श्रावकभूमि

श्रावकभूमि

रिङ् ब यिन् ते / दे नि स्ग्रिब् प źएस् ब्यऽओ //

र्ग्यु गङ् दग् गिस् योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ बऽइ छोस् चन् र्नम्स् योङ्स् सु म्य ङन् लस् म ऽदस् पऽइ र्ग्यु नि ब्źइ पो दे दग् यिन् नो // दे दग् क्यङ् गङ् गि त्स्हे सङ्स् र्ग्यस् ऽब्युङ् ब दङ् दम् पऽइ छोस् ङन् प दङ् र्जेस् सु म्थुन् पऽइ ग्दम्स् ङग् र्जेस् सु ब्स्तन् प र्ञेद् चिङ् र्ग्यु दे दग् क्यङ् मेद् पर् ग्युर् प, देऽइ त्स्हे न द्गे बऽइ र्त्स ब दग् योङ्स् सु स्मिन् चिङ् रिम् ग्यिस् योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ बर् यङ् ऽग्युर् रो //

योङ्स् सु म्य ङन् लस् मि ऽदऽ बऽइ छोस् चन् र्नम्स् नि ङेस् पऽइ त्स्होग्स् ल ग्नस् प यिन् पस् / दे दग् नि र्क्येन् र्ञेद् क्यङ् रुङ् म र्ञेद् क्यङ् रुङ् स्ते / र्नम् प थम्स् चद् क्यि थम्स् चद् दु योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ बऽइ स्कल् ब मेद् प खो न यिन् नो //

(i)-a-ii-4 म्स्.-, स्ह्.-, w.*60-10, p.3b6, d.3b1, n.4b3, co.3b2, ch.396b7 दे ल योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ बऽइ छोस् चन् र्नम्स् क्यि गङ् दग् म त्स्हङ् źइङ् मेद् ल ञे बर् म ग्युर् न योङ्स् सु म्य ङन् लस् मि ऽदऽ बऽइ र्क्येन् र्नम्स् गङ् źए न / स्म्रस् प / र्क्येन् ग्ञिस् ते / ग्ञिस् गङ् źए न/ ग्त्सो बो दङ् द्मन् पऽओ //

(i)-a-ii-4-a म्स्.-, स्ह्.-, p.3b7, d.3b2, n.4b4, co.3b3, ch.396b10 र्क्येन् ग्त्सो बो गङ् źए न / स्म्रस् प / ऽदि ल्त स्ते / दम् पऽइ छोस् क्यि द्बङ् दु ब्यस् पऽइ ग्źअन् ग्यि स्ग्र दङ् / नङ् गि त्स्हुल् ब्źइन् यिद् ल ब्येद् पऽओ //

(i)-a-ii-4-b म्स्.-, स्ह्.-, w.*60-28, p.3b8, d.3b2, n.4b5, co.3b3, ch.396b11 र्क्येन् द्मन् प गङ् źए न / स्म्रस् प / र्क्येन् द्मन् प नि मङ् स्ते / ऽदि ल्त स्ते / आत्मसम्पत्, परसम्पत्, कुशलो धर्मच्छन्दह्, प्रव्रज्या, शीलसंवरः, इन्द्रियसंवरः, भोजने मात्रज्ञता, पूर्वरात्रापररात्रं, जागरिकानुयोगः, संप्रजानद्विहारिता, प्राविवेक्यं, निवरणविशुद्धिः, समाधिसंनिश्रयश् च //

(i)-a-ii-4-b-(1) ms.2a1l, sh.5-3, w.*60-33, p.4a2, d.3b4, n.4b6, co.3b5, ch.396b15 दे ल ब्दग् गि ऽब्योर् प गङ् źए न / मिर् ग्युर् प दङ् / युल् द्बुस् सु स्क्येस् प दङ् /] इन्द्रियैर् अविकलता, आयतनगतः प्रसादः, अपरिवृत्तकर्मान्तता //

(i)-a-ii-4-b-(1)-i म्स्-2अ1ल्, sh.5-3, p.4a3, d.3b5, n.4b7, co.3b6, ch.396b17 तत्र मनुष्यत्वं कतमत् / यथापीहैकत्यो मनुष्याणां सभागतायां प्रत्याजातो भवति / पुरुषश् च पुरुषेन्द्रियेण समन्वागतः स्त्रीश् च / इदम् उच्यते मनुष्यत्वम् //

(i)-a-ii-4-b-(1)-ii ms.2a1r, sh.5-8, p.4a4, d.3b5, n.5a1, co.3b6, ch.396b19 आर्यायतने प्रत्याजातिः कतमा / यथापीहैकत्यो मध्येषु जनपदेषु प्रत्याजातो भवति, पूर्ववद् यावद् यत्र गतिः सत्पुरुषाणाम् / इयम् उच्यते आर्यायतने प्रत्याजातिः //

(i)-a-ii-4-b-(1)-iii म्स्-2अ2ल्, sh.6-1, w.*60-33, p.4a5, d.3b6, n.5a2, co.4a1, ch.396b21 इन्द्रियैर् अविकलता कतमा / यथापीहैकत्यो ऽजडो भवत्य् अनेडक इति विस्तरः / अङ्गप्रत्यङ्गाविकलो वा यद्रूपेणाङ्गप्रत्यङ्गावैकल्येन श्रोत्रावैकल्यादिकेन भव्यः कुशलपक्षसमुदागमाय / इदम् उच्यते इन्द्रियावैकल्यम् //

(।)-अ-ii-4-b-(1)-iv ms.2a3l, sh.6-6, p.4a7, d.3b7, n.5a3, co.4a2, ch.396b25 आयतनगतः प्रसादः कतमः / यथापीहैकत्येन तथागतप्रवेदिते धर्मविनये श्रद्धा प्रतिलब्धा भवति चेतसः प्रसादः / अयम् उच्यते आयतनगतः प्रसादः / तत्रायतनं तथागतप्रवेदितो धर्मविनयः सर्वेषां लौकिकलोकोत्तराणां शुक्लधर्माणाम् उत्पत्तये / या पुनर् अत्र श्रद्धा तेन पूर्वङ्गमेनाधिपत्येन स आयतनगतः प्रसादः / सर्वक्लेशमलकलुष्यापनयनत् //

(i)-a-ii-4-b-(1)-v ms.2a4l, sh.6-13, w.*60-35, p.4b1, d.4a2, n.5a6, co.4a5, ch.396c2 अपरिवृत्तकर्मान्तता कतमा/ येन पञ्चानाम् आनन्तर्याणां कर्मणां, तद्यथा मातृवधात् पितृवधाद् अर्हद्वधात् संघभेदात् तथागतस्यान्तिके दुष्टचित्तरुधिरोत्पादाद् अन्यतमान्यतमाद् आनन्तर्यं कर्म दृष्ट एव धर्मे न कृतं भवति नाध्याचरितम् इयम् उच्यते ऽपरिवृत्तकर्मान्ततेति / इमानि पञ्चानन्तर्याणि कर्माणि कृतोपचितानि दृष्ट एव धर्मे परिवर्त्याभव्यो भवति परिनिर्वाणायार्यमार्गस्योत्पत्तये / तस्माद् एतानि परिवृत्तकर्मान्ततेत्य् उच्यते //

स्वयम् एवानेन स आत्मभाव एभिः पञ्चभिर् अङ्गैः संपादितो भवति / तस्माद् आत्मसंपद् इत्य् उच्यते //

(i)-a-ii-4-b-(2) ms.2a6l, sh.7-1, w.*61-2, p.4b5, d.4a5, n.5b5, चो,4ब्1, ch.396c9 परसम्पत् कतमा / तद्यथा बुद्धानाम् उत्पादः, सद्धर्मदेशना, देशितानां धर्माणाम् अवस्थानम्, अवस्थितानां च धर्माणाम् अनुप्रवर्तनम्, परतश् च प्रत्यनुकम्पा //

(i)-a-ii-4-b-(2)-i ms.2a6m, sh.7-4, p.4b6, d.4a6, n.5b3, co.4b2, ch.396c11 तत्र बुद्धानाम् उत्पादः कतमः / यथापीहैकत्यः सर्वसत्त्वेषु कल्याणहिताध्याशयम् उत्पाद्य प्रभूतैर् दुष्करसहस्रैर् महता च पुण्यज्ञानसम्भारेण [ब्स्कल् प ग्रङ्स् मेद् प ग्सुम् ग्यिस् थ मःइ लुस् फ्यि म]-आत्मभावप्रतिलम्भे बोधिमण्डे निषद्य, पञ्च निवरणानि प्रहाय, चतुर्षु स्मृत्युपस्थानेषु सूपस्थितचित्तः, सप्तत्रिंशद्बोधिपक्ष्यान् धर्मान् भावयित्वानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यते / अयम् उच्यते बुद्धानाम् उत्पादः / अतीतानागतप्रत्युत्पन्नेष्व् अध्वसु एवम् एव [सङ्स् र्ग्यस् ब्चोम् ल्दन् ऽदस् थम्स् चद् दे खो न ब्źइन् दु ऽब्युङ् ब यिन् नो //]

(i)-a-ii-4-b-(2)-ii म्स्-2अ8ल्, sh.7-12, p.5a2, d.4b2, n.5b5, co.4b5, ch.396c18 सद्धर्मदेशना कतमा / त एवं बुद्धा भगवन्तो लोक उत्पद्य तस्यैव च श्रावका लोकानुकम्पाम् उपादाय चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् आरभ्य दुःखसमुदयनिरोधमार्गान् धर्मदेशनां वर्तयन्ति, यद् उत सूत्रगेयव्याकरणगाथोदाननिदानावदानेतिवृत्तकजातकवैपुल्याद्भुतधर्मोपदेशान् / इयम् उच्यते सद्धर्मस्य देशना / सद्भिर् अयं धर्मो निर्यातो देशितः प्रशस्तो बुद्धैश् च बुद्धश्रवकैश् च / [देऽइ फ्यिर् दम् पऽइ छोस् ते / दे ब्शद् प गङ् यिन् प देस् नि दम् पऽइ छोस् स्तोन् प źएस् ब्यऽओ //]

(1)-अ-ii-4-b-(2)-iii म्स्-2ब्1ल्, sh.7-17, p.5a6, d.4b5, n.6a2, co.5a1, ch.396c27 देशितानां धर्माणाम् अवस्थानं कतमत् / देशिते सद्धर्मे प्रवर्तिते धर्मचक्रे यावच् च बुद्धो भगवान् जीवति तिष्ठति च परिनिर्वृते च बुद्धे भगवति यावता कालेन प्रतिपत्तिर् न हीयते सद्धर्मश् च नान्तर्धीयते / इदम् उच्यते सद्धर्मस्यावस्थानं / [ग्नस् प दे यङ् दोन् दम् पऽइ छोस् म्ङोन् सुम् दु ब्य बऽइ त्स्हुल् ग्यिस् यिन् पर् रिग् पर् ब्यऽओ //]

(i)-a-ii-4-b-(2)-iv ms.2b2l, sh.8-5, p.5a8, d.4b7, n.6a4, co.5a3, ch.397a1 अवस्थितानां धर्माणाम् अनुप्रवर्तनं कतमत् / यत् त एवाधिगन्तारः सद्धर्मस्य सद्धर्मसाक्षात्क्रियायै भव्यां प्रतिबलतां जनानां विदित्वा यथाधिगताम् एवानुलोमिकीम् अववादानुशासनीम् अनुप्रवर्तयन्ति / इदम् उच्यते ऽवस्थितानां धर्माणाम् अनुप्रवर्तनम् //

(i)-a-ii-4-b-(2)-v ms.2b2r, sh.8-10, p.5b2, d.5a1, n.6a5, co.5a3, ch.397a4 परतः प्रत्यनुकम्पा कतमा / पर उच्यन्ते दायकदानपतयह् ते यानि तस्यानुलोमिकानि जीवितोपकरणानि तैः प्रत्यनुकम्पन्ते, यदुत (श्भ् इ 16) चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैर्, इयम् उच्यते परतः प्रत्यनुकम्पा //

(i)-a-ii-4-b-(3) ms.2b3m, sh.8-15, w.*61-8, p.5b4, d.5a2, n.6a5, co.5a6, ch.397a7 कुशलो धर्मच्छन्दः कतमः / यथापीहैकत्यस् तथागतस्य वा तथागतश्रावकस्य वान्तिकाद् धर्मं श्रुत्वा श्रद्धां प्रतिलभते / स तां प्रतिलभ्य, इदं प्रतिसंशिक्षते / "संबाधो गृहावासो रजसाम् आवासः / अभ्यवकाशं प्रव्रज्य यन् न्व् अहं सर्वं कडत्रवर्गं धनधान्यहिरण्यं चोत्सृज्य स्वाख्याते धर्मविनये सम्यग् एवागाराद् अनगारिकां प्रव्रजेयं, प्रव्रजित्वा च प्रतिपत्त्या संपादयेयम्" इति / य एव समुत्पन्नश् छन्दः कुशलेषु धर्मेषु, अयम् उच्यते कुशलो धर्मच्छन्दः //

(i)-a-ii-4-b-(4) ms.2b5l, sh.9-4, w.*66-10, p.5b8, d.5a5, n.6b2, co.5b2, ch.397a14 प्रव्रज्या कतमा / या तम् एव कुशलं धर्मच्छन्दम् अधिपतिं कृत्वा ज्ञप्तिचतुर्थेन वा कर्मणोपसंपच् छ्रामणेरशीलसमादानं वा / इयम् उच्यते प्रव्रज्या //

(i)-a-ii-4-b-(5) ms.2b5m, sh.9-8, w.*61-12, p.6a1, d.5a6, n.6b5, co.5b3, ch.397a16 शीलसंवरः कतमः / स तथा प्रव्रजितः शीलवान् विहरति, प्रातिमोक्षसंवरसंवृतः, आचारगोचरसंपन्नः, अणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी, समादाय शिक्षते शिक्षापदेषु / अयम् उच्यते शीलसंवरः //

(i)-a-ii-4-b-(6) ms.2b6l, sh.9-13, w.*61-20, p.6a3, d.5a7, n.6b5, co.5b5, ch.397a19 इन्द्रियसंवरः कतमः / स तम् एव शीलसंवरं निश्रित्यारक्षितस्मृतिर् भवति निपकस्मृतिः स्मृत्यारक्षितमानसः समावस्थावचारकः / स चक्षुषा रूपाणि दृष्ट्वा न निमित्तग्राही भवति, नानुव्यंजनग्राही, यतो ऽधिकरणम् अस्य पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवेयुः, तेषां संवराय (श्भ् इ 18) प्रतिपद्यते, रक्षति चक्षुरिन्द्रियम्, चक्षुरिन्द्रियेण संवरम् अपद्यते / स श्रोत्रेण शब्दान्, घ्राणेन गन्धान्, जिह्वया रसान्, कायेन स्प्रष्टव्यानि, मनसा धर्मान् विज्ञाय न निमित्तग्राही भवति नानुव्यंजनग्राही, यतो ऽधिकरणम् अस्य पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवेयुः, तेषां संवराय प्रतिपद्यते, रक्षति मन-इन्द्रियं, मन-इन्द्रियेण संवरम् आपद्यते / अयम् उच्यते इन्द्रियसंवरः //

(i)-a-ii-4-b-(7) ms.2b8m, sh.10-4, w.*62-7, p.6a8, d.5b4, n.7a2, co.6a2, ch.397b1 भोजने मात्रज्ञता कतमा / स तथा संवृतेन्द्रियः प्रतिसंख्यायाहारम् आहरति, न दर्पार्थं न मदार्थं न मण्डनार्थं न विभूषणार्थं, यावद् एवास्य कायस्य स्थितये यापनायै जिघत्सोपरतये ब्रह्मचर्यानुग्रहाय इति / पौराणां च वेदनां प्रहास्यामि, नवां च नोत्पादयिष्यामि / यात्रा च मे भविष्यति बलं च सुखं चानवद्यता च स्पर्शविहारता च / इयम् उच्यते भोजने मात्रज्ञता //

(i)-a-ii-4-b-(8) ms.3a1m, sh.10-11, w.*62-10, p.6b3, d.5b6, n.7a4, co.6a5, ch.397b7 पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकानुयोगः कतमः / स तथा भोजने मात्रज्ञो दिवा चङ्क्रमनिषद्याभ्याम् आवरणीयेभ्यो धर्मेभ्यश् चित्तं परिशोधयति / स रात्र्याः प्रथमे यामे चङ्क्रमनिषद्याभ्याम् आवरणीयेभ्यो धर्मेभ्यश् चित्तं परिशोध्य, ततो विहारान् निर्गम्य बहिर् विहारस्य पादौ प्रक्षाल्य, दक्षिणेन पार्श्वेन सिंहशय्यां कल्पयत्य् पादे पादम् आधाय, आलोकसंज्ञी स्मृतः संप्रजानन्न् उत्थानसंज्ञाम् एव मनसिकुर्वन्, स रात्र्याः पश्चिमे यामे लघु लघ्व् एव प्रतिविबुध्य, (श्भ् इ 20) चङ्क्रमनिषद्याभ्याम् आवरणीयेभ्यो धर्मेभ्यश् चित्तं परिशोधयति. इयम् उच्यते पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकानुयुक्तता //

(i)-a-ii-4-b-(9) ms.3a3m, sh.11-10, w.*62-34, p.6b7, d.6a3, n.7b1, co.6b2, ch.397b16 संप्रजानद्विहारिता कतमा / स तथा जागरिकानुयुक्तो ऽभिक्रमप्रतिक्रमे संप्रजानद्विहारी भवति, आलोकितव्यवलोकिते संमिञ्जितप्रसारिते सांघाटीचीवरपात्रधारणे ऽशितपीतखादितस्वादिते निद्राक्लमविनोदने गते स्थिते निषण्णे शयिते जागृते भाषिते तूष्णींभावे संप्रजानद्विहारी भवति / इयम् उच्यते संप्रजानद्विहारिता //

(i)-a-ii-4-b-(10) ms.3a4m, sh.12-4, w.*63-9, p.7a2, d.6a5, n.7b3, co.6b4, ch.397b22 प्राविवेक्यं कतमत् / स एभिर् धर्मैः परिकर्मभूमिं शोधयित्वा विविक्तानि शयनासनान्य् अध्यावसत्य् अरण्यानि वृक्षमूलानि शून्यागाराणि पर्वतकन्दरगिरिगुहापलालपुंजाभ्यवकाशश्मशानवनप्रस्थानि प्रान्तानि शयनासनानि / इदम् उच्यते प्राविवेक्यम् //

(i)-a-ii-4-b-(11) ms.3a5l, sh.13-1, w.*63-11, p.7a4, d.6a7, n.7b5, co.6b5, ch.397b26 निवरणविशुद्धिः कतमा / सो ऽरण्यगतो वा वृक्षमूलगतो वा शून्यागारगतो वा पञ्चभ्यो निवरणेभ्यश् चित्तं विशोधयति, कामच्छन्दाद् व्यापादात् स्त्यानमिद्धाद् औद्धत्यकौकृत्याद् विचिकित्सायाः / स एभ्यो निवरणेभ्यश् चित्तं विशोध्य विनिवरणम् समाधिकल्यतायाम् अवस्थापयति / इयम् उच्यते निवरणविशुद्धिः //

(i)-a-ii-4-b-(12)-(i),(इइ),(इइइ),(इव्) ms.3a6l, sh.14-1, w.*63-16, p.7a6, d.6b2, n.7b7, co.6b7, ch.397c2 समाधिसंनिश्रयः कतमः / स पञ्च निवरणानि प्रहाय चेतस उपक्लेशकराणि संक्लेशकराणि /

विविक्तं कामैर् विविक्तं पापकैर् अकुशलैर् धर्मैः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानम् उपसंपद्य विअहरति /

स वितर्कविचाराणां व्युपशमाद् अध्यात्मसंप्रसादाच् चेतस एकोतीभावाद् अवितर्कम् अविचारं समाधिजं प्रीतिसुखं द्वितीयं ध्यानम् उपसंपद्य विहरति /

स प्रीतेर् विरागाद् उपेक्षको विहरति स्मृतः संप्रजानन् सुखं च कायेन प्रतिसंवेदयते यत् तद् आर्या आचक्षते "उपेक्षकः स्मृतिमान् सुखविहारीति तृतीयं ध्यानम् उपसंपद्य विहरति /

स सुखस्य च प्रहाणाद् दुःखस्य च प्रहाणात् पूर्वम् एव च सौमनस्यदौर्मनस्ययोर् अस्तंगमाद् अदुःखासुखम् उपेक्षास्मृतिपरिशुद्धं चतुर्थं ध्यानम् उपसंपद्य विहरति / अयम् उच्यते समाधिसंनिश्रयः //

(i)-a-ii' ms.3a8r, sh.15-10, w.'63-21, p.7b4, d.6b6, n.8a5, co.7a6, ch.397c11 सो ऽनयानुपूर्व्या-उत्तरोत्तरान् विशिष्टान् विशिष्टतरान् विशिष्टतमान् प्रत्ययान् आत्मसम्पत्पूर्वान् समाधिसंनिश्रयपर्यवसानान् समुदानयति / एवं परिशुद्धे चित्ते पर्यवदाते अनंगणे विगतोपक्लेशे ऋजुभूते कर्मण्ये स्थिते आनिंज्यप्राप्ते, सचेत् चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् आरभ्य तेषां परिज्ञायै प्रहाणाय साक्षात्क्रियायै भावनायै परतो घोषम् अववादानुशासनीं लभते, एवम् असौ भव्यो भवति प्रतिबलश् च योगविहितस्य मनस्कारस्योत्पादनाय तत्पूर्विकायाश् च सम्यग्दृष्टेः, यया चत्वार्य् आर्यसत्यान्य् अभिसमागच्छति, विमुक्तिञ् च परिपूरयति, निरुपधिशेषे च निर्वाणधातौ परिनिर्वाति / तत्र या सम्यग्दर्शनम् उपादाय विमुक्तिपरिपूरिः निरुपधिशेषपरिनिर्वाणं चायं गोत्रसमुदागमो वेदितव्यः / तत्रात्मसंपदम् उपादाय यावत् समाधिसंनिश्रयो ऽयं हीनः समुदागमप्रत्ययो वेदितव्यः / तत्र यश् चतुःसत्यदेशनाववादाधिपतेयः परतो घोषो यश् च योनिशो मनस्कारः, अयं प्रधानः समुदागमप्रत्ययो वेदितव्यः / इदम् उच्यते गोत्रव्यवस्थानम् //

(i)-a-iii ms.3b3r, sh.16-7, w.*63-36, p.8a4, d.7a5, n.8b4, co.7b5, ch.397c25 गोत्रस्थस्य पुद्गलस्य कतमानि लिङ्गानि / आह / यान्य् अपरिनिर्वाणधर्मकस्य लिङ्गानि तद्विपर्ययेण गोत्रस्थस्य पुद्गलस्य लिङ्गानि वेदितव्यानि //

(i)-a-iii' ms.3b4m, sh.16-11, p.8a5, d.7a6, n.8b5, co.7b6, ch.397c27 कानि पुनर् अपरिनिर्वाणधर्मकलिङ्गानि यैः समन्वागतो ऽपरिनिर्वाणधर्मकः पुद्गलः "अपरिनिर्वाणधर्मको ऽयम्" इति विज्ञेयः / आह / बहून्य् अपरिनिर्वाणधर्मकलिङ्गानि प्रदेशमात्रं तु निर्देक्ष्यामि //

(i)-a-iil-a ms.3b5l, sh.16-15, p.8a7, d.7a7, n.8b6, co.7b7, ch.398a1 इहापरिनिर्वाणधर्मकस्य पुद्गलस्यादित एवालयतृष्णा सर्वेण सर्वं सर्वथा च सर्वबुध्धैर् आश्रयसंनिविष्टा अप्रहाणधर्मिणी भवत्य् अनुत्पीड्या दूरागता प्रगाढसंनिविष्टा / इदं प्रथमम् अगोत्रस्थस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-a-iil-b ms.3b6l, sh.16-19, p.8b1, d.7b2, n.9a1, co.8a2, ch.398a6 पुनर् अपरम् अगोत्रस्थः पुद्गलः / अनेकपर्यायेण संसारदोषान् विचित्रान् प्रभूतांश् च श्रुत्वा, निर्वाणगुणांश् चानेकपर्यायेण विचित्रान् प्रभूतांश् च श्रुत्वा, परीत्तम् अपि प्रपञ्चे संसारे दोषदर्शनम् आदीनवदर्शनं संवेगमात्रकं नोत्पादितवान् अतीतम् अध्वानम् उपादाय, नोत्पादयिष्यत्य् अनागतम् अध्वानम् उपादाय, नोत्पादयति वर्तमानम् अध्वानम् उपादाय, परीत्तकलामात्रकम् अवरमात्रकं निर्वाणे तृष्णाक्षये विरागे निरोधे गुणदर्शनम् अनुशंसदर्शनं प्रसादमात्रकम् अतीतानागतप्रत्युत्पन्नम् अध्वानम् उपादाय नोत्पादितवान् नोत्पादयिष्यति नोत्पादयति / इदं द्वितीयम् अगोत्रस्थं लिङ्गम् //

(i)-a-iil-c ms.3b7r, sh.17-9, p.8b4, d.7b5, n.9a4, co.8a6, ch.398a17 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / ādita evādhimātreṇāhrikyānapatrāpyeṇa samanvāgato bhavati / yenāyam aghṛṇacittaś cāsaṃkucitacittaś ca prahṛṣṭacittaś ca sarvaṃ pāpam adhyācarati / na ca kadācit tan nidānaṃ vipratisārī bhavati / [gźi des tshe 'di'i zaṅ ziṅ daṅ bcas pa'i bdag ñid ñams pa kho na tsam du mthoṅ bar zad de /] idaṃ tṛtīyam agotrasthaṃ liṅgam //

(i)-a-iil-d ms.4a1l, sh.17-14, p.8b7, d.7b6, n.9a5, co.8b1, ch.398a23 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / sarvākāraparipūrṇe sphuṭe yukte citre gamake duḥkhaṃ vārabhya samudayaṃ vā nirodhaṃ vā mārgaṃ vā saddharme deśyamāne na labhate cetasa āvarjanamātrakam adhimuktimātrakaṃ ca / [spu ziṅ źes byed pa'am / mchi ma bkrug ces byed pa thob par gyur pa lta ci smos te /] atītānāgatapratyutpannam adhvānam upādāya / idaṃ caturtham agotrasthaṃ liṅgam //

(i)-a-iil-e ms.4a2m, sh.18-7, p.9a2, d.8a1, n.9b1, co.8b3, ch.398b1 punar aparam agotrasthaḥ pudgalaḥ / sacet kadācit karhicit svākhyāte dharmavinaye pravrajati, sa rājābhinirṇīto vā, corābhinirṇīto vā, ṛṇārto vā bhayārto vājīvikābhayabhīto vā, nātmadamāya, nātmaśamāya, nātmaparinirvāṇāya, (śbh i 28) na śrāmaṇyāya, na brāhmaṇyāya, tathā pravarjito 'pi sārdhaṃ gṛhasthapravarjitaiḥ sthitaḥ, praṇidhāya brahmacaryaṃ carati, "devo vā syāṃ devānyataro ve"ti, śikṣāṃ vā pratyākhyāya prahāṇāya varttate / duḥśīlo vā bhavaty antaḥpūtir avasrutaḥ kaśaṃbakajātaḥ śaṃkhasvarasamācāraḥ, aśramaṇaḥ śramaṇapratijñaḥ, abrahmacārī brahmacāripratijñaḥ. atītānāgatapratyutpanneṣv adhvasv agotrasthasya pudgalasyaivam eva pravrajyā veditavyā / na cāśikṣākāmasya pudgalasya pravrajyopasaṃpadbhikṣubhāvaḥ / tad anena paryāyeṇānenābhisandhinārthato [rab tu byuṅ ba ma yin gyi rab tu byuṅ ba'i rtags daṅ cha lugs 'dzin pa tsam gyis rab tu byuṅ ba] iti saṃkhyāṃ gacchati / idaṃ pañcamam agotrasthasya pudgalasya liṅgam //

(i)-a-iil-f ms.4a4m, sh.18-17, p.9b2, d.8a7, n.9b7, co.9a3, ch.398b18 पुनर् अपरम् अगोत्रस्थः पुद्गलः / यत् किंचित् कुशलं कर्म करोति कायेन वाचा मनसा वा, तत् सर्वं भवाभिप्रायो वा विशिष्टम् आयतिपुनर्भवम् अभिप्रार्थयमानः, भोगाभिप्रायो वा विशिष्टं भोगम् अभिप्रार्थयमानो करोति / इदं सष्ठम् अगोत्रस्थस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

एवंभागीयानि चास्य बहूनि लिङ्गानि संविद्यन्ते यैः समन्वागतो ऽपरिनिर्वाणधर्मको ऽपरिनिर्वाणधर्मक इति संख्यां गच्छति //

(i)-a-iv ms.4a5m, स्ह्. 19-7, w.*64-6, p.9b5, d.8b3, न्. 10अ2, co.9a5, ch.398b25 तत्र कतमे गोत्रस्थाः पुद्गलाः / आह / अस्ति गोत्रस्थः पुद्गलः / गोत्र एव स्थितो नावतीर्णो न निष्क्रान्तः, गोत्रस्थो ऽवतीर्णो न निष्क्रान्तः, गोत्रस्थो ऽवतीर्णो निष्क्रान्तः, मृद्विन्द्रियः, मध्येन्द्रियः, तीक्ष्णेन्द्रियः, रागचरितः, (श्भ् इ 30) द्वेषचरितः, मोहचरितः, अक्षण्योपपन्नः, क्षण्योपपन्नः, प्रमत्तः, अप्रमत्तः, मिथ्याप्रतिपन्नः, अमिथ्याप्रतिपन्नः आवृतः, अनावृतः, दूरे, अन्तिके, परिपक्वश् चापरिपक्वश् च, विशुद्धश् चाविशुद्धश् च //

(i)-a-iv-a म्स्.(4अ7ल्), sh.19-15, p.10a1, d.8b6, n.10a6, co.9b2, ch.398c4 तत्र कतमो गोत्रस्थः पुद्गलो गोत्र एव स्थितो नावतीर्णो न निष्क्रान्तः / यथापीहैकत्यः पुद्गलो लोकोत्तरधर्मबीजैः समन्वागतो भवति / न च पुनर् अद्यापि लभते सत्पुरुषसंसेवां वागम्य सद्धर्मश्रवणं वा तथागतप्रवेदिते धर्मविनये श्रद्धां, न शीलं समाददाति, न श्रुतम् उद्गृह्णाति, न त्यागं बृंहयति, न दृष्टिम् ऋजूकरोति / अयं गोत्र एव स्थितो नावतीर्णो न निष्क्रान्तः //

(i)-a-iv-b म्स्.(4ब्1ल्), sh.19-22, p.10a4, d.9a1, n.10b1, co.9b4, ch.398c11 कतमो गोत्रस्थो ऽवतीर्णो न निष्क्रान्तः / [स्ङर् ब्शद् पऽइ नग् पोऽइ फ्योग्स् लस्] विपर्ययेण शुक्लपक्षेण गोत्रस्थश् चावतीर्णश् च वेदितव्यः / अयं तु विशेषो नो तु लाभी भवत्य् आर्यमार्गस्य तत्फलस्य च क्लेशविसंयोगस्य //

(i)-a-iv-c ms.4b1m, sh.20-4, p.10a6, d.9a2, n.10b2, co.9b5, ch.398c15 कतमो गोत्रस्थश् चावतीर्णश् च निष्क्रान्तश् च / एतद् एवोक्त्वायं विशेषो लाभी भवत्य् आर्यमार्गस्य तत्फलस्य च क्लेशविसंयोगस्य //

(i)-a-iv-d म्स्.(4ब्2ल्), sh.20-7, p.10a7, d.9a3, n.10b3, co.9b6, ch.398c17 तत्र मृद्विन्द्रियः पुद्गलः कतमः / यस्य पुद्गलस्य ज्ञेये वस्तुन्य् (श्भ् इ 32) आलम्बने ऽत्यर्थं धन्धवाहीनीन्द्रियणि भवन्ति मन्दवहीनि वा श्रुतमयेन वा चिन्तामयेन वा भावनामयेन वा मनसिकारेण संप्रयुक्तानि, यदुत श्रद्धा वीर्यं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा वा न समर्थानि न प्रतिबलानि धर्मस्य वा प्रतिवेधायार्थस्य वाशु च प्रतिवेधाय तत्त्वस्य / अयम् उच्यते मृद्विन्द्रियः पुद्गलः //

(i)-a-iv-e ms.4b3l, sh.20-15, p.10b1, d.9a5, n.10b5, co.10a1, ch.398c23 तत्र मध्येन्द्रियः कतमः / यस्य नात्यर्थं ज्ञेये वस्तुन्य् आलम्बने धन्दवाहीनीन्द्रियाणीति सर्वं पूर्ववद् विस्तरेण वक्तव्यम् / अयम् उच्यते मध्येन्द्रियः पुद्गलः //

(i)-a-iv-f ms.4b3m, sh.20-18, p.10b3, d.9a5, n.10b6, co.10a2, ch.398c26 तीक्ष्णेन्द्रियः पुद्गलः कतमः / यस्य पुद्गलस्य ज्ञेये वस्तुन्य् आलम्बने ऽधन्धवाहीनीन्द्रियाणि भवन्त्य् अमन्दवाहीनि, श्रुतमयेन वा चिन्तामयेन वा भावनामयेन वा मनसिकारेण संप्रयुक्तानि, यदुत श्रद्धा विर्यं स्मृतिः समाधिः प्रज्ञा वा शक्तानि भवन्ति धर्मस्य प्रतिवेधायार्थस्य वाशु च प्रतिवेधाय तत्त्वस्य / अयम् उच्यते तीक्ष्णेन्द्रियः पुद्गलः //

(i)-a-iv-g ms.4b4m, sh.21-6, p.10b5, d.9a7, n.11a1, co.10a4, ch.399a3 रागचरितः पुद्गलः कतमः / यो रंजनीय आलम्बने तीव्ररागश् च भवत्य् आयतरागश् च / अयम् उच्यते रागचरितः पुद्गलः //

(i)-a-iv-h ms.4b5l, sh.21-6, p.10b7, d.9b1, n.11a2, co.10a5, ch.399a3 द्वेषचरितः पुद्गलः कतमः / यः दूषणीये प्रतिघस्थानीय आलम्बने (श्भ् इ 34) तीव्रद्वेषश् च भवत्य् आयतद्वेषश् च / अयम् उच्यते द्वेषचरितः पुद्गलः //

(i)-a-iv-i ms.4b5m, sh.21-12, p.10b7, d.9b2, n.11a2, co.10a6, ch.399a8 मोहचरितः पुद्गलः कतमः / यो ज्ञेये वस्तुनि तीव्रमोहश् च भवत्य् आयतमोहश् च / अयम् उच्यते मोहचरितः पुद्गलः //

(i)-a-iv-j,k,l,m,n,o,p,q ms.4b5r, sh.21-15, p.10b8, d.9b3, n.11a2, co.10a7, ch.399a11 akṣaṇyopapannapramattamithyāpratipannāvṛtāḥ pūrvavad veditavyāḥ / tadviparyayeṇa kṣaṇyopapannāpramattāmithyāpratipannānāvṛtā veditavyāḥ //

(i)-a-iv-r-(1),-(2) ms.4b6m, sh.21-18, p.11a2, d.9b4, n.11a3, co.10b1, ch.399a14 दूरे पुद्गलः कतमः / अस्ति पुद्गलः कालदूरतया निर्वाणस्य दूरे, अस्ति प्रयोगदूरतया /

तत्र कतमः कालदूरतया दूरे / अनेकैर् जातिशतैर् अनेकैर् जातिसहस्रैर् अनेकैर् जातिशतसहस्रैस् ततः पश्चाद् भव्यो [ग्दोद् र्क्येन् र्ञेद् नस् योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ बऽइ स्कल् प योद् पर् ऽग्युर् रो /]

कतमः प्रयोगदूरतया दूरे / पुद्गलो गोत्र एव केवले स्थितो भवति नावतीर्णः, स भव्यो भवत्य् आशु प्रत्ययलाभाय परिनिर्वाणाय / स निर्वाणायानारब्धप्रयोगत्वात् प्रयोगदूरतया दूरे न कालदूरतया / अयम् उच्यते दूरे पुद्गलः //

(1)-a-iv-s-(1),-(2) ms.4b7r, sh.22-7, p.11a7, d.9b7, n.11b1, co.10b4, ch.399a25 āsanne pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag dus thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba (śbh i 36) thag ñe ba yaṅ yod do // sbyor ba thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba thag ñe ba yaṅ yod do //

दे ल दुस् थग् ञे बस् म्य ङन् लस् ऽदऽ ब थग् ञे ब गङ् źए न / लुस् दङ् ग्नस् क्यि द्ङोस् पो थ म ल ग्नस् शिङ् दे लुस् दे ञिद् क्यिस् योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ बर् ब्येद् प दङ् / स्कद् चिग् दे ल बर् छद् मेद् पर् ञोन् मोङ्स् प स्पोङ् प म्ङोन् सुम् दु ब्येद् प गङ् यिन् प स्ते / दे नि दुस् थग् ञे बस् म्य ङन् लस् ऽदऽ ब थग् ञे ब यिन् नो //

sbyor ba thag ñe bas mya ṅan las 'da' ba thag ñe ba gaṅ źe na / de ni rigs la gnas śiṅ źugs pa gaṅ yin pa ste / de dag gcig tu bsdus pa ni gaṅ zag thag ñe ba źes bya'o //

(i)-a-iv-t ms.-, sh.-, p.11b2, d.10a3, n.11b4, co.10b7, ch.399b5 aparipakvaḥ pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag gaṅ la gnas nas yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma ma thob pa gaṅ yin pa ste / ayam ucyate 'paripakvaḥ pudgalaḥ //

(i)-a-iv-u ms.-, sh.-, p.11b3, d.10a4, n.11b5, co.11a1, ch.399b8 paripakvaḥ pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag gaṅ la gnas nas yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma thob pa gaṅ yin pa ste / ayam ucyate paripakvaḥ pudgalaḥ //

(i)-a-iv-v ms.-,sh.-,p.11b4, d.10a4, n.11b6, co.11a2, ch.399b11 aviśuddhaḥ pudgalaḥ katamaḥ / gaṅ zag 'phags pa'i lam ma bskyed ciṅ, de'i 'bras bu ñon moṅs pa daṅ bral ba mṅon sum du ma byas pa gaṅ yin pa ste / ayam ucyate 'viśuddhaḥ pudgalaḥ //

(i)-a-iv-w ms.-,sh.-,p.11b5, d.10a5, n.11b6, co.11a3, ch.399b13 ḷ viśuddhaḥ pudgalaḥ katamaḥ / de las bzlog pa yin par rig par bya'o //

de dag ni rigs la gnas pa'i gaṅ zag rnams śes bya ste / 'di lta ste / ma źugs pa rnams gźug par bya ba daṅ / yoṅs su ma smin par rnams yoṅs su smin par (śbh i 38) bya ba daṅ / rnam par ma dag pa rnams rnam par dag par bya ba gaṅ dag gi don du saṅs rgyas bcom ldan 'das rnams 'jig rten du byuṅ źiṅ / chos kyi 'khor lo dag bskor bar mdzad pa daṅ / bslab pa'i gźi rnams 'cha' bar mdzad pa dag yin no //

(बर् ग्यि स्दोम् नि /

raṅ bźin daṅ ni de rnams gźag // rtags rnams daṅ ni gaṅ zag dag //

दे दग् थम्स् चद् म्दोर् ब्स्दुस् ते // रिग्स् क्यि सर् नि शेस् पर् ब्य //)

ñan thos kyi sa las rigs kyi sa rdzogs so // //

(इ)-ब् म्स्.-, स्ह्.-, w.*65-1, p.12a1, d.10b1, n.12a2, co.11a6, ch.399b19 [दे ल ऽजुग् पऽइ स गङ् źए न / स्म्रस् प / यश् चायम् अवतारस्य स्वभावो यच् च व्यवस्थानं यानि चेमान्य् अवतीर्णानां लिङ्गानि ये चेमे ऽवतीर्णाः पुद्गलास् तत् सर्वम् अभिसंक्षिप्यावतारभूमिर् इत्य् उच्यते //

(i)-b-i ms.-, sh.-, p.12a2, d.10b2, n.12a3, co.11a7, ch.399b27 de la 'jug pa'i raṅ bźin gaṅ źe na / 'di la rigs la gnas pa'i gaṅ zag mya ṅan las 'da' ba'i sa bon gyi chos daṅ ldan pa de ni / gaṅ gi tshe saṅs rgyas 'byuṅ ba yod ciṅ yul dbus kyi mi rkun ma ma yin pa dag daṅ kla klo ma yin pa rnams su rgyas par sṅa ma bźin du skyes par gyur na / daṅ po kho nar saṅs rgyas rnams daṅ saṅs rgyas kyi ñan thos rnams la blta ba daṅ druṅ du 'gro ba daṅ bsñen bkur bya ba rñed par 'gyur źiṅ / de dag las chos thos nas daṅ por dad pa thob pa daṅ tshul khrims yaṅ dag par len pa daṅ thos pa 'dzin pa daṅ gtoṅ ba spel ba daṅ lta ba sbyoṅ bar byed do //

de'i 'og tu chos yaṅ dag par blaṅs pa'i rgyu de daṅ rkyen des / lus źig ciṅ tshe de yaṅ dag par 'das nas kyaṅ / rnam par smin pa'i skye mched drug gis zin pa'i dbaṅ po khyad par du 'phags pa dag 'thob par 'gyur źiṅ / de'i de dag kyaṅ dad pa śin tu mchog rnams daṅ śin tu gtso bo dag skye ba'i rten du 'gyur ba daṅ / tshul khrims yaṅ dag par blaṅs pa daṅ thos pa gzuṅ ba daṅ gtoṅ ba spel ba daṅ lta ba sbyaṅs pa śin tu mchog daṅ gtso bo daṅ dam par gyur pa dag gi rten du gyur par yaṅ 'gyur ro // dad pa la sogs pa'i chos śin tu mchog daṅ gtso bo daṅ dam par gyur pa gaṅ dag yin pa de dag kyaṅ yaṅ rnam par smin pa gźan gyi rten du 'gyur źiṅ / rnam par smin pa de yaṅ 'jig rten las 'das pa'i chos daṅ rjes su mthun pa'i dge ba gźan dag gi rten du 'gyur te /

दे ल्तर् ग्चिग् गि र्ग्यु दङ् र्तेन् दु ग्चिग् ग्युर् पऽइ स्ब्यिन् पऽइ स्तोब्स् ब्स्क्येद् पस् / गोङ् नस् गोङ् दु गङ् ल ग्नस् न / योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ ब दङ् यङ् दग् प ञिद् दु ङेस् प ल ऽजुग् पर् ऽग्युर् बऽइ थ मऽइ लुस् फ्यि म थोब् पऽइ बर् ग्यि स्क्ये ब ख्यद् पर् चन् दु ऽग्रो ब गङ् यिन् प दे नि ऽजुग् प źएस् ब्यऽओ //

दे चिऽइ फ्यिर् źए न / दे देऽइ त्स्हे न / म्य ङन् लस् ऽदऽ ब थोब् पर् ब्य ब दङ् (श्भ् इ 42) म्य ङन् लस् ऽदऽ ब ऽग्रो बर् ब्य ब दङ् रिम् ग्यिस् ऽग्रो बर् ब्य ब दङ् शिन् तु म्थर् थुग् पर् ब्य बऽइ फ्यिर् लम् गङ् यिन् प दङ् लम् स्रङ् गङ् यिन् प दङ् स्ग्रुब् प गङ् यिन् प देर् źउग्स् प दङ् यङ् दग् पर् źउग्स् प दङ् रब् तु źउग्स् प यिन् पस् न / देऽइ फ्यिर् źउग्स् प źएस् ब्य स्ते / दे नि ऽजुग् पऽइ रङ् ब्źइन् źएस् ब्यऽओ //

(i)-b-ii म्स्.-, स्ह्.-, p.12b5, d.11a3, n.12b5, co.12a2 ch.399c17 ऽजुग् पऽइ र्नम् पर् ग्źअग् प गङ् źए न / रिग्स् योद् प दङ् / ऽजुग् प योद् प दङ् / योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् योद् प दङ् / योङ्स् सु स्मिन् प योद् प स्ते / źउग्स् प खो न यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् म यिन् योङ्स् सु स्मिन् प यङ् म यिन् प यङ् योद् दो / źउग्स् प यङ् यिन् योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् प म यिन् प यङ् योद् दो / źउग्स् प यङ् यिन् योङ्स् सु स्मिन् प यङ् यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् म यिन् प यङ् योद् दो / źउग्स् प यङ् म यिन् योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् म यिन् योङ्स् सु स्मिन् प यङ् म यिन् प यङ् योद् दो //

(i)-b-ii-1 म्स्.-, स्ह्.-, p.12b8, d.11a5, n.12b7, co.12a4, ch.399c21 दे ल रिग्स् गङ् źए न / स्म्रस् प / स्ङ म ब्źइन् नो //

(i)-b-ii-2 ms.-, sh.-, p.13a1, d.11a5, n.12b7, co.12a5, ch.399c22 de la źugs pa gaṅ źe na / rigs la gnas pa'i gaṅ zag gis sṅon de bźin gśegs pas gsuṅs pa'i chos 'dul ba la dad pa ma thob pa las / daṅ por thob par gyur ciṅ tshul khrims yaṅ dag par len pa daṅ thos pa 'dzin pa daṅ gtoṅ ba spel ba daṅ lta ba sbyoṅ bar byed pa gaṅ yin pa ste / de ni źugs pa źes bya'o //

(i)-b-ii-3 ms.-, sh.-, p.13a2, d.11a6, n.13a1, co.12a6, ch.399c24 yoṅs su smin par byed pa ñid gaṅ źe na / de ltar źugs pa'i gaṅ zag de ñid gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus phyi ma thob pa ma gtogs pa / źugs pa'i goṅ yan chad nas skye ba goṅ nas goṅ ma dag tu dbaṅ po śin tu mchog daṅ gtso bo daṅ dam pa daṅ śin tu khyad par du 'phags pa dag yaṅ dag par sgrub par (śbh i 44) byed pa gaṅ yin pa ste / de ni yoṅs su smin par byed pa ñid ces bya'o //

(i)-b-ii-4 म्स्.-, स्ह्.-, p.1335, d. 11 ब् 1, न्. 13अ3, co.12b1, ch.399c29 दे ल योङ्स् सु स्मिन् प गङ् źए न / देस् गङ् ल ग्नस् न / योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ ब दङ् यङ् दग् प ञिद् दु ङेस् प ल ऽजुग् पर् ऽग्युर् बऽइ थ मऽइ लुस् फ्यि म थोब् पर् ग्युर् प गङ् यिन् प स्ते / दे नि योङ्स् सु स्मिन् प źएस् ब्यऽओ //

(i)-b-ii-5 म्स्.-, स्ह्.-, p.13a6, d.11b2, n.13a4, co.12b2, ch.400a3 दे ल źउग्स् प खो न यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् म यिन् योङ्स् सु स्मिन् प यङ् म यिन् प गङ् źए न / दे ब्źइन् ग्शेग्स् पस् ग्सुङ्स् पऽइ छोस् ऽदुल् ब ल दङ् पोर् दद् प दङ् ल्त ब स्ब्योङ् बर् ब्येद् पऽइ बर् नि थोब् पर् ग्युर् ल / देऽइ गोङ् दु नि स्क्ये ब ग्चिग् त्सम् यङ् म्ङोन् पर् ब्स्ग्रुब् पर् मि ब्येद् प गङ् यिन् प स्ते / दे नि źउग्स् प खो न यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् म यिन् योङ्स् सु स्मिन् प यङ् निअ यिन् प źएस् ब्यऽओ //

(i)-b-ii-6 म्स्.-, स्ह्.-, p.13a8, d.11b3, n.13a6, co.12b4, ch.400a6 दे ल źउग्स् प यङ् यिन् योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् प म यिन् प गङ् źए न / दे ब्źइन् ग्शेग्स् पस् ग्सुङ्स् पऽइ छोस् ऽदुल् ब ल दङ् पोर् दद् प दङ् ल्त ब स्ब्योङ् बर् ब्येद् पऽइ बर् यङ् थोब् पर् ग्युर् ल / देऽइ गोङ् दु स्क्ये ब ग्चिग् गम् ग्ञिस् सम् रब् तु मङ् पो दग् क्यङ् म्ङोन् पर् स्ग्रुब् पर् ब्येद् मोद् क्यि / गङ् ल ग्नस् न / योङ्स् सु म्य ङन् लस् ऽदऽ ब दङ् यङ् दग् प ञिद् दु ङेस् प ल ऽजुग् पर् ऽग्युर् बऽइ थ मऽइ लुस् फ्यि म म थोब् प गङ् यिन् प स्ते / दे नि źउग्स् प यङ् यिन् योङ्स् सु स्मिन् पर् ब्येद् प ञिद् क्यङ् यिन् ल योङ्स् सु स्मिन् प म यिन् प źएस् ब्यऽओ //

(i)-b-ii-7 ms.-, sh.-, p.13b4, d.11b6, n.13b1, co.12b7, ch.400a12 de la źugs pa yaṅ yin yoṅs su smin pa yaṅ yin la yoṅs su smin par byed pa ñid ma yin pa gaṅ źe na / 'di lta ste / de ltar źugs pa'i gaṅ zag de ñid kyis (śbh i 46) gaṅ la gnas na / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba daṅ yaṅ dag pa ñid du ṅes pa la 'jug par 'gyur ba'i tha ma'i lus kyi phyi ma thob ciṅ rñed par gyur pa gaṅ yin pa ste / de ni źugs pa yaṅ yin / yoṅs su smin pa yaṅ yin la / yoṅs su smin par byed pa ñid ma yin pa źes bya'o //

(i)-b-ii-8 ms.6a1l, sh.-, p.13b6, d.11b7, n.13b3, co.13a1, ch.400a19 tatra katamo nāvatīrṇo na paripacyamāno na paripakvaḥ. ['di lta ste / yoṅs su mya ṅan las 'da' ba'i chos can gyi gaṅ zag rigs kho na la gnas la] nāvatīrṇaḥ, ayam ucyate naivāvatīrṇaḥ pudgalo na paripacyamāno na paripakvaḥ /

अपि तु भव्य एव सो ऽवताराय परिपाकाय / अस्ति पुनः पुद्गलो यो ऽभव्य एवावताराय परिपाकाय वा, तद् यथा गोत्रविरहितो ऽपरिनिर्वाणधर्मको यः पुद्गलः, अयम् अत्यन्ताद् एवाभव्यो ऽवताराय परिपाकाय वा, किं पुनः परिनिर्वाणाय भव्यो भविष्यति //

(i)-b-ii-9 ms.6a2l/13b7m, sh.25-3, w.* 65-6, p.14a3, d.12a4, n.13b7, co.13a5, ch.400a23 tatra sarveṣām eva pudgalānāṃ ṣaḍbhiḥ sthānaiḥ saṃgraho bhavati / katamaiḥ) ṣaḍbhiḥ / bhavyo mṛdukuśalamūlasamanvāgato madhyakuśalamūlasamanvāgato 'dhimātrakuśalamūlasamanvāgato niṣṭhāprāyogiko niṣṭhāgataś ca //

(i)-b-ii-9-a ms.13b7r, sh.25-7, p.14a4, d.12a5, n.14a1, co.13a6, ch.400a28 तत्र कतमो भव्य एव पुद्गलः / यो गोत्रस्थो न चाद्यापि तत्प्रथमतस् तथागतप्रवेदिते धर्मविनये श्रद्धां प्रतिलभते (श्भ् इ 48) यावद् दृष्टिं ऋजूकरोति / अयम् उच्यते भव्य एव पुद्गलः //

(i)-b-ii-9-b ms.14a1l, sh.25-4, p.14a6, d.12a6, n.14a2, co.13a7, ch.400b2 तत्र कतमो मृदुकुशलमूलसमन्वागतः / यो गोत्रस्थस् तेन तथागतप्रवेदिते धर्मविनये तत्प्रथमतः श्रद्धा प्रतिलब्धा भवति यावद् द्र्स्तिर् ऋजूकृता / अयम् उच्यते मृदुकुशलमूलसमन्वागतः पुद्गलः //

(i)-b-ii-9-c ms.14a1r, sh.26-1, p.14a7, d.12a7, n.14a3, co.13b1, ch.400b6 तत्र कतमो मध्यकुशलमूलसमन्वागतः / यो गोत्रस्थः पुद्गलस् तत्प्रथमतस् तथागतप्रवेदिते धर्मविनये श्रद्धां प्रतिलभ्य यावद् दृष्टिम् ऋजुं कृत्वा, ततः परेणैकं वा द्वे वा संबहुलानि वा जन्मान्य् अभिनिर्वर्तयति विशेषाय परैति / नो चरमम् आत्मभावं प्रतिलभते, यत्र स्थितः परिनिर्वाति सम्यक्त्वं च न्यामम् अवक्रामति / अयम् उच्यते मध्यकुशलमूलसमन्वागतह्पुद्गलः //

(i)-b-ii-9-d ms.14a2l, sh.26-6, p.14b2, d.12b3, n.14a6, co.13b3, ch.400b12 तत्र कतमो ऽधिमात्रकुशलमूलसमन्वागतः पुद्गलः / यः पुद्गलो विशेषाय परैति स चरमम् आत्मभावं प्रतिलभते / यत्र स्थितः परिनिर्वाति सम्यक्त्वं च न्यामम् अवक्रामति / अयम् उच्यते ऽधिमात्रकुशलमूलसमन्वागतः पुद्गलः //

(i)-b-ii-9-e ms.14a3l, sh.26-9, p.14b3, d.12b3, n.14a7, co.13b5, ch.400b16 तत्र कतमो निष्ठाप्रायोगिकः पुद्गलः / यः पुद्गलश् चरमम् आत्मभावं प्रतिलभ्यास्रवक्षयाय सम्यगववादानुशासनीं सद्धर्मश्रवणं वा प्रतिलभ्य सम्यग् एव प्रयुज्यते, न चाद्यापि सर्वेण सर्वं सर्वथा प्रतिपद्यत आस्रवक्षयम् अनुप्राप्नोति, न निष्ठां गच्छति / अयम् उच्यते निष्ठाप्रायोगिकः पुद्गलः //

(i)-b-ii-9-f ms.14a4l, sh.26-15, p.14b6, d.12b5, n.14b2, co.13b7, ch.400b20 तत्र निष्ठागतः पुद्गलः कतमः / यः सम्यगवोदितः सम्यगनुशिष्टो यदुतास्रवक्षयाय, तथा तथा प्रतिपद्यते / यत् सर्वेण सर्वं सर्वथास्रवक्षयम् अनुप्राप्नोति, कृतकृत्यो भवति परमशीतीभावप्राप्तः / अयम् उच्यते निष्ठागतः पुद्गलः //

(i)-b-ii-9' ms.14a5l, sh.26-20, w.*65-14, p.14b8, d.12b6, n.14b6, co.14a2, ch.400b25 तत्र भव्यजातीयः पुद्गलो गोत्रं निश्रित्य गोत्रं प्रतिष्ठाय मृदूनि कुशलमूलानि प्रतिलभते, अवतीर्णश् च भवति / सो ऽवतीर्णो मृदूनि कुशलमूलानि निश्रित्य प्रतिष्ठाय मध्यानि कुशलमूलानि प्रतिलभते, तैश् चात्मानं परिपाचयति / स तथा परिपच्यमानो मध्यानि कुशलमूलानि निश्रित्य प्रतिष्ठायाधिमात्राणि कुशलमूलानि प्रतिलभते, परिपक्वश् च भवति / सो ऽधिमात्रकुशलमूलहेतुसमुदागतेनात्मभावप्रतिलम्भेन यदा संभारञ् च समुदानयति, चित्तैकाग्रताञ् च स्पृशति, सम्यक्त्वञ् च न्यामम् अवक्रामति, स्रोतआपत्तिफलं वा सकृदागामिफलं वानागामिफलं वा साक्षात्करोति / नो त्व् अग्रफलम् अर्हत्त्वम् साक्षात्करोति / तदा निष्ठाप्रायोगिक इत्य् उच्यते / यदा तु सर्वक्लेशप्रहाणम् अर्हत्त्वम् साक्षात्करोति, तदा निष्ठागतो भवति /

सैषादिमध्यपर्यवसाना सर्वश्रावकचर्या षड्भिः पुद्गलव्यवस्थानैः संदर्शिता भवति / तत्र गोत्रेणादिः श्रावकचर्यायाः (श्भ् इ 52) संदर्शितः / निष्ठया पर्यवसानम् / तदन्येन मध्यं संदर्शितम् //

(i)-b-ii-10 ms.14a8l, sh.27-2, p.15a7, d.13a4, n.15a2, co.14a7, ch.400c12 तत्रावतीर्णानां पुद्गलानां किं परिमाणनियतस् तुल्यश् च सर्वेषां कालो भवति परिनिर्वाणाय, आहोस्विद् अपरिमाणनियतो ऽतुल्यनिश्चयः सर्वेषां कालो भवति परिनिर्वाणाय / आह / नैषां परिमाणनियतः कालो नापि च तुल्यः सर्वेषां परिनिर्वाणाय / अपि तु यथायोगम् एषां यथाप्रत्ययलाभं परिनिर्वाणं वेदितव्यम् / केषांचिच् चिरेण, केषांचिन् नातिचिरेण, केषांचित् पुनः क्षिप्रम् एव परिनिर्वाणं भवति / अपि तु यो गोत्रस्थः पुद्गलः सर्वः क्षिप्रं परिनिर्वाति, सो ऽवश्यं त्रीणि जन्मान्य् अभिनिर्वर्तयति / एकस्मिन्न् अवतरति, एकस्मिन् परिपच्यते, एकस्मिन् जन्मनि परिपक्वो भवति, तत्रैव च परिनिर्वाति / नो चेत् परिनिर्वाति सो ऽवश्यं शैक्षः कालं करोति / परञ् च सप्तभवान् अभिनिर्वर्तयति / इदम् उच्यते ऽवतारव्यवस्थानम् //

(i)-b-iii-1 ms.14b2r, sh.28-14, w.*66-8, p.15b5, d.13b2, n.15a7, co.14b5, ch.400c24 अवतीर्णस्य पुद्गलस्य कतमानि लिङ्गानि / इह गोत्रस्थः पुद्गलो ऽवतीर्णमात्र एव यदा जन्मान्तरपरिवर्तेनापि स्मृतिसंप्रमोषं प्रतिलभते / स्वशास्तरि धर्मविनये वा सति, संविद्यमाने ऽपि दुराख्याते धर्मविनये स्वाख्याते ऽप्य् अनेकपर्यायेण दुराख्यातस्य धर्मविनयस्य वर्णम् स्तुतिम् आनुशंसं श्रुत्वा नावतरति, न प्रव्रजति / प्रव्रजितो ऽप्य् अवतीर्णो लघु लघ्व् एव प्रत्युदावर्तते / प्रकृत्यैव चास्य तत्रारोचकः संतिष्ठते / मधुनि जातस्येव च प्राणकस्य शुक्ते प्रक्षिप्तस्य, कामोपभोगिनो वा कर्दमे स्यन्दनिकायां प्रक्षिप्तस्य, यथापि तत् पूर्वकेणैव हेतुबलाधानेन // स्वाख्यातस्य वा पुनर् धर्मविनयस्य नैव वर्णस्तुतिम् आनुशंसं शृणोति वा / अल्पमात्रम् अवरमात्रं वा श्रुत्वा, अश्रुत्वा वा, (श्भ् इ 54) लघु लघ्व् एवावतरति प्रव्रजति वा / तथा प्रव्रजितश् चावतीर्णो न प्रत्युदावर्तते / प्रकृत्यैव चास्य तत्र रुचिः संतिष्ठते / मधुप्राणकस्येव मधुनि, कामोपभोगिनो वा प्रणीतायां कामचर्यायाम् / यथापि तत् पूर्वकेणैव हेतुबलाधानेन / इदं प्रथमम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-2 ms.14b5r, sh.29-14, w.*66-12, p.16a4, d.13b7, n.15b6, co.15a5, ch.401a11 पुनर् अपरम् अवतीर्णः पुद्गलो न च तावद् विसंयुक्तो भवत्य् अपायाक्षणगमनीयैः क्लेशैः, न च पुनर् अक्षणेषूपपद्यते / अवतीर्णं च पुद्गलं सन्धायोक्तं भगवता /

सम्यग्दृष्टिर् अधिमात्रा लौकिकी यस्य विद्यते / अपि जातिसहस्राणि नासौ गच्छति दुर्गतिम् //

स पुनर् यदाधिमात्रेषु कुशलमूलेषु प्रविष्टो भवत्य् अनुपूर्वेण परिपाकगमनीयेषु तदा नाक्षणेषूपपद्यते, न त्व् अन्येषु / इदं द्वितीयम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-3 ms.14b7l, sh.30-3, p.16a8, d.14a3, n.16a2, co.14a7, ch.401a18 पुनर् अपरम् अवतीर्णपुद्गलो बुद्धस्य वा धर्मस्य वा संघस्य वा गुनाञ् छ्रुत्वा, अनुस्मृत्या वा लभते चेतसः प्रसादम् उदारं कुशलं नैष्क्रम्योपसंहितं, भूयो भूयस् तेनालम्बनेन प्रसादद्रवचित्ततया अश्रुप्रपातान् रोमांचांश् च प्रतिलभते / इदं तृतीयम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-4 ms.14b8l, sh.30-9, p.16b2, d.14a4, n.16a3, co.15b2, ch.401a22 पुनर् अपरम् अवतीर्णः पुद्गलः प्रकृत्यैव तीव्रेण ह्रीव्यपत्राप्येण समन्वागतो भवति, यदुत सर्वसावद्यस्थानसमुदाचारेषु / इदं चतुर्थम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-5 ms.15a1l, sh.30-13, p.16b3, d.14a5, n.16a4, co.15b3, ch.401a26 पुनर् अपरम् अवतीर्णः पुद्गलः छन्दिको भवति / तीव्रच्छन्द उद्देशे (श्भ् इ 56) स्वाध्याये परिपृच्छायां योगे मनसिकारे, किंकुशलगवेषी च भवति / इदं पञ्चमम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-6 ms.15a1m, sh.30-17, p.16b4, d.14a6, n.16a5, co.15b4, ch.401a29 पुनर् अपरम् अवतीर्णः पुद्गलः सर्वकर्मान्तेष्व् अनवद्येषु सर्वसमादानेषु कुशलपक्षप्रयोगेषु दृढारम्भश् च भवति स्थिरारम्भश् च निश्चितारम्भश् च, यदुत समागमाय / इदं षष्ठम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-7 ms.15a2l, sh.31-1, p.16b6, d.14a7, n.16a6, co.15b6, ch.401b4 पुनर् अपरम् अवतीर्णः पुद्गलो मन्दरजस्कजातीयो भवति, मन्दमन्दं क्लेशपर्यवस्थानम् उत्पादयति न च पुनः प्रबन्धं स्थापयति, अशठश् च भवत्य् अमायावी निहतमदमानाहंकारो गुणाभिनिविष्टो दोषद्वेष्टा / इदं सप्तमम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

(i)-b-iil-8 ms.15a3l, sh.31-6, p.16b8, d.14b2, n.16b1, co.15b7, ch.401b8 पुनर् अपरम् अवतीर्णः पुद्गलो ऽसंलीनचित्तो भवत्य् उदारेष्व् अधिगम्येषु स्थानेषु नात्मानं परिभवति, नाप्रतिबलतायाम् अवस्थापयति, अधिमुक्तिबहुलो भवति / इदम् अष्टमम् अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गम् //

इमान्य् एवंभागीयानि प्रभूतान्य् अवतीर्णानां पुद्गलानां लिङ्गानि वेदितव्यानि येषाम् एतत् प्रदेशमात्रम् आख्यातम् //

पुनर् एतानि लिङ्गानि मृदुकुशलमूलस्थस्यावतीर्णस्य मृदूनि भवन्ति, सच्छिद्राण्य् अनिरन्तराण्य् अपरिशुद्धानि / मध्यकुशलमूलस्थितस्य मध्यानि / अधिमात्रकुशलमूलस्थितस्याधिमात्राणि, निश्छिद्राणि निरन्तराणि परिशुद्धानि / इमान्य् उच्यन्ते "अवतीर्णस्य पुद्गलस्य लिङ्गानि" यैर् लिङ्गैः समन्वागतो ऽवतीर्णो ऽवतीर्ण इति संख्यां गच्छति / तानि पुनर् एतानि गोत्रस्थानाम् अवतीर्णानां च पुद्गलानाम् आनुमानिकानि लिङ्गानि (श्भ् इ 58) वेदितव्यानि / बुद्धा एव तु भगवन्तः परमपारमिप्रप्ताश् च श्रावकास् तायिनस् तत्र प्रत्यक्षदर्शिनः, सुविशुद्धेन ज्ञानदर्शनेन प्रत्यनुभवन्ति, यदुत गोत्रं चावतारं च //

(i)-b-iv ms.15a6l, sh.32-3, w.*66-18, p.17a7, d.14b7, n.16b6, co.16a6, ch.401b26 अवतीर्णाः पुद्गलाः कतमे / अस्त्य् अवतीर्णः पुद्गलो ऽवतीर्ण एव न परिपच्यमानो न परिपक्वो न निष्क्रान्तः, अस्ति परिपच्यमानो न परिपक्वो न निष्क्रान्तः, अस्ति परिपक्वो न निष्क्रान्तः, अस्ति निष्क्रान्तो न परिपक्वः / एषां च पूर्ववद् विभागो वेदितव्यः // ये ऽपि तदन्ये मृद्विन्द्रियादयः पुद्गलाः गोत्रभूमौ निर्दिष्टा / तेषाम् इहापि यथायोगं विभागो वेदितव्यः //

तत्र यश् चायम् अवतारस्य स्वभावो यच् च व्यवस्थानं यानि चेमान्य् अवतीर्णानां लिङ्गानि ये चेमे ऽवतीर्णाः पुद्गलास् तत् सर्वम् अभिसंक्षिप्य"अवतारभूमिर्" इत्य् उच्यते //

उद्दानम् /

स्वभावस् तद्व्यवस्थानं लिङ्गं पुद्गल एव च / अवतारभूमिर् विज्ञेया सर्वम् एतत् समासतः //

श्रावकभूमाव् अवतारभूमिः समाप्ता //

(इ)-च् ms.15b1m, sh.33-1, w.*66-25, p.17b4, d.15a4, n.17a3, co.16b4, ch.401c11 नैष्क्रम्यभूमिः कतमा / आह / यच् च लौकिकेन मार्गेण वैराग्यगमनं, यच् च लोकोत्तरेण मार्गेण वैराग्यगमनं, यश् च तयोः सम्भारः, तद् एकध्यम् अभिसंक्षिप्य नैष्क्रम्यभूमिर् इत्य् उच्यते //

(i)-c-i ms.15b2l, sh.35-7, w.*66-33, p.17b6, d.15a5, न्17अ4, co.16b5, ch.401c18 लौकिकेन मार्गेण वैराग्यगमनं कतमत् / यथापीहैकत्यः कामधाताव् औदारिकदर्शी भवति / प्रथम एव स समापत्त्युपपत्तिके ध्याने विवेकजे प्रीतिसुखे शान्तदर्शी भवति / स तथादर्शी तद्बहुलविहारि सन् कामवैराग्यम् अनुप्राप्नोति, प्रथमं च ध्यानम् समापद्यते / एवं प्रथमध्यानाद् ऊर्ध्वम् सर्वास्व् अधरिमासु भूमिष्व् औदारिकदर्शि भवति, सर्वासु चोपरिमासु भूमिषु शान्तदर्शी, स तथादर्शी तद्बहुलविहारी समानो यावद् आकिञ्चन्यायतनाद् वैराग्यम् अनुप्राप्नोति नैवसंज्ञानासंज्ञायतनं च समापद्यते / इदम् उच्यते लौकिकेन मार्गेण वैराग्यगमनं, नास्त्य् अत उत्तरि नातो भूयः //

(i)-c-ii ms.15b3r, sh.36-2, w.*67-25, p.18a2, d.15b1, n.17a7, co.17a2, ch.402a2 lokottareṇa mārgeṇa vairāgyagamanaṃ katamat / yathāpīhaikatyaḥ satpuruṣāṇāṃ darśī, āryadharmeṣu kovidaḥ, ['phag pa'i chos rnams la bzo ba la la], duḥkhaṃ vā duḥkhato yathābhūtaṃ prajānāti, samudayaṃ vā samudayataḥ, nirodhaṃ vā nirodhataḥ, mārgaṃ vā mārgataḥ, śaikṣeṇa jñānadarśanena samanvāgataḥ / tataś cottari mārgaṃ bhāvayaṃs traidhātukebhyo darśanabhāvanāprahātavyebhyo dharmebhya ātmānaṃ visaṃyojayati, vimocayaty evaṃ cāsau traidhātukasamatikrānto bhavati / idam ucyate lokottareṇa mārgeṇa vairāgyagamanam //

(i)-c-iii ms.15b5m/12अ1म्, sh.36-11, w.*68-1, p.18a6, d.15b4, n.17b3, co.17a5, ch.402a10 तत्र संभारः कतमः / तद्यथा, आत्मसंपत्, परसंपत्, कुशलो धर्मच्छन्दः, शीलसंवरः, इन्द्रियसंवरः, भोजने मात्रज्ञता, पूर्वरात्रापररात्रं जागरिकानुयुक्तता, संप्रजानद्विहारिता, कल्याणमित्रता, सद्धर्मश्रवणचिन्तना, अनन्तरायः, त्यागः, श्रमणालंकारश् च, इतीमे धर्मा लौकिकलोकोत्तरवैराग्यगमनाय संभार इत्य् उच्यते //

1 (i)-c-iii-1,2,3 ms.12a1r, sh.37-4, p.18b2, d.15b7, n.17b6, co.17b1, ch.402a19 `` तत्र या चात्मसंपत् परसंपत् कुशलश् च धर्मच्छन्द एषां पूर्ववद् विभागो वेदितव्यः / यद् उक्तं निहीने बीजसमुदागमप्रत्यये //

(i)-c-iil-4 ms.12a2l, sh.37-7, p.18b3, d.15b7, n.17b6, co.17b, ch.402a21 तत्र शीलसंवरः कतमः / यथापीहैकत्यः शीलवान् विहरति, यावत् समादाय शिक्षते शिक्षापदेषु //

(i)-c-iil-4-a-(1)-i ms.12a2r, sh.37-10, p.18b4, d.16a2, n.18a1, co.17b3, ch.402a25 कथं शीलवान् विहरति / यथासमात्तेषु शिक्षापदेष्व् अविपन्नकायकर्मान्तश् च भवत्य् अविपन्नवाक्कर्मान्तश् च, अखण्डचारी, अच्छिद्रचारि / एवं शीलवान् भवति //

(i)-c-iil-4-a-(1)-ii ms.12a3m, sh.37-14, p.18b6, d.16a3, n.18a2, co.17b4, ch.402a27 कथं प्रातिमोक्षसंवरसंवृतो भवति / सप्तनैकायिकं शीलं प्रातिमोक्षसंवर इत्य् उच्यते / त एते निकायभेदेन बहवः संवरा भवन्ति / अस्मिंस् त्व् अर्थे भिक्षुसंवरम् अधिष्ठायाह प्रातिमोक्षसंवरसंवृतह्//

(i)-c-iil-4-a-(1)-iii ms.12a4l, sh.38-2, p.18b8, d.16a4, n.18a3, co.17b6, ch.402b2 कथम् आचारसंपन्नो भवति / यथापि तद् ईर्यापथं वेतिकरणीयं वा कुशलपक्षप्रयोगं वाधिष्ठाय लोकानुवर्तिना लोकानुत्क्रान्तेन विनयानुवर्तिना विनयानुत्क्रान्तेन चाचारेण समन्वागतो भवति //

(i)-c-iil-4-a-(1)-iii-(a) ms.12a4r, sh.38-6, p.19a1, d.16a5, n.18a4, co.17b7, ch.402b5 तत्रेर्यापथाधिष्ठान आचारः कथं न लोकोत्क्रान्तो न विनयोत्क्रान्तः / यथापि तद् यत्र चंक्रमितव्यं यथा चंक्रमितव्यं तत्र तथा चंक्रम्यते, येन न लोकगर्हितो भवति न सतां सम्यग्गतानां सत्पुरुषाणां सहधार्मिकाणां विनयधराणां विनयशिक्षितानाम् अवद्यो भवति गर्ह्यस्थानीयः / यथा चङ्क्रम एवं स्थानं निषद्या शय्या वेदितव्या //

(i)-c-iil-4-a-(1)-iii-(b) ms.12a5r, sh.38-14, p.19a4, d.16a7, n.18a7, co.18a2, ch.402b13 तत्रेतिकरणीयाधिष्ठान आचारः कथं न लोकोत्क्रान्तो भवति न विनयोत्क्रान्तः / इतिकरणीयम् उच्यते चीवराच्छादनम् उच्चारप्रस्रावम् उदकदन्तकाष्ठं ग्रामप्रवेशः पिण्डपातनिर्हारपरिभोगः पात्रनिर्मादनं स्थापनं च पादप्रक्षालनं शयनासनप्रज्ञप्तिः / तस्यैव चाभिसंक्षेपः पात्रकर्मचीवरकर्मेति / यद् वा पुनर् एवंभागीयं किंचित् तद् इतिकरणीयम् इत्य् उच्यते / तच् च यथायोगं यत्र कल्पयितव्यं, यथा च कल्पयितव्यं तत्र तथा कल्पयति / येन लौकिकानाम् अननुयोज्यो भवत्य् अविगर्हितः / विनयधराणां विनयशिक्षितानाम् अनपवाद्यो भवत्य् अविगर्हितः, सम्यग्गतानां सहधार्मिकाणाम् / एवम् इतिकरणीयाधिष्ठान आचारो लोकानुत्क्रान्तो भवति विनयानुत्क्रान्तश् च //

(i)-c-iil-4-a-(1)-iii-(c) ms.12b1l, sh.39-6, p.19b2, d.16b4, n.18b4, co.18a7, ch.402b26 तत्र कुशलपक्षप्रयोगाधिष्ठान आचारः कथं लोकानुत्क्रान्तश् च भवति विनयानुत्क्रान्तश् च / कुशलपक्ष उच्यते तद्यथा स्वाध्यायो गुरूणाम् सामीचीकर्मोपस्थानं च, तथा ग्लानोपस्थानम्, अन्यो ऽन्यम् अनुकम्पाचित्तम् उपस्थाप्य च्छन्ददानं, उद्देशः / प्रयोगः परिपृच्छा धर्मश्रवणदक्षस्यानलसस्य, विज्ञानां सब्रह्मचारिणां कायेन वैयापृत्यक्रिया, परेषां च कुशलपक्षसमादापना धर्मदेशना / प्रतिसंलयनप्रवेशपर्यङ्कनिबन्धनिषद्या, इति य एवंभागीया अप्य् अन्ये धर्मा अयम् उच्यते कुशलपक्षप्रयोगः / स एवं कुशलपक्षप्रयोगो यथायोगं यथा परिकीर्तितं, यत्र कल्पयितव्यं तत्र तथ कल्पयति / येन नानुयोज्यो भवति गर्हितो लौकिकानां विनयधराणां विनयशिक्षितानां सतां सम्यग्गतानाम् सत्पुरुषाणां सहधार्मिकाणाम् / अयम् उच्यते कुशलपक्षप्रयोगाधिष्ठान आचारो लोकानुत्क्रान्तो विनयानुत्क्रान्तश् च / य एभिर् आकारैः संपन्न आचार इयम् उच्यत आचारसंपत् / एवं चाचारसंपन्नो भवति //

(i)-c-iil-4-a-(1)-iv ms.12b4l, sh.40-5, p.20a1, d.17a3, n.19a2, co.18b6, ch.402c15 कथं च गोचरसंपन्नो भवति / पञ्च भिक्षोर् अगोचराः / कतमे पञ्च / तद्यथा घोषो वेश्यं पानागारो राजकुलं चण्डालकठिनम् एव पञ्चमम् इति / य एतांस् तथागतप्रतिक्षिप्तान् अगोचरान् वर्जयित्वान्यत्र गोचरे चरत्य् अनवद्ये तत्र कालेनैवं गोचरसंपन्नो भवति //

(i)-c-iil-4-a-(1)-v ms.12b5l, sh.41-1, p.20a4, d.17a5, n.19a4, co.19a1, ch.402c20 कथम् अणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी भवति / अणुमात्रम् अवद्यम् उच्यते क्षुद्राणुक्षुद्राणि शिक्षापदानि, येष्व् अध्यापत्तिर् व्युत्थानं च प्रज्ञायते, तेषां याध्यापत्तिर् इदम् अवद्यम् अणुमात्रम् / पुनस् तथा हि तस्या अध्यापत्तेर् अल्पकृच्छ्रेण व्युत्तिष्ठते, येन तद् अणुमात्रम् इत्य् (श्भ् इ 68) उच्यते / तत्र कथं भयदर्शी भवति / "मा हैवाहम् एषाम् अध्यापत्तिहेतोर् अभव्यो वा स्याम् अप्राप्तस्य प्राप्तये, अनधिगतस्याधिगमाय, असाक्षात्कृतस्य साक्षात्क्रियायै, अपायगो वा स्याम् अपायगामी, आत्मा वा मे अपवदेत्, शास्ता वा देवता वा विज्ञा वा सब्रह्मचारिणो धर्मतया विगर्हेयुः, दिग्विदिक्षु च मे पापको वर्णकीर्तिशब्दश्लोको ऽभ्युद्गच्छेत्" / स एभ्यो दृष्टधर्मसांपरायिकेभ्यस् तद्धेतुकेभ्यो ऽनिष्टेभ्यो धर्मेभ्यो भयदर्शी भवति / येन तानि क्षुद्राणुक्षुद्राणि शिक्षापदानि जीवितहेतोर् अपि न संचिन्त्याध्यापद्यते / कदाचित् कर्हिचित् स्मृतिसंप्रमोषाद् अध्यापन्नो लघु लघ्व् एव यथाधर्मं प्रतिकरोति व्युत्तिष्ठते / एवम् अणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी भवति //

(i)-c-iil-4-a-(1)-vi ms.12b8r, sh.41-19, p.20b3, d.17b4, n.19b3, co.19a7, ch.403a5 कथं समादाय शिक्षते शिक्षापदेषु / आह / पूर्वम् अनेन प्रातिमोक्षसंवरसमादाने ज्ञप्तिचतुर्थेन कर्मणोपसंपद्यमानेन कतिपयानां शिक्षापदानां शरीरं श्रुतं, सातिरेकं च तदन्यम् अर्धतृतीयं शिक्षापदशतं प्रातिमोक्षसूत्रोद्दिष्टं प्रतिज्ञयैवोपगतं "सर्वत्र शिक्षिष्यामी"ति, आचार्योपाध्यायानाम् अन्तिकाच् छ्रुत्वा, आलप्तकसंलप्तकसंस्तुतकसप्रियकानाम् / अर्धार्धमासं च प्रातिमोक्षसूत्रोद्देशतः, ततश् च तेन सर्वशिक्षापदसमादानात् प्रातिमोक्षसंवरः प्रतिलब्धः / तत उत्तरकालं येषु शिक्षापदेषु कुशलो भवति तानि तावन् नाध्यापद्यते / अध्यापन्नश् च यथाधर्मं प्रतिकरोति / येषु पुनः (श्भ् इ 70) शिक्षापदेष्व् अकुशलो भवति, अव्युत्पन्नबुद्धिः तानि पूर्वं प्रतिज्ञासमादानेन समादत्तान्य् एतर्हि व्युत्पत्तिकौशल्यतया समाददाति / तेभ्यः पूर्वं यथापरिकीर्तितेभ्यः स्थानेभ्य आचार्यस्य वोपाध्यायस्य वा पूर्ववत्, व्युत्पत्तिकौशल्यतया च पुनः समादाय, यथानुशिष्टो ऽन्यूनम् अनधिकं शिक्षते तेषु गुरुगुरुस्थानीयव्यपदिष्टेषु शिक्षापदेषु, अविपरीतग्राही च भवत्य् अर्थस्य व्यञ्जनस्य च / एवं समादाय शिक्षते शिक्षापदेष्व् अयम् / तावद् विभंगः शीलसंवरस्य विस्तरकृतः //

(i)-c-iil-4-a-(2) ms.13a4m, sh.42-21, w.*68-34, p.21a3, d.18a3, n.20a2, co.19b7, ch.403a22 तत्र कतमः समासार्थः / तत्रायं समासार्थस् त्रिलक्षण एव शीलस्कन्धः परिदीपितो भगवता, तद्यथाविप्रणाशलक्षणः, स्वभावलक्षणः, स्वभावगुणलक्षणश् च //

(i)-c-iil-4-a-(2)-i यथा कथम् इति यत् तावद् आह शीलवान् विहरतीत्य् अनेन तावद् अविप्रणाशलक्षणं शीलसंवरस्याख्यातम् //

(i)-c-iil-4-a-(2)-ii यत् पुनर् आह प्रातिमोक्षसंवरसंवृत इत्य् अनेन स्वभावलक्षणम् आख्यातम् //

(i)-c-iil-4-a-(2)-iii, इव्, व्, वि यत् पुनर् आह / आचारगोचरसंपन्न इति, अनेन परम् उपनिधाय तथा समादत्तस्य प्रातिमोक्षसंवरस्य गुणलक्षणम् आख्यातम् //

तथापि परे ताम् आचारगोचरसंपदम् उपलभ्याप्रसन्नाश् च प्रसीदन्ति, प्रसन्नानां च भवति भूयोभावः, प्रसन्नाश् च प्रसन्नाधिकारं कुर्वन्ति / न च मनांसि प्रदूषयन्ति, नावर्णं निश्चारयन्ति / अन्यथा शीलसंपन्नस्याचारगोचरसंपन्नस्यायं पराधिपतेयो गुण आनुशंसा न भवेत्, (श्भ् इ 72) एतद्विपर्ययेण वास्य दोष एव भवेत् //

यत् पुनर् आह / अणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी समादाय शिक्षते शीक्षापदेष्व् इति, अनेनाध्यात्माधिपतेयगुणानुशंसलक्षणम् आख्यातम् / तत् कस्य हेतोः / यद् अप्य् एवम् आचारगोचरसंपन्नः पराधिपतेयं गुणानुशंसं प्रतिलभेत, अपि तु शीलं विपादयित्वा तद्धेतोस् तत्प्रत्ययम् अपायेषूपपद्यते / अभव्यतां वाप्राप्तस्य प्राप्तये पूर्ववत् //

यत् पुनर् अणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी भवति / प्राग् एवाधिमात्रेषु समादाय च शिक्षते शिक्षापदेषु तस्मात् तद्धेतोस् तत्प्रत्ययं कायस्य भेदात् सुगताव् उपपद्यते / भव्यो वा भवत्य् अप्राप्तस्य प्राप्तये पूर्ववद् / अनेन कारणेनाध्यात्माधिपतेयो ऽयं शीलसंवरस्य गुणानुशंस इत्य् उच्यते //

(i)-c-iil-4-a-(2)-i' ms.13b2l, sh.44-4, p.21b7, d.18b4, n.20b3, co.20b1, ch.403b15 अपरः पुनः पर्यायः / समासतो भगवता समादत्तशीलता परिदीपिता, नैर्याणिकशीलता च, शीलभावना च /

तत्र यत् तावद् आह / "शीलवान् विहरती"त्य् अनेन समादत्तशीलताख्याता //

(i)-c-iil-4-a-(2)-ii' यत् पुनर् आह / "प्रातिमोक्षसंवरसंवृत" इत्य् अनेन नैर्याणिकशीलताख्याता / तथा हि प्रातिमोक्षसंवरसंगृहीतं शीलम् अधिशीलं शिक्षेत्य् उच्यते / अधिशीलं च शिक्षां निश्रित्य, अधिचित्तं च, अधिप्रज्ञं च सिक्षां भावयत्य्, एवम् असौ सर्वदुःखक्षयाय निर्यातो भवति / यदुताधिशीलं प्रतिष्ठाय पूर्वंगमं कृत्वा तस्मात् प्रातिमोक्षसंवरो नैर्याणिकं शीलम् इत्य् उच्यते //

(i)-c-iil-4-a-(2)-iii',इव्ऽ,व्ऽ,विऽ यत् पुनर् आह / "आचारगोचरसंपन्नो ऽणुमात्रेष्व् अवद्येषु भयदर्शी समादाय शिक्षते शिक्षापदेष्व्" इत्य् अनेन शीलभावनाख्याता / एभिर् आकारैस् तत् प्रातिमोक्षसंवरशीलं भावयितव्यम् / एवं च भावितं सुभावितं (श्भ् इ 74) भवतीति /

स एष एकः शीलसंवरः षडाकारदेशनाप्रत्युपस्थानो वेदितव्यः //

(i)-c-iil-4-b ms.13b5l, sh.44-21, w.*69-22, p.22a6, d.19a3, n.21a1, co.21a1, ch.403b29 स खलु एष शीलसंवरो दशभिः कारणैर् विपन्नो वेदितव्यः / विपर्ययाद् दशभिश् चैव कारणैः संपन्नः //

कतमैर् दशभिः कारणैर् विपन्नो भवति / आदित एव दुर्गृहीतो भवति, अतिलीनो भवति, अतिसृतो भवति, प्रमादकौसीद्यपरिगृहीतो भवति, मिथ्याप्रणिहितो भवति, आचारविपत्त्या परिगृहीतो भवति, आजीवविपत्त्या परिगृहीतो भवति, अन्तद्वयपतितो भवति, अनैर्याणिको भवति, समादानपरिभ्रष्टश् च भवति //

(i)-c-iil-4-b-(1) ms.13b6m/9ब्6म्, sh.45-8, p.22b1, d.19a5, n.21a3, co.21a3, ch.403c6 तत्र कथम् आदितो दुर्गृहीतं शीलं भवति / यथापीहैकत्यो राजाभिनिर्णीतो वा प्रव्रजितश्, चौराभिनिर्णीतो वा, ऋणार्तो वा, भयार्तो वा, अजीविका भयभीतो वा, न श्रामण्याय, न ब्राह्मण्याय, नात्मशमाय, नात्मदमाय, नात्मपरिनिर्वाणाय / एवम् आदितो दुर्गृहीतो भवति //

(i)-c-iil-4-b-(2) ms.9b6m, sh.46-4, p.22b4, d.19a7, n.21a5, co.21a5, ch.403c13 कथम् अतिलीनो भवति / यथापीहैकत्यो ऽलज्जी भवति मन्दकौकृत्यः, शैथिलिकः शिथिलकारी शिक्षापदेषु / एवम् अतिलीनो भवति //

(i)-c-iil-4-b-(3) ms.9b7l, sh.46-7, p.22b5, d.19b1, n.21a6, co.21a6, ch.403c15 कथम् अतिसृतो भवति / यथापीहैकत्यो दुर्गृहीतग्राही भवत्य् अस्थानकौकृत्यः / सौकृत्यकरणीयेषु स्थानेषु कौकृत्यायमानः / अस्थाने परेषाम् अन्तिके परिभवचित्तं वाघातं वोत्पादयति प्रवेदयति / एवम् अतिसृतं भवति //

(i)-c-iil-4-b-(4) ms.10a1l, sh.46-11, p.22b7, d.19b2, n.21a7, चो,21ब्1, छ्,403च्19 कथं प्रमादकौसीद्यपरिगृहीतं भवति / यथापीहैकत्यो याम् अतीतम् अध्वानम् उपादायापत्तिम् आपन्नः, सा चानेन स्मृतिसंप्रमोषाद् एकत्या न यथाधर्मं प्रतिकृता भवति / यथातीतम् अध्वानम् उपादाय, एवम् अनागतं वर्तमानम् अध्वानम् उपादाय याम् आपत्तिम् आपन्नो भवति, सा चानेन स्मृतिसंप्रमोषाद् एकत्या न यथाधर्मं प्रतिकृता भवति / न च पूर्वम् एवापत्तेर् आयत्याम् अनध्यापत्तये तीव्रम् औत्सुक्यम् आपद्यते, यन् न्व् "अहं तथा तथा चरेयं विहरेयम्, यथा यथा चरन् विहरंश् चापत्तिं नाध्यापद्येय" / तथा च तथा चरति विहरति यथापत्तिम् अध्यापद्यते / सो ऽनेन पूर्वान्तसहगतेनापरान्तसहगतेन मध्यान्तसहगतेन पूर्वकालकरणीयेन सहानुचरेण च प्रमादेन समन्वागतः निद्रासुखं शयनसुखं पार्श्वसुखं च स्वीकरोति / अदक्षश् च भवत्य् अलसः, अनुत्थानसंपन्नः, न कर्ता भवति विज्ञानां सब्रह्मचारिणां कायेन वैयापृत्यम् / एवं प्रमादकौसीद्यपरिगृहीतं भवति //

(i)-c-iii-4-b-(5) ms.10a3r, sh.47-7, p.23a6, d.19b6, n.21b5, co.21b7, ch.404a4 कथं मिथ्याप्रणिहितं भवति / यथापीहैकत्यः प्रणिधाय ब्रह्मचर्यं चरति / "अनेनाहं शीलेन वा व्रतेन वा तपसा वा ब्रह्मचर्यवासेन वा देवो वा स्यां देवान्यतमो वा" / लाभसत्कारकामो भवति, परतः लाभसत्कारं प्रार्थयते, लाभसत्कारस्य स्पृहयति / एवं मिथ्याप्रणिहितं भवति //

(i)-c-iil-4-b-(6) ms.10a4m, sh.47-13, p.23a8, d.20a1, n.21b7, co.22a1, ch.404a9 कथम् आचारविपत्त्या परिगृहीतं भवति / यथापीहैकत्य ईर्यापथं वाधिष्ठायेतिकरणीयं वा कुशलपक्षप्रयोगं वा लोकोत्क्रान्तश् च भवति विनयोत्क्रान्तश् च पूर्ववद् / एवम् आचारविपत्त्या परिगृहीतं भवति //

(i)-c-iil-4-b-(7) ms.10a5m, sh.47-17, p.23b2, d.20a2, n.22a1, co.22a2, ch.404a13 कथम् आजीवविपत्त्या परिगृहीतं भवति / यथापीहैकत्यो महेच्छो भवत्य् असंतुष्टो दुष्पोषो दुर्भरजातीयः / स चाधर्मेण चीवरं (श्भ् इ 78) पर्येषते न धर्मेण, अधर्मेण पिण्डपातं शयनासनं ग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारं पर्येषते न धर्मेण / स च चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैसज्यपरिष्कारहेतोर् आत्मनो गुणसंभावनानिमित्तम् अप्राकृतं विठपितम् ईर्यापथं कल्पयति, अनुद्धतेन्द्रियताम् अचपलेन्द्रियतां शान्तेन्द्रियतां च परेषाम् उपदर्शयति / येनास्य परे गुणसंभावनाज्ञाता दातव्यं कर्तव्यं मन्यन्ते, यदुत चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैसज्यपरिष्कारान् / ध्वाङ्क्षश् च भवति मुखरः प्रगल्भः केलायिता नामगोत्रोद्गृहीता बहुश्रुतो भवति धर्मधरः / लाभकारणाद् एव च परेषां धर्मं संलपति बुद्धभाषितं वा श्रावकभाषितं वा, आत्मनो वा गुणान् भूतान् वा किंचिद् वा पुनः समारोप्य स्वयम् एव वक्ता भवति, लापयति वा परैः / अनुत्तरेण वोपदर्शयिता, चीवरार्थी वा, अन्यतमान्यतमेन वा श्रामणकेन परिष्कारेणार्थी प्रभूतेन वाग्रतरेण वा / अविहन्यमानो ऽपि प्राकृतस्य चीवरस्योपदर्शयिता भवति, अप्य् एवर्न् श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयः चीवरेण विघातं संलक्षयित्वा प्रभूतं प्रणीतं चीवरं दातव्यं कर्तव्यं मंस्यन्ते / यथा चीवरम् एवम् अन्यतमान्यतमं श्रामणकं जीवितपरिष्कारम् /

श्राद्धानां च ब्राह्मणगृहपतीनाम् अन्तिकाद् यथाकामं वालभमानः, असत्सु वासंविद्यमानेषु भोगेष्व् अलभमान एवं चोपरोधेन याचते निष्पिष्य, निष्पिष्यापि चैनान् परुषयत्य् अपि / हीनं वा पुनर् लब्ध्वा तथा संविद्यमानेषु भोगेषु तं लाभं पंसयत्य् अवसादयति / संमुखं च दातारं दानपतिम् एवं चाह "हं भो, कुलपुत्र, सन्त्य् एके कुलपुत्राः कुलदुहितरश् च ये तवान्तिकान् नीचकुलीनतराश् च दरिद्रतराश् च / ते पुनर् एवं चैवं च प्रणीतदायिनो मन-आपदायिनश् च / कस्मात् त्वं तेषाम् अन्तिकाद् उच्चकुलीनतरश् चाढ्यतरश् च समान एवम् अमना-आपदायी, चाप्रणीतपरीत्तदायी चे"ति / य एभिर् आकारैः कुहनां वा निश्रित्य लपनां वा नैमित्तिकतां वा (श्भ् इ 80) नैष्पेषिकतां वा लाभेन वा लाभं निश्चिकीर्षतां चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारान् परतः पर्येषते, सो ऽधर्मेण / यः पुनर् अधर्मेण सो ऽस्य भवति मिथ्याजीवः / एवं तच् छीलम् आजीवविपत्त्या परिगृहीतं भवति //

(i)-c-iil-4-b-(8) ms.10b5m, sh.49-22, p.24b4, d.21a1, n.22b6, co.23a1, ch.404b16 कथम् अन्तद्वयपतितं भवति / यथापीहैकत्यः कामसुखल्लिकानुयुक्तो भवत्य् अध्यवसितः, तान् परतः प्रतिलब्धान् धर्मेण वाधर्मेण वा चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैसज्यपरिष्कारान् परिभुङ्क्ते, आदीनवादर्शी निःसरणम् अप्रजानन् / अयम् उच्यत एको ऽन्तः / पुनर् अपरम् इहैकत्य आत्मक्लमथानुयुक्तो भवत्य् अनेकपर्यायेणात्मानम् आतापयति संतापयति कष्टव्रतसमादायी च भवति / तद्यथा कण्ठका पाश्रयो वा भवति भस्मापाश्रयो मुसलापाश्रयः फलकापाश्रयो भवति / उत्कुटुकस्थितो भवत्य् उत्कुटुकप्रहाणयोगम् अनुयुक्तः / अग्निपरिचारको भवति, यावत् त्रिर् अप्य् अग्निं परिचरति / उदकम् अध्यारोहो भवति, यावत् त्रिर् अप्य् उदकम् अध्यारोहति / एकपादकः स्थित्वा यतः सूर्यस् ततः परिवर्तते / इति यो वा पुनर् अप्य् एवंभागीय आत्मक्लमथानुयोगः/ अयम् उच्यते द्वितीयो ऽन्तः / एवम् अन्तद्वयपतितं भवति //

(i)-c-iil-4-b-(9) ms.11a1r, sh.50-16, p.25a3, d.21a6, n.23a5, co.23a6, ch.404b26 कथम् अनैर्याणिकं भवति / यथापीहैकत्यः शीलं वा व्रतं वा दृष्ट्या परामृशति / "अनेनैव शीलेन वा व्रतेन वा शुद्धिर् भविष्यति / मुक्तिर् निर्याणं भविष्यती"ति / सर्वं च शीलम् इतो बाह्यानां सुरक्षितम् अपि सुविशुद्धम् अपि तद् उपमया विशुद्ध्यानैर्याणिकम् इत्य् उच्यते / एवम् अनैर्याणिकं भवति //

(i)-c-iil-4-b-(10) ms.11a2r, sh.51-4, p.25a6, d.21b1, n.23a6, co.23b1, ch.404c1 कथं समादानपरिभ्रष्टं भवति / यथापीहैकत्यः सर्वेण सर्वम् अलज्जी भवति निरपेक्षः श्रामण्ये, स च भवति दुःशीलः पापधर्मा अन्तःपूतिर् अवस्रुतः कशम्बकजातः शंखस्वरसमाचारः, अश्रमणः श्रमणप्रतिज्ञः, अब्रह्मचारी ब्रह्मचारिप्रतिज्ञः एवम् समादानपरिभ्रष्टं भवति //

एभिर् दशभिः कारणैर् विपन्नं शीलं शीलविपत्तिर् इत्य् उक्ता भगवता / अपि च शीलव्यसनम् अप्य् उक्तं भगवता / तच् चैभ्यः कारणेभ्यो द्वाभ्यां कारणाभ्यां वेदितव्यं, या चानैर्याणिकता यश् च समादानभ्रंशः, तदन्यैश् च कारणैः शीलविपत्तिर् एव वेदितव्या //

(i)-c-iil-4-c ms.11a4m, sh.51-16, p.25b3, d.21b4, n.23b3, co.23b5, ch.404c10 एषाम् एव च कृष्णपक्सव्यवस्थितानां कारणानां विपर्ययेण शुक्लपक्ष्यैः कारणैः शीलसंपत्तिर् वेदितव्या शीलविशुद्धिश् च //

(i)-c-iil-4-d ms.11a4r, sh.52-1, w.'69-36, p.25b4, d.21b5, n.23b4, co.23b6, ch.404c11 क्वचित् पुनर् भगवता शीलं मूलार्थेनोक्तम् / यथोक्तम् /

सुप्रतिष्ठितमूलः स्याच् चित्तस्योपशमे रतः / संयुक्तो च विसंयुक्तो दृष्ट्यादृष्ट्यार्यपापया // इति गाथा //

क्वचिद् अलंकारशब्देनोक्तं / यथोक्तं / शीलालंकारसंपन्नो भिक्षुर् वा भिक्षुणी वा / अकुशलं प्रजहाति कुशलं भावयति /

क्वचिद् अनुलेपनशब्देनोक्तम् / यत्राह / शीलानुलेपनसंपन्नो भिक्षुर् वा भिक्षुणी वेति पूर्ववत् /

क्वचिद् गन्धशब्देनोक्तम् / अस्ति तद् आनन्द गन्धजातम् यस्यानुवातम् अपि गन्धो वाति, प्रतिवातम् अप्य्, अनुवातम् अपि प्रतिवातम् अपि गन्धो वाति /

क्वचिद् सुचरितशब्देनोक्तम् / यत्राह / कायसुचरितस्येष्टो विपाको दृष्टे धर्मे ऽभिसंपराये च एवं वाक्सुचरितस्य /

क्वचिद् संवरशब्देनोक्तम् / यत्राह / दाता दानपतिः शीलवान् भवति / संवरस्थाय्य् आगमदृष्टिः फलदर्शी //

अपि चोक्तम् / शीलवान् विहरति, प्रातिमोक्षसंवरसंवृत इति विस्तरः //

(i)-c-iil-4-d-(1) ms.11a7m, sh.53-6, p.26a4, d.22a3, n.24a3, co.24a5, ch.405a2 केन कारणेन भगवता शीलं मूलशब्देनोक्तं प्रतिष्ठार्थाधारार्थो मूलार्थः / तच् चैतच् छीलं सर्वेषाम् एव लौकिकलोकोत्तराणां गुणानाम् अनवद्यानाम् अग्र्यानां प्रवरानाम् सुखाहाराणां, प्रतिष्ठास्थानीयं (श्भ् इ 86) चोत्पत्तये प्रतिलंभाय तस्मान् मूलशब्देनोच्यते / तद्यथा पृथिवी प्रतिष्ठा भवत्य् आधारस् तृणगुल्मौषधिवनस्पतीनाम् उत्पत्तये, एवम् एव शीलं विस्तरेण पूर्ववद् वाच्यम् //

(i)-c-iil-4-d-(2) ms.11b2l, sh.53-4, p.26a7, d.22a6, n.24a5, co.24a7, ch.405a7 केन कारणेन शीलम् अलंकारशब्देनख्याताम् / आह / यानि तदन्यानि भूषणानि तद्यथा हर्षा वा, कटका वा, केयूरा वा, मुद्रिका वा, जातरूपरजतमाला वा, तानि यावाद् अयं दह्रो भवति शिशुः कृष्णकेशः प्रत्यग्रयौवनसमन्वागतः तावद् अस्य विभूषणानि प्रावृतानि शोभामात्रां जनयन्ति / न त्व् एवं पुनर् जीर्णस्य, वृद्धस्य, महैइअस्याशीतिकस्य वा, नावतिकस्य वा, खण्डदन्तस्य, पलितशिरसो, नान्यत्र तैर् विभूषणैः प्रावृतैः स विडम्बित इव ख्याति / आरोग्यव्यसने वा, भोगव्यसने वा, ज्ञातिव्यसने वा प्रत्युपस्थिते न शोभते / शीलं पुनः सर्वेषां सर्वकालं च शोभाकरं भवति / तस्माद् अलंकारशब्देनोच्यते //

(i)-c-iil-4-d-(3) ms.11b3r, sh.54-9, p.26b3, d.22b1, n.24b1, co.24b3, ch.405a16 केन कारणेन शीलम् अनुलेपनशब्देनोक्तम् / तत् खलु कुशलम् अनवद्यं शीलसमादानं सर्वदौःशील्यसमादानहेतुकं कायपरिदाहं चित्तपरिदाहम् अपनयति / घर्माभितप्तस्योत्तमग्रीष्मपरिदाहे काले प्रत्युपस्थिते चन्दनानुलेपनं वा कर्पूरानुलेपनं वा / अनेन कारणेन शीलम् अनुलेपनशब्देनोच्यते //

(i)-c-iil-4-d-(4) ms.11b4r, sh.54-15, p.26b6, d.22b3, n.24b3, co.24b5, ch.405a21 केन कारणेन शीलं गन्धजातशब्देनोच्यते / शीलवतः खलु पुरुषपुद्गलस्य दिग्विदिक्षु कल्याणः कीर्तियशःशब्दश्लोको निश्चरति / विविधानां (श्भ् इ 88) वा मूलगन्धजातानां सारगन्धजातानां वा, पुष्पगन्धानां वा वातेरितानां दिग्विदिक्षु मन-आपो गन्धो निश्चरति / अनेन कारणेन शीलं गन्धजातशब्देनोच्यते //

(i)-c-iil-4-d-(5) ms.11 ब्6ल्, sh.54-2, p.26b8, d.22b5, n.24b5, co.24b7, ch.405a25 केन कारणेन शीलं सुचरितशब्देनोच्यते / सुखगामिन्य् एषा चर्या स्वर्गगामिनी सुगतिगामिनी / एषा चर्या तस्मात् सुचरितम् इत्य् उच्यते //

(i)-c-iil-4-d-(6) ms.11b6m, sh.55-2, p.27a2, d.22b6, n.24b5, co.25a1, ch.405a27 केन कारणेन शीलं संवरशब्देनोच्यते / निवृत्तिस्वभाव एष धर्मो निवृत्तिलक्षणो विरतिस्वभावः / तस्मात् संवरशब्देनोच्यते //

(i)-c-iil-4-e ms.11b7m, sh.55-4, p.27a3, d.22b7, n.24b6, co.25a2, ch.405a29 अस्य पुनः शीलसंवरस्य त्रिविधा प्रत्यवेक्षा परिशुद्धिनिमित्तम् / कतमा त्रिविधा / यदुत कायकर्मप्रत्यवेक्षा, वाक्कर्मप्रत्यवेक्षा, मनस्कर्मप्रत्यवेक्षा //

(i)-c-iil-4-e-(1) ms.12a1lv8a1l, sh.55-8, p.27a4, d.23a1, n.24b7, co.25a3, ch.405b2 कथम् एतानि कर्माणि प्रत्यवेक्षमाणः शीलसंवरं परिशोधयति / यत् कर्म कायेन प्रणिहितं भवति कर्तुं तद् एवं प्रत्यवेक्षते / "किन् नु व्याबाधिकं मे एतत् कायकर्मात्मनः परेषाम्, अकुशलं दुःखोदयं दुःखविपाकम् आहोस्विद्, अव्याबाधिकं मे एतत् कायकर्म आत्मनः परेषां कुशलं सुखोदयं सुखविपाकं" / सचेत् स एवं प्रत्यवेक्षमाणो जानाति, "व्याबाधिकं मे एतत् कायकर्मात्मनो वा परस्य वाकुशलं दुःखोदयं, दुःखविपाकं", स प्रतिसंहरति, तत्कर्म (श्भ् इ 90) न करोति, नानुप्रयच्छति / सचेत् पुनर् जानात्य् अव्याबाधिकं मे एतत् कायकर्म कुशलं पूर्ववत्, स करोति तत् कायेन कर्म न प्रतिसंहरति, अनुप्रयच्छति / यद् अप्य् अनेनातीतम् अध्वानम् उपादाय कायेन कर्म कृतैः भवति / तद् अप्य् अभीक्ष्णं प्रत्यवेक्षते / "किं नु व्याबाधिकं मे एतत् पूर्ववत् / सचेत् स एवं प्रत्यवेक्ष्माणो जानाति व्याबाधिकं मे एतत्" कायकर्म पूर्ववत् / सविज्ञानां सब्रह्मचारिणाम् अन्तिके प्रतिदेशयति, यथाधर्मं प्रतिकरोति / सचेत् पुनर् एवं प्रत्यवेक्षमाणो जानात्य् अव्याबाधिकं मे एतत् कायकर्म पूर्ववत् / स तेनैव प्रीतिप्रामोद्येनाहोरात्रानुशिक्षी बहुलं विहरत्य्, एवम् अस्य तत् कायकर्म सुप्रत्यवेक्षितं च भवति, सुविशोधितं च यदुतातीतानागतप्रत्युत्पन्नेष्व् अध्वसु //

(i)-c-iil-4-e-(2) ms.8a4r, sh.56-17, p.27b5, d.23b1, n.25a7, co.25b3, ch.405b18 यथा कायकर्मैवं वाक्कर्म वेदितव्यम् //

(i)-c-iil-4-e-(3) ms.8a5l, sh.56-18, w/70-28, p.27b6, d.23b1, n.25b1, co.25b3, ch.405b19 atītān saṃskārān pratītyotpadyate manaḥ / anāgatān, pratyutpannān saṃskārān pratītyotpadyate manaḥ / tanmano 'bhīkṣṇaṃ pratyavekṣate, "kiṃ nu vyābādhikaṃ me etan manaḥ" pūrvavat / yāvan notpādayati, pratisaṃharati, nānuprayacchati tanmanaskarma / śuklapakṣeṇa punar utpādayati, na pratisaṃharati, anuprayacchati tanmanaskarma / evam anena tan manaskarma pratyavekṣitaṃ bhavati, supariśodhitaṃ, yadutātītānāgatapratyutpanneṣv adhvasu /

तत् कस्य हेतोः, अतीते ऽप्य् अध्वन्य् अनागते ऽपि प्रत्युत्पन्ने ऽपि ये केचिच् (श्भ् इ 92) छ्रमणा वा, ब्राह्मणा वा, कायकर्म, वाक्कर्म, मनस्कर्म प्रत्यवेक्ष्य परिशोध्य, परिशोध्य, बहुलं व्याहार्षुः, सर्वे ते एवं प्रत्यवेक्ष्य, परिशोध्य च / यथोक्तं भगवतायुस्मन्तं राहुलम् आरभ्य /

कायकर्माथ वाक्कर्म, मनस्कर्म च राहुल / अभीक्ष्णं प्रत्यवेक्षस्व, स्मरन् बुद्धानुशासनम् //

एतच् छ्रामणकं कर्म, अत्र शिक्षस्व राहुल / अत्र ते शिक्षमाणस्य, श्रेय एव न पापकम् //

तत्र यद् एवं विचिनोति "तत् कायकर्म, वाक्कर्म, मनस्कर्म किं व्याबाधिकं मे" इति विस्तरेण पूर्ववद्, इयं प्रत्यवेक्षणा, यत् पुनर् एकत्यं प्रतिसंहरति प्रतिदेशयत्य् एकत्यम् अनुप्रयच्छति / तेनैव प्रीतिप्रामोद्येनाहोरात्रानुशिक्षी बहुलं विहरतीयम् उच्यते परिशोधना //

(i)-c-iil-4-f ms.8a8m, sh.58-1, w.*71-9, p.28a7, d.24a1, n.25b7, co.26a3, ch.405c12 तत्रैवं परिशुद्धस्य शीलसंवरस्य दशानुशंसा वेदितव्याः /

कतमे दश //

(i)-c-iil-4-f-(1) ms.8a8r, sh.59-1, p.28a8, d.24a1, n.26a1, co.26a4, ch.405c13 इह शीलवान् पुरुषपुद्गलः शीलविशुद्धिम् आत्मनः प्रत्यवेक्षमाणो ऽविप्रतिसारं प्रोतिलभते / अविप्रतिसारिणः प्रामोद्यं प्रमुदितचित्तस्य प्रीतिर् जायते / प्रीतमनसः कायः प्रश्रभ्यते / स प्रश्रब्धकायः सुखं वेदयते / सुखितस्य चित्तं समाधीयते समाहितचित्तो यथाभूतं प्रजानाति / यथाभूतं पश्यति / यथाभूतं जानन् पश्यन् निर्विद्यते निर्विण्णो विरज्यते, विरक्तो विमुच्यते,विमुक्तस्य विमुक्तो ऽस्मी"ति ज्ञानदर्शनं भवति / यावन् निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वाति / यच् छीलवान् पुरुषपुद्गलः शीलविशुद्ध्यधिपतेयम् अविप्रतिसारं प्रतिलभते / अनुपूर्वेण यावन् निर्वाणगमनायायं प्रथमः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(2) ms.8b2m, sh.60-12, p.28b6, d.24a5, n.26a5, co.26b1, ch.405c22 पुनर् अपरं शीलवान् पुरुषपुद्ग्लः मरणकालसमये प्रत्युपस्थिते, "कृतं बत मे सुकृतं कायेन वाचा मनसा, न कृतं बत मे दुश्चरितं कायेन पूर्ववत्" इति "या गतिः कृतपुण्यानां कृतकुशलानाम् कृतभयभीरुत्राणानां तां गतिं प्रेत्य, गमिष्यामी"ति द्वितीयम् अविप्रतिसारं प्रतिलभते सुगतिगमनाय, अविप्रतिसारिणो हि पुरुषपुद्गलस्य भद्रकं मरनं भवति भद्रिका कालक्रिया भद्रको ऽभिसंपरायः / अयं द्वितीयः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(3) ms.8b3r, sh.60-1, p.29a2, d.24b1, n.26b1, co.26b4, ch.406a1 पुनर् अपरं शीलवतः पुरुषपुद्गलस्य दिग्विदिक्षु कल्याणो वर्णकीर्तियशशब्दश्लोको निश्चरति / अयं तृतीयः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(4) ms.8b4m, sh.61-3, p.29a3, d.24b2, n.26b2, co.26b5, ch.406a3 पुनर् अपरं शीलवान् पुरुषपुद्गलः सुखम् स्वपिति सुखं प्रतिबुध्यते / निष्परिदाहेन कायेन चित्तेन च / अयं चतुर्थः शीलानुशंसः//

(i)-c-iil-4-f-(5) ms.8b4r, sh.61-6, p.29a4, d.24b3, n.26b2, co.26b6, ch.406a5 पुनर् अपरं शीलवान् पुरुषपुद्गलः सुप्तो ऽपि देवानां रक्ष्यो भवति / अयं पञ्चमः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(6) ms.8b5l, sh.61-9, p.29a5, d.24b3, n.26b3, co.26b7, ch.406a7 पुनर् अपरं शीलवान् पुरुषपुद्गलः न शंकी भवति परतः पापस्य, न भीतो न संत्रस्तमानसः / अयं षष्ठः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(7) ms.8b5m, sh.61-12, p.29a6, d.24b4, n.26b4, co.27a1, ch.406a9 पुनर् अपरं शीलवान् पुरुषपुद्गलः बधकानां प्रत्यर्थिकानाम् अपिप्रत्यमित्राणां छिद्रप्राप्तो ऽपि रक्ष्यो भवति, सर्वदा "अयं पुरुषपुद्गल" (श्भ् इ 96) इति विदित्वा मित्रतां वापद्यते मध्यस्थतां वा / अयं सप्तमः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(8) ms.8b6l, sh.61-17, p.29a8, d.24b6, n.26b5, co.27a2, ch.406a13 पुनर् अपरं पूर्ववद् व्याडानां यक्षाणां नैवासिकानाम् अमनुष्याणां छिद्रप्राप्तो ऽपि रक्ष्यो भवति / यदुत तद् एव शीलम् अधिपतिं कृत्वा / अयम् अष्टमः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(9) ms.8b6m, sh.61-21, p.29b1, d.24b7, n.26b6, co.27a4, ch.406a16 पुनर् अपरं शीलवान् पुरुषपुद्गलः धर्मेणाल्पकृच्छ्रेण परतो लाभं लभते / यदुत चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारान्, यदुत शीलाधिकरणहेतोः सत्कृतश् च भवति, गुरुकृतो राज्ञां राजमात्राणां नैगमजानपदानां धनिनां श्रेष्ठिनाम् सार्थवाहानाम् / अयं नवमः शीलानुशंसः //

(i)-c-iil-4-f-(10) ms.8b7m, sh.62-5, p.29b4, d.25a2, co.27a6, n.27a1, ch.406a21 पुनर् अपरं पूर्ववत् सर्वप्रणिधानानि समृध्यन्ति / सचेद् आकांक्षते "कामधातौ क्षत्रियमहाशालकुलानां ब्राह्मणमहाशालकुलानां वा गृहपतिमहाशालकुलानां वा चतुर्महाराजकायिकानां वा देवानां, त्रायस्त्रिंशानां वा यामानां तुषितानां निर्माणरतीनां परनिर्मितवशवर्तिनां देवानां सभागतायोपपद्येय" इति, उपपद्यते यथापि तद् विशुद्धत्वाच् छीलानां /

सचेद् आकांक्षते "अहो वताहं ध्यानानि च समापद्य दृष्टे धर्मे सुखं विहरेयम् / रूपोपगानां च देवानां सभागतायोपपद्येय" इति, विहरत्य् उपपद्यते च / तच् च शीलवतो वीतरागस्य प्रणिधानं समृध्यति /

सचेद् आकांक्षते "ये ते शान्ता विमोक्षा अतिक्रम्य तान् आरुप्यान् चोपसंपद्य विहरयेय / आरूप्योपगतानां च देवानां सभागतायोपपद्येय" इति, पूर्ववत् //

सचेद् आकांक्षते "अत्यन्तनिष्ठनिर्वाणम् अधिगच्छेयम्" इत्य् अधिगच्छति // तच् च विशुद्धत्वाच् छीलानां सर्वत्र च वीतरागत्वात् /

अयं दशमः शीलानुशंसो वेदितव्यः //

निर्दिष्टः शीलस्कन्धो विभागशः, निर्दिष्टा विपत्तिसंपत्तिः, निर्दिष्टानि पर्यायनामानि, निर्दिष्टा परिशुद्धिप्रत्यवेक्षा, निर्दिष्टो ऽनुशंसः //

स एष सर्वाकारपरिपूर्णः शीलसंवरः संभारपरिगृहीत आख्यात उत्तनो विवृतः प्रकाशितो, यत्रात्मकामैः श्रामण्यब्राह्मण्यकामैः कुलपुत्रैः शिक्षितव्यम् //

उद्दानम् / विभङ्गस् त्रिविधो ज्ञेयः संपद् दशविधा भवेत् / पर्यायश् च षडाकारो विशुद्धिस् त्रिविधा मता / अनुशंसो दशविधः एषो ऽसौ शीलसंवरः /

(i)-c-iil-5-a-(1)-. ms.9a3r, sh.63-14, p.30b2, d.25b3, n.27b3, co.28a1,ch.406b17 इन्द्रियसंवरः कतमः / यथापीहैकत्यः इन्द्रियैर् गुप्तद्वारो विहरत्य् आरक्षितस्मृतिर् निपकस्मृतिर् इति विस्तरः /

तत्र कथम् इन्द्रियैर् गुप्तद्वारो विहरति / आरक्षितस्मृतिर् भवति निपकस्मृतिर् इति विस्तरेण यावद् रक्षति मन-इन्द्रियं मन-इन्द्रियेण संवरम् आपद्यते / एवम् इन्द्रियैर् गुप्तद्वारो विहरति //

(i)-c-iil-5-a-(1 )-इइ ms.9a4r, sh.64-6, p.30b3, d.25b6, n.27b6, co.28a4, ch.406b21 तत्र कथम् आरक्षितस्मृतिर् भवति / यथापीहैकत्येनेन्द्रियगुप्तद्वारताम् एवाधिपतिं कृत्वा श्रुतम् उद्गृहीतं भवति चिन्तितं वा पुनर् भावितं वा / तेन च श्रुतचिन्ताभावनाधिपतेया स्मृतिः प्रतिलब्धा भवति / स तस्या एव स्मृतेः प्रतिलब्धाया असंप्रमोषार्थम् अधिगमार्थम् अविनाशार्थं कालेन कालं तस्मिन्न् एव श्रुते योगं करोत्य् अभ्यासं करोति, चिन्तायां भावनायां योगम् अभ्यासं करोति / न भवति स्रस्तप्रयोगो निराकृतप्रयोगः, एवम् अनेन तस्याः श्रुतसमुदागतायाश् चिन्ताभावनासमुदागतायाः स्मृतेः कालेन कालं श्रुतचिन्ताभावनायोगक्रियाया आरक्षा कृता भवति / एवम् आरक्षितस्मृतिर् भवति //

(i)-c-iil-5-a-(1)-iii ms.9a6r, sh.65-9, p.30b7, d.26a2, n.28a2, co.28b1, ch.406c3 कथं निपकस्मृतिर् भवति / स तस्याम् एव स्मृतौ नित्यकारी च भवति निपुणकारी च भवति / तत्र या नित्यकारिता इयम् उच्यते सातत्यकारिता / तत्र या निपुणकारिता इयम् उच्यते सत्कृत्यकारिता / स एवं सातत्यकारी सत्कृत्यकारी निपकस्मृतिर् इत्य् उच्यते / स यथारक्षितस्मृतिर् भवति तथा तां स्मृतिं न संप्रमोषयति / स यथा निपकस्मृतिर् भवति तथा तस्याम् एवाप्रमुषितायां स्मृतौ बलाधानप्राप्तो भवति / येन शक्तो भवति प्रतिबलश् च रूपाणाम् अभिभवाय शब्दानां गन्धानां रसानाम् स्प्रष्टव्यानां धर्माणाम् अभिभवाय //

(i)-c-iil-5-a-(1)-iv ms.9b1m, sh.66-4, p.31a3, d.26a5, n.28a4, co.28b4, ch.406c10 कथं स्मृत्यारक्षितमानसो भवति / चक्षुः प्रतीत्य रूपाणि चोत्पद्यते चक्षुर्विज्ञानं, चक्षुर्विज्ञानानन्तरम् उत्पद्यते विकल्पकं मनोविज्ञानम्, येन विकल्पकेन मनोविज्ञानेन प्रियरूपेषु रूपेषु सम्रज्यते, अप्रियरूपेषु रूपेषु व्यापद्यते / स ताम् एवाधिपतिं कृत्वा तस्माद् अयोनिशोविकल्पात् संक्लेशसमुत्थापकात् तन् मानसं रक्षति, यथा संक्लेशो नोत्पद्यते / एवं श्रोत्रं घ्राणं जिह्वां कायं/ मनः प्रतीत्य धर्मांश् चोत्पद्यते मनोविज्ञानम् / तच् च मनोविज्ञानम् अस्त्य् अयोनिशोविकल्पसहगतं संक्लेशसमुत्थापकम् / येन प्रियरूपेषु धर्मेषु संरज्यते, अप्रियरूपेषु धर्मेषु व्यापद्यते, स तां स्मृतिम् एवाधिपतिं कृत्वा तस्माद् अयोनिशोविकल्पात् संक्लेशसमुत्थापकात् तन् मानसं रक्षति एवम् अस्य संक्लेशो नोत्पद्यते / एवं स्मृत्यारक्षितमानसो भवति //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v ms.9b4l, sh.66-19, p.31b2, d.26b3, n.28b3, co.29a3, ch.406c20 कथं समावस्थावचारको भवति / समावस्थोच्यते उपेक्षा कुशला वा अव्याकृता वा / स तस्माद् अयोनिशोविकल्पात् संक्लेशसमुत्थापकात् तन् मानसं रक्षित्वा कुशलायां वोपेक्षायाम् अव्याकृतायां वावचारयति / तेनोच्यते समावस्थावचारकः / एवं समावस्थावचारको भवति //

(i)-c-ii!-5-अ-(1)-व्-(अ) ms.9b5l, 6अ2म्, sh.67-3, p.31b4, d.26b5, n.28b5, co.29a5, ch.406c24 कथं पुनस् तस्माद् अयोनिशोविकल्पात् संक्लेशसमुत्थापकान् मानसं रक्षति / न निमित्तग्राही भवति तेषु रूपेषु शब्देषु गन्धेषु रसेषु स्प्रष्टव्येषु धर्मेषु नानुव्यञ्जनग्राही, यतो ऽधिकरणम् अस्य पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवेयुः / सचेत् पुनः स्मृतिसंप्रमोषात् क्लेशप्रचुरतया वा विवर्जयतो ऽपि निमित्तग्राहम् अनुव्यञ्जनग्राहम् उत्पद्यन्त एव पापका अकुशला ये धर्मा अनुस्रवन्त्य् एव चित्तं / तेषां संवराय प्रतिपद्यते / आभ्यां द्वाभ्याम् आकाराभ्यां तस्मात् संक्लेशसमुत्थापकाद् अयोनिशोविकल्पात् तन् मानसं रक्षितं भवति //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(ई) ms.6a2r, sh.67-9, p.31b8, d.27a1, n.29a1, co.29b1, ch.407a2 कथं च पुनस् तन् मानसम् आभ्याम् आकाराभ्यां संरक्ष्य कुशलायां वोपेक्षायाम् अवचारयत्य् अव्याकृतायां वा / द्वाभ्याम् एवाकाराभ्याम् / कतमाभ्यां द्वाभ्याम् / यथाह रक्षति चक्षुरिन्द्रियं चक्षुरिन्द्रियेण संवरम् आपद्यते / यथा चक्षुरिन्द्रियं एवं श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायान्, रक्षति मन-इन्द्रियं मन-इन्द्रियेण संवरम् आपद्यते / आभ्यां द्वाभ्याम् आकाराभ्यां कुशलायां वाव्याकृतायां वोपेक्षायां तन् मानसम् अवचारयति //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(d ms.6a4l, sh.68-1, p.32a4, d.27a3, n.29a3, co.29b3, ch.407a8 कथं चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु न निमित्तग्राही भवति / निमित्तग्राह उच्यते, यच् चक्षुर्विज्ञानगोचरो रूपं तस्य गोचरस्य ग्राही भवति चक्षुर्विज्ञानेन / एवं निमित्तग्राही भवति यदुत चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु (श्भ् इ 106) / सचेत् पुनस् तं गोचरं परिवर्जयति चक्षुर्विज्ञनस्यैवं न निमित्तग्राही भवति चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु / यथा चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेष्व् एवं श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनोविज्ञेयेषु धर्मेषु //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(3) ms.6a5r, sh.68-10, p.32a7, d.27a5, n.29a6, co.29b6, ch.407a13 कथं नानुव्यञ्जनग्राही भवति चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु / अनुव्यञ्जनग्राह उच्यते, यस् तेष्व् एव चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु चक्षुर्विज्ञानस्यैव समनन्तरसहोत्पन्नस्य विकल्पकस्य मनोविज्ञानस्य यो गोचरः संरागाय वा संद्वेषाय वा संमोहाय वा, तस्य ग्राही भवति मनोविज्ञानेन / एवम् अनुव्यञ्जनग्राहि भवति यद् उत चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु / तं गोचरं परिवर्जयति, नोत्पादयति तदालम्बनं तन् मनोविज्ञानम् एवं नानुव्यञ्जनग्राही भवति यदुत चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु / एवं श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनोविज्ञेयेषु धर्मेषु //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-0-(a)' ms.6a7l, sh.68-17, p.32b4, d.27b2, n.29b2, co.30a3, ch.407a21 अपरा जातिर् निमित्तग्राहस्यानुव्यंजनग्राहस्य च / तत्र निमित्तग्राहो यच् चक्षुषा रूपाण्य् आभासगतानि तज्जं मनस्कारं संमुखीकृत्य पश्यति / तत्रानुव्यञ्जनग्राहः, तान्य् एव रूपाणि चक्षुसाभासगतानि तज्जं (श्भ् इ 108) मनसिकारं संमुखिकृत्य पश्यति, अपि तु परतो ऽनुश्रवपूर्वकं, शृणोति "सन्त्य् एवंरूपाण्य् एवंरूपाणि चक्षुर्विज्ञेयां रूपाणी"ति यानि तानि तदनुगतानि नामानि पदानि व्यञ्जनानि यान्य् अधिपतिं कृत्वा यानि निश्रित्य यानि प्रतिष्ठायायं पुरुषपुद्गलो यथाश्रुतानि चक्षुर्विज्ञेयानि रूपाणि विकल्पयति/ अयम् उच्यते ऽनुव्यञ्जनग्राहः / यथा चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु, एवं श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनोविज्ञेयेषु धर्मेषु वेदितव्यम् //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-0-(b)' ms.6b2m,स्ह्. 69-7, p.33a1, d.27b6, n.29b6, co.30a7, ch.407b1 स पुनर् अयं निमित्तग्राहो ऽनुव्यञ्जनग्राहश् चास्ति यन्निदानम् अस्य यदधिकरणं यदधिपतेयम् अस्य पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवन्ति / अस्ति यन् न तन्निदानं न तदधिकरणं न तदधिपतेयं पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवन्ति / तत्र यो ऽयं निमित्तग्राहो ऽनुव्यञ्जनग्राहश् चायोनिशोग्राहः यन्निदानं यदधिकरणं यदधिपतेयम् अस्य पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवन्ति / तद्रूपम् असौ निमित्तग्राहम् अनुव्यञ्जनग्राहं च परिवर्जयति //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(5) ms.6b4l, sh.69-17, p.33a5, d.28a1, n.30a1, co.30b3, ch.407b8 पापका अकुशला धर्माः कतमे / रागः, रागसमुत्थापितं कायदुश्चरितं वाग्दुश्चरितं मनोदुश्चरितम् / द्वेषो, मोहः, मोहसमुत्थापितं च कायदुश्चरितं वाग्दुश्चरितं मनोदुश्चरितम् इम उच्यन्ते "पापका अकुशला धर्माः" //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)- ms.6b4r, sh.70-1, w.*71-14, p.33a7, d.28a3, n.30a3, co.30b5, ch.407b12 कथम् एते चित्तम् अनुस्रवन्ति / यदालम्बनं चित्तमनोविज्ञानम् उत्पद्यते गच्छति प्रतिसरति, तदालम्बनास् तदालम्बनास् तेन चित्तमनोविज्ञानेन संप्रयुक्ताः कायवाङ्मनोदुष्चरितसमुत्थापकास् ते रागद्वेषमोहा उत्पद्यन्ते गच्छन्ति प्रतिसरन्ति / तेनोच्यन्ते "चित्तम् अनुस्रवन्ति" //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(z) ms.6b5m, sh.70-7, p.33b2, d.28a5, n.30a5, co.30b7, ch.407b16 एवं तावन् निमित्तग्राहेणानुव्यञ्जनग्राहेण च य उत्पद्यते संक्लेशश् चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु यावन् मनोविज्ञेयेषु धर्मेषु, सो ऽस्य नोत्पद्यते निमित्तग्राहम् अनुव्यञ्जनग्राहं च परिवर्जयतः / सचेत् पुनः स्मृतिसंप्रमोषाद् वा क्लेशप्रचुरतया वा, एकाकिनो ऽपि विहरतः पूर्वदृष्टानि चक्षुर्विज्ञेयानि रूपाण्य् अधिपतिं कृत्वा, पूर्वानुभूताङ् श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनोविज्ञेयान् धर्मान् अधिपतिं कृत्वा, उत्पद्यन्ते पापका अकुशला धर्माः, तान् उत्पन्नान् नाधिवासयति प्रजहाति विशोधयति व्यन्तीकरोति / तेनोच्यते "तेषां संवराय प्रतिपद्यते" //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(d ms.6b7l, sh.70-3, p.33b4, d.28b1, n.30b1, co.31a3, ch.407b24 स येषु रूपेषु चक्षुः प्रेरयितव्यं भवति, येषु श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनोविज्ञेयेषु धर्मेषु मनः प्रेरयितव्यं भवति, तेषु तथा प्रेरयति यथा न संक्लिश्यते / एवम् अनेन तस्मात् संक्लेशान् मन-इन्द्रियं रक्षितं भवति / तेनोच्यते "रक्षति मन-इन्द्रियम्" //

(i)-c-iil-5-a-(1)-v-(b)-(9) ms.7a1m, sh.71-2, p.33b8, d.28b3, n.30b2, co.31a5, ch.407b29 येषु पुनश् चक्षुर्विज्ञेयेषु रूपेषु चक्षुरिन्द्रियं न प्रेरयितव्यं भवति, येषु श्रोत्रघ्राणजिह्वाकाय मनोविज्ञेयेषु धर्मेषु मन-इन्द्रियं न प्रेरयितव्यं भवति, तेषु सर्वेण सर्वं सर्वथा न प्रेरयति / तेनोच्यते "चक्षुरिन्द्रियेण संवरम् आपद्यते" / तेनोच्यते यावन् "मन-इन्द्रियेण संवरम् आपद्यते" /

अयं तावद् विभङ्गो विस्तरेणेन्द्रियसंवरस्य विज्ञेयः //

(i)-c-iil-5-b-(1) ms.7a2m, sh.71-10, p.34a3, d.28b5, n.30b4, co.31b1, ch.407c7 त्। समासार्थः / येन च संवृणोति, यच् च संवृणोति, यतश् च संवृणोति, यथा च संवृणोति, या चासौ संवृतिः, तत् सर्वम् एकध्यम् अभिसम्क्षिप्य इन्द्रियसंवर" इत्य् उच्यते //

तत्र केन संवृणोति / यारक्षिता च स्मृतिस् [द्रन् प ल र्तग् ऽग्रुस् ब्येद् प ब्स्गोम् प गङ् यिन् प स्ते] तया संवृणोति //

किं संवृणोति / चक्षुरिन्द्रियं संवृणोति / श्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमन-इन्द्रियं संवृणोति / इदं संवृणोति //

कुतः संवृणोति / प्रियरूपाप्रियरूपेभ्यो रूपेभ्यः शब्देभ्यो यावद् धर्मेभ्यो ऽतः संवृण्तोति //

कथं संवृणोति / न निमित्तग्राही भवति नानुव्यञ्जनग्राही, यतो ऽधिकरणम् एव पापका अकुशला धर्माश् चित्तम् अनुस्रवन्ति / तेषां संवराय प्रतिपद्यते / रक्षतीन्द्रियम् इन्द्रियेण संवरम् आपद्यते / इत्य् एवं संवृणोति //

का पुनः संवृतिः / यद् आहम् / स्मृत्यारक्षितमानसो भवति, समावस्थावचारकः / इयम् उच्यते संवृतिः //