Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā, 1-8
- Thông tin
- GRETIL — Takayasu Kimura: Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā I-VIII, Tokyo: Sankibo Busshorin 1986-2009.CC BY-NC-SA 4.0
abhāvasvabhāvaśūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. (psp_4:6) bhagavān āha: abhāvasvabhāvaśūnyatānupalabdhitām upādāya. iti mārgajñatākārāḥ subhūtir āha: smṛtyupasthānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kāyavedanācittadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: samyakprahāṇapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: akuśalakuśaladharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: ṛddhipādapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: chandavīryacittamīmāṃsānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: indriyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: śraddhādyanupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: balapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: pañcabalānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: bodhyaṅgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: saptabodhyaṅgānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: mārgapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: āryāṣṭāṅgamārgānupalabdhitām upādāya. ity ākārāḥ sarvajñatāmārgādhiṣṭhānāḥ subhūtir āha: śūnyatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dṛṣṭikṛtānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: ānimittapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vitarkānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: apraṇihitapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: praṇidhāṇānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: aṣṭavimokṣapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: aṣṭavimokṣānupalabdhitām upādāya.
subhūtir āha: navānupūrvavihārasamāpattipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: navānupūrvavihārasamāpattyanupalabdhitām upādāya. (psp_4:7) subhūtir āha: catuḥsatyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: samudayanirodhānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: dānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: mātsaryānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: śīlapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dauḥśīlyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: kṣāntipāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vyāpādānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: vīryapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: kauśīdyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: dhyānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: vikṣepānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: prajñāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: dauṣprajñānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: upāyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: anupāyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: praṇidhānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: apraṇidhānānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: balapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: daurbalyānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: jñānapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: ajñānānupalabdhitām upādāya. ity ākārā mārgajñatādhiṣṭhānāḥ subhūtir āha: daśabalapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha:
sarvadharmānupalabdhitām upādāya. subhūtir āha: vaiśāradyapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: mārgajñatānavalīnatām upādāya. subhūtir āha: pratisaṃvitpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvatrajñānāsaṅgāpratighātitām upādāya. (psp_4:8) subhūtir āha: āveṇikabuddhadharmapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmasamatikramatām upādāya. subhūtir āha: tathatāpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvabuddhabhāṣitatathatām upādāya. subhūtir āha: svayaṃbhūpāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmavaśavartitām upādāya. subhūtir āha: buddhadharmapāramiteyaṃ bhagavan yad uta prajñāpāramitā. bhagavān āha: sarvadharmasarvākārābhisaṃbodhanatām upādāya.
ity ākārāḥ sarvākārajñatādhiṣṭhānāḥ ity uktā ākārāḥ
atha khalu śakrasya devānām indrasyaitad abhavat, pūrvajinakṛtādhikārās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, yeṣām iyaṃ prajñāpāramitāśrotrāvabhāsam āgamiṣyati. tathāgatāvaropitakuśalamūlās te sattvā bhaviṣyanti, yeṣām iyaṃ prajñāpāramitāśrotrāvabhāsam āgamiṣyati. kalyāṇamitraparigṛhītās te sattvā bhaviṣyanti, yeṣām iyaṃ prajñāpāramitāśrotrāvabhāsam āgamiṣyati. kaḥ punar vādo ya udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya tathatvāya pratipatsyante, bahubuddhaparyupāsitās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti. ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya tathatvāya pratipatsyante paripṛṣṭhāś ca pūrvakā api taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ paripraśnīkṛtāḥ sevitā bhajitāḥ paryupāsitāḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. bahubuddhakoṭīṣu te dānapāramitāyāṃ caritāḥ, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ bahubuddhakoṭīṣu te prajñāpāramitāyāṃ (psp_4:9) caritā, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante.
atha khalu āyuṣmāñ cchāriputro bhagavantam etad avocat: ye bhagavan kulaputrā vā kuladuhitaro vā imām evaṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante, śrutvā ca udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, yathā avinivartanīyā bodhisattvā mahāsattvās tathā te kulaputrāḥ kuladuhitaro vā dhārayitavyāḥ. tat kasya hetoḥ? gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā. na khalu pūrvam acaritena ṣaṭsu pāramitāsu śakyeyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā adhimoktum. ye punar bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaro vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ pratikṣeptavyāṃ maṃsyante pūrvāntato 'pi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā pratiksiptā. tat kasya hetoḥ? tathā hi teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cāsyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ nāsti śraddhā nāsti prasādo nāsti prema nāsty adhimuktis taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca na buddhā vā bodhisattvā vā pratyekabuddhā vā śrāvakā vā paripraśnīkṛtāḥ, kathaṃ dānapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ śīlapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathañ ca kṣāntipāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ vīryapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ dhyānapāramitāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ prajñāpāramitāyāṃ caritavyaṃ? katham adhyātmaśūnyatāyāṃ caritavyaṃ? kathaṃ bahirdhāśūnyatāyāṃ caritavyaṃ? kathara adhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ caritavyaṃ? yāvat kathaṃ abhāvasvabhāvaśūnyatāyāñ caritavyaṃ? kathaṃ smṛtyupasthānāni bhāvayitavyāni? kathaṃ samyakprahāṇāni? katham ṛddhipādāḥ? katham indriyāṇi? kathaṃ balāni? kathaṃ
bodhyaṅgāni? katham āryāṣṭāṅgo mārgo bhāvayitavyaḥ? katham apramāṇadhyānārūpyasamāpattayo bhāvayitavyāḥ? katham āryasatyāni bhāvayitavyāni? katham aṣṭa vimokṣā bhāvayitavyāḥ? kathaṃ navānupūrvavihārasamapattayo bhāvayitavyāḥ? kathaṃ śūnyatānimittāpraṇihitāni bhāvayitavyāni? kathaṃ ṣaḍ abhijñā bhāvayitavyāḥ? kathaṃ samādhayaḥ samāpattavyāḥ? kathaṃ dhāraṇīmukhāni praveṣṭavyāni? kathaṃ daśatathāgatabalāni bhāvayitavyāni? kathaṃ vaiśāradyāni (psp_4:10) bhāvayitavyāni? kathaṃ pratisaṃvido bhāvayitavyāḥ? katham aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā bhāvayitavyā? iti.
atha khalu śakro devānām indra āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: gambhīrā bhadanta śāriputra prajñāpāramitā. kim atrāścaryaṃ syāt? ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ pūrvānte 'pi nādhimuktā bodhisattvā mahāsattvāḥ dānapāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ nādhimuktāḥ, adhyātmaśūnyatāyāṃ nādhimuktāḥ, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ nādhimuktāḥ, saptatriṃśadbodhipakṣeṣu dharmeṣv anadhimuktāḥ, apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣv anadhimuktāḥ, śūnyatānimittāpraṇihiteṣv anadhimuktāḥ, aṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiṣv anadhimuktāḥ, daśatathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu pañcasv abhijñāsu nādhimuktāḥ, aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu nādhimuktāḥ. ye pratikṣipeyur iti nātrāścaryam. namaskaromi bhagavatyai prajñāpāramitāyai sarvajñajñānasya sa namaskāraṃ karoti yaḥ prajñāpāramitāyā namaskāraṃ karoti.
atha khalu bhagavān śakraṃ devānām indram etad avocat: evam etat kauśikaivam etat. sarvajñajñānasya sa namaskāraṃ karoti, yaḥ prajñāpāramitāyā namaskāraṃ karoti. tat kasya hetoḥ? ato nirjātā hi kauśika buddhānāṃ bhagavatāṃ sarvākārajñatā, sarvākārajñatānirjātā ca prajñāpāramitā prabhāvyante. sarvajñatāṃ kauśikātikramitukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam, evaṃ mārgajñatāyāṃ sthātukāmena sarvākārajñatājñānam utpādayitukāmena sarvavāsanānusaṃdhikleśān samudghātayitukāmenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhukāmena dharmacakraṃ pravartayitukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam, evaṃ srotaāpattiphale sattvān sthāpayitukāmena sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve sattvān sthāpayitukāmena pratyekāyāṃ bodhau sattvān pratiṣṭhāpayitukāmena, anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau sattvān pratiṣṭhāpayitukāmena, bhikṣusaṃghaṃ parikarṣayitukāmena iha bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ yogam āpattavyam. (psp_4:11)
evam ukte śakro devānām indro bhagavantam etad avocat: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhavati? kathaṃ vā yujyate? evaṃ dhyānapāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ, kathaṃ dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhito bhavati? kathaṃ vā yogam āpadyate? kathaṃ vā prajñāpāramitāyāṃ carann adhyātmaśūnyatāyāṃ yogam āpadyate yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ yogam āpadyate? kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran saptatriṃsadbodhipakṣeṣu dharmeṣu yogam āpadyate? evam apramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu. kathaṃ śūnyatānimittāpraṇihiteṣu yogam āpadyate? evam aṣṭavimokṣeṣu navānupūrvavihārasamāpattiṣu yogam āpadyate. katham abhijñāsu yogam āpadyate? evaṃ daśasu tathāgatabaleṣu caturṣu vaiśāradyeṣu catasṛṣu pratisaṃvitsu. katham aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu prajñāpāramitāyāñ caran yogam āpadyante bodhisattvo mahāsattvaḥ?
evam ukte bhagavān śakraṃ devānām indram etad avocat: sādhu sādhu kauśika sādhu khalu punas tvaṃ kauśika yas tvaṃ tathāgatam etam arthaṃ paripraśnīkartavyaṃ manyase. idam api te kauśika buddhānubhāvena pratibhānam utpannam. tena hi kauśika śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru bhāṣiṣye 'haṃ te. iti catvāraḥ prayoktākāraḥ
iha kauśika bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpe na tiṣṭhati, yadā rūpe na tiṣṭhati tadā rūpe na yogam āpadyate, vedanāsaṃjñāsaṃskāreṣu, vijñāne na tiṣṭhati yadā vijñāne na tiṣṭhati tadā vijñāne na yogam āpadyate. cakṣuṣi na tiṣṭhati, evaṃ śrotre ghrāṇe jihvāyāṃ kāye manasi na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. rūpe na tiṣṭhati, evaṃ śabde gandhe rase spraṣṭavye dharmeṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. cakṣurvijñāne na tiṣṭhati, cakṣuḥsaṃsparśe na tiṣṭhati, cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedayite na tiṣṭhati, evaṃ śrotraghrāṇajihvākāye manovijñāne na tiṣṭhati, manaḥsaṃsparśe na tiṣṭhati, manaḥsaṃsparśapratyayavedayite na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. pṛthivīdhātau na tiṣṭhati, evam abdhātau tejodhātau vāyudhātau ākāśadhātau (psp_4:12) vijñānadhātau na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. avidyāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ saṃskāreṣu vijñāne nāmarūpe ṣaḍāyatane sparśe vedanāyāṃ tṛṣṇāyām upādāne bhave jātau jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāseṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. dānapāramitāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ śīle kṣāntau vīrye dhyāne prajñāpāramitāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. adhyātmaśūnyatāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. smṛtyupasthāneṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. evaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgeṣu na
tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. evaṃ caturṣv apramāṇeṣu caturṣu dhyāneṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu pañcasv abhijñāsu śūnyatānimittāpraṇihiteṣv aṣṭāsu vimokṣeṣu navasv anupūrvavihārasamāpattiṣu dhāraṇīmukheṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. evaṃ daśasu tathāgatabaleṣu vaiśāradyeṣu pratisaṃvitsv aṣṭādaśasv āveṇikeṣu buddhadharmeṣu na tiṣṭhati, evaṃ prajñāpāramitāyāṃ yogam āpadyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi sa rūpaṃ nopalabhate yatrāvatiṣṭheta yatra vā yogam āpadyate, vedanāsaṃjñāsaṃskārā, vijñānaṃ nopalabhate yatrāvatiṣṭheta yatra vā yogam āpadyate, evaṃ dhātūn āyatanāni pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhīn sarvadhāraṇīmukhāni apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ aṣṭavimokṣān navānupūrvavihārasamāpattīḥ śūnyatānimittāpraṇihitāny abhijñādaśabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān nopalabhate yatrāvatiṣṭheta yatra vā yogam āpadyate. iti rūpādy anavasthānaprayogaḥ
punar aparaṃ kauśika bodhisattvo mahāsattvo rūpe na yujyate, yad rūpe na yujyate evaṃ rūpe yogam āpadyate, vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu, vijñāne na yujyate, yad vijñāne na yujyate, evaṃ vijñāne yogam āpadyate. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmaśūnyatāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiṣu śūnyatānimittāpraṇihitāṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpatty abhijñāsarvasamādhidhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvitsv aṣṭādaśāveṇikeṣu (psp_4:13) buddhadharmeṣu na yujyate yad buddhadharmeṣu na yujyate, evaṃ buddhadharmeṣu yogam āpadyate. tat kasya hetoḥ? tathā hi sa bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvāntato rūpaṃ nopalabhate, aparāntato rūpaṃ nopalabhate, madhyato rūpaṃ nopalabhate, vedanāsaṃjñāsaṃskārān, pūrvāntato vijñānaṃ nopalabhate, aparāntato vijñānaṃ nopalabhate, madhyato vijñānaṃ nopalabhate. evaṃ dhātūn āyatanāni pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitāni aṣṭau vimokṣān navānupūrvavihārasamāpattyabhijñāḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhīn sarvadhāraṇīmukhāni daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān pūrvāntato nopalabhate, aparāntato nopalabhate, madhyato nopalabhate. ity ayogaprayogaḥ
atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā.
bhagavān āha: rūpatathatāgambhīratayā śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānatathatāgambhīratayā śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā, evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni daśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmatathatāgambhīratayā śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā. iti gambhīraprayogaḥ
śāriputra āha: duravagāhā bhagavan prajñāpāramitā.
bhagavān āha: rūpaduravagāhatayā śāriputra duravagāhā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaduravagāhatayā śāriputra duravagāhā prajñāpāramitā. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ sarvaśūnyatāḥ sarvasamādhiḥ sarvadhāraṇīmukhāni bodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmaduravagāhatayā śāriputra duravagāhā prajñāpāramitā. iti duravagāhaprayogaḥ (psp_4:14)
śāriputra āha: apramāṇā bhagavan prajñāpāramitā.
bhagavān āha: rūpāpramāṇatayā śāriputrāpramāṇā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānāpramāṇatayā śāriputrāpramāṇā prajñāpāramitā. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādāṅgapāramitāsarvaśūnyatāsarvasamādhidhāraṇīmukhabodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāpramāṇatayā śāriputrāpramāṇā prajñāpāramitā. ity apramāṇaprayogaḥ
śāriputra āha: kathaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ carati?
bhagavān āha: sacec chāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ gambhīram iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ gambhīram iti na carati carati prajñāpāramitāyām. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā gambhīrā iti na carati carati prajñāpāramitāyām. tat kasya hetoḥ? tathā hi yā śāriputra yāvad buddhadharmāṇāṃ gambhīratā na te buddhadharmāḥ. iti gambhīraprayogāparaparyāyo mṛduḥ punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ duravagāham iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ duravagāham iti na carati carati prajñāpāramitāyām. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhabodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā duravagāhā iti na carati carati prajñāpāramitāyām. tat kasya hetoḥ? tathā hi yā śāriputra yāvad buddhadharmāṇāṃ duravagāhatā na te buddhadharmāḥ. iti duravagāhaprayogāparaparyāyo madhyaḥ
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ (psp_4:15) caran rūpam apramāṇam iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam apramāṇam iti na carati carati prajñāpāramitāyām. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā apramāṇā iti na carati carati prajñāpāramitāyāṃ. tat kasya hetoḥ? tathā hi yā śāriputra yāvad buddhadharmāpramāṇatā na te buddhadharmāḥ. ity apramāṇaprayogāparaparyāyo 'dhimātraḥ
śāriputra āha: yathā gambhīreyaṃ bhagavan prajñāpāramitā duravagāhā apramāṇā iyaṃ bhagavan prajñāpāramitā tathā navayānasaṃprasthitānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ purato na vaktavyā mā te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā uttrasiṣuḥ saṃtrasiṣuḥ saṃtrāsam āpatsyante. avinivartanīyasya yaṃ bodhisattvasya mahāsattvasya purato bhāṣitavyo sa imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyati na saṃtrasiṣyati na saṃtrāsam āpatsyate na kāṅkṣayiṣyati na nirvicikitsiṣyati, uttare ca śrutvā vimokṣate.
atha khalu śakro devānām indra āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: saced bhadanta śāriputra navayānasaṃprasthitasya bodhisattvasya mahāsattvasya purata iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā bhāṣyeta ko doṣaḥ syāt?
śāriputra āha: sacet kauśika navayānasaṃprasthitasya bodhisattvasya mahāsattvasya purata iyaṃ prajñāpāramitā bhāṣyeta uttrasyeta saṃtrasyeta saṃtrāsam āpadyeta pratibādhyeta pratikṣipet. nādhimucyeta sthānam etat kauśika vidyate yas sa navayānasaṃprasthito bodhisattvo mahāsattva imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā pratikṣipya vinipātagāmikarmopacinuyāt, sa kṛcchreṇa cireṇānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyeta. iti kṛcchre cirābhisaṃbodhaprayogaḥ
śakra āha: santi punar bhadanta śāriputra avyākṛtā bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante.
śāriputra āha: na te kauśika bodhisattvā mahāsattvāś cireṇa vyākaraṇaṃ pratilapsyante anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. ya imāṃ (psp_4:16) prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. te ekaṃ vā dvau vā trīn vā tathāgatān atikramiṣyanti. tato vyākaraṇaṃ pratilapsyante anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ.
atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate sma: evam etac chāriputraivam etat, cirayānasaṃprasthitās te śāriputra bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti. ciracaritāḥ ṣaṭsu pāramitāsu bahubuddhaparyupāsitās te śāriputra bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. uttare ca śrutvā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yathopadiṣṭāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ sthāsyanti.
atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: pratibhāti me bhagavan pratibhāti me sugata.
bhagavān āha: pratibhātu te.
śāriputra āha: tadyathāpi nāma bhagavan svapnāntaragato mahāyānasaṃprasthitaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā prajñāpāramitāṃ bhāvayet, dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ bhāvayet, yāvad bodhimaṇḍe niṣīded, veditavyam etad bhagavann abhyāsannī bhavaty ayaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. kaḥ punar vādo? bhagavan yaḥ prativibuddhaḥ prajñāpāramitāṃ bhāvayet, dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ bhāvayet, veditavyam etad bhagavann abhyāsannī bhavaty ayaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. iti vyākaraṇalābhaprayogaḥ
paripakvakuśalamūlās te bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lapsyante śravaṇāya śrutvā ca pratipatsyante. cirayānasaṃprasthitās te bhagavan kulaputrā kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, avaropitakuśalamūlā bahubuddhaparyupāsitāḥ kalyāṇamitraparigṛhītās te bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti. abhyāsannās te bhagavan kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodhervyākaraṇasya vyākariṣyanti vā, (psp_4:17) avinivartanīyā vā te kulaputrāḥ kuladuhitaraś cānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher, yeṣāṃ svayam iyaṃ prajñāpāramitā upapatsyate upapannāṃ ca satīm udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti. ity avinivartanīyaprayogaḥ
tadyathāpi nāma bhagavan puruṣo yojanaśatikād aṭavīkāntārān niṣkrāmet, dviyojanaśatikāt triyojanaśatikāc caturyojanaśatikāt pañcayojanaśatikād aṭavīkāntārān niṣkrāmen niṣkramya paśyed grāmasya nagarasya nigamasya vā pūrvāni nimittāni gopālakān vā paśupālakān vā sīmā vā ārāmān vā vanāni vā udyānāni vā udyānanimittāni vā grāmān vā nagarāṇi vā nigamān vā rājadhānīn vā rāṣṭrāṇi vā pūrvanimittāni grāmasya nagarasya nigamasya vā dṛṣṭvaivaṃ bhavati yādṛśānīmāni pūrvanimittāni dṛśyante abhyāsanna ito grāmo vā nagaraṃ vā nigamaṃ vā rājadhānyo vā rāṣṭrāṇi vā bhaviṣyanti. sa āśvāsaprāpto bhavet, na cāsya bhūyo bhavati caurabhayaṃ vā caṇḍālabhayaṃ vā caṇḍamṛgabhayaṃ vā bubhukṣābhayaṃ vā pipāsābhayaṃ vā. evam eva bhagavan yasya bodhisattvasya mahāsattvasya svayam iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upapatsyate upapannāṃ ca satīm udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikariṣyati, veditavyam etad bhagavann abhyāsanno 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvo bhaviṣyati vyākaraṇasyānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher na cireṇābhisaṃbhotsyate. tena ca bodhisattvena mahāsattvena na bhetavyaṃ śrāvakabhūmer vā pratyekabuddhabhūmer vā. tat kasya hetor? imāni tāni pūrvanimittāni yad utemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ bodhisattvo mahāsattvo labhate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya.
evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat: evam etac chāriputraivam etat. iti niryāṇaprayogaḥ
pratibhātu te śāriputra bhūyasyā mātrayā buddhānubhāvena.
śāriputra āha: tadyathā pi nāma bhagavan puruṣo mahāsamudraṃ draṣṭukāmo bhavet, sa gacchet mahāsamudraṃ darśanāya yathā yathā gacchet mahāsamudraṃ tathā tathā paśyet stambaṃ vā stambanimittaṃ vā parvataṃ vā parvatanimittaṃ vā, tenaivaṃ veditavyaṃ dūre ito mahāsamudro nāsanna (psp_4:18) ito mahāsamudraḥ. tat kasya hetoḥ? na hi mahāsamudrasyābhyāse kaścit stambo vā stambanimittaṃ vā parvato vā parvatanimittaṃ vā dṛśyante. tadyathāpi nāma bhagavan puruṣo mahāsamudraṃ draṣṭukāmo bhavet, sa yathā yathā gacchet mahāsamudraṃ darśanāya tathā tathā na paśyet stambaṃ vā stambanimittaṃ vā parvataṃ vā parvatanimittaṃ vā, tasyaivaṃ bhavati na dūre ito mahāsamudra āsanna ito mahāsamudraḥ. tat kasya hetoḥ? na hi mahāsamudrasyāsanne kaścit stambo vā stambanimittaṃ vā parvato vā parvatanimittaṃ vā dṛśyate, kiṃ cāpi sa puruṣaś cakṣuṣā mahāsamudran na paśyati. atha ca punaḥ sa niṣṭhāṃ gacchati, āsanno 'smi mahāsamudrasyābhyāsanna ito mahāsamudra iti, neto bhūyo dūre mahāsamudra iti. evam eva bhagavaṃs tena bodhisattvena mahāsattvena evaṃ veditavyam, imāṃ prajñāpāramitāṃ śṛṇutā udgṛhṇatā dhārayatā vācayatā paryavāpnuvatā yoniśo manasikurvatā, evaṃ cintayitavyaṃ kiṃ cāpy ahaṃ tena bhagavatā na saṃmukhaṃ vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau iyadbhiḥ kalpair iyadbhiḥ kalpaśatair iyadbhiḥ kalpasahasrair iyadbhiḥ kalpaśatasahasrair iyadbhiḥ kalpakoṭīniyutaśatasahasrais tvam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbhotsyasa iti.
atha ca punar bodhisattvena mahāsattvena evaṃ veditavyam, āsannībhūto 'smy anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher vyākaraṇasyeti. tat kasya hetoḥ? tathā hy aham imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhe darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya śrutvā codgṛhṇāmi dhārayāmi vācayāmi paryavāpnomi yoniśaś ca manasikaromi. iti niruttaraprayogaḥ
tadyathāpi nāma bhagavan vasante pratyupasthite śīrṇaparṇapalāśeṣu stambheṣu ākarajāteṣu veditavyaṃ jāmbūdvīpakair manuṣyair netaś cireṇa patrāṇi ca puṣpāṇi ca phalāni ca prādurbhaviṣyanti. tat kasya hetoḥ? imāni tāni pūrvanimittāni stambeṣu dṛśyante netaś cireṇa patrāṇi ca puṣpāṇi ca phalāni ca prādurbhaviṣyanti, āttamanaskā jāmbūdvīpakā manuṣyā bhaviṣyanti tāni ca pūrvanimittāni dṛṣṭvā stambeṣu, evam eva bhagavan yo bodhisattvo mahāsattva imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhate darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravanāya śrutvā (psp_4:19) codgṛhṇāti dhārayati vācayati paryavāpsyati yoniśaś ca manasikaroti paripakvakuśalamūlaḥ sa bhagavan bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ, bahubuddhaparyupāsitaḥ sa bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā veditavyaḥ. veditavyam etad bhagavaṃs tena bodhisattvena mahāsattvena pūrvakair eva kuśalamūlair upanīto 'smy anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, yo 'ham imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ labhe darśanāya vandanāya paryupāsanāya śravaṇāya yathopadiṣṭāyāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ pratipadyeyaṃ tatra devaputrāḥ pūrvabuddhadarśino bhavanti. te pramuditāḥ prītisaumanasyajātāḥ pūrvakāṇām api bodhisattvānāṃ mahāsattvānām imāny eva pūrvanimittāni abhūvan vyākaraṇāya na cireṇāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo vyākaraṇaṃ pratilapsyate anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau. ity āsannābhisaṃbodhaprayogaḥ tadyathāpi nāma bhagavan strīgurviṇī sā yathā yathā āsannaprasavā bhavati tathā tathāsyāḥ kāyo veṣṭate 'dhimātraṃ ca kāye vedanāklamathaś ca jāyate, na ca caṅkramaṇaśīlā bhavati,
alpasmṛtiś ca bhavati, alpāhārā ca bhavati, alpastyānamiddhā ca bhavati, tābhir vedanābhir vartamānābhir alpabhāṣyā ca bhavati, na ca saṃvāsaśīlā bhavati, tena pūrvakeṇāyoniśomanasikāreṇāsevitena bhāvitena niṣevitena imām evaṃrūpāṃ vedanāṃ pratyanubhavāmīti. veditavyam evaṃ tato 'nyābhiḥ strībhir yādṛśāny asyāḥ striyo nimittāni dṛśyante na cireṇaiveyaṃ strī prasaviṣyati. evam eva bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānām avaropitakuśalamūlānāṃ bahubuddhaparyupāsitānāṃ sucaritacīrṇacaritānāṃ kalyāṇamitraparigṛhītānāṃ paripakvakuśalamūlānām iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā upapatsyate upapannāṃ ca satīm udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, veditavyam etan na cireṇaiṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ vyākaraṇaṃ bhaviṣyati anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ.
bhagavān āha: sādhu sādhu śāriputra idam api te śāriputra buddhānubhāvena pratibhānam utpannam. iti kṣiprābhisaṃbodhaprayogaḥ
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavan yāvad anugṛhītāḥ suparīttāś ceme bodhisattvā mahāsattvās (psp_4:20) tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena.
bhagavān āha: tathā hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā bahujanahitāya bahujanasukhāya pratipannā lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāñ ca manuṣyānāñ cānuttarāyai samyaksaṃbodhaye pratiṣṭhante bodhisattvacaryāñ caranto 'nekāni sattvaśatāni anekāni sattvasahasrāṇi anekāni sattvaśatasahasrāṇi anekāni sattvakoṭiniyutaśatasahasrāṇi anugrahīṣyanti, caturbhiḥ saṃgrahavastubhir dānena priyavadyena arthacaryayā samānārthatayā daśakuśaleṣu karmapatheṣu samādāpayanti, caturṣu dhyāneṣu caturṣv apramāṇeṣu catasṛṣv ārūpyasamāpattiṣu samādāpayanti. ātmanā caiteṣu dharmeṣu pratiṣṭhitā bhavanti. ātmanā ca dānapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca śīlapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca śīlapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca kṣāntipāramitāyāṃ caranti parāṃś ca kṣāntipāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca vīryapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca vīryapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca dhyānapāramitāyāṃ caranti parāṃś ca dhyānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca prajñāpāramitāyāṃ caranti parāṃś ca prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayanti. te ca prajñāpāramitām āgamya upāyakauśalyena sattvān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayanti na cātmanā sākṣāt kurvanti. evaṃ sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve, pratyekāyāṃ bodhau pratiṣṭhāpayanti na cātmanā pratyekāṃ bodhiṃ sākṣāt kurvanti. ātmanā cāvinivartanīyāṃ bhūmim ākrāmanti parāṃś cāvinivartanīyabhūmau pratiṣṭhāpayanti. ātmanā ca buddhakṣetraṃ pariśodhayanti, anyāṃś ca bodhisattvān
buddhakṣetrapariśuddhau samādāpayanti. ātmanā ca sattvān paripācayanti parāṃś ca sattvaparipāke samādāpayanti. ātmanā cābhijñā utpādayanti parāṃś cābhijñāprāptaye samādāpayanti. ātmanā ca dhāraṇīmukhaṃ pariśodhayanti parān api dhāraṇīmukhapariśuddhaye samādāpayanti. ātmanā ca pratibhānasaṃpadaṃ pratilabhante parān api pratibhānasaṃpadi samādāpayanti. ātmanā ca rūpasaṃpadaṃ parigṛhṇanti parān api rūpasaṃpatpratilābhāya samādāpayanti. ātmanā ca lakṣaṇasaṃpadaṃ parigṛhṇanti parān api (psp_4:21) lakṣaṇasaṃpatpratilābhāya samādāpayanti. ātmanā ca kumārabhūtasaṃpadaṃ parigṛhṇanti parān api kumārabhūtasaṃpatpratigrahāya samādāpayanti. ātmanā ca bodhipakṣyān dharmān niṣpādayanti parān api bodhipakṣyadharmapariniṣpattaye samādāpayanti. ātmanā ca satyavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitadhāraṇīmukhān utpādayanti parān apy eṣu samādāpayanti. ātmanā ca catvāri vaiśāradyāni utpādayanti parān api caturṣu vaiśāradyeṣu samādāpayanti. ātmanā ca catasraḥ pratisaṃvida utpādayanti parān api caturaḥ pratisaṃvidaḥ prāptaye samādāpayanti. ātmanā ca mahāmaitrīṃ mahākaruṇāṃ mahāmuditāṃ mahopekṣāṃ vibhāvayanti parān api caturapramāṇā vibhāvanāyai samādāpayanti. ātmanā cāṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān niṣpādayanti parān api aṣṭādaśāveṇikeṣu buddhadharmeṣu samādāpayanti. ātmanā ca sarvākārajñatām anuprāpnuvanti parāṃś ca sarvākārajñatāyāṃ samādāpayanti. ātmanā ca sarvavāsanānusaṃdhikleśān vijahanti parān api sarvavāsanānusaṃdhikleśotsargāya samādāpayanti. ātmanā cānuttarāṃ
samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante parāṃś ca samyaksaṃbodhim abhisaṃbodhaye samādāpayanti. ātmanā ca dharmacakraṃ pravartayanti parāṃś ca dharmacakraṃ pravartanāya samādāpayanti. iti parārthaprayogaḥ
evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: āścaryaṃ bhagavann āścaryaṃ sugata yāvad bahuguṇasamanvāgatās te bodhisattvā mahāsattvā ye sarvasattvānāṃ kṛtaśaḥ prajñāpāramitāyāṃ caranti anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante. kathaṃ bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati?
bhagavān āha: yadā subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpasya vṛddhiṃ na samanupaśyati, na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇāṃ, na vijñānasya vṛddhiṃ samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati.
bhagavān āha: yadā subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran na dhātvāyatanapratītyasamutpādapratītyasamutpādāṅgānāṃ pāramitānāṃ saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām āryasatyānām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnām aṣṭānāṃ vimokṣāṇāṃ navānupūrvavihārasamāpattīnāṃ śūnyatānimittāpraṇihitānāṃ saṇṇām abhijñānāṃ (psp_4:22) sarvaśūnyatānāṃ sarvasamādhīnāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ daśānāṃ balānāṃ caturṇāṃ vaiśāradyānāñ catasṛṇāṃ pratisaṃvidām aṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ vṛddhiṃ na samanupaśyati sarvajñatāyā vṛddhiṃ na samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati.
bhagavān āha: yadā ca subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpasya parihāṇiṃ na samanupaśyati, na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇāṃ, na vijñānasya parihāṇiṃ samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇa dhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāṇāṃ yadā sarvajñatāyāḥ parihāṇiṃ na samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. ity avṛddhyaparihāṇiprayogaḥ
punar aparaṃ subhūte yadā bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran dharma iti na samanupaśyati, adharma iti na samanupaśyati, atītam iti na samanupaśyati, anāgatam iti na samanupaśyati, pratyutpannam iti na samanupaśyati, kuśalam akuśalaṃ vyākṛtam avyākṛtam iti na samanupaśyati, saṃskṛtam iti na samanupaśyati, asaṃskṛtam iti na samanupaśyati, kāmadhātun na samanupaśyati, rūpadhātun na samanupaśyati, ārūpyadhātun na samanupaśyati, dānapāramitān na samanupaśyati, śīlapāramitān na samanupaśyati, kṣāntipāramitān na samanupaśyati, vīryapāramitān na samanupaśyati, dhyānapāramitān na samanupaśyati, prajñāpāramitān na samanupaśyati yāvat sarvajñatān na samanupaśyati, tadā bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitābhāvanāparipūriṃ gacchati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte dharmāṇāṃ dharmalakṣaṇatām upādāya avinivartanīyatām upādāya riktatām upādāya tucchatām upādāya asāratām upādāya vaśikatām upādāya. iti dharmādyanupalambhaprayogaḥ
subhūtir āha: acintyaṃ bhagavan deśyate.
bhagavān āha: rūpācintyatayā subhūte acintyaṃ deśyate, vedanā saṃjñā (psp_4:23) saṃskārā, vijñānācintyatayā subhūte 'cintyaṃ deśyate. dānapāramitācintyatayā acintyaṃ deśyate, evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā prajñāpāramitācintyatayācintyaṃ deśyate. evaṃ saptatriṃśadbodhipakṣadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāḥ sarvajñatācintyatayā subhūte 'cintyaṃ deśyate. sacet subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpam acintyam iti na saṃjānīte, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam acintyam iti na saṃjānīte paripūrayiṣyati prajñāpāramitām. evaṃ dhātvāyatanāni pratītyasamutpādaḥ pratītyasamutpādāṅgāni pāramitāḥ śūnyatā sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni bodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā sarvajñatācintyeti na saṃjānīte paripūrayiṣyati prajñāpāramitām. ity acintyākārasaṃjñānirodhaprayogaḥ
subhūtir āha: ko 'tra bhagavan gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām adhimokṣate?
bhagavān āha: yaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvam api carito bhavati, ṣaṭsu pāramitāsu tathāgatāvaropitakuśalaraūlo bhavati, bahubuddhaparyupāsitaḥ kalyāṇamitraparigṛhīto bhavati, sa imāṃ prajñāpāramitām adhimokṣate.
subhūtir āha: kiyatā bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvam api carito bhavati, ṣaṭsu pāramitāsu tathāgatāvaropitakuśalamūlo bhavati, bahubuddhaparyupāsitaḥ kalyāṇamitraparigṛhīto bhavati.
bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran rūpaṃ na kalpayati na vikalpayati, rūpanimittaṃ na kalpayati na vikalpayati, rūpasvabhāvan na kalpayati na vikalpayati, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānan na kalpayati na vikalpayati, vijñānanimittaṃ na kalpayati na vikalpayati, vijñānasvabhāvan na kalpayati na vikalpayati. evaṃ dhātūn āyatanāni pratītyasamutpādaṃ pratītyasamutpādāṅgāni kāmarūpārūpyadhātuṃ dānapāramitāṃ śīlapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ vīryapāramitāṃ (psp_4:24) dhyānapāramitāṃ prajñāpāramitām adhyātmaśūnyatāṃ bahirdhāśūnyatām adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāṃ smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāryasatyapramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattīḥ śūnyatānimittāpraṇihitābhijñāḥ sarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmān sarvajñatān na kalpayati na vikalpayati, sarvajñatānimittan na kalpayati na vikalpayati, sarvajñatāsvabhāvan na kalpayati na vikalpayati. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte rūpam acintyaṃ, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānam acintyam. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyapramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmāḥ sarvajñatā acintyā. evaṃ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvam api carito bhavati ṣaṭsu pāramitāsu tathāgatāvaropitakuśalamūlo bhavati bahubuddhaparyupāsitaḥ kalyāṇamitraparigṛhīto bhavati.
subhūtir āha: gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā.
bhagavān āha: rūpagambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānagambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitā. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñāsarvaśūnyatāsarvasamādhisarvadhāraṇīmukhadaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmagambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitāḥ, sarvajñatāgambhīratayā subhūte gambhīrā prajñāpāramitā. ity avikalpaprayogaḥ
subhūtir āha: ratnarāśir bhagavan prajñāpāramitā ratnadātrī, srotāpattiphalasya sakṛdāgāmiphalasyanāgāmiphalasyārhattvasya pratyekabuddhatvasyānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher dātrī dharmacakrapravartikeyaṃ bhagavan prajñāpāramitā. iti phalaratnadānaprayogaḥ subhūtir āha: sarvadharmāṇāṃ śuddharāśir bhagavan prajñāpāramitā.
bhagavān āha: rūpaviśuddhitām upādāya, vedanā saṃjñā saṃskārā, (psp_4:25) vijñānaviśuddhitām upādāya. evaṃ dhātvāyatanapratītyasamutpādapāramitābodhipakṣyadharmāryasatyāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiśūnyatānimittāpraṇihitābhijñādaśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikābuddhadharmāḥ, sarvajñatāviśuddhitām upādāya. iti viśuddhiprayogaḥ
subhūtir āha: āścaryaṃ bhagavan yāvad asyāṃ gambhirāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ bahavo 'ntarāyā utpadyeran.
bhagavān āha: evam etat subhūte evam etat, bahvantarāyāyaṃ subhūte gambhīrā prajñāpāramitā, tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitā kṣipram eva likhitavyā, uddiśatā dhārayatā vācayatā svādhyāyatā yoniśaś ca manasikurvatā, bhāvayatā kṣipram eva bhāvayitavyā. mā khalv asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ dhāryamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyāṃ vāntarāyaḥ syād iti. tat kasya hetoḥ? sacet subhūte yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā māsena imāṃ prajñāpāramitāṃ likhet tena likhitavyaiva bhavet. saced dvābhyāṃ tribhiś ca caturbhiḥ pañcabhiḥ ṣaḍbhiḥ saptabhir aṣṭābhir yāvat saṃvatsareṇa likhet tena likhitavyaiva bhaved evam upadeṣṭavyā dhārayitavyā vācayitavyā svādhyātavyā yoniśo manasikartavyā. sacet māsena vā bhāvayet tena bhāvayitavyā bhavet yāvat saṃvatsareṇa bhāvayet tena bhāvayitavyā bhavet. tat kasya hetor? bahavaḥ subhūte mahāratnasyāntarāyā utpadyante.
subhūtir āha: āścaryaṃ bhagavan yad asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ māraḥ pāpīyān antarāyāya yogam āpadyate, yad utālikhanāyānuddiśamānāyādhāraṇāyāvācanāyāyoniśo manasikāraṇāyābhāvanāyai.
bhagavān āha: kiṃ cāpi subhūte māraḥ pāpīyān gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām udyogam āpadyeta antarāya karaṇāya yad utālikhanāya yāvad abhāvanāyai bodhisattvasya mahāsattvasya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhata uddiśato dhārayato vācayataḥ svādhyāyato yoniśo manasikurvato bhāvayato na śaknoty antarāyaṃ kartum. ity adhimuktiprayogaḥ ity uktaḥ prayogaḥ (psp_4:26)
atha khalv āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat: kasya bhagavann anubhāvena māraḥ pāpīyān na śaknoty antarāyaṃ kartuṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām?
bhagavān āha: buddhānubhāvena śāriputra māraḥ pāpīyān na śaknoty antarāyaṃ kartuṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām. ye 'pi te śāriputra samantā daśasu dikṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣām api buddhānāṃ bhagavatām anubhāvāt. te 'pi buddhā bhagavantas tān bodhisattvān mahāsattvān samanvāhariṣyanti anuparigrahīṣyanti, taiś ca buddhair bhagavadbhir anuparigṛhītānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān na śaknoty antarāyaṃ kartum, imāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ dhārayatāṃ vācayatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām. tat kasya hetor? na hi śāriputra buddhair bhagavadbhir anuparigṛhītānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māreṇa pāpīyasā śaknoty antarāyaḥ kartum. tat kasya hetor? dharmaṃ teṣāṃ śāriputra ye 'pi te samantād daśasu dikṣv aprameyeṣv asaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣv aprameyā asaṃkhyeyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, te 'pi buddhā bhagavanta imāṃ prajñāpāramitāṃ likhato dhārayato vācayata uddiśataḥ svādhyāyato yoniśo manasikurvato bhāvayato bodhisattvān mahāsattvān samanvāharanti. iti māraśaktivyāghātaguṇaḥ
veditavyaṃ tena śāriputra kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatā vā dhārayatā vā vācayatā vā uddiśatā vā svādhyāyatā vā yoniśo manasikurvatā vā bhāvayatā vā buddhānubhāvenāham imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhāmi dhārayāmi vācayāmi uddiśāmi svādhyāyāmi bhāvayāmi yoniśo manasikaromi.
śāriputra āha: yaḥ kaścid bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati uddekṣyati svādhyāsyati yoniśo manasikariṣyati bhāvayiṣyati veditavyaṃ bhagavan (psp_4:27) sarvan tadbuddhānubhāvena, sarve ca te buddhaparigṛhītā bhaviṣyanti.
bhagavān āha: evam etac chāriputra evam etat, yathā vadasi yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati uddekṣyati svādhyāsyati yoniśo manasikariṣyati bhāvayiṣyati veditavyaṃ śāriputra sarvan tadbuddhānubhāvena sarve te buddhaparigṛhītā bhaviṣyanti. iti buddhasamanvāhārajñāpanaguṇaḥ
śāriputra āha: jñātās te bhagavan jñānena kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca dṛṣṭās te bhagavan māṃsacakṣuṣā kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca tair buddhair bhagavadbhir ye te pūrvadigbhāge yāvad daśasu dikṣv aprameyāsaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu aprameyāsaṃkhyeyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣāñ ca bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti bhāvayiṣyanti yoniśo manasikariṣyanti tathatvāya pratipatsyante.
bhagavān āha: evam etac chāriputra evam etat, jñātās te śāriputra jñānena kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca dṛṣṭās te śāriputra māṃsacakṣuṣā kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca tair buddhair bhagavadbhir ye te pūrvasyāṃ diśi yāvad daśasu dikṣv aprameyāsaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu aprameyāsaṃkhyeyās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣāñ ca ye bodhisattvā mahāsattvā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti bhāvayiṣyanti yoniśo manasikariṣyanti tathatvāya pratipatsyante. iti buddhapratyakṣīkaraṇaguṇaḥ
te khalu punar mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca veditavyā abhyāsannī bhaviṣyanty anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ. iti saṃbodhābhyāsīkaraṇaguṇaḥ
ye 'pi te śāriputra kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā dhārayiṣyanti. te khalu punaḥ śāriputra bodhisattvayānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām adhimuktibahulā bhaviṣyanti, ye 'pīmāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti pūjayiṣyanti puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ. (psp_4:28) te 'pi śāriputra bodhisattvayānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca jñātā dṛṣṭāś ca buddhair bhagavadbhis tathāgatāś ca buddhacakṣuṣā paśyanti, teṣām api kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca mahārthaṃ mahānuśaṃsaṃ mahāphalaṃ mahāvipākaṃ ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā dhārayiṣyanti. te tena kuśalamūlena na jātu buddhair bhagavadbhir virahitā bhaviṣyanti. te na jātv apāyeṣūpapatsyante devamanuṣyeṣūpapatsyamānā buddhabodhisattvair avirahitā bhaviṣyanti. avinivartanīyāṃ bhūmiṃ cātikramiṣyanti, te ca bodhisattvayānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaro vā tenaiva kuśalamūlena na jātu virahitā bhaviṣyanti ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ, adhyātmaśūnyatayā bahirdhāśūnyatayā adhyātmabahirdhāśūnyatayā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatayā na jātu virahitā bhaviṣyanti, smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāryasatyadhyānāpramāṇārūpyasamāpattibhir na jātu virahitā bhaviṣyanti, śūnyatānimittāpraṇihitair vimokṣamukhair na jātu virahitā bhaviṣyanti, aṣṭābhir vimokṣair navānupūrvavihārasamāpattibhir na jātu virahitā bhaviṣyanti, abhijñābhiḥ samādhidhāraṇīmukhair na jātu virahitā bhaviṣyanti, daśabhis tathāgatabalaiḥ caturbhir vaiśāradyaiś catasṛbhiḥ pratisaṃvidbhir yāvad aṣṭādaśabhir āveṇikair buddhadharmair na jātu virahitā bhaviṣyanti sarvajñatayā ca. iti mahārthatādiguṇaḥ
iyaṃ ca śāriputra prajñāpāramitā tathāgatasyātyayena dakṣiṇāpathe pracariṣyati, tatra bhikṣur bhikṣuṇy upāsakopāsikā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti udgṛhīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti. te tena kuśalamūlena na durgativinipātaṃ gamiṣyanti te devamānuṣikīsaṃpattiṃ pratyanubhavamānāḥ ṣaḍbhiḥ pāramitābhir abhyudgamiṣyanti buddhāṃś ca bhagavataḥ satkurvāṇā gurukurvāṇā mānayamānāḥ pūjayamānā anupūrveṇa tribhir yānaiḥ parinirvāsyanti yad uta śrāvakayānena vā pratyekabuddhayānena vā mahāyānena vā.
seyaṃ śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā dakṣiṇāpathād vartanyāṃ pracariṣyati. tatrāpi bhikṣavo bhikṣuṇy upāsakopāsikāś ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanty udgṛhīṣyanti dhārayiṣyanti (psp_4:29) vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti pūjayiṣyanti puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhiḥ. te tena kuśalamūlena na durgativinipātaṃ gamiṣyanti, devamanuṣyasaṃpattiṃ pratyanubhavamānāḥ ṣaḍbhiḥ pāramitābhir abhyudgatā bhaviṣyanti, buddhān bhagavataḥ satkurvāṇā gurukurvāṇā mānayamānāḥ pūjayamānā anupūrveṇa tribhir yānaiḥ niryāsyanti śrāvakayānena vā pratyekabuddhayānena vā mahāyānena vā.
sā khalu punar iyaṃ śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā vartanyā uttarāpathe pracariṣyati, tatrāpi śāriputra bhikṣavo bhikṣuṇy upāsakopāsikāś ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanty udgṛhīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, te tena kuśalamūlena na durgativinipātaṃ gamiṣyanti, te devamanuṣyasaṃpattiṃ pratyanubhūya ṣaḍbhiḥ pāramitābhir abhyudgatā bhaviṣyanti, buddhāṃś ca bhagavataḥ satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti pūjayiṣyanti, anupūrveṇa tribhir yānair niryāsyanti śrāvakayānena vā pratyekabuddhayānena vā mahāyānena vā.
tatra śāriputra iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā buddhakṛtyaṃ kariṣyati tat kasya hetor? na hi śāriputra maṇḍaprāpte dharmavinaye saddharmāntarddhānaṃ bhaviṣyati, samanvāhṛtās te śāriputra mayā kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanty udgṛhīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti tathatvāya ca pratipatsyante, ye 'pi te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti likhitvā ca satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti pūjayiṣyanti puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhis, te ca khalu punaḥ śāriputra kulaputrā vā kuladuhitaraś ca tena kuśalamūlena na durgativinipātaṃ gamiṣyanti devamānuṣikīsaṃpattiṃ pratyanubhūya ṣaḍbhiḥ pāramitābhir abhyudgatā bhaviṣyanti abhyudgamya buddhān bhagavataḥ satkurvanto gurukurvanto mānayanto pūjayanto 'nupūrveṇa tribhir yānair niryāsyanti śrāvakayānena vā pratyekabuddhayānena vā mahāyānena vā. tat kasya hetor? dṛṣṭā hi te śāriputra kulaputrāḥ (psp_4:30) kuladuhitaraś ca tathāgatena buddhacakṣuṣā varṇitās tathāgatena praśastās te tathāgatena, ye 'pi te samantād daśasu dikṣu sarvalokadhātuprasareṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti tair api tathāgatair api arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair dṛṣṭās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca buddhacakṣuṣā varṇitās te praśastās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca.
śāriputra āha: vaistārikī punar iyaṃ bhagavan gambhīrā prajñāpāramitā paścime kāle paścime samaye uttarasyāṃ diśi bhaviṣyati.
bhagavān āha: evam etac chāriputra evam etat, iyaṃ śāriputra gambhīrā prajñāpāramitā paścime kāle paścime samaye uttarasyāṃ diśi vaistārikī bhaviṣyati. tatra śāriputra paścime kāle paścime samaye te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti śrutvā ca likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśo manasikariṣyanti tathatvāya ca pratipatsyante. cirayānasaṃprasthitās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bahubuddhaparyupāsitās te tathāgatāvaropitakuśalamūlā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti śrutvā ca likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti tathatvāya ca pratipatsyante.
śāriputra āha: kiyantas te bhagavan kulaputrā vā kuladuhitaro vā bhaviṣyanti?, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ paścime kāle paścime samaye uttare digbhāge śrutvā likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti tathatvāya ca pratipatsyante.
bhagavān āha: kiṃ cāpi śāriputra paścime kāle paścime samaye uttare digbhāge bahavo bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti, alpakāḥ punaḥ śāriputra bodhisattvā mahāsattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti tathatvāya ca pratipatsyante. iti deśanirūpaṇāguṇaḥ (psp_4:31)
tena khalu punaḥ śāriputra bodhisattvā mahāsattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣyamāṇāṃ śrutvā nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante. tat kasya hetoḥ? anubaddhā hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ paripṛcchitāś ca paripraśnīkṛtāś ca. tat kasya hetoḥ? prajñāpāramitā paripūrṇā hi te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti. evaṃ dhyānapāramitā vīryapāramitā kṣāntipāramitā śīlapāramitā, dānapāramitāparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, adhyātmaśūnyatāparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, bahirdhāśūnyatāparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, adhyātmabahirdhāśūnyatāparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti. evaṃ smṛtyupasthānasamyakprahānārddhipādendriyabalabodhyaṅgāṣṭāṅgamārgaparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, apramāṇadhyānārūpyasamāpattiparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, āryasatyaparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, aṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattiparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, śūnyatānimittāpraṇihitābhijñāparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti samādhidhāraṇīmukhaparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti, daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmaparipūrṇāś ca te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti. te khalu punaḥ śāriputra kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca kuśalamūlopastabdhāś ca bahujanasya ca te 'tha kariṣyanti, imām anuttarāṃ samyaksaṃbodhim ārabhya. iti sarvānāsravadharmaparipūraṇaguṇaḥ
tat kasya hetoḥ? tathā hy amutra mayā teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca sarvajñatāpratisaṃyuktaiva kathā kathitā, ye 'pi te 'bhūvann atīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās, tair api buddhair bhagavadbhis teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca sarvajñatāpratisaṃyuktaiva kathā kathitā teṣāñ jātivyativṛttānām api ta eva samudācārā bhaviṣyanti, yad utānuttarāṃ samyaksaṃbodhim ārabhya, te parebhyaḥ tathaiva kathāṃ kariṣyanti, yad utānuttarāṃ samyaksaṃbodhim ārabhya. (psp_4:32) iti kathāpuruṣatāguṇaḥ
te khalu punaḥ śāriputra bodhisattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca saṃhatā bhaviṣyanti, te na śakyante bhettuṃ māreṇa vā mārakāyikābhir vā devatābhir anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ prāg evānyaiḥ pāpecchaiḥ pāpasamācārair, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ pratilapsyante. ity abhedyatāguṇaḥ
te khalu punaḥ śāriputra bodhisattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā udārāṃ prītiṃ prasādaṃ pramodyaṃ pratilapsyante. te ca bahujanaṃ kuśalamūleṣu pratiṣṭhāpayiṣyanti yad utānuttarām eva samyaksaṃbodhim ārabhya. ity asādhāraṇakuśalamūlotpattiguṇaḥ
evaṃ ca taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś ca mama saṃmukhaṃ vāg bhāṣitā, vayaṃ bhagavan bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi kuśalamūleṣu pratiṣṭhāpayiṣyāmo yad utānuttarāṃ samyaksaṃbodhim ārabhya. bodhaye pratiṣṭhāpayiṣyāmaḥ saṃdarśayiṣyāmaḥ samādāpayiṣyāmaḥ samuttejayiṣyāmaḥ saṃpraharṣayiṣyāmo 'vinivartanīyatve ca vyākariṣyāmaḥ. tat kasya hetor? anumoditā mayā teṣāṃ bodhisattvayānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca vāg bhāṣitā cittena cittaṃ vyavalokya, atītānām api tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ puratas taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiś caivaṃ bhāṣitā, vayaṃ bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi bodhisattvacaryāṃ caranto bodhāya pratiṣṭhāpayiṣyāmaḥ saṃdarśayiṣyāmaḥ samādāpayiṣyāmaḥ samuttejayiṣyāmaḥ saṃpraharṣayiṣyāmo 'vinivartanīyatve na ca vyākariṣyāmaḥ. tat kasya hetoḥ? tathā hi tair atītais tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair anumoditā teṣāṃ bodhisattvānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca vāg bhāṣitā cittena cittaṃ vyavalokya, teṣāṃ ca khalu śāriputra kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca mayā anumoditam ete bodhisattvā mahāsattvā bodhāya caranto bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi anuttarāyai samyaksaṃbodhaye (psp_4:33) pratiṣṭhāpayiṣyanti saṃdarśayiṣyanti samādāpayiṣyanti samuttejayiṣyanti saṃpraharṣayiṣyanti avinivartanīyatve vyākariṣyanti. iti pratijñāyāthārthyasaṃpādanaguṇaḥ
te khalu punaḥ śāriputra kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca udārādhimuktikā bhaviṣyanti, rūpe śabde gandhe rase spraṣṭavye dharmeṣu te udārāṇi dānāni dāsyanti, udārāṇi dānāni dattvā udārāṇi kuśalamūlāny abhisaṃskariṣyanti. te udārāṇi kuśalamūlāni abhisaṃskṛtyodāraṃ vipākaṃ parigrahīṣyanti, te udāraṃ vipākaṃ parigṛhya teṣām eva sattvānām arthāya vipākād vipākaṃ parigṛhīṣyanti. ity udāraphalaparigrahaguṇaḥ
teṣām eva sarvasattvānāṃ sarvavastūni parityajanti, yadi vā adhyātmikāni yadi vā bāhyāni sa tena kuśalamūlena anyāni buddhakṣetrāṇi adhyālambiṣyati yatra saṃmukhī bhūtās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā dharmaṃ deśayanti. teṣu ca imām eva prajñāpāramitāṃ śrutvā tatrāpi buddhakṣetre bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi anuttarāyai samyaksaṃbodhaye saṃdarśayiṣyanti samādāpayiṣyanti samuttejayiṣyanti saṃpraharṣayiṣyanti.
śāriputra āha: āścaryaṃ bhagavan yāvad idaṃ tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena na sa kaścid dharmo yo nājñāto, na sā kācid dharmatathatā yā nājñātā, na sā kācit sattvānāṃ caryā yā nājñātā, yatra hi nāmātītānām api tathāgatānāṃ bodhisattvā buddhakṣetrāṇi śrāvakāś cājñātāḥ, anāgatānām api tathāgatānāṃ bodhisattvā buddhakṣetrāṇi śrāvakāś cājñātāḥ, pratyutpannānām api tathāgatānāṃ bodhisattvā buddhakṣetrāṇi śrāvakāś cājñātā, ye ca te daśadiglokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhās tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti dharmañ ca deśayanti, teṣām api tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ bodhisattvā buddhakṣetrāṇi śrāvakāś cājñātāḥ. iti sattvārthapratipattiguṇaḥ
ye 'pi te bhagavan bodhisattvā mahāsattvā āsāṃ ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ (psp_4:34) kṛtaśa udyogam āpatsyante, te 'pi etāḥ ṣaṭ pāramitā gaveṣiṣyante paryeṣiṣyante. teṣāṃ khalu punaḥ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāñ ca imāḥ ṣaṭ pāramitā gaveṣamāṇānāṃ paryeṣamāṇānām etāḥ ṣaṭ pāramitāḥ kecil lapsyante? kecin na lapsyante?
bhagavān āha: prāyeṇa śāriputra teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca sarvā imāḥ ṣaṭ pāramitā upapatsyante. tat kasya hetoḥ? tathā hi śāriputra te kulaputrāḥ kuladuhitaraś cāsāṃ ṣaṇṇāṃ pāramitānām udyogam āpannāḥ.
śāriputra āha: kiṃ punar bhagavann ime gambhīrā gambhīrāḥ sūtrāntāḥ ṣaṭ pāramitā pratisaṃyuktās teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cotpatsyante?
bhagavān āha: gambhīrā gambhīrāḥ śāriputra sūtrāntāḥ ṣaṭ pāramitā pratisaṃyuktās teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cotpatsyante.
śāriputra āha: keṣāṃ bhagavan kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cotpatsyante?
bhagavān āha: ye śāriputra bodhisattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś cāsāṃ ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ kṛtaśaḥ tīvreṇa prasādena nirapekṣāḥ kāye jīvite codyogam āpatsyante. tat kasya hetoḥ? evaṃ hy etac chāriputra bhavati, ye 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau sattvān pratiṣṭhāpayanti saṃdarśayanti samādāpayanti samuttejayanti saṃpraharṣayanti niveśayanti. teṣāṃ khalu punaḥ śāriputra kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca jātivyativṛttānām apy etāḥ ṣaṭ pāramitā upapatsyante, te ṣaṭpāramitāsu yathopadiṣṭāsu pravartamānās tāvad vīryaṃ na saṃśrayiṣyanti yāvan na buddhakṣetraṃ pariśodhayiṣyanti. sattvāṃś ca na paripācayiṣyanti, anuttarāṃ samyaksaṃbodhin nābhisaṃbhotsyante. iti prajñāpāramitāyā alobhavikalālobhaviparyayeṇa niyatilābhaguṇa ity uktā guṇāḥ
atha khalv āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: guṇā ime bhagavan parikīrtitās teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāñ ca ye 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ ṣaṭpāramitāsu cariṣyanti, sattvāṃś ca paripācayiṣyanti, buddhakṣetrāṇi pariśodhayiṣyanti. kīdṛśāḥ khalu punar bhagavaṃs teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cāntarāyā utpatsyante? (psp_4:35)
bhagavān āha: cireṇa pratibhānam utpatsyate, idaṃ subhūte mārakarma veditavyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām.
subhūtir āha: kena kāraṇena bhagavaṃś cireṇa pratibhānam utpatsyate, yad bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam?
bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāñ caran kṛcchreṇa prajñāpāramitāṃ paripūrayiṣyati. kṛcchreṇa dhyānapāramitāṃ paripūrayiṣyati, kṛcchreṇa vīryapāramitāṃ paripūrayiṣyati, kṛcchreṇa kṣāntipāramitāṃ paripūrayiṣyati, kṛcchreṇa śīlapāramitāṃ paripūrayiṣyati, kṛcchreṇa dānapāramitāṃ paripūrayiṣyati, anena subhūte paryāyena cireṇa pratibhānam utpatsyate, idaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti kṛcchraprāptiḥ
punar aparaṃ subhūte atikṣipraṃ pratibhānam utpatsyate tena ca maṃsyate, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
subhūtir āha: kena paryāyeṇa bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānām atikṣipraṃ pratibhānotpattyā mārakarma utpatsyate?
bhagavān āha: iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya dānapāramitāyāṃ carataḥ śīlakṣāntivīryadhyānaprajñāpāramitāyāṃ carato 'nupāyakuśalamūlasyātikṣipraṃ pratibhānam utpatsyate, anena subhūte paryāyeṇa bodhisattvānāṃ mahāsattvānām atikṣipraṃ pratibhānotpattyā mārakarma veditavyam. ity āśupratibhānatā
punar aparaṃ subhūte vijṛmbhamāṇā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte hasanta imāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte parasparam uccagghayamānā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti kāyavikāradauṣṭhulyaṃ trividham
punar aparaṃ subhūte vikṣiptacittā likhiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte 'nyonyavijñānasamaṅgino likhiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. (psp_4:36)
punar aparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānām evaṃ bhaviṣyati, na vayaṃ atrāsvādaṃ labhāmaha ity utthāyāsanāt prakramiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti cittadauṣṭhulyaṃ trividham punar aparaṃ subhūte vijṛmbhamāṇā utthāyāsānāt prakramiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte vijṛmbhamāṇā svādhyāsyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti deśayiṣyanti, vijṛmbhamāṇā manasikariṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte parasparaṃ hasamānā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti, parasparaṃ hasamānā yoniśo manasikariṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte parasparam uccagghayamānā likhiṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte vikṣiptacittā udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte anyonyavyañjanasamaṅgina udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti yoniśaś ca manasikariṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity ayogavihitasvādhyāyāditā
evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: yad bhagavan evam āha, na vayam atra āsvādaṃ labhāmaha ity utthāyāsanāt prakramiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam iti. kena kāraṇena bhagavan nātrāsvādaṃ labhante?
bhagavān āha: tathā hi subhūte pūrvam api na caritāḥ prajñāpāramitāyāṃ, dhyānapāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ, tathā hi subhūte pūrvam api na caritā dānapāramitāyāṃ, tena kāraṇena subhūte āsvādaṃ na labhante, iha prajñāpāramitāyāṃ (psp_4:37) bhāṣyamāṇāyām utthāyāsanāt prakramiṣyanti.
punar aparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānām evaṃ bhavati, na vayam atra vyākṛtāḥ prajñāpāramitāyām ity aprasannacittā utthāyāsanāt prakramiṣyanti, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
subhūtir āha: kena kāraṇena bhagavan na vyākṛtāḥ prajñāpāramitāyām utthāyāsanāt prakramiṣyanti?
bhagavān āha: na khalu punaḥ subhūte bodhisattvā mahāsattvā anavakrāntaniyāmā vyākriyante anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, na mamātra prajñāpāramitāyān nāma gṛhītam iti prasādan na pratilapsyante, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
subhūtir āha: kena kāraṇena bhagavan nāmadheyāni na parikīrtitāni bodhisattvānāṃ mahāsattvānām iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām?
bhagavān āha: na khalu punaḥ subhūte avyākṛtānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ nāmadheyāni parikīrtante, nāpi mama nāmadheyaṃ parikīrtitaṃ grāmasya vā nagarasya vā nigamasya vā rājadhānyā vā rāṣṭrasya vā yatrāhaṃ jāta iti, sa prajñāpāramitān na śrotavyāṃ maṃsyate, sa tataḥ pariṣado 'pakramitavyaṃ maṃsyate, sa yathā yathāpakramitavyaṃ maṃsyante tathā tathā dūrībhaviṣyanti buddhadharmebhyo, yāvata upakrameṇa cittotpādam utpādayiṣyanti, tāvataḥ kalpān saṃparigrahīṣyati, yatra tena punar eva yogam āpattavyam iti, vaimukhyanimittagrāhitāṃ tān sūtrāntān gaveṣitavyān maṃsyante, yena sarvajñajñānasyāhārikāḥ prajñāpāramitāṃ sarvajñajñānasyāhārikāṃ cchorayitvā tān paryeṣitavyān maṃsyante. evaṃ bodhisattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca sarvajñatājñānādhigamasya mūlaṃ cchorayitvā śākhāpatrapalāśam adhyālambitavyaṃ maṃsyante, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
subhūtir āha: katame te bhagavan sūtrāntā ye sarvajñajñānasyāhārakā na bhavanti, yān paryavāptavyān maṃsyante?
bhagavān āha: ye sūtrāntāḥ śrāvakapratyekabuddhayānapratisaṃyuktāḥ, tadyathā smṛtyupasthānasamyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāḥ śūnyatānimittāpraṇihitavimokṣamukhaṃ yatra sthitvā (psp_4:38) kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca srotaāpattiphalaṃ prāpnuvanti, sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalam arhattvaṃ pratyekabodhiṃ prāpnuvanti, ime te subhūte śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṃyuktāḥ sūtrāntā, ye sarvajñatāyā nāharaṇāya saṃvartante, te prajñāpāramitāṃ riñcitvā tāṃ paryavāptavyāṃ maṃsyante. tat kasya hetoḥ? prajñāpāramitānirjātā hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā laukikalokottarair dharmair niryāsyanti, prajñāpāramitāyāṃ śikṣyamāṇāḥ subhūte bodhisattvā mahāsattvā laukikalokottareṣu dharmeṣu śikṣiṣyante. iti hetubhraṃśaḥ
tadyathāpi nāma subhūte kukkuraḥ svāmino 'ntikāt piṇḍañ chorayitvā karmakarasyāntikād ālopaṃ mārgitavyaṃ manyeta. evam eva subhūte bhaviṣyanty anāgate 'dhvani mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś cemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ sarvabuddhadharmāṇāṃ mūlaṃ cchorayitvā śākhāpatrapalāśasadṛśān śrāvakayānapratisaṃyuktān pratyekabuddhayānapratisaṃyuktāṃś ca sūtrāntān paryavāptavyān maṃsyante, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte bhaviṣyanty anāgate 'dhvani bodhisattvayānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś cemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitvā lābhasatkārahetoḥ śrāvakapratyekabuddhayānapratisaṃyuktān paryavāptavyān maṃsyante, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti praṇītāsvādabhraṃśaḥ
tadyathāpi nāma subhūte kaścid eva puruṣo hastino 'rthiko bhavet, sa hastinaṃ labdhvā hastipadaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta. tat kiṃ manyase? subhūte 'pi nu sa puruṣaḥ paṇḍitajātīyo bhavet.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: evam eva subhūte bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyā ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitvā ye te sūtrāntāḥ śrāvakayānapratisaṃyuktāḥ pratyekabuddhayānapratisaṃyuktās tān paryavāptavyān maṃsyante. tat kiṃ manyase? subhūte 'pi nu paṇḍitajātīyās te mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaveyuḥ.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma (psp_4:39) veditavyam. ity uttamayānabhraṃśaḥ
tadyathāpi nāma subhūte puruṣo mahāsamudraṃ draṣṭukāmo bhavet, sa mahāsamudraṃ dṛṣṭvā goṣpadaṃ paryeṣitavyaṃ manyeta, tasya taṃ goṣpadaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavet, evaṃpramāṇo mahāsamudra iti. tat kiṃ manyase? subhūte 'pi nu sa puruṣaḥ paṇḍitajātiko bhavet.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: evam eva subhūte tathārūpās te mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca veditavyā, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā labdhvā vā tām utsṛjya śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktān sūtrāntān udgrahītavyān maṃsyante. tat kiṃ manyase? subhūte api nu paṇḍitajātīyās te mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaveyuḥ.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity uddeśabhraṃśaḥ
tadyathāpi nāma subhūte palagaṇḍo vā palagaṇḍāntevāsī vā vaijayantasya prāsādasya pramāṇena prāsādaṃ kartukāmo bhavet, sa sūryācandramasor maṇḍalavimānāt pramāṇam udgrahītavyaṃ manyet. tat kiṃ manyase? subhūte vaijayantaṃ paryeṣya vaijayantasamaṃ prāsādaṃ kartukāmaḥ sūryācandramasor vā maṇḍalavimānāt pramāṇam udgṛhṇīyād, api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo bhavet.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: evam eva subhūte bhaviṣyanty anāgate 'dhvani ekatyā bodhisattvayānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā vā labdhvā vā riñcitvā cchorayitvā vā śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvākārajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante. tat kiṃ manyase? subhūte api nu paṇḍitajātīyās te bodhisattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaveyuḥ.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti hetuphalasaṃbandhabhraṃśaḥ
punar aparaṃ subhūte tadyathāpi nāma kasyacid eva puruṣasya koṭṭarājānaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhaved, īdṛśo rājā cakravartī varṇena saṃsthānena (psp_4:40) ca yādṛśo 'yaṃ koṭṭarāja iti. sa koṭṭarājasya varṇasaṃsthānenākṛtyānimittaṃ liṅgāni udgṛhyaivaṃ vaded, rājñaś cakravartinaḥ īdṛśo varṇasaṃsthānākṛtiviśeṣa iti. tat kiṃ manyase? subhūte api nu sa puruṣaḥ paṇḍitajātīyo bhavet.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: evam eva subhūte bhaviṣyanty anāgate 'dhvani ekatyā mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā labdhvā vā tāṃ riñcitvā cchorayitvā vā śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvākārajñatāṃ paryeṣitavyāṃ maṃsyante. tat kiṃ manyase? subhūte 'pi nu te mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca paṇḍitajātikāḥ syuḥ.
subhūtir āha: no bhagavan.
bhagavān āha: idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti niruttarapadabhraṃśaḥ
punar aparaṃ subhūte teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cemāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ bahūni pratibhānāny utpatsyante, yānīmāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhyamānāṃ vikṣepsyanti. tadyathāpi nāma rūpapratibhānaṃ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmapratibhānaṃ dānapāramitāpratibhānaṃ śīlakṣāntivīryadhyānaprajñāpāramitāpratibhānaṃ kāmadhātupratibhānaṃ rūpadhātupratibhānam ārūpyadhātupratibhānam uddeśasvādhyāyapratibhānaṃ vaiyāvṛtyapratibhānaṃ smṛtyupasthānapratibhānaṃ samyakprahāṇapratibhānam ṛddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgapratibhānaṃ sarvadhyānavimokṣasamādhisamāpattidhāraṇīmukhapratibhānam adhyātmaśūnyatāpratibhānaṃ bahirdhāśūnyatāpratibhānam adhyātmabahirdhāśūnyatāpratibhānaṃ śūnyatāśūnyatāpratibhānaṃ mahāśūnyatāpratibhānaṃ paramārthaśūnyatāpratibhānaṃ saṃskṛtaśūnyatāpratibhānam asaṃskṛtaśūnyatāpratibhānam atyantaśūnyatāpratibhānaṃ, yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāpratibhānaṃ balapratibhānaṃ vaiśāradyapratibhānaṃ pratisaṃvidāveṇikabuddhadharmapratibhānaṃ, yāvad anuttaraṃ samyaksaṃbodhipratibhānam. tat kasya hetor? apratibhānā hi subhūte prajñāpāramitā, acintyā hi subhūte prajñāpāramitā, niścintyācintyāpagatā hi subhūte prajñāpāramitā, anutpādānirodhā hi subhūte prajñāpāramitā, asaṃkleśā avyavadānā hi subhūte prajñāpāramitā, (psp_4:41) avikṣepā hi subhūte prajñāpāramitā, anabhilāpyā hi subhūte prajñāpāramitā, avyāpādā hi subhūte prajñāpāramitā, anupalambhā hi subhūte prajñāpāramitā. tat kasya hetor? na hi subhūte iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyām ime dharmāḥ saṃvidyante. sacet subhūte bodhisattvayānikaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā likhanebhir dharmo vikṣipyate. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti bahuvidhaviṣayavikalpapratibhānotpādaḥ subhūtir āha: śakyā punar bhagavan prajñāpāramitā likhitum.
bhagavān āha: no subhūte, tat kasya hetor? na hi subhūte prajñāpāramitāyāḥ svabhāvaḥ saṃvidyate, na dhyānapāramitāyā na vīryapāramitāyā na kṣāntipāramitāyā na śīlapāramitāyā na dānapāramitāyāḥ svabhāvaḥ saṃvidyate, na sarvaśūnyatānāṃ na saptatriṃśadbodhipakṣāṇāṃ dharmāṇāṃ nāryasatyānāṃ svabhāvaḥ saṃvidyate, nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ na śūnyatānimittāpraṇihitānāṃ nāṣṭānāṃ vimokṣāṇāṃ na navānupūrvavihārasamāpattīnāṃ nābhijñānāṃ svabhāvaḥ saṃvidyate, na sarvasamādhīnāṃ na sarvadhāraṇīmukhānāṃ svabhāvaḥ saṃvidyante, na daśānāṃ balānāṃ na vaiśāradyānāṃ na pratisaṃvidāṃ nāṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ svabhāvaḥ saṃvidyate, na sarvajñatāyāḥ svabhāvaḥ saṃvidyate. yasyāś ca svabhāvo na saṃvidyate, so 'bhāvo yo 'bhāvaḥ. seyaṃ prajñāpāramitā na cābhāvenābhāvaḥ śakyo likhitum. iti likhanābhiniveśāntarāyaḥ
sacet punaḥ subhūte mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca imāṃ prajñāpāramitām abhāva iti saṃjñāsyanti idam api teṣāṃ mārakarma veditavyam. ity abhāvābhiniveśāntarāyaḥ
subhūtir āha: ye kecid bhagavan mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lipyakṣarair likhitvā gambhīrā prajñāpāramitā mayā likhiteti maṃsyante, te 'pi lipiṣv akṣareṣv imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām abhinivekṣyante, idam api bhagavaṃs teṣāṃ mārakarma veditavyam. iti lipyakṣareṣu prajñāpāramitābhiniveśāntarāyaḥ
subhūtir āha: tat kasya hetor? anakṣarā hi bhagavann iyaṃ prajñāpāramitā, anakṣarā hi dhyānapāramitā, anakṣarā hi vīryapāramitā, (psp_4:42) anakṣarā hi kṣāntipāramitā, anakṣarā hi śīlapāramitā, anakṣarā hi dānapāramitā, anakṣaraṃ bhagavan rūpaṃ, vedanā saṃjñā saṃskārāḥ, anakṣaraṃ bhagavan vijñānam, anakṣarā bhagavan dhātavaḥ, anakṣarāṇi bhagavann āyatanāni, anakṣaro bhagavan pratītyasamutpādaḥ, anakṣarāṇi pratītyasamutpādāṅgāni, anakṣarāḥ saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāḥ, anakṣarāḥ sarvaśūnyatāḥ, anakṣarāḥ sarvasamādhayaḥ, anakṣarāṇi sarvadhāraṇīmukhāni, anakṣarāṇi sarvaśūnyatānimittāpraṇihitāni, anakṣarāṇi āryasatyāni, anakṣarāḥ sarvāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ, anakṣarā aṣṭavimokṣā, anakṣarā navānupūrvavihārasamāpattayaḥ, anakṣarā abhijñāḥ, anakṣarāṇi tathāgatabalāni, anakṣarāṇi vaiśāradyāni, anakṣarāḥ pratisaṃvidaḥ, anakṣarā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, anakṣarā hi bhagavan sarvajñatā.
sacet punar bhagavan mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaro vā anakṣarāṃ prajñāpāramitām abhinivekṣyante, evaṃ dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitām, anakṣarāṃ dānapāramitām abhinivekṣyante. anakṣaraṃ rūpam abhinivekṣyante, vedanāsaṃjñāsaṃskārān, anakṣaraṃ vijñānam abhinivekṣyante. evaṃ skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaḥ saptatriṃśadbodhipakṣyān dharmān vimokṣamukhāni satyāni apramāṇadhyānārūpyasamāpattīr balāni vaiśāradyāni pratisaṃvida āveṇikān buddhadharmān anakṣarān abhinivekṣyante, yāvat sarvajñatām anakṣarām abhinivekṣyante. idam api bhagavaṃs teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti prajñāpāramitāyām anakṣarābhiniveśāntarāyaḥ
punar aparaṃ subhūte teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāñ cemāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām utpatsyante janapadavitarkā, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte teṣāṃ mahāyānikānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāñ cemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām utpatsyante grāmamanasikārāḥ nagaramanasikārāḥ nigamamanasikārāḥ rājadhānīmanasikārāḥ rāṣṭramanasikārāḥ devamanasikārāḥ gurūpādhyāyamanasikārāḥ, mātāpitṛbhrātṛbhaginīputraduhitṛjñātipratisaṃyuktā manasikārāḥ, cauramanasikārāḥ, caṇḍālapratisaṃyuktā manasikārāḥ, kāmavitarkapratisaṃyuktā manasikārāḥ saṃgaṇikā pratisaṃyuktā manasikārā utpatsyante. amī ca subhūte (psp_4:43) 'nye ca bahuvidhā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ manasikārā mārakarma veditavyam. imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ māraḥ pāpīyān antarāyān vikṣepān upasaṃhariṣyati. iti janapadādimanasikārāntarāyaḥ
punar aparaṃ subhūte bodhisattvānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāñ cemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatām utpatsyante, lābhasatkāraślokāś cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārās tāṃs te bodhisattvāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś cāsvādayantaḥ, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti yoniśo manasikariṣyanti. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti lābhasatkāraślokāsvādāntarāyaḥ
punar aparaṃ subhūte teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ māraḥ pāpīyān ye te bhaviṣyanti gambhīrā gambhīrāḥ sūtrāntās tān upasaṃhariṣyati, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatām. na punar atra subhūte bodhisattvair upāyakuśalair gambhīragambhīreṣu sūtrānteṣu māreṇopasaṃhṛteṣu spṛhotpādayitavyā. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte te sūtrāntāḥ sarvajñatāyā āhārakāḥ. tatra subhūte ye 'nupāyakuśalā bodhisattvā bhaviṣyanti ta imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrutvā riñciṣyanti yatra mayā bodhisattvānāṃ mahāsattvānām upāyakauśalaṃ vistareṇākhyātam ihaiva gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ vistareṇopāyakauśalaṃ mārgitavyam. te khalu punaḥ subhūte mahāyānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaro vā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ riñcitvā tebhyaḥ śrāvakapratyekabuddhayānapratisaṃyuktebhyaḥ sūtrāntebhya upāyakauśalyaṃ gaveṣitavyaṃ maṃsyante. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. i ty amārgeṇopāyakauśalamārgaṇāntarāyaḥ
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāś cchandakā bhaviṣyanti prajñāpāramitāṃ likhitum uddeṣṭuṃ svādhyātuṃ paṭhituṃ, dharmabhāṇakaś ca kilāsī bhaviṣyati. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti cchandakilāsavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaḥ akilāsī bhaviṣyati imāṃ (psp_4:44) gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ lekhayitum udgrahayituṃ deśayituṃ svādhyāyituṃ, dharmaśravaṇikāś ca deśāntarasaṃprasthitā bhaviṣyanti. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāś ca prajñāpāramitāṃ likhitukāmā bhaviṣyanti udgrahītukāmā uddeṣṭukāmāḥ svādhyātukāmā, dharmabhāṇakaś ca deśāntarasaṃprasthito bhaviṣyati. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti cchandabhedaviṣayavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇako lābhasatkāraślokaguruko bhaviṣyati cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraraktaḥ, dharmaśravaṇikāś cālpecchāḥ saṃtuṣṭā ārabdhavīryā upasthitasmṛtayaḥ samāhitā ekāgracittāḥ prajñāvantaḥ. idam api subhūte visāmagryā prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś cālpeccho bhaviṣyati saṃtuṣṭaḥ pravivikta ārabdhavīrya upasthitasmṛtiḥ samāhita ekāgracittaḥ prajñāvān, dharmaśravaṇikāḥ ca mahecchāḥ pāpecchāḥ lābhasatkāraślokagurukāś cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaisajyapariṣkāragurukā bhaviṣyanti. idam api subhūte visāmagryā prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti lābhagauravālpecchatāvaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇaka āraṇyako bhaviṣyati, paiṇḍapātikaḥ pāṃśukūlikaḥ khalupaścādbhaktikaḥ ekāsanikaḥ prasthapiṇḍikaḥ śmāśānika ābhyavakāśiko vṛkṣamūliko naiṣadyiko yathāsaṃstarikas traicīvarikaḥ, dharmaśravaṇikāś ca nāraṇyakā bhaviṣyanti na paiṇḍapātikā na pāṃśukūlikā na khalupaścādbhaktikā na ekāsanikā na prasthapiṇḍikā na śmāśānikā nābhyavakāśikā na vṛkṣamūlikā na naiṣadyikā na yathāsaṃstarikā na traicīvarikāḥ. idam api subhūte visāmagryā iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ (psp_4:45) svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇika āraṇyako bhaviṣyati yāvat traicīvariko, dharmabhāṇakaś ca nāraṇyako bhaviṣyati yāvan na traicīvarikaḥ. idam api subhūte visāmagryā iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśaś ca manasikriyamāṇāyāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti dhūtaguṇayogāyogavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāś ca śrāddhā bhaviṣyanti kalyāṇadharmāṇa imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhitukāmā uddeṣṭukāmāḥ svādhyātukāmāḥ, dharmabhāṇakaś cāśrāddho bhaviṣyati na kalyāṇadharmā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitān na likhitukāmo noddeṣṭukāmo na svādhyātukāmaḥ. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca śrāddho bhaviṣyati kalyāṇadharmā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhanāya dātukāmo 'rthikāya udgrahītukāmo, dharmaśravaṇikaś cāśrāddho bhaviṣyati na kalyāṇadharmā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ na likhanāya dātukāmo noddeṣṭukāmo 'rthikāya nodgrahītukāmaḥ. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti kalyāṇākalyāṇakāmatvavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca sarvāstiparityāgī bhaviṣyati anāgṛhītacittaḥ, dharmaśravaṇikaś ca matsarī bhaviṣyati mahecchaḥ pāpeccho lābhasatkāraślokacīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraguruko bhaviṣyati. idam api subhūte visāmagryā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś ca sarvāstiparityāgī bhaviṣyati anāgṛhītacittaḥ, dharmabhāṇakaś ca matsarī bhaviṣyati kuṭukuñcakaḥ. idam api subhūte visāmagryā imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti tyāgamātsaryavaidhuryam (psp_4:46)
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś ca dharmabhāṇakasyāntike parityaktukāmo bhaviṣyati cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān, dharmabhāṇakaś ca na grahītukāmo bhaviṣyati. iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇako dharmaśravaṇikasyāntikād grahītukāmo bhaviṣyati, dharmaśravaṇikaś ca na dātukāmo bhaviṣyati. iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti dānagrahaṇavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś codghaṭitajño bhaviṣyati, dharmaśravaṇikaś ca neyo bhaviṣyati vipañcitajño vā padaparamo vā. iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś codghaṭitajño bhaviṣyati, dharmabhāṇakaś ca neyo bhaviṣyati vipañcitajño vā padaparamo vā. iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ manasikurvatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity udghaṭitajñavipañcitajñatāvaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca dharmāntaraṃ jñāsyati sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānāvadānetivṛttakajātakanidānavaipulyādbhūtadharmopadeśānāṃ, dharmaśravaṇikāś ca dharmāntaran na jñāsyanti sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānāvadānetivṛttakajātakanidānavaipulyādbhūtadharmopadeśānāṃ, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ (psp_4:47) manasikriyamāṇāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś ca dharmāntaraṃ jñāsyati sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānāvadānetivṛttakajātakanidānavaipulyādbhutadharmopadeśānāṃ, dharmabhāṇakaś ca dharmāntaran na jñāsyati sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānāvadānetivṛttakajātakanidānavaipulyādbhutadharmopadeśānām, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ manasikriyamāṇāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti sūtrādidharmābhijñānabhijñatāvaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ samanvāgato bhaviṣyati, dharmaśravaṇikaś ca na ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ samanvāgato bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ manasikurvatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāḥ ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ samanvāgatā bhaviṣyanti, dharmabhāṇakaś ca na ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ samanvāgato bhaviṣyati. iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ manasikurvatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti ṣaṭpāramitāsamanvāgamāsamanvāgamavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś copāyakuśalo bhaviṣyati ṣaṭsu pāramitāsu, dharmaśravaṇikāś cānupāyakuśalā bhaviṣyanti ṣaṭsu pāramitāsu. iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ manasikriyamāṇāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāś copāyakuśalā bhaviṣyanti ṣaṭsu pāramitāsu, dharmabhāṇakaś cānupāyakuśalo bhaviṣyati ṣaṭsu pāramitāsu, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ manasikriyamāṇāyām. (psp_4:48) idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity upāyānupāyakauśalavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca dhāraṇīpratilabdho bhaviṣyati, dharmaśravaṇikāś ca na dhāraṇīpratilabdhā bhaviṣyanti, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ manasikriyamāṇāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti dhāraṇīpratilambhāpratilambhavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca likhitukāmo bhaviṣyati dhārayitukāmo bhaviṣyati vācayitukāmaḥ svādhyātukāmo yāvat manasikartukāmo, dharmaśravaṇikāś ca na likhitukāmā bhaviṣyanti yāvan na manasikartukāmā bhaviṣyanti, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhirāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ vācayatāṃ yāvad bhāvayatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāś ca likhitukāmā bhaviṣyanti yāvat manasikartukāmāḥ, dharmabhāṇakaś ca na likhitukāmo bhaviṣyati yāvan na manasikartukāmaḥ, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ vācayatāṃ yāvad bhāvayatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti likhitukāmatāvaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca vigatakāmacchandavyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsā bhaviṣyati, dharmaśravaṇikāś ca vigatakāmacchandavyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsā bhaviṣyanti, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhitukāmānāṃ yāvad bhāvayitukāmānām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikāś ca vigatakāmacchandavyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsā bhaviṣyanti, dharmabhāṇakaś cāvigatakāmacchandavyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsā bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhitukāmānāṃ yāvad bhāvayitukāmānām. (psp_4:49) idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti vigatāvigatakāmacchandādivaidhuryam
punar aparaṃ subhūte imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ yāvad bhāvayatāṃ kaścid eva tatrāgatya nirayānām avarṇaṃ bhāṣiṣyate tiryagyoneḥ, pretānām avarṇaṃ bhāṣiṣyate, evaṃduḥkhā nirayā evaṃduḥkhā tiryagyonir, evaṃduḥkhaḥ pretaviṣaya iti, ihaiva tvaṃ duḥkhasyāntaṃ kuruṣveti kin te 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhum. iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ yāvad bhāvayatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity apāyagativaimukhyam
punar aparaṃ subhūte imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ yāvad yoniśo manasikurvatāṃ kaścid evāgatya cāturmahārājikānāṃ devānāṃ varṇaṃ bhāṣiṣyate yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagānāṃ devānāṃ varṇaṃ bhāṣiṣyate. evaṃ sukhaḥ kāmadhātuḥ kāmaparibhogair, evaṃ sukho rūpadhātur dhyānasamāpattibhiḥ, evaṃ sukha ārūpyadhātuḥ śāntābhiḥ, tad api sarvam anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmīyaṃ vipariṇāmadharmi vyayadharmi virāgadharmi nirodhadharmi, ihaiva tvaṃ srotaāpattiphalaṃ prāpnuhi sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalam arhattvaṃ prāpnuhi pratyekabodhiṃ prāpnuhi, mā saṃsāre cirakālaṃ saṃsara, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti sugatigamanasaumanasyam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca eko bhaviṣyaty advitīyaḥ svayaṃkārī, dharmaśravaṇikaś ca parṣadavacaro bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatāṃ. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś ca eko bhaviṣyaty advitīyaḥ svayaṃkārī, dharmabhāṇakaś ca parṣadavacaro bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity ekākiparṣadavacaratvavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇaka evaṃ vakṣyati, yo mām anubandhiṣyati, tasyāham imāṃ prajñāpāramitāṃ dāsyāmi likhanāya vācanāya (psp_4:50) uddiśanāya svādhyāyanāya manasikaraṇāya bhāvanāyai, dharmaśravaṇikaś ca nānubandhiṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ svādhyāyamānāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś ca dharmabhāṇakam anubandhitukāmo bhaviṣyati, dharmabhāṇakaś cāvakāśan na kariṣyaty anubandhanāya, iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ vācyamānāyāṃ svādhyāyamānāyām. idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity anubandhikāmo 'navakāśadānatvavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇaka āmiṣakiñcitkasya hetor imāṃ prajñāpāramitāṃ dātukāmo bhaviṣyati likhanāya uddiśanāya yāvad bhāvanāyai, dharmaśravaṇikaś ca āmiṣakiñcitkasya hetor nopasaṃkramitukāmo bhaviṣyati, iyam api subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. ity āmiṣakiñcitkatadadātukāmatvavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca tān diśaṃ gantukāmo bhaviṣyati, yatra diśi jīvitāntarāyo bhaviṣyati, dharmaśravaṇikaś ca na taṃ deśaṃ gantukāmo bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmaśravaṇikaś ca tān diśaṃ gantukāmo bhaviṣyati, yatra diśi jīvitāntarāyo bhaviṣyati, dharmabhāṇakaś ca na taṃ deśaṃ gantukāmo bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti jīvitāntarāyānantarāyadiggamanāgamanavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca tena gantukāmo bhaviṣyati, yena durbhikṣaṃ ca nirudakañ ca, dharmaśravaṇikaś ca na tatra gantukāmo bhaviṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ (psp_4:51) prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇakaś ca tena gamiṣyati, yena subhikṣaṃ sodakaṃ, dharmaśravaṇikāś cānubaddhā bhaviṣyanti, sa tān evaṃ vakṣyati, kiṃ yuṣmākaṃ kulaputrā āmiṣahetos tatra gantuṃ sucintitaṃ tāvat kuruta mā paścād vipratisāriṇo bhaviṣyatha piṇḍapātena labdhālabdhena, evaṃ tena dharmabhāṇakena sūkṣmeṇopāyena dharmapratyākhyānaṃ kṛtaṃ bhaviṣyati, te nirviṇṇarūpā evaṃ jñāsyanti pratyākhyānanimittāny etāni naitāni dātukāmatānimittāni, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ vācyamānāyāṃ bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti durbhikṣasubhikṣadiggamanāgamanavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇako bhikṣus tena prakramiṣyati, yena caurabhayaṃ caṇḍālabhayaṃ lubdhakabhayaṃ candamṛgabhayam āśīviṣabhayaṃ kāntārāṭavībhayaṃ durgabhayaṃ tena prakramiṣyati dharmaśravaṇikāś cemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrotukāmā dharmabhāṇakam anubaddhā bhaviṣyanti, tān dharmabhāṇako bhikṣur evaṃ vakṣyati, kiṃ yuṣmākaṃ kulaputrās tatra gantuṃ yatra caurabhayaṃ caṇḍālabhayaṃ lubdhakabhayaṃ caṇḍamṛgabhayaṃ āśīviṣabhayaṃ kāntārāṭavībhayaṃ durgabhayaṃ bhaviṣyati, dharmaśravaṇikāś cemāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ śrotukāmā dharmabhāṇakam anubaddhā bhaviṣyanti, tān dharmabhāṇako bhikṣur na bhāṣitukāmaḥ, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ na lekhayitukāmo noddeṣṭukāmo na śrāvayitukāmas te tasya dharmabhāṇakasyāntikāc chrutvā nirviṇṇarūpā na tena gamiṣyanti yena sa dharmabhāṇako bhikṣur gamiṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, asyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti caurādinimittavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte dharmabhāṇako bhikṣur bhikṣādakulaguruko bhaviṣyati sa tayā bhikṣādakulagurukatayā tāni ca kulāny abhīkṣṇaṃ vyavalokayitavyāni maṃsyate sa tayābhīkṣṇakulavyavalokanatayā (psp_4:52) dharmaśravaṇikān pratyākhyāsyati, asti mayā yuṣmanto bhikṣādakulāny avyavalokayitavyāny upasaṃkramitavyāni, sa tān dharmaśravaṇikān pratyākhyāsyati pratyākhyātās te pratyudāvartiṣyante, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāṃ likhatāṃ bhāvayatām uddiśatāṃ svādhyāyatām idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti kulavyavalokanavaidhuryam
punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣeṇa tathātathopāyena ceṣṭiṣyate yathāyathopāyena, imāṃ prajñāpāramitāṃ na kaścil likhiṣyati nodgrahīṣyati na paryavāpsyati na dhārayiṣyati na vācayiṣyati na svādhyāsyati na manasikariṣyati.
evam ukte āyuṣmān subhūtir bhagavantam etad avocat: kena kāraṇena bhagavan māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣeṇa tathātathā ceṣṭiṣyate yathāyathā na kaścid imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati nodgrahīṣyati na paryavāpsyati na dhārayiṣyati na vācayiṣyati na svādhyāsyati na manasikariṣyati?
bhagavān āha: prajñāpāramitānirjātāni hi sarvasattvānāṃ kleśaprahāṇāny evaṃ tathātathopāyena ceṣṭiṣyate yathāyathā na kaścid imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati nodgrahīṣyati na paryavāpsyati na dhārayiṣyati na vācayiṣyati na svādhyāsyati na manasikariṣyati.
punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣeṇāgatya bhedaṃ prakṣepsyati vivecayiṣyati, naiṣā prajñāpāramitā yathāsmākaṃ sūtrāntam āgatam ity asya prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣeṇa bodhisattvān upasaṃkramyaivaṃ vakṣyati, ya iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ carati sa bodhisattvo bhūtakoṭīṃ sākṣātkaroti, srotaāpattiphalaṃ vā prāpnoti sakṛdāgāmiphalaṃ vā anāgāmiphalaṃ vā arhattvaṃ vā prāpnoti pratyekabodhiṃ vā prāpnoti, tadvacanaṃ śrutvā na prajñāpāramitāyāṃ cariṣyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāṃ vācyamānāyāṃ yāvad (psp_4:53) bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. iti mārasya pāpīyaso bhedaprayogaḥ
punar aparaṃ subhūte iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyāṃ bahūni mārakarmāṇy utpatsyante, yāny antarāyakarāṇi bhaviṣyanti tāni mārakarmāṇi bodhisattvena mahāsattvena vivarjayitavyāni.
subhūtir āha: katamāni tāni bhagavan mārakarmāṇi yāni bodhisattvena mahāsattvena bodhavyāni buddhvā ca vivarjitavyāni?
bhagavān āha: prajñāpāramitāpratirūpakāni subhūte mārakarmāṇy utpatsyante. evaṃ dhyānapāramitā vīryapāramitā kṣāntipāramitā śīlapāramitā, dānapāramitāpratirūpakāṇi mārakarmāṇy utpatsyante, yāni bodhisattvena mahāsattvena bodhavyāni buddhvā ca vivarjayitavyāni.
punar aparaṃ subhūte adhyātmaśūnyatāpratirūpakāṇi yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāpratirūpakāṇi mārakarmāṇy utpatsyante, śrāvakapratyekabuddhapratisaṃyuktāni mārakarmāṇy utpatsyante, tāni buddhvā bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇi vivarjayitavyāni. evañ ca vakṣyati, etān paryavāpnuhi etān paryavāpya ihaiva srotaāpattiphalaṃ prāpnuhi sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalam arhattvaṃ prāpnuhi, imāny eva tvaṃ catvāri smṛtyupasthānāni bhāvaya samyakprahāṇāni bhāvaya ṛddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān bhāvaya śūnyatāvimokṣamukham ānimittavimokṣamukham apraṇihitavimokṣamukhaṃ bhāvaya kiṃ te 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃboddhuṃ, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām udgṛhyamāṇāyāṃ yāvan manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyāṃ māraḥ pāpīyān evaṃrūpāṇi mārakarmāṇi upasaṃhariṣyati. iti prativarṇikopasaṃhāraḥ
punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān buddhaveṣeṇopasaṃkramiṣyati, suvarṇavarṇakāyena vyāmaprabhāṃ kṛtvā tatra bodhisattvas taṃ dṛṣṭvā spṛhām utpādya sarvajñatāyāḥ parihāsyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. (psp_4:54)
punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyāṃs teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca purato buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upadarśayiṣyati, sa tatra bodhisattvaḥ spṛhām utpādayiṣyati, aham apy anāgate 'dhvany evaṃrūpas tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ syām, evaṃ ca bhikṣugaṇaṃ parikarṣeyaṃ yathā yaṃ tathāgato dharmaṃ deśayati tathaivāham api dharmaṃ deśayeyaṃ, sa tatra spṛhām utpādayiṣyati spṛhām utpādya sarvajñatāyāḥ parihāsyati, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam.
punar aparaṃ subhūte māraḥ pāpīyān anekāni bodhisattvaśatāni anekāni bodhisattvasahasrāṇi upadarśayati, ye dānapāramitāyāṃ cariṣyanti, evaṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ cariṣyanti, te bodhisattvās teṣāṃ māranirmitānām antike spṛhām utpādayiṣyanti spṛhām utpādya sarvajñatāyāḥ parihāsyanti, iyam api subhūte visāmagrī bhaviṣyati, iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyām, idam api subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mārakarma veditavyam. tat kasya hetor? na hīha subhūte gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ rūpaṃ saṃvidyate, na vedanā na saṃjñā na saṃskārāḥ, na vijñānaṃ saṃvidyate, na skandhā na dhātavo nāyatanāni na pratītyasamutpādo na pratītyasamutpādāṅgāni saṃvidyante, na pāramitā na bodhipakṣyā dharmā nāryasatyāni nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayaḥ nāṣṭavimokṣā na navānupūrvavihārasamāpattayaḥ na śūnyatānimittāpraṇihitābhijñāḥ saṃvidyante, na sarvaśūnyatā na sarvasamādhayaḥ na sarvadhāraṇīmukhāni saṃvidyante, na tathāgatabalāni na vaiśāradyāni na pratisaṃvido nāveṇikabuddhadharmā na vimokṣamukhāni na bodhiḥ saṃvidyate, yatra ca subhūte na rūpaṃ saṃvidyate, na vedanā na saṃjñā na saṃskārā na vijñānaṃ saṃvidyate, na skandhā na dhātavo nāyatanāni na pratītyasamutpādo na pratītyasamutpādāṅgāni na pāramitā na bodhipakṣyā dharmā nāryasatyāni nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattayo nāṣṭavimokṣā na navānupūrvavihārasamāpattayo na śūnyatānimittāpraṇihitābhijñā na sarvaśūnyatā na sarvasamādhayo na (psp_4:55) sarvadhāraṇīmukhāni na tathāgatabalāni na vaiśāradyāni na pratisaṃvido nāveṇikabuddhadharmā na vimokṣamukhāni na bodhiḥ saṃvidyate, yatra na bodhir na tatra buddho na bodhisattvā na śrāvakāḥ saṃvidyante. tat kasya hetoḥ? svabhāvaśūnyā hi subhūte sarvadharmāḥ. ity ayathāviṣayādispṛhotpādaḥ
punar aparaṃ subhūte bahvantarāyeyaṃ prajñāpāramitā bhaviṣyati, teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca imāṃ prajñāpāramitāṃ dhārayatāṃ vācayatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ. tadyathāpi nāma subhūte yāni jāmbūdvīpakāni ratnāni, yad uta suvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍarajatādīni bahvantarāyāṇi bahupratyarthikāni bhaviṣyanti. evam etat subhūte teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ cāsyāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyām uddiśyamānāyāṃ paryavāpyamānāyāṃ svādhyāyamānāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ yoniśo manasikriyamāṇāyāṃ bhāvyamānāyāṃ bahavo 'ntarāyā bhaviṣyanti bahavaḥ pratyarthikāḥ.
subhūtir āha: evam etad bhagavann evam etat sugata, bahupratyarthikāni bhaviṣyanti prajñāpāramitāpratisaṃyuktāni sūtrāṇi, mārādhiṣṭhitās te mohapuruṣā bhaviṣyanti, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ bhāvayatām antarāyaṃ kariṣyanti. alpabuddhayas te bhagavan mohapuruṣā bhaviṣyanti, mandabuddhayo ye 'syāṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyām antarāyaṃ kariṣyanti. na teṣām udārodāreṣu dharmeṣu buddhiḥ prakramiṣyati, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitān na likhiṣyanti likhyamānāyām antarāyaṃ kariṣyanti yāvan na bhāvayiṣyanti bhāvyamānāyāñ cāntarāyaṃ kariṣyanti.
bhagavān āha: evam etat subhūte evam etat mārādhiṣṭhitās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti navayānasaṃprasthitā anavaropitakuśalamūlāḥ parīttakuśalamūlāḥ na pūrvajinakṛtādhikārā aparigṛhītakalyāṇamitrā, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ na likhiṣyanti na vācayiṣyanti noddekṣyanti na svādhyāsyanti na yoniśo manasikariṣyanti, ye 'ntarāyaṃ kariṣyanti, alpabuddhikās te kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca mandabuddhikāḥ parīttabuddhikā, na ca teṣām udārodāreṣu dharmeṣu cittaṃ kramiṣyati, ya imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ na (psp_4:56) likhiṣyanti na dhārayiṣyanti noddekṣyanti na svādhyāsyanti na yoniśo manasikariṣyanti yāvan na bhāvayiṣyanti, anyeṣāñ ca likhatāṃ yāvad bhāvayatām antarāyaṃ kariṣyanti, kiñ cāpi subhūte iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ yāvad bhāvyamānāyām imāni mārakarmāṇy utpatsyante, sacet punaḥ subhūte yad imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca likhatāṃ svādhyāyatām uddiśatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatāṃ mārakarmāṇi notpatsyante, uttare ca dhyānapāramitāṃ paripūrayiṣyanti, vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ paripūrayiṣyanti, sarvaśūnyatāḥ saptatriṃśadbodhipakṣān dharmān paripūrayiṣyanti, sarvasamādhidhāraṇīvimokṣamukhāni apramāṇadhyānārūpyasamāpattīḥ pañcābhijñā daśabodhisattvabhūmīr balāni vaiśāradyāni pratisaṃvida āveṇikabuddhadharmān yāvat sarvajñatāṃ paripūrayiṣyanti. veditavyam idaṃ subhūte buddhānubhāva eṣa yenaiṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ
vācayatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ nāntarāyā utpatsyante, uttare ca sarvāḥ pāramitāḥ paripūrayiṣyanti, sarvaśūnyatāḥ sarvabodhipakṣyān dharmān sarvasamādhīn sarvadhāraṇīmukhāni sarvavimokṣamukhāni paripūrayiṣyanti, catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattīḥ pañcābhijñāḥ paripūrayiṣyanti, daśa bodhisattvabhūmīḥ paripūrayiṣyanti, daśa tathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān paripūrayiṣyanti, sarvākārajñatāṃ paripūrayiṣyanti. ye 'pi te daśasu dikṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti dharmañ ca deśayanti, te 'pi teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca kṛtaśa udyogam āpatsyante, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ vācayatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ, ye 'pi te daśasu dikṣu avinivartanīyā bodhisattvās te 'pi teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāṃ ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhatāṃ vācayatām uddiśatāṃ svādhyāyatāṃ yoniśo manasikurvatāṃ bhāvayatām udyogam āpatsyante anuparigrahīṣyanti, tadyathāpi nāma subhūte striyāḥ kasyāścid eva bahavaḥ putrā bhaveyuḥ, pañca vā daśa vā (psp_4:57) viṃśatir vā triṃśad vā catvāriṃśad vā pañcāśad vā śataṃ vā sahasraṃ vā śatasahasraṃ vā, te 'syā mātur glānāyāḥ sarve 'py udyogam āpadyeran, kim ity asmākaṃ mātur antarāyo na bhavet, kim ity asmākaṃ mātā ciraṃ jīvet, kim ity asmākaṃ mātuḥ śarīre amanaāpaḥ sparśo na nipated, eṣāsmākaṃ jananī śarīrasya dātrī jīvitasya dhātrī, te tāṃ mātaram upasthitām upatiṣṭheran sugopitāṃ gopāyeyur, mā bhūd asyā
jīvitāntarāyo vā śarīradaurbalyaṃ vā daṃśamaśakasarīsṛpopanipāto vā śītoṣṇakṣutpipāsādi duṣkhaṃ vā, evan te putrās tasyā mātuḥ sarvasukhopadhānāny upasaṃhareyuḥ, evan te tāṃ mātaraṃ sukelāyitāṃ kelāyeyur mimīyur eṣāsmākam asya lokasya darśayitrī. evam eva subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ buddhacakṣuṣā satatasamitaṃ samanvāharanti. tat kasya hetor? eṣā hi gambhīrā prajñāpāramitāsmākaṃ sarvabuddhadharmāṇāṃ jananī jñānālokasya kārikā, ye 'pi te daśasu dikṣu gaṅgānadīvālukopameṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantas tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, te 'pīmām eva prajñāpāramitāṃ buddhacakṣuṣā satatasamitaṃ samanvāharanti. tat kasya hetor? eṣā hi gambhīrā prajñāpāramitā jananī tathāgatānām, asya ca sarvajñajñānasya saṃdarśayitrī, tena tathāgatāḥ kṛtajñatām upādāya ye imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ buddhacakṣuṣā satatasamitaṃ samanvāharanti. tat kasya hetoḥ? ato nirjātā hi tathāgatānāṃ dhyānavīryakṣāntiśīladānapāramitā, ato nirjātā hi tathāgatānām adhyātmaśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā, ato nirjātāni catvāri smṛtyupasthānāni catvāri samyakprahāṇāni catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañcabalāni saptabodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgo mārgaḥ, ato nirjātāni trīṇi vimokṣamukhāni, ato nirjātāni catvāry āryasatyāni, ato nirjātāni catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayo, ato nirjātā aṣṭau vimokṣā navānupūrvavihārasamāpattayaḥ, ato nirjātāḥ sarvasamādhayaḥ sarvadhāraṇīmukhāni, ato nirjātāni daśatathāgatabalāni catvāri vaiśāradyāni catasraḥ
pratisaṃvido 'ṣṭādaśāveṇikā buddhadharmāḥ, ato nirjātāḥ ṣaḍabhijñāḥ, ato nirjātā sarvabuddhānāṃ sarvākārajñatā, ato nirjātā aprameyāsaṃkhyeyā buddhadharmāḥ, ato nirjātāḥ srotāpannāḥ sakṛdāgāmino 'nāgāmino, 'to nirjātā arhantaḥ pratyekabuddhā, ato nirjātās tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ. ye 'pi kecit subhūte (psp_4:58) tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhā abhisaṃbudhyante abhisaṃbhotsyante ca, sarve te imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitām āgamyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhāḥ abhisaṃbudhyante 'bhisaṃbhotsyante ca, ye 'pi te subhūte mahāyānasaṃprasthitāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca imāṃ gambhīrāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti yoniśo manasikariṣyanti sarve te tathāgatair arhadbhiḥ samyaksaṃbuddhair buddhacakṣuṣā satatasamitaṃ samanvāhriyante teṣāṃ subhūte bodhisattvānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṛṇāñ ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ satatasamitaṃ rakṣāvaraṇaṃ guptiṃ saṃvidhāsyanti yathānuttarāyāḥ samyaksaṃbodher na parihāsyanti. iti jāmbūdvīpakamahāratnodāharaṇādidṛṣṭāntena mahānubhāvatvam ity uktā doṣāḥ
subhūtir āha: yad bhagavān āha, prajñāpāramitā tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ janayitrī asya ca lokasya darśayitrī ti. kathaṃ ca bhagavan buddhānāṃ bhagavatāṃ prajñāpāramitā janayitrī? kathañ ca bhagavan prajñāpāramitāsya lokasya darśayitrī? kathañ ca bhagavan prajñāpāramitayā tathāgato janitaḥ? katamaś ca lokas tathāgatenākhyātaḥ?
bhagavān āha: anayā subhūte gambhīrayā prajñāpāramitayā daśatathāgatabalāni janitāni, catvāri vaiśāradyāni catasraḥ pratisaṃvido mahākaruṇā mahāmaitrī mahāmuditā mahopekṣā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā yāvat sarvākārajñatā janitā, ebhiś ca subhūte dharmais tathāgata iti prabhāvyate, tasmāt tarhi subhūte anayā gambhīrayā prajñāpāramitayā tathāgato janitaḥ. iti tathāgatanirvṛttijñānam
subhūtir āha: katamaḥ punar bhagavaṃs tathāgatena loka ity ākhyātaḥ?
bhagavān āha: pañca subhūte skandhās tathāgatena loka ākhyātaḥ.
subhūtir āha: kathaṃ bhagavan prajñāpāramitāyā pañca skandhā darśitāḥ?
bhagavān āha: na subhūte prajñāpāramitā imān pañca skandhān lujyamānān darśayati, na pralujyamānān darśayati, notpadyamānān (psp_4:59) darśayati, na nirūdhyamānān darśayati, na saṃkliśyamānān na vyavadāyamānān darśayati, na vṛddhiṃ na hāniṃ darśayati, nāyūhaṃ na niryūhaṃ nātītān nānāgatān na pratyutpannān dharmān darśayati. tat kasya hetor? na hi śūnyatā lujyate vā pralujyate vā, nānimittaṃ lujyate vā pralujyate vā, nāpraṇihitaṃ lujyate vā pralujyate vā, nānabhisaṃskaro nānutpādo na nirodho nābhāvo nāsvabhāvo lujyate vā pralujyate vā. evaṃ hi subhūte tathāgatena gambhīrā prajñāpāramitā lokasya darśayitrī ākhyātā. iti lokasya jñānam
ye 'pi te subhūte aprameyāṇāṃ sattvānām asaṃkhyeyānāṃ sattvānām aparimāṇānāṃ sattvānāṃ cittacaritāni prajānanti, aprameyāḥ sattvāḥ paracittavidas te 'pi prajñāpāramitām āgamya prajānanti. na punaḥ subhūte iha gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ sattvo na sattvaprajñaptir upalabhyate, na rūpaṃ na rūpaprajñaptir upalabhyate, na vedanā na saṃjñā na saṃskārā, na vijñānaṃ na vijñānaprajñaptir upalabhyate, na cakṣūrūpaṃ na cakṣurvijñānaṃ na cakṣuḥsaṃsparśo na cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedanā upalabhyate, na cakṣūrūpaprajñaptir upalabhyate, na cakṣurvijñānaprajñaptir upalabhyate, na cakṣuḥsaṃsparśaprajñaptir upalabhyate, na cakṣuḥsaṃsparśapratyayavedanāprajñaptir upalabhyate, evaṃ na śrotraṃ na śabdo na ghrāṇaṃ na gandho na jihvā na raso na kāyo na spraṣṭavyaṃ na mano na dharmo na manovijñānaṃ na manaḥsaṃsparśo na manaḥsaṃsparśapratyayavedanāprajñaptir upalabhyate. evaṃ na pāramitā na bodhipakṣyā dharmā na vimokṣamukhaṃ na balavaiśāradyapratisaṃvido nāveṇikabuddhadharmā yāvan na sarvākārajñatāprajñaptir upalabhyate. evaṃ hi subhūte iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā tathāgatānāṃ lokasya saṃdarśayitrī, sā punar iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā na rūpasya darśayitrī yāvan na sarvajñatāyā darśayitrī. tat kasya hetoḥ? prajñāpāramitā eva tāvat subhūte prajñāpāramitāyāṃ na saṃvidyate nopalabhyate, kutaḥ punā rūpam upalapsyate, vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ, kutaḥ punar vijñānam upalapsyate yāvat kutaḥ punaḥ sarvākārajñatā (psp_4:60) upalapsyate. iti sarvacittacaritajñānam
punar aparaṃ subhūte yāvantaḥ sattvāḥ sattvaprajñaptyā prajñapyante rūpiṇo vā arūpiṇo vā saṃjñino 'saṃjñino naivasaṃjñino nāsaṃjñina iha vā lokadhātau 'nyeṣu vā daśadiśi lokadhātuṣu yāvantaḥ sattvās teṣāṃ yāni saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittāni tāni saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti. kathañ ca subhūte tathāgatas teṣāṃ sattvānāṃ tāni saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti? dharmatayā subhūte tathāgatas teṣāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti.
subhūtir āha: katamayā bhagavan dharmatayā tathāgatas teṣāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti?
bhagavān āha: yatra subhūte dharmatāyāṃ dharmataiva nopalabhyate prāg eva saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittāni, anayā subhūte dharmatayā tathāgataḥ saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittāni teṣāṃ sattvānāṃ yathābhūtaṃ prajānāti. iti cittasaṃkṣepajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'kṣayataḥ teṣāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittāni yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgatas teṣāṃ sattvānām akṣayataḥ saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittāni yathābhūtaṃ prajānāti? iha subhūte tathāgato nirodhataḥ prahāṇatas teṣāṃ sattvānāṃ tāni cittāni yathābhūtaṃ prajānāti, śāntatas tucchato viviktataḥ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhas teṣāṃ sattvānāṃ saṃkṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittāni yathābhūtaṃ prajānāti. iti cittākṣayākārajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgatas teṣāṃ sattvānāṃ sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, vītarāgaṃ cittaṃ vītarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, sadoṣaṃ cittaṃ sadoṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, vigatadoṣaṃ cittaṃ vigatadoṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, samohaṃ cittaṃ samohaṃ cittam iti yathābhūtaṃ (psp_4:61) prajānāti, vigatamohaṃ cittaṃ vigatamohaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti.
subhūtir āha: kathaṃ bhagavaṃs tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhas teṣāṃ sattvānāṃ sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? sadoṣaṃ cittaṃ sadoṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? samohaṃ cittaṃ samohaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti?
bhagavān āha: yā subhūte cittasya sarāgadoṣamohatā na sā cittasya yathābhūtatā. tat kasya hetor? na hi subhūte yathābhūtaṃ cittam upalabhyate na caitasikā dharmāḥ prāg eva sarāgaṃ vā sadoṣaṃ vā samohaṃ vā cittam upalapsyate. evaṃ hi subhūte tathāgataḥ prajñāpāramitām āgamya teṣāṃ sattvānāṃ sarāgaṃ cittaṃ sarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, sadoṣaṃ cittaṃ sadoṣaṃ cittam iti yathābhutaṃ prajānāti, samohañ cittaṃ samohaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgatas teṣāṃ sattvānāṃ vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? vigatadoṣaṃ cittaṃ vigatadoṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? vigatamohaṃ cittaṃ vigatamohaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? yā subhūte cittasya vigatarāgatā na sā cittasya sarāgatā. tat kasya hetor? na hi subhūte dvayoś cittayoḥ samavadhānam asti. evaṃ yā subhūte cittasya vigatadoṣatā na sā cittasya sadoṣatā, yā subhūte cittasya vigatamohatā na sā cittasya samohatā. tat kasya hetor? na hi subhūte dvayoś cittayoḥ samavadhānam asti. evaṃ subhūte tathāgatas teṣāṃ sattvānāṃ vigatarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, vigatadoṣaṃ cittaṃ vigatadoṣaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti, vigatamohaṃ cittaṃ vigatamohaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. iti sarāgādicittajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ vipulacittaṃ vipulacittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ vipulaṃ cittaṃ vipulaṃ cittam iti yathābhutaṃ prajānāti? iha subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ na vistīrṇaṃ cittaṃ na saṃkuñcitañ cittaṃ na hi vivarddhate cittaṃ na parihīyate cittaṃ nāgacchati na gacchati (psp_4:62) cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. tat kasya hetoḥ? tathā hi subhūte cittasya svabhāvo nopalabhyate yena vistīrṇaṃ kriyate yāvad āgacched vā. evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ vipulaṃ cittaṃ vipulaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. iti vipulacittajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ mahadgataṃ cittaṃ mahadgataṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ mahadgataṃ cittaṃ mahadgataṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? iha subhūte tathāgatas teṣāṃ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ teṣāṃ cittānāṃ nāgamanaṃ na gamanaṃ notpādaṃ na nirodhaṃ na sthitiṃ nānyathātvaṃ samanupaśyati. tat kasya hetoḥ? na hi subhūte teṣāṃ cittānāṃ svabhāvaḥ saṃvidyate, ya āgacched vā gacched vā utpadyeta vā nirudhyeta vā sthīyeta vānyathā vā bhavet. evaṃ khalu subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ mahadgataṃ cittaṃ mahadgataṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. iti mahadgatacittajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām apramāṇaṃ cittam apramāṇaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām apramāṇaṃ cittam apramāṇaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? iha subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ tac cittaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitaṃ samanupaśyati. tat kasya hetoḥ? anāśrayā hi subhūte cittadhārā apramāṇā, na hi teṣām āśrayaḥ saṃvidyate yatra pratiṣṭheran. evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām apramāṇāni cittāny apramāṇāni cittānīti yathābhūtaṃ prajānāti. ity apramāṇacittajñānam (psp_4:63)
punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām anidarśanaṃ cittam anidarśanaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām anidarśanaṃ cittam anidarśanaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? iha subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ alakṣaṇāni cittāni svabhāvarahitāni cittāni yathābhūtaṃ prajānāti svalakṣaṇaśūnyatām upādāya. evaṃ hi subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām anidarśanañ cittam anidarśanaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. ity anidarśanacittajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām adṛśyaṃ cittam adṛśyaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām adṛśyaṃ cittam adṛśyaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti? iti hi subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya pañcānāṃ cakṣuṣāṃ tāni paracittāni nāvabhāsam āgacchanti. evaṃ hi subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānām adṛśyaṃ cittam adṛśyaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti. ity adṛśyacittajñānam punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ ca cittonmiñjitāni nimiñjitāni saṃmiñjitāni prasāritāni yathābhūtaṃ prajānāti. kathaṃ ca subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ cittonmiñjitāni nimiñjitāni saṃmiñjitāni prasāritāni yathābhūtaṃ prajānāti? iha subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya parasattvānāṃ parapudgalānāṃ tāni cittonmiñjitāni nimiñjitāni saṃmiñjitāni prasāritāny evaṃ prajānāti, yāni kānicit sattvānāṃ cittonmiñjitāni vā nimiñjitāni vā saṃmiñjitāni vā prasāritāni vā utpadyamānāny utpadyante, sarvāṇi tāni rūpasaṃniśritāni, vedanā saṃjñā saṃskārāḥ, vijñānasaṃniśritāni vā utpadyamānāny utpadyante. (psp_4:64)
evaṃ hi subhūte tathāgatas teṣām imāṃ prajñāpāramitām āgamya cittonmiñjitāni nimiñjitāni saṃmiñjitāni prasāritāni yathābhūtaṃ prajānāti, bhavati tathāgataḥ paraṃmaraṇād iti rūpagatam etat, na bhavati, bhavati ca na bhavati ca, naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃmaraṇād iti rūpagatam etat, vedanā saṃjñā saṃskārā, bhavati tathāgataḥ paraṃmaraṇād iti vijñānagatam etat, na bhavati, bhavati ca na bhavati ca, naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃmaraṇād iti vijñānagatam etat.
śāśvataś ca ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, aśāśvataḥ, śāśvataś cāśāśvataś ca, naiva śāśvato nāśāśvata ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ, śāśvata ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat, aśāśvataḥ, śāśvataś cāśāśvataś ca, naiva śāśvato nāśāśvata ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat.
evam antavān ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārā, antavān ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat. evam ananta ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, vedanā saṃjñā saṃskārā, ananta ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat, antavāṃś cānantaś cātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, vedanā saṃjñā saṃskārā, antavāṃś cānantaś cātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat, naivāntavān nānanta ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, vedanā saṃjñā saṃskārā, naivāntavān nānanta ātmā ca lokaś ca idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat.
bhavaty ātmā ca lokaś ca paraṃmaraṇād idam eva satyaṃ moham anyad (psp_4:65) iti rūpagatam etat, na bhavati, bhavati ca na bhavati ca, naiva bhavati na na bhavati ātmā ca lokaś ca paraṃmaraṇād idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, vedanā saṃjñā saṃskārā, bhavaty ātmā ca lokaś ca paraṃmaraṇād idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat, na bhavati, bhavati ca na bhavati ca, naiva bhavati na na bhavati ātmā ca lokaś ca paraṃmaraṇād idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat.
sa jīvas tac charīram anyo jīvo 'nyac charīram idam eva satyaṃ moham anyad iti rūpagatam etat, vedanā saṃjñā saṃskārāḥ, sa jīvas tac charīram anyo jīvo 'nyac charīram idam eva satyaṃ moham anyad iti vijñānagatam etat. evaṃ hi subhūte tathāgataḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ cittonmiñjitāni nimiñjitāni saṃmiñjitāni prasāritāni yathābhūtaṃ prajānāti. iti cittonmiñjitādijñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgata imāṃ prajñāpāramitām āgamya rūpaṃ saṃjānīte. kim iti rūpaṃ saṃjānīte? tathā sañjānīte yathā tathatā avitathatā avikārā avikalpā animittā anābhogā aprapañcā nirupalambhā, vedanā saṃjñā saṃskārā, vijñānaṃ saṃjānīte. kim iti vijñānaṃ saṃjānīte? tathā saṃjānīte yathā tathatā avitathatā avikārā avikalpā animittā anābhogā aprapañcā nirupalambhā. evaṃ hi subhūte tathāgataḥ parasattvānāṃ parapudgalānāṃ prajñāpāramitām āgamya unmiñjitāni nimiñjitāni saṃmiñjitāni prasāritāni tathā jānāti yathā tathatā avitathatā avikārā avikalpā animittā anābhogā aprapañcā nirupalambhā. iti tathatākārajñānam
iti subhūte yā unmiñjitanimiñjitasaṃnimiñjitaprasāritatathatā sā skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādatathatā, yā skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādatathatā sā sarvadharmatathatā, yā sarvadharmatathatā sā ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ tathatā, yā ṣaṇnāṃ pāramitānāṃ tathatā sā saptatriṃśad bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇāṃ tathatā, yā saptatriṃśad bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇāṃ tathatā sā sarvaśūnyatānāṃ tathatā, (psp_4:66) yā sarvaśūnyatānāṃ tathatā sāṣṭānāṃ vimokṣāṇāṃ navānāñ cānupūrvavihārasamāpattīnāṃ tathatā, yā aṣṭānāṃ vimokṣyāṇāṃ navānāñ cānupūrvavihārasamāpattīnāṃ tathatā sāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ tathatā, yāpramāṇadhyānārūpyasamāpattīnāṃ tathatā sā caturṇām āryasatyānāṃ tathatā, yā caturṇām āryasatyānāṃ tathatā sā śūnyatānimittāpraṇihitavimokṣamukhānāṃ tathatā, yā śūnyatānimittāpraṇihitavimokṣamukhānāṃ tathatā sā ṣaṇṇām abhijñānāṃ tathatā, yā ṣaṇṇām abhijñānāṃ tathatā sā sarvasamādhīnāṃ tathatā, yā sarvasamādhīnāṃ tathatā sā sarvadhāraṇīmukhānāṃ tathatā, yā sarvadhāraṇīmukhānāṃ tathatā sā daśānāṃ tathāgatabalānāṃ tathatā, yā daśānāṃ tathāgatabalānāṃ tathatā sā caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ tathatā, yā caturṇāṃ vaiśāradyānāṃ tathatā sā catasṛṇāṃ pratisaṃvidāṃ tathatā, yā catasṛṇāṃ pratisaṃvidāṃ tathatā sā mahāmaitryā mahākaruṇāyās tathatā, yā mahāmaitryā mahākaruṇāyās tathatā sāṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ tathatā, yāṣṭādaśānām āveṇikānāṃ buddhadharmāṇāṃ tathatā sā sarvajñatāyās tathatā, yā sarvajñatāyās tathatā sā kuśalākuśalānāṃ dharmāṇāṃ tathatā, yā kuśalākuśalānāṃ dharmāṇāṃ
tathatā sā laukikalokottarāṇāṃ sāsravānāsravāṇāṃ sāvadyānavadyānāṃ sakleśaniḥkleśāṇāṃ saṃkleśavyavadānānāṃ saṃskṛtāsaṃskṛtānāṃ dharmāṇāṃ tathatā, yā saṃskṛtāsaṃskṛtānāṃ dharmāṇāṃ tathatā sātītānāgatapratyutpannānāṃ dharmāṇāṃ tathatā, yātītānāgatapratyutpannānāṃ dharmāṇāṃ tathatā sā srotaāpannadharmatathatā, yā srotaāpannadharmatathatā sā srotaāpattiphalatathatā, yā srotaāpattiphalatathatā sā sakṛdāgāmidharmatathatā, yā sakṛdāgāmidharmatathatā sā sakṛdāgāmiphalatathatā, yā sakṛdāgāmiphalatathatā sā anāgāmidharmatathatā, yā anāgāmidharmatathatā sā anāgāmiphalatathatā, yā anāgāmiphalatathatā sā arhattvatathatā, yā arhattvatathatā sā arhattvaphalatathatā, yā arhattvaphalatathatā sā pratyekabuddhatathatā yā pratyekabuddhatathatā sā pratyekabodhitathatā, yā pratyekabodhitathatā sānuttarāyāḥ samyaksaṃbodhes tathatā, yānuttarāyāḥ samyaksaṃbodhes (psp_4:67) tathatā sā tathāgatatathatā, yā tathāgatatathatā sā sarvasattvatathatā. iti hi yā ca tathāgatatathatā yā ca sarvasattvatathatā, ekaivaiṣā tathatā avinirbhāgatathatā, yā avinirbhāgatathatā sā akṣayā, yā cākṣayā sākṣayatvenādvaidhīkārā. iyaṃ subhūte sarvadharmatathatā, yā prajñāpāramitām āgamya tathāgatenābhisaṃbuddhā, evam iyaṃ subhūte prajñāpāramitā tathatā tathāgatānāṃ janayitrī, evaṃ hi subhūte iyaṃ prajñāpāramitā lokasya darśayitrī, evaṃ hi subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sarvadharmatathatāṃ jānāti, avitathatām ananyatathatāṃ jānāti, yayā tathatayā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha ity ucyate.
subhūtir āha: gambhīrā bhagavan yad uta sarvadharmāṇāṃ tathatā avitathatā ananyatathatā. anayā bhagavaṃs tathatayā buddhānāṃ bhagavatāṃ bodhiḥ prakāśikā. ko 'tra bhagavann adhimokṣyate? anyatrāvinivartanīyair bodhisattvair mahāsattvair dṛṣṭisaṃpannair vā pudgalair arhadbhiḥ kṣīṇāsravair vā yāvad gambhīrā bhagavann ime dharmās tathāgatenābhisaṃbudhyākhyātāḥ.
bhagavān āha: tathā hi subhūte akṣayā tathatā. kasmād akṣayā? sarvadharmāṇām akṣayatvād akṣayā tathatā, eṣā sā subhūte tathatā tathāgatenānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyākhyātā yad uta sarvadharmatathatā. iti samyaksaṃbuddhasya tathatāvabodhatatparasamākhyānaprajñapanajñānāni
atha khalu yāvantas trisāhasramahāsāhasralokadhātau kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrās te sarve divyāni candanacūrṇāni parigṛhya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaikānte tiṣṭhann, ekānte sthitāś ca te kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrā bhagavantam etad avocan: gambhīreyaṃ bhagavan prajñāpāramitā prakāśyate. kiṃlakṣaṇā bhagavan prajñāpāramitā?
bhagavān āha: śūnyatālakṣaṇā hi devaputrā iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā, ānimittalakṣaṇā hi devaputrā iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā, apraṇihitalakṣaṇā hi devaputrā iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā. (psp_4:68)
iti śūnyatānimittāpraṇihitalakṣaṇāni
anutpādalakṣaṇā anirodhalakṣaṇā asaṃkleśalakṣaṇā avyavadānalakṣaṇā abhāvalakṣaṇā asvabhāvalakṣaṇā aniśritalakṣaṇā ākāśalakṣaṇā aśāśvatalakṣaṇā anucchedalakṣaṇā anabhisaṃskāralakṣaṇā anekārthalakṣaṇā anānārthalakṣaṇā anāgamanalakṣaṇā āgamanalakṣaṇā alakṣaṇā hi devaputrā iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā. evaṃlakṣaṇā hi devaputrā iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā, tathāgatena lokasaṃketena vyavahriyate na punaḥ paramārthena. ity anutpādānirodhādijñānam
na hi devaputrā etāni lakṣaṇāni sadevamānuṣāsureṇa lokena śakyante vikopayitum. tat kasya hetoḥ? sadevamānuṣāsuro 'pi hi lokas tallakṣaṇa, evaṃ na hi devaputrā lakṣaṇaṃ lakṣaṇaṃ vikopayati, na lakṣaṇaṃ lakṣaṇaṃ prajānāti, nālakṣaṇaṃ lakṣaṇaṃ prajānāti, iti hi lakṣaṇāni ca alakṣaṇāni ca lakṣaṇālakṣaṇāni ca, tayor dvayor api nāsti saṃbhavaḥ, yena prajānīyād yo vā prajānīyāt. iti dharmatāvikopanajñānam
na hi devaputrā etāni lakṣaṇāni rūpasaṃskṛtāni, evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārā, na vijñānasaṃskṛtāni na dhātusaṃskṛtāni nāyatanasaṃskṛtāni na pratītyasamutpādasaṃskṛtāni na dānapāramitāsaṃskṛtāni na śīlapāramitāsaṃskṛtāni na kṣāntipāramitāsaṃskṛtāni na vīryapāramitāsaṃskṛtāni dhyānapāramitāsaṃskṛtāni prajñāpāramitāsaṃskṛtāni na sarvaśūnyatāsaṃskṛtāni na bodhipakṣyadharmasaṃskṛtāni nāryasatyasaṃskṛtāni nāpramāṇadhyānārūpyasamāpattyaṣṭavimokṣanavānupūrvavihārasamāpattisaṃskṛtāni na śūnyatānimittāpraṇihitasaṃskṛtāni, nābhijñāsaṃskṛtāni na sarvasamādhisaṃskṛtāni na sarvadhāraṇīmukhasaṃskṛtāni na tathāgatabalasaṃskṛtāni na vaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmasaṃskṛtāni na sarvajñatāsaṃskṛtāni. ity anabhisaṃskārajñānam
na hi devaputrā etāni lakṣaṇāni manuṣyāṇāṃ vā amanuṣyāṇāṃ vā sāsravāṇi vā anāsravāṇi vā laukikāni vā lokottarāṇi vā saṃskṛtāni vā asaṃskṛtāni vā.
atha khalu bhagavāṃs tān kāmāvacarān rūpāvacarāṃś ca devaputrān etad (psp_4:69) avocat: yadi kaścid devaputrā ākāśaṃ kiṃ lakṣaṇam? iti vaded, api nu sa samyag vadamāno vadet.
devaputrā āhur: na bhagavan samyag vadamāno vadet. tat kasya hetoḥ? na hi bhagavann ākāśaṃ kenacil lakṣaṇena saṃvidyate asaṃskṛtatvād ākāśadhātoḥ. ity avikalpajñānam
bhagavān āha: utpādād vā devaputrās tathāgatānām anutpādād vā sthitaivaiṣā dharmadhātusthitir evaṃlakṣaṇā, yathā sthito lakṣaṇahetuḥ sā bhūtā tathāgatenābhisaṃbuddhā, tasmāt tathāgatas tathāgata ity ucyate.
devaputrā āhuḥ: gambhīrāṇi bhagavann imāni lakṣaṇāni tathāgatenābhisaṃbuddhāni yeṣāṃ lakṣaṇānām abhisaṃbuddhatvāt, tathāgatasyāsaṅgajñānaṃ yeṣu lakṣaṇeṣu sthitvā tathāgatena sarvalakṣaṇāni saṃprakāśitāni, prajñāpāramitāsaṃprakāśanatayā bhagavaṃs tāni lakṣaṇāni saṃprakāśitāni. āścaryaṃ bhagavan yāvad gambhīreyaṃ prajñāpāramitā tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ gocaro, yatra carato tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhenānuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā, anuttarāṃ ca samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhya sarvalakṣaṇānāṃ prabhedaḥ kṛto, rūpalakṣaṇasya vedanālakṣaṇasya saṃjñālakṣaṇasya saṃskāralakṣaṇasya vijñānalakṣaṇasya, evaṃ skandhalakṣaṇasya dhātulakṣaṇasya āyatanalakṣaṇasya pratītyasamutpādalakṣaṇasya prabhedaḥ kṛto yāvat sarvajñatālakṣaṇasya prabhedaḥ kṛtaḥ. iti prabhedajñānam
atha khalu bhagavāṃs tān kāmāvacarān rūpāvacarāṃś ca devaputrān etad avocat: rūpāṇāṃ lakṣaṇaṃ devaputrā rūpam, evaṃ tat tathāgatenālakṣaṇam ity abhisaṃbuddham, anubhavalakṣaṇā vedanā, nimittodgrahaṇalakṣaṇā saṃjñā, abhisaṃskāralakṣaṇāḥ saṃskārāḥ, prativijñaptilakṣaṇaṃ vijñānaṃ tathāgatenālakṣaṇam ity abhisaṃbuddhaṃ, rāśīlakṣaṇā skandhāḥ, gotralakṣaṇā dhātavaḥ, āyadvāralakṣaṇāny āyatanāni, sāmagrīlakṣaṇaḥ pratītyasamutpādas tathāgatenaite 'lakṣaṇā ity abhisaṃbuddhāḥ, parityāgalakṣaṇā dānapāramitā, sā tathāgatenālakṣaṇety abhisaṃbuddhā. anuddāhalakṣaṇā śīlapāramitā, akopalakṣaṇā kṣāntipāramitā, anavamardanīyalakṣaṇā vīryapāramitā, saṃgrahalakṣaṇā dhyānapāramitā, asaṅgalakṣaṇā prajñāpāramitā, sā tathāgatenālakṣaṇety abhisaṃbuddhā. avikopanalakṣaṇāni catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayas (psp_4:70) tās tathāgatenālakṣaṇā ity abhisaṃbuddhāḥ. nairyāṇikalakṣaṇāḥ saptatriṃśad bodhipakṣyā dharmās te tathāgatenālakṣaṇā ity abhisaṃbuddhāḥ. viviktalakṣaṇā śūnyatā, śāntalakṣaṇam ānimittam, anābhogalakṣaṇam apraṇihitaṃ tat tathāgatenālakṣaṇam ity abhisaṃbuddhaṃ vimocalakṣaṇā vimokṣyās te tathāgatenālakṣaṇā ity abhisaṃbuddhāḥ. suniścitalakṣaṇāni balāni, supratiṣṭhitalakṣaṇāni vaiśāradyāny, anācchedyalakṣaṇāḥ pratisaṃvidaḥ, hitopasaṃhāralakṣaṇā mahāmaitrī, paritrāṇalakṣaṇā mahākaruṇā, buddhadharmaprasādaprāmodyalakṣaṇā muditā, sarvadoṣasukhaduṣkhalābhālābhayaśoyaśonindāpraśaṃsopekṣāṇāṃ lakṣaṇā upekṣā, asaṃhāryalakṣaṇā aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmās te tathāgatenālakṣaṇā ity abhisaṃbuddhā yāvat pratyakṣalakṣaṇaṃ sarvajñajñānaṃ tathāgatenālakṣaṇam ity abhisaṃbuddham. evaṃ hi devaputrās tathāgatena sarvadharmā alakṣaṇā ity abhisaṃbuddhās tena tathāgato saṅgajñānīty ucyate. ity alakṣaṇajñānam
atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ subhūtim āmantrayāmāsa: prajñāpāramitā subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya yenaiva janayitrī asya ca lokasya darśayitrī tena kāraṇena tathāgata imaṃ prajñāpāramitādharmam upaniśritya viharati. iti svadharmopaniśrayavihārajñānam
evaṃ dharmaṃ satkaroti gurukaroti mānayati pūjayati arcayaty apacāyate. iyaṃ sā subhūte prajñāpāramitādharmatā tasmād imāṃ tathāgataḥ prajñāpāramitāṃ satkaroti gurukaroti mānayati pūjayaty arcayaty apacāyate. tat kasya hetoḥ? ato hi subhūte prajñāpāramitāyāḥ buddhānāṃ bhagavatāṃ prādurbhāvo bhavati, kṛtajñaś ca subhūte tathāgataḥ kṛtavedī, ye khalu punaḥ subhūte samyagvadamānā vadeyuḥ kṛtajñaḥ kṛtavedīti tathāgataṃ, te samyagvadamānāḥ samyag vadeyuḥ kṛtajñaḥ kṛtavedīti. kathaṃ ca subhūte tathāgataḥ kṛtajño bhavati kṛtavedīti? yena subhūte yānena tathāgata āgataḥ, yayā pratipadā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhas tatas tathāgatas tad eva yānaṃ tām eva pratipadaṃ satkaroti gurukaroti mānayati pūjayati arcayaty apacāyate 'nugṛhṇāti anuparipālayate, iyaṃ sā subhūte tathāgatasya kṛtajñatā kṛtaveditā draṣṭavyā. iti satkārādijñānam (psp_4:71)
punar aparaṃ subhūte tathāgatena sarvadharmā akṛtā ity abhisaṃbuddhāḥ kārakāsattām upādāya, avikṛtā ity abhisaṃbuddhā nigrahāsattām upādāya iyam api subhūte tathāgatasya kṛtajñatā kṛtaveditā draṣṭavyā. evaṃ tathāgatena prajñāpāramitām āgamya sarvadharmā akṛtā ity abhisaṃbuddhāḥ. ity akṛtakajñānam
punar aparaṃ subhūte tathāgatasya prajñāpāramitām āgamya sarvadharmeṣv akṛtakajñānaṃ pravṛttam apravṛttisaṃketenānena subhūte paryāyeṇa prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī. iti sarvatragajñānam
subhūtir āha: yadā bhagavan sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ, kathaṃ tadā prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī?
bhagavān āha: evam etat subhūte evam etat sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ, kathañ ca subhūte sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ? sarvadharmā hi subhūte śūnyāḥ ṛktakāḥ tucchakā asārakāḥ, anena subhūte paryāyeṇa sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ.
punar aparaṃ subhūte sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ, kathañ ca subhūte sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ? sarvadharmāḥ subhūte aniśritā aparyāpannāḥ, anena subhūte paryāyeṇa sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ. evaṃ khalu subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī. sā ca punā rūpasyādṛṣṭatvād darśayitrī, evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ, vijñānasyādṛṣṭatvād darśayitrī, skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādasyādṛṣṭatvād darśayitrī. evaṃ yāvat sarvajñatāyā adṛṣṭatvād darśayitrī, evaṃ khalu subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī.
subhūtir āha: kathaṃ bhagavan rūpasyādṛṣṭatvāt? kathaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ? kathaṃ vijñānasyādṛṣṭatvād darśayitrī bhavati? kathaṃ skandhadhātvāyatanānāṃ pratītyasamutpādasyādṛṣṭatvād darśayitrī? kathaṃ yāvat sarvajñatāyā adṛṣṭatvād darśayitrī?
bhagavān āha: yadā subhūte na rūpārambaṇaṃ vijñanam utpadyate, evaṃ hi subhūte rūpasyādṛṣṭatvād darśayitrī. evaṃ yadā subhūte na vedanāsaṃjñāsaṃskārārambaṇaṃ, (psp_4:72) yadā na vijñānārambaṇaṃ vijñānam utpadyate, evaṃ vijñānasyādṛṣṭatvād darśayitrī. yadā na skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādārambaṇaṃ vijñānam utpadyate, evam eṣām adṛṣṭatvād darśayitrī. yadā na pāramitārambaṇaṃ vijñānam utpadyate, evaṃ pāramitānām adṛṣṭatvād darśayitrī. evaṃ sarvaśūnyatānāṃ saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām āryasatyānām apramāṇadhyānārūpyasamāpattīnām aṣṭānāṃ vimokṣāṇāṃ navānupūrvavihārasamāpattīnāṃ śūnyatānimittāpraṇihitānāṃ pañcānām abhijñānāṃ sarvadhāraṇīmukhānāṃ daśatathāgatabalānāṃ vaiśāradyānāṃ pratisaṃvidāṃ, yadā na āveṇikabuddhadharmārambaṇaṃ vijñānam utpadyate, evam āveṇikabuddhadharmāṇām adṛṣṭatvād darśayitrī. yadā subhūte na sarvajñatārambaṇaṃ vijñānam utpadyate, evaṃ sarvajñatāyā adṛṣṭatvād darśayitrī. evaṃ hi subhūte iyaṃ gambhīrā prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī. ity adṛṣṭārthadarśakajñānam
punar aparaṃ subhūte kathaṃ prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī? iha subhūte prajñāpāramitā lokaḥ śūnya iti sūcayati. kim iti lokaḥ śūnya iti sūcayati? pañcaskandhā lokaḥ śūnya iti sūcayati, dvādaśāyatanāni lokaḥ śūnya iti sūcayati, aṣṭādaśadhātavo lokaḥ śūnya iti sūcayati, daśakuśalāḥ karmapathā lokaḥ śūnya iti sūcayati, catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayo lokaḥ śūnya iti sūcayati, avidyā pratyayo dvādaśāṅgapratītyasamutpādo lokaḥ śūnya iti sūcayati, satkāyadṛṣṭipūrvakāni dvāṣaṣṭidṛṣṭikṛtāni lokaḥ śūnya iti sūcayati, saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmā lokaḥ śūnya iti sūcayati, ṣaṭpāramitā lokaḥ śūnya iti sūcayati. evam adhyātmaśūnyatā bahirdhāśūnyatā adhyātmabahirdhāśūnyatā śūnyatāśūnyatā yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatā lokaḥ śūnya iti sūcayati. evaṃ daśabalāni vaiśāradyāni pratisaṃvida āveṇikabuddhadharmā lokaḥ śūnya iti sūcayati, sarvajñatā lokaḥ śūnya iti sūcayati. evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī.
punar aparaṃ subhūte prajñāpāramitā lokaḥ śūnya iti jñāpayati. (psp_4:73) kim iti lokaḥ śūnya iti jñāpayati? skandhadhātvāyatanāni lokaḥ śūnya iti jñāpayati, pratītyasamutpādo daśakuśalāḥ karmapathāś catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayo lokaḥ śūnya iti jñāpayati, saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmā yāvat sarvajñatā lokaḥ śūnya iti jñapayati. evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya janayitri asya ca lokasya darśayitrī.
punar aparaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya lokaḥ śūnya iti darśayati. kim iti lokaḥ śūnya iti darśayati? skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ daśakuśalāḥ karmapathāś catvāri dhyānāni catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayaḥ satkāyadṛṣṭipūrvakāṇi dvāṣaṣṭidṛṣṭikṛtāni ṣaṭpāramitāḥ saptatriṃśadbodhipakṣyā dharmāḥ sarvaśūnyatā daśabalavaiśāradyapratisaṃvidāveṇikabuddhadharmā yāvat sarvākārajñatā lokaḥ śūnya iti darśayati. evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī. iti śūnyatākārasūcakajñānopadarśakajñānāni
punar aparaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya loko 'cintya iti darśayati. kim iti loko 'cintya iti darśayati? pañcaskandhā dhātava āyatanāni pratītyasamutpādo yāvat sarvākārajñatā loko 'cintya iti darśayati. evaṃ vivikta iti atyantaśūnya iti svabhāvaśūnya iti darśayati.
punar aparaṃ subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya lokaḥ śānta iti darśayati. kim iti lokaḥ śānta iti darśayati? skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādā yāvat sarvākārajñatā lokaḥ śānta iti darśayati. evaṃ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatasya janayitrī asya ca lokasya darśayitrī. ity acintyatāśāntajñānam
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
