattvaḥ prajñāpāramitām anupāyakuśalaḥ kalpayaty abhiniviśate/ dhyānapāramitāṃ 14817 {kalpayaty abhiniviśate} {{vīryapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate kṣāntipāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate śīlapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate}} dānapāramitāṃ {kalpayaty abhiniviśate}/ evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ {kalpayaty abhiniviśate}/ 14818 smṛtyupasthānaṃ samykaprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān {kalpayaty abhiniviśate}/ daśabala- 14819 vaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān {kalpayaty abhiniviśate} yāvat sarvadharmān sarvākāra- 14820 jñātāṃ {kalpayaty abhiniviśate}/ anena śāriputra paryāyeṇa {bodhisattvo} mahāsattvaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}/ śāriptura āha/ 14821 evaṃ śikṣamāṇo bhagavan {bodhisattvo} mahāsattaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}/ bhagavān āha/ evaṃ śikṣamāṇaḥ 14822 śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ {prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate/ sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati}// [iti tatraiva ṣaṣṭa āryamārgapratiṣṭhānavikalpaḥ//]

14901 śāriputra āha/ kahtaṃ punar bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate 14902 yathā śikāamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ bhagavān āha/ yadā śāriputra 14903 {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati/ 14904 evaṃ khalu śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāyāṃ 14905 śikṣamāṇaḥ sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati anupalambhayogena/ evaṃ dhyānapāramitāṃ 14906 {{nopalabhate na samanupaśyati vīryapāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati kṣānipāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati śīlapāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati}} dānapāramitāṃ {nopalabhate na samanupaśyati} yāvad bodhiṃ sarvākārajñatāṃ {nopalabhate na samanupaśyati}/ evaṃ khalu 14907 śāriputra {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇaḥ 14908 sarvākārajñatāyāṃ niryāsyaty anupalambhayogena// [iti tatraiva saptama upalambhavikalpaḥ//] 14909 śāriputra āha/ kasyānupalambhayogena/ bhagavān āha/ ātmānaṃ śāriputra 14910 {nopalabhate na samanupaśyati} atyantaviśuddhitām upādāya// [iti tatraivāṣṭama ātmādivikalpaḥ//] 14911 anutpādaḥ śāriputrāprādurbhāvo 'nabhisaṃskāro viśuddhiḥ// [iti tatraiva 14912 navamo viśuddyutpādādivikalpaḥ//] [iti prathamo grāhyavikalpaḥ//] 14913 so 'nupāyakuśalo rūpaṃ {kalpayaty abhiniviśate} yāvad vijñānaṃ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti mūrdhagatavikalpasaṃprayoge 14914 prathamo rāśyarthavikalpaḥ//] cakṣuḥ {kalpayaty abhiniviśate} evaṃ yāvan mana/ rūpaṃ {kalpayaty abhiniviśate} evaṃ yāvad dharmān//

14915 [iti tatraiva dvitīya āyadvārārthavikalpaḥ//] cakṣūrūpacakṣurvijñānadhātūn {kalpayaty abhiniviśate}/ evaṃ 14916 yāvan manodharmamanovijñānadhātūn {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva tṛtīyo gotrārthavikalpaḥ//] 14917 avidyāṃ {kalpayaty abhiniviśate} evaṃ yāvaj jarāmaraṇaṃ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva caturtha utpādārthavikalpaḥ//] 14918 so 'dhyātmaśūnyatāṃ bahirdhā{śūnyatāṃ} adhyātmabahirdhā{śūnyatāṃ} yāvad abhāvasvabhāva{śūnyatāṃ} 14919 {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva pañcamaḥ śūnyatārthavikalpaḥ//] ṣaṭpāramitāḥ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva 14920 ṣaṣṭhaḥ pāramitārthavikalpaḥ//] saptatriṃśad bodhipakṣān dharmān {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva 14921 saptamo darśanamārgavikalpaḥ//] sa dhyānābhijñāpramāṇārūpyasamāpattīḥ {kalpayaty abhiniviśate}//

14922 [iti tatraivāṣṭamo bhāvanāmārgavikalpaḥ//] sa daśatathāgatabalāni yāvat sarvā-

15001 kārajñatāṃ {kalpayaty abhiniviśate}// [iti tatraiva navamo śaikṣamārgavikalpaḥ//] [iti dvitīyo grāhya- 15002 vikalpaḥ//] 15003 ātmānaṃ śāriputra {nopalabhate}/ evaṃ sattvaṃ jīvaṃ poṣaṃ puruṣaṃ pudgalaṃ manujaṃ 15004 mānavaṃ kārakām vedakaṃ jānakaṃ paśyakan {nopalabhate}/ tat kasya hetoḥ/ atyantatayā 15005 hy ātmā na vidyate {nopalabhate}// [iti kṣāntisahagatavikalpasamprayoge prathamaḥ 15006 svatantrātmavikalpaḥ//] rūpaṃ śāriputra nopalabhate yāvad vijñānaṃ {nopalabhate}// [iti 15007 tatraiva dvitīya ekātmavikalpaḥ//] cakṣuḥ śāriputra {nopalabhate} evaṃ yāvan manaḥ/ rūpaṃ 15008 {nopalabhate} evaṃ yāvad buddhadharmān {nopalabhate}// [iti tatraiva tṛtīyaḥ kāraṇātmavikalpaḥ//] 15009 cakṣūrūpavijñānāni śāriputra {nopalabhate} yāvat manodharmamanovijñānāni {nopalabhate}// [iti 15010 tatraiva caturtho draṣṭādyātmavikalpaḥ//] pratītyasamutpādaṃ śāriputra {nopalabhate} yāvad ā- 15011 rūpyasamāpattīr {nopalabhate}// [iti tatraiva ṣaṣṭho vairāgyādhārātmavikalpaḥ//] āryasatyāni 15012 {nopalabhate}// [iti tatraiva saptamo darśanādhārātmavikalpaḥ//] aṣṭau vimokṣān navānupūrva- 15013 vihārasamāpattīr {nopalabhate}// [iti tatraivāṣṭamo bhāvanādhāratmavikalpaḥ//] daśabalāni 15014 {nopalabhate} yāvat sarvākārajñatāṃ {nopalabhate}/ kathaṃ {nopalabhate}/ ātmatvena/ tat kasya 15015 hetoḥ/ ātmano 'tyantaviśuddhitām upādāya// [iti tatraiva navamaḥ kṛtārthatā- 15016 dhārātmavikalpaḥ//] [iti prathamo grāhakavikalpaḥ//] 15017 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ yo bhagavan pṛcchet 15018 kim ayaṃ māyāpuruṣaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñātāyāṃ niryāsya-

15101 tīti/ tasyaivaṃ pṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt/ evaṃ dhyānapāramitāyāṃ 15102 {{śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/ evaṃ vīryapāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/ evaṃ kṣāntipāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/ evaṃ śīlapāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti/}} dānapāramitāyāṃ {śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti}/ tasyaivaṃ {pṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt} yāvat saptatriṃśadbodhipakṣeṣu 15103 dharmeṣu yāvat sarvākārajñātāyāṃ {śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyatīti} sarvākārajñatāṃ prāpsyatīti/ tasyaivaṃ {pṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt} 15104 bhagavān āha/ tena hi subhūte tvām evātra pratiprakṣyāmi/ yathā te kṣamate 15105 tathā vyākuryāḥ/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyad rūpam anyā māyā anyā 15106 vedanā anyā saṃjñā anye saṃskārāḥ anyat vijñānam anyā māyā/ subhūtir āha/ 15107 no bhagavān// [ity agradharmagatavikalpasaṃprayoge prathamaḥ skandhaprajñaptivikalpaḥ//] 15108 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyā māyā anyac cakṣuḥ/ 15109 anyā māyā anyac chrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo 'nyā māyā anyan 15110 manaḥ anyā māyā anyad rūpaṃ anyā māyā anyaḥ śabdo gandho rasaḥ spraṣṭavyam/ 15111 anyā māyā anye dharmāḥ/ subhūtir āha/ no bhagavan// [iti tatraiva dvitīya āyatana- 15112 prajñaptivikalpaḥ//] 15113 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte anyā māyā anyac cakṣu-

15114 rvijñānaṃ {{anyā māyā anyac chrotravijñānaṃ anyā māyā anyad ghrāṇavijñānaṃ anyā māyā anyaj jihvāvijñānaṃ anyā māyā anyat kāyavijñānaṃ anyā māyā anyad manovijñānaṃ anyā māyā anyac cakṣūrūpacajṣurvijñānaṃ anyā māyā anyac chrotraśabdaśrotravijñānaṃ anyā māyā anyad ghrāṇagandhaghrāṇavijñānaṃ anyā māyā anyaj jihvārasajihvāvijñānaṃ anyā māyā anyat kāyaspraṣṭavyakāyavijñānaṃ}} anyā māyā anyat manodharmamanovijñānam 15115 anyā māyā anyaḥ cakṣuḥsaṃsparśaḥ {anyā māyā anyaḥ śrotrasaṃsparśaḥ anyā māyā anyo ghrāṇasaṃsparśaḥ anyā māyā anyo jihvāsaṃsparśaḥ anyā māyā anyaḥ kāyasaṃsparśaḥ} anyā māyā 15116 anyo manaḥsaṃsparśaḥ/ subhūtir āha/ no bhagavan/ bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyā māyā 15117 anyac chrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayavedanād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā dukhaṃ 15118 vā aduḥkhāsukhaṃ vā/ subhūtir āha/ no bhagavan/ 15119 bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/ anyā māyā anyaḥ pṛthivīdhātur anyā māyā anyo 'bdhātur 15120 {{anyā māyā anyaḥ tejodhātur anyā māyā anyo vāyudhātur anyā māyā anya ākāśadhātur anyā māyā}} anyo vijñānadhātuḥ/ subhūtir āha no bhagavan anyaḥ 15121 pṛthivīdhātur anyā māyā/ pṛthivīdhātur eva māyā māyaiva pṛthivīdhātuḥ/

15201 {{no bhagavan anyo abdhātur anyā māyā/ abdhātur eva māyā māyaivābdhātuḥ/ no bhagavan anyaḥ tejodhātur anyā māyā/ tejodhātur eva māyā māyaiva tejodhātuḥ/ no bhagavan anyo vāyudhātur anyā māyā/ vāyudhātur eva māyā māyaiva vāyudhātuḥ/ no bhagavan anya ākāśadhātur anyā māyā/ ākāśadhātur eva māyā māyaivākāśadhātuḥ/}} no bhagavann anyo vijñānadhātur anyā māyā/ vijñānadhātur eva 15202 māyā māyaiva vijñānadhātuḥ// [iti tatraiva tṛtīyo dhātuprajñaptivikalpaḥ//] 15203 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyaḥ pratītyasamutpādaḥ/ {subhūtir āha}/ no bhagavann anyā 15204 avidyā anyā māyā/ avidyaiva māyā māyaivāvidyā/ {{no bhagavann anye saṃskārā anyā māyā/ saṃskārā eva māyā māyaiva saṃskārāḥ/ no bhagavann anyad vijñānam anyā māyā/ vijñānam eva māyā māyaiva vijñānaṃ/ no bhagavann anyad nāmarūpam anyā māyā/ nāmarūpam eva māyā māyaiva nāmarūpaṃ/ no bhagavann anyāni ṣaḍāyatanāny anyā māyā/ ṣaḍāyatanāny eva māyā māyaiva ṣaḍāyatanāni/ no bhagavann anyaḥ sparśo anyā māyā/ sparśa eva māyā māyaiva sparśo/ no bhagavann anyā vedanānyā māyā/ vedanaiva māyā māyaiva vedanā/ no bhagavann anyā tṛṣṇānyā māyā/ tṛṣṇaiva māyā māyaiva tṛṣṇā/ no bhagavann anyad upādānam anyā māyā/ upādānam eva māyā māyaiva upādānaṃ/ no bhagavann anyo bhavo anyā māyā/ bhava eva māyā māyaiva bhavo/ no bhagavann anyā jātir anyā māyā/ jātir eva māyā māyaiva jātiḥ}} no 15205 bhagavann anyaj jarāmaraṇam anyā māyā/ jarāmaraṇam eva māyā māyaiva jarāmaraṇam//

15206 [iti tatraiva caturthaḥ pratītyasamutpādaprajñaptivikalpaḥ/] 15207 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anye saptatriṃśadbodhipakṣā dharmāḥ/ {subhūtir āha/ 15208 no bhagavan}// [iti tatraiva pañcamo vyavadānaprajñaptivikalpaḥ//] 15209 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyā śūnyatā/ anyā māyā anyat nimittam anyā 15210 māyā anyat praṇihitam/ {subhūtir āha/ no bhagavan}// [iti tatraiva ṣaṣṭho darśanamārgaprajñaptivikalpaḥ//] 15211 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyā dhyānārūpyasamāpattayaḥ/ {subhūtir āha/ no bhagavan}//

15212 [iti tatraiva saptamo bhāvanāmārgaprajñaptivikalpaḥ//] 15213 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyā sarvaśūnyatā/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ [iti 15214 tatraivāṣṭamo viśeṣamārgaprajñaptivikalpaḥ/] 15215 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyāni daśabalāni/ anyā māyā 15216 anye 'ṣṭādaśāveṇikābuddhadharmāḥ/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ 15217 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ anyā māyā anyo bodhiḥ/ {subhūtir āha}/ no bhagavan anyā 15218 māyā anyad rūpaṃ rūpam eva bhagavan māyā māyaiva bhagavan rūpam 15219 {{no bhagavan anyā māyā anyā vedanā vedanaiva bhagavan māyā māyaiva bhagavan vedanā no bhagavan anyā māyā anyā saṃjñā saṃjñaiva bhagavan māyā māyaiva bhagavan saṃjñā no bhagavan anyā māyā anye saṃskārāḥ saṃskārā eva bhagavan māyā māyaiva bhagavan saṃskārā}} no bhagavan anyā māyā anyad vijñānaṃ vijñānam eva bhagavan māyā 15220 māyaiva bhagavan vijñānam/ 15221 na bahgavan anyac cakṣur anyā māyā na bhagavan anyad rūpam anyā māyā

15222 {{na bhagavan anyat śrotram anyā māyā na bhagavan anyaḥ śabdo anyā māyā na bhagavan anyad ghrāṇam anyā māyā na bhagavan anyo gandho 'nyā māyā na bhagavan anyā jihvā anyā māyā na bhagavan anyo raso 'nyā māyā na bhagavan anyaḥ kāyo anyā māyā na bhagavan anyat spraṣṭavyam anyā māyā na bhagavan anyad mano 'nyā māyā na bhagavan anyo dharmo 'nyā māyā na bhagavan anyac chrotravijñānam anyā māyā na bhagavan anyac chrotravijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyad ghrāṇavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyaj jihvāvijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyat kāyavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyad manovijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyac cakṣūrūpacajṣurvijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyac chrotraśabdaśrotravijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyad ghrāṇagandhaghrāṇavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyaj jihvārasajihvāvijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyat kāyaspraṣṭavyakāyavijñānaṃ anyā māyā na bhagavan anyat manodharmamanovijñānam anyā māyā na bhagavan anyaḥ cakṣuḥsaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyaḥ śrotrasaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyo ghrāṇasaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyo jihvāsaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyaḥ kāyasaṃsparśo 'nyā māyā na bhagavan anyo manaḥsaṃsparśo 'nyā māyā/ na bhagavan anyac chrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśapratyayavedanād utpadyate vedayitaṃ sukhaṃ vā dukhaṃ vā}} aduḥkhaṃ vā asukhaṃ vā/ 15223 na bhagavan anyā māyā anye bodhipakṣā dharmāḥ/ bodhipakṣā dharmā eva 15224 bhagavan māyā/ māyaiva bhagavan bodhipakṣā dharmāḥ/ na bhagavan

15301 anyā māyā anye 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā 15302 eva bhagavan māyā māyaiva bhagavann aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ/ na bhagavan anyā 15303 māyā anyo bodhiḥ bodhir eva māyā māyaiva bhagavan bodhiḥ/ 15304 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ api nu māyāyā utpādo vā nirodho vā/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ 15305 tat kiṃ manyase subhūte}/ māyāyāḥ saṃkleśo vā vyavadānaṃ vā/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ yasya notpādo 15306 na nirodho na saṃkleśo na vyavadānaṃ sa prajñāpāramitāyāṃ śikṣate dhyāna- 15307 pāramitayāṃ {{śikṣate vīryapāramitāyāṃ śikṣate kṣāntipāramitāyāṃ śikṣate śīlapāramitāyāṃ śikṣate}} dānapāramitāyāṃ śikṣate/ apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu 15308 śikṣate saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣu abhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇika- 15309 buddhadharmeṣu śikṣate/ sarvajñatāyāṃ niryāsyati yāvat sarvākārajñatām anu- 15310 prāpsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ 15311 {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte/} atraiṣā saṃjñā samajñā prajñaptir vyavahāro bodhisattva iti pañca- 15312 sūpādānaskandheṣu/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ saṃjñā samajñā prajñaptir vyavahāramātreṇa 15313 pañcānām upādānaskandhānām utpādo vā nirodho vā saṃkleśo vā vyavadānaṃ vā 15314 upalabhyate/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ yasya na saṃjñā na samajñā na prajñaptir na

15315 vyavahāro na nāma na nāmaprajñaptir na kāyo na kāyakarma na vāk na vākkarma na 15316 mano na manaḥkarma notpādo na nirodho na saṃkleśo na vyavadānam api na sa 15317 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ {bhagavān āha}/ 15318 evaṃ khalu subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ 15319 niryāsyati anupalambhayogena/ {subhūtir āha}/ evaṃ bhagavan {bodhisattvena} mahāsattvena prajñāpāra- 15320 mitāyāṃ śikṣamāṇena māyāpuruṣeṇaiva śikṣitavyaṃ bhagavaty anuttarāyāṃ samyak- 15321 saṃbodhau/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavan sa eva māyāpuruṣo veditavyaḥ/ 15322 yad uta pañcopādānaskandhāḥ/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ api tv ime pañcopādānaskandhāḥ 15323 prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ tat

15401 kasya hetoḥ/ tathā hi bhagavann abhāvasvabhāvāḥ pañcopādānaskandhāḥ/ evaṃ svapnopamāḥ 15402 pañcaskandhāḥ svapnaś cābhāvasvabhāvo nopalabhyate tathaiva pañcaskandhā abhāva- 15403 svabhāvatayā nopalabhyante/ {bhagavān āha/ tat kiṃ manyase subhūte}/ pratiśrutkopamāḥ pañcaskandhāḥ pratibhāso- 15404 pamāḥ nirmitakopamāḥ pratibimbopamāḥ pañcaskandhāḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitvā 15405 sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati/ {subhūtir āha/ no bhagavan}/ tat kasya hetoḥ/ tathā hi 15406 bhagavann abhāvasvabhāvo pratiśrutka eva pratibhāso nirmitakaṃ pratibimbas tathaiva 15407 pañcaskandhā abhāvasvabhāvatayā nopalabhyante/ tathā hi bhagavan māyopamaṃ rūpaṃ 15408 māyopamā vedanā {{māyopamā saṃjñā māyopamāḥ saṃskārā māyopamaṃ}} vijñānaṃ/ yac ca vijñānaṃ tat ṣaḍindriyaṃ te pañcaskandhās te 15409 ca adhyātmaśūnyatayā nopalabhyante/ bahirdhāśūnyatayā {nopalabhyante}/ adhyātma- 15410 bahirdhāśūnyatayā {nopalabhyante}/ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā {nopalabhyante}/ saced evaṃ bahgavan 15411 bhāṣyamāṇo yo {bodhisattvo} mahāsattvo nāvalīyate na saṃlīyate na vipratisārī bhavati 15412 notrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate, veditavyam ayam bhagavan niryāsyati 15413 sarvajñatāyāṃ sarvākārajñatām anuprāpsyati// [iti tatraiva navamo'śaiksamārgaprajñapti- 15414 vikalpaḥ//] [iti dvitīyo grāhakavikalpaḥ//] 15415 atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat/ mā khalu bhagavan 15416 navayānasaṃprasthito {bodhisattvo} mahāsattva imaṃ nirdeśaṃ śrutvā avalīyate saṃlīyate

15417 vipratisārī bhavet/ uttrasyet santrasyet santrāsam āpadyeta/ bhagavān āha/ 15418 sacet subhūte navayānasaṃprasthito {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran anupāya- 15419 kuśalo bhaven na ca kalyāṇamitrahastagato bhavet uttrasyet saṃtrasyet santrāsam āpadyeta/ 15420 subhūtir āha/ katamad bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitāyāñ carata 15421 upāyakauśalyaṃ yatra caran {bodhisattvo} mahāsattvo {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}/ 15422 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena 15423 rūpam anityam iti pratyavekṣate na copalabhate/ vedanāṃ {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityeti pratyavekṣate na copalabhate}/ saṃjñāṃ {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityeti pratyavekṣate na copalabhate}/ saṃskārān

15501 {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityā iti pratyavekṣate na copalabhate}/ vijñānaṃ {sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānityeti pratyavekṣate na copalabhate}/ idaṃ subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata 15502 upāyakauśalyaṃ veditavyam/ 15503 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena 15504 rūpaṃ duḥkham iti pratyavekṣate na copalabhate

15505 {{vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkheti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkheti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkhā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena duḥkham iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpaṃ śūnyam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śūnyam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpam anātmeti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmeti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānātmam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte

bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpaṃ śāntam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śānteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śānteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śāntā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena śāntam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/}}

15506 {{punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpaṃ viviktam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena vivikteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena vivikteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena viviktā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena viviktam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpam animittam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimitteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimitteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimittā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenānimittam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata upāyakauśalyaṃ veditavyam/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittena rūpam apraṇihitam iti pratyavekṣate na copalabhate vedanāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihiteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃjñāṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihiteti pratyavekṣate na copalabhate/ saṃskārān

sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihitā iti pratyavekṣate na copalabhate/ vijñānaṃ sarvākārajñatāpratisaṃyuktena cittenāpraṇihitam iti pratyavekṣate na copalabhate/ idaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṃ carata}} upāyakauśalyaṃ veditavyam/

15507 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran sarvākārajñatāprati- 15508 saṃyuktair manasikārair yāṃ dharmadeśanāṅ karoty anupalambhayogena iyaṃ {bodhisattvasya} mahāsattvasya 15509 dānapāramitā/ teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām a- 15510 parāmarṣaṇatā {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} śīla{pāramitā}/ {yā teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām} kṣamaṇārocanapratyavekṣaṇatā {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} 15511 kṣānti{pāramitā}/ {yā teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām} anutsṛṣṭir {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} vīrya{pāramitā}/ {yā teṣām eva sarvākārajñatāpratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām} ca śrāvakapratyeka- 15512 buddhapratisaṃyuktānāṃ manasikārāṇām anavakāśadānatā anyeṣām api vākuśalānāṃ 15513 dharmāṇām {iyaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya} dhyāna{pāramitā}/ evaṃ hi subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitā- 15514 yāñ caran {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}/ 15515 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carann evaṃ pratyavekṣate na rūpa- 15516 śūnyatayā rūpaṃ śūnyaṃ, rūpam eva śūnyatā, śūnyataiva rūpam/ na vedanāśūnyatayā 15517 vedanā śūnyā, vedanaiva śūnyatā, śūnyataiva vedanā,

15518 {{na saṃjñāśūnyatayā saṃjñā sūnyā, saṃjñaiva śūnyatā, śūnyataiva saṃjñā/ na saṃskāraśūnyatayā saṃskārāḥ śūnyāḥ, saṃskārā eva śūnyatā, śūnyataiva saṃskārāḥ/ na vijñānaśūnyatayā vijñānaṃ śūnyam, vijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva vijñānam/ na cakṣuḥśūnyatayā cakṣuḥ śūnyam, cakṣur eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣuḥ/ na śrotraśūnyatayā śrotraṃ śūnyam, śrotram eva śūnyatā, śūnyataiva śrotram/ na ghrāṇaśūnyatayā ghrāṇaṃ śūnyam, ghrāṇam eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇam/ na jihvāśūnyatayā jihvā śūnyā, jihvaiva śūnyatā, śūnyataiva jihvā/ na kāyaśūnyatayā kāyaḥ śūnyaḥ, kāya eva śūnyatā, śūnyataiva kāyaḥ/ na manaḥśūnyatayā manaḥ śūnyam, mana eva śūnyatā, śūnyataiva manaḥ/ na rūpaśūnyatayā rūpaṃ śūnyam, rūpam eva śūnyatā, śūnyataiva rūpam/ na śabdaśūnyatayā śabdaḥ śūnyaḥ, śabda eva śūnyatā, śūnyataiva śabdaḥ/ na gandhaśūnyatayā gandho śūnyaḥ, gandha eva śūnyatā, śūnyataiva gandhaḥ/ na rasaśūnyatayā rasaḥ śūnyaḥ, rasa eva śūnyatā, śūnyataiva rasaḥ/ na spraṣṭavyaśūnyatayā spraṣṭavyaṃ śūnyam, spraṣṭavyam eva śūnyatā, śūnyataiva spraṣṭavyam/ na dharmaśūnyatayā dharmaḥ śūnyaḥ, dharma eva śūnyatā, śūnyataiva dharmaḥ/ na cakṣurvijñānaśūnyatayā cakṣurvijñānaṃ śūnyam, cakṣurvijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣurvijñānam/ na śrotravijñānaśūnyatayā śrotravijñānaṃ śūnyam, śrotravijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva śrotravijñānam/ na ghrāṇavijñānaśūnyatayā ghrāṇavijñānaṃ śūnyam, ghrāṇavijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇavijñānam/ na jihvāvijñānaśūnyatayā jihvāvijñānaṃ śūnyam, jihvāvijñānam eva

śūnyatā, śūnyataiva jihvāvijñānam/ na kāyavijñānaśūnyatayā kāyavijñānaṃ śūnyam, kāyavijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva kāyavijñānam/ na manovijñānaśūnyatayā manovijñānaṃ śūnyam, manovijñānam eva śūnyatā, śūnyataiva manovijñānam/ na cakṣuḥsaṃsparśaśūnyatayā cakṣuḥsaṃsparśaḥ śūnyaḥ, cakṣuḥsaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣuḥsaṃsparśaḥ/ na śrotrasaṃsparśaśūnyatayā śrotrasaṃsparśaḥ śūnyaḥ, śrotrasaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva śrotrasaṃsparśaḥ/ na ghrāṇasaṃsparśaśūnyatayā ghrāṇasaṃsparśaḥ śūnyaḥ, ghrāṇasaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇasaṃsparśaḥ/ na jihvāsaṃsparśaśūnyatayā jihvāsaṃsparśaḥ śūnyaḥ, jihvāsaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva jihvāsaṃsparśaḥ/ na kāyasaṃsparśaśūnyatayā kāyasaṃsparśaḥ śūnyaḥ, kāyasaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva kāyasaṃsparśaḥ/ na manaḥsaṃsparśaśūnyatayā manaḥsaṃsparśaḥ śūnyaḥ, manaḥsaṃsparśa eva śūnyatā, śūnyataiva manaḥsaṃsparśaḥ/ na cakṣuḥpratyayavedayitaśūnyatayā cakṣuḥpratyayavedayitaṃ śūnyam, cakṣuḥpratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva cakṣuḥpratyayavedayitam/ na śrotrapratyayavedayitaśūnyatayā śrotrapratyayavedayitaṃ śūnyam, śrotrapratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva śrotrapratyayavedayitam/ na ghrāṇapratyayavedayitaśūnyatayā ghrāṇapratyayavedayitaṃ śūnyam, ghrāṇapratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva ghrāṇapratyayavedayitam/ na jihvāpratyayavedayitaśūnyatayā jihvāpratyayavedayitaṃ śūnyam, jihvāpratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva jihvāpratyayavedayitam/ na kāyapratyayavedayitaśūnyatayā kāyapratyayavedayitaṃ śūnyam,

kāyapratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva kāyapratyayavedayitam/ na manaḥpratyayavedayitaśūnyatayā manaḥpratyayavedayitaṃ śūnyam, manaḥpratyayavedayitam eva śūnyatā, śūnyataiva manaḥpratyayavedayitam/ na smṛtyupasthānaśūnyatayā smṛtyupasthānāni śūnyāni, smṛtyupasthānāny eva śūnyatā, śūnyataiva smṛtyupasthānāni/}}

15519 evaṃ samyakprahāṇarddhi- 15520 pādendriyabalabodhyaṅgāni/ na mārgaśūnyatayā mārgaḥ śūnyo, mārga eva śūnyatā, 15521 śūnyataiva mārgaḥ/ na balavaiśāradyāveṇikabuddhadharmaśūnyatayā buddhadharmāḥ śūnyāḥ, 15522 buddhadharmā eva śūnyatā śūnyataiva buddhadharmāḥ/ iyaṃ subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya

15601 prajñāpāramitā, evaṃ hi subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate} 15602 /

[ity upāyakauśalyaṃ prathamaḥ saparigrahaḥ/] 15603 subhūtir āha/ katamāni bhagavan {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi 15604 yaiḥ parigṛhīta imaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ śrutvā {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate} 15605 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya 15606 rūpam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśala- 15607 mūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayanti anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ 15608 vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānam anityam iti {{dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}} 15609 sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya 15610 rūpaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ rūpam anātmeti śāntam iti viviktam iti 15611 śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambha{{yogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}} 15612 sarvākārajñatāyāḥ/ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ yāny asya 15613 vijñānaṃ duḥkham iti {{dharmaṃ deśayanti/ vijñānam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra}} sarvākārajñatāyāḥ/ amūni 15614 subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte {bodhisattvasya} mahā- 15615 sattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣur anityam

iti dharmaṃ deśayanti 15616 {{tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mana anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣur duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣur anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ mana anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣurvijñānam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya

cakṣurvijñānaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣurvijñānam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotravijñānaṃ ghrāṇavijñānaṃ jihvāvijñānaṃ kāyavijñānaṃ manovijñānaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ manovijñānam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/}} 15617 {{punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣuḥsaṃsparśo 'nitya iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo jihvāsaṃsparśo kāyavijñānasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo 'nitya iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣuḥsaṃsparśo duḥkha iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣuḥsaṃsparśo anātmeti śānta iti vivikta iti śūnya iti animitta iti apraṇihita iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśo ghrāṇasaṃsparśo

jihvāsaṃsparśo kāyasaṃsparśo manaḥsaṃsparśo duḥkha iti dharmaṃ deśayanti/ manaḥsaṃsparśo 'nātmeti śānta iti vivikta iti śūnya iti animitta iti apraṇihita iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam anityam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/ cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayitam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ śrotrasaṃsparśapratyayavedayitaṃ ghrāṇasaṃsparśapratyayavedayitaṃ jihvāsaṃsparśapratyayavedayitaṃ kāyasaṃsparśapratyayavedayitaṃ manaḥsaṃsparśapratyayavedayitaṃ duḥkham iti dharmaṃ deśayanti/

manaḥsaṃsparśapratyayavedayitam anātmeti śāntam iti viviktam iti śūnyam iti animittam iti apraṇihitam iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya smṛtyupasthānāny anityāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya smṛtyupasthānāni duḥkhāny iti dharmaṃ deśayanti/ smṛtyupasthānāny anātmāny iti śāntāny iti viviktāny iti śūnyāny iti animittāny iti apraṇihitāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi/ punar aparaṃ subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāni yāny asya samyakprahāṇāny anityāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/ amūni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yāṇy asya samyakprahāṇāni duḥkhāny iti dharmaṃ deśayanti/ samyakprahāṇāny anātmāny iti śāntāny iti viviktāny iti śūnyāny iti animittāny iti apraṇihitāny iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau

pariṇāmayati anyatra}} 15618 sarvākārajñatāyāḥ/ evaṃ samyakprahāṇāni ṛddhipādā indriyāni balāni 15619 bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgo 'nitya iti {{dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/}} 15620 evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo 'bhijñā anityā {{iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/}} 15621 evaṃ vaiśāradyāni pratisaṃvido daśa tathāgatabalāni aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā 15622 apy anityā iti dharmaṃ deśayanti duḥkhā {{iti dharmaṃ deśayanti tac cānupalambhayogena/ tāni ca kuśalamūlāni na śrāvakapratyekabuddhabhūmau pariṇāmayati anyatra sarvākārajñatāyāḥ/}} imāni 15623 subhūte {bodhisattvasya} mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi yaiḥ parigṛhīta imaṃ prajñāpāramitā- 15624 nirdeśaṃ śrutvā {nottrasyati na santrasyati na santrāsam āpadyate}

15701 subhūtir āha/ kathaṃ bhagavan {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām anupāyakuśalo 15702 bhaviṣyati pāpamitrahastagataś ca bhaviṣyati/ ya imaṃ prajñāpāramitānirdeśaṃ śrutvā 15703 uttrasiṣyati saṃtrasiṣyati santrāsam āpatsyate/ 15704 bhagavān āha/ iha subhūte {bodhisattvo} mahāsattvo 'pagatasarvākārajñatāpratiyuktaiḥ 15705 manasikāraiḥ prajñāpāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca prajñāpāramitayā 15706 manyate/ 15707 {{dhyānapāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca dhyānapāramitayā manyate/ vīryapāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca vīryapāramitayā manyate/ kṣāntipāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca kṣāntipāramitayā manyate/ śīlapāramitāṃ bhāvayati upalabhate/ tathā ca śīlapāramitayā manyate/}} 15708 punar aparaṃ subhūte {bodhisattvo} mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran {apagatasarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikārai} rūpam adhyātma- 15709 śūnyam iti manasikaroti/ rūpaṃ bahirdhā{śūnyam iti manasikaroti} yāvad rūpam abhāvasvabhāva{śūnyam iti manasikaroti}

15710 {{vedanādhyātmaśūnyeti manasikaroti/ vedanā bahirdhāśūnyeti manasikaroti yāvad vedanābhāvasvabhāvaśūnyeti manasikaroti/ saṃjñādhyātmaśūnyeti manasikaroti/ saṃjñā bahirdhāśūnyeti manasikaroti yāvad saṃjñābhāvasvabhāvaśūnyeti manasikaroti/ saṃskārā adhyātmaśūnyā iti manasikaroti/ saṃskārā bahirdhāśūnyā iti manasikaroti yāvad saṃskārā abhāvasvabhāvaśūnyā iti manasikaroti/ vijñānam adhyātmaśūnyam iti manasikaroti/ vijñānaṃ bahirdhāśūnyam iti manasikaroti yāvad vijñānam abhāvasvabhāvaśūnyam iti manasikaroti}}/ {apagatasarvākārajñatāpratisaṃyuktair manasikāraiḥ} tāṃ cādhyātmaśūnyatāṃ bahirdhāśūnyatāṃ 15711 adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upalabhate tābhiś ca śūnyatābhi- 15712 r manyate upalambhayogena/ cakṣur adhyātma{śūnyam iti manasikaroti} bahirdhā{śūnyam iti manasikaroti} adhyātmabahirdhā{śūnyam iti manasikaroti} 15713 yāvad abhāvasvabhāvasvabhāva{śūnyam iti manasikaroti}/ tāś ca śūnyatā upalabhate tathā ca manyate upalambhayogena/ 15714 evaṃ śrotraṃ ghrāṇaṃ jihvā kāyo mano 'dhyātma{śūnyam iti manasikaroti/}

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.