Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ Devanāgarī · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
शतसाहस्रिका प्रज्ञापारमिता-2
- Thông tin
- GRETIL — Takayasu Kimura, Tokyo: Sankibo Busshorin 2009-2014.chữ Devanāgarī do máy chuyển tự từ bản IAST của GRETILCC BY-NC-SA 4.0
उत्तरपूर्वस्यां दिशि बहूनां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणां शब्दं श्रोष्यत्य् अमुष्मिन् लोकधाताव् अमुको नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इयद्भिर् बोधिसत्त्वकोटीनियुतशतसहस्रैर् इयद्भिः (श्स्प्_इइ-4_91) श्रावककोटीनियुतशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति,
पूर्वदक्षिणस्यां दिशि बहूनां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणां शब्दं श्रोष्यत्य् अमुष्मिन् लोकधाताव् अमुको नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इयद्भिर् बोधिसत्त्वकोटीनियुतशतसहस्रैर् इयद्भिः श्रावककोटीनियुतशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति,
दक्षिणपश्चिमायां दिशि बहूनां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणां शब्दं श्रोष्यत्य् अमुष्मिन् लोकधाताव् अमुको नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इयद्भिर् बोध्हिसत्त्वकोटीनियुतशतसहस्रैर् इयद्भिः श्रावककोटीनियुतशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति,
पश्चिमोत्तरस्यां दिशि बहूनां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणां शब्दं श्रोष्यत्य् अमुष्मिन् लोकधाताव् अमुको नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इयद्भिर् बोधिसत्त्वकोटीनियुतशतसहस्रैर् इयद्भिः श्रावककोटीनियुतशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति,
अधस्ताद् दिशि बहूनां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणां शब्दं श्रोष्यत्य् अमुष्मिन् लोकधाताव् अमुको नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इयद्भिर् बोधिसत्त्वकोटीनियुतशतसहस्रैर् इयद्भिः श्रावककोटीनियुतशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति,
उपरिष्टाद् दिशि बहूनां बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणां शब्दं श्रोष्यत्य् अमुष्मिन् लोकधाताव् अमुको नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्ध इयद्भिर् बोधिसत्त्वकोटीनियुतशतसहस्रैर् इयद्भिः श्रावककोटीनियुतशतसहस्रैः परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति.
पूर्वस्यां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
दक्षिणस्यां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
पश्चिमायां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति (श्स्प्_इइ-4_92) द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्रणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
उत्तरस्यां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरच्छत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
उत्तरपूर्वस्यां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णिअचीवरच्छत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
पूर्वदक्षिणस्यां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
दक्षिणपश्चिमायां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्रणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
पश्चिमोत्तरस्यां दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पुजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् (श्स्प्_इइ-4_93) द्रक्ष्यति,
अधस्ताद् दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धै माल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिर् बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
उपरिष्टाद् दिशि बहूनि बुद्धकोटीनियुतशतसहस्राणि परिनिर्वान्ति द्रक्ष्यन्ति, तेषां च तथागतानां बहूनि सप्तरत्नमयानि स्तूपकोटीनियुतशतसहस्राणि द्रक्षन्ति तांश् च तथागतस्तूपान् पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरछत्त्रध्वजपताकाभिऋ बहुविधाभिश् च पूजाभिः सत्क्रियमानान् गुरुक्रियमानां मान्यमानान् पूज्यमानान् द्रक्ष्यति,
[क्. 194ब्2, न्. 382ब्8, त्. 306अ9, प्. 252ब्8, छ्. 695अ25] स खलु पुनः कौशिक कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा इमान् एव रूपान् भद्रका स्वप्नान् द्रक्ष्यति, स सुखम् एव शय्यां कल्पयिष्यति सुखं च प्रतिविभोत्स्यते स्रोतप्रक्षिप्तश् चास्य कायो भ्हविष्यति, लघुसंज्ञा च काये संज्ञास्यते न गुरुसंज्ञा न चास्य बलवत्याहारगृद्धिर् भविष्यति न चीवरगृद्धिर् भविष्यति न ग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारगृधिर् भविष्यति, मृद्धी चास्याहारसंज्ञा भविष्यति मृद्धीचीवरसंज्ञा भविष्यति मृद्धीग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारं संज्ञा भविष्यति.
तद् यथापि नाम कौशिक योगाचारस्य भिक्षोः समाधव्युत्थितस्य मनसिकारपरिष्यन्दि तेन चित्तेन बलवत्याहारगृद्धिर् भविष्यति मृदुका चास्याहारसंज्ञा भविष्यति.
एवम् एव कौशिक तस्य कुलपुत्रस्य वा कुलदुहितुर् वा न बकवत्याहारगृद्धिर् भविष्यति. तत् कस्य हेतोः? तथा हि तस्या मानुष्याः काये स्रोत उपसंहरिष्यति.
ये पूर्वस्यां दिशि बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्ध्हर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
ये च दक्षिणस्यां दिशि बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
ये पश्चिमायां दिशि बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
ये च उत्तरस्यां दिशि बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
ये उत्तरपूर्वस्यां दिशि बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
पूर्वदक्षिणस्यां दिशि ये बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
दक्षिणपश्चिमायां दिशि ये बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
पश्चिमोत्तरस्यां दिशि ये बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
अधस्ताद् दिशि ये बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति,
उपरिष्टाद् दिशि ये बुद्धा भगवतो ये च बोधिसत्त्वा ये च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् ते ऽस्य काये स्रोत उपसंहरिष्यन्ति.
इमाम् अपि कौशिक दृष्टधार्मिकान् गुणान् परिगृहीतुकामेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा इयम् एव प्रज्ञापारमिताप्रयत्वतः स्रोतव्योद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या योनिशश् च मनसिकर्तव्याः. सर्वाकारज्ञताचित्तेन चाविरहितेन भवितव्याः.
अथ चेत् स कौशिक कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा इमां प्रज्ञापारमितां नोद्गृहीयान् न धारयेन् न वाचयेन् न पर्यवाप्नुयान् न योनिशश् च मनसिकुर्यात् तेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा इमां प्रज्ञापारमितां लिखितां पुस्तकगतां कृत्वा सत्कर्तव्या गुरुकर्तव्या मानयितव्या पूजयितव्या पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् च्छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैः.
एवं स कौशिक कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा बहुजनहिताय प्रतिपन्नो भविष्यति बहुजनसुखाय प्रतिपन्नो भविष्यति, यो हि कश्चित् कौशिक कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा पुण्यं प्रसविष्यति न त्वे वयः समताद् (श्स्प्_इइ-4_95) दशसु दिक्षु लोकधातुषु तथागतान् अर्हतः सम्यक्षंबुद्धान् सश्रावकसंघान् यावज् जीवं सत्कुर्याद् गुरुकुर्याद् मानयेत् पूजयेद् चीवरपिण्डपात्रशयनाशनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैः परिनिर्वृतान् तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां सश्रावकसंघानां सप्तरत्नमयान् स्तूपाकार्यत्, तांश् च यावज् जीवं सत्कुर्याद् मानयेत् पूजयेत् पुष्पैर् माल्यैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैश् पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैः.
शतसाहस्र्याः प्रज्ञापारमिताय एकविंशतितमः परिवर्तः
[क्. 194ब्21, न्. 383ब्8, त्. 3ओ7अ3, प्. 254ब्3, छ्. 695च्6] अथ भगवाञ् छक्रं देवानाम् इन्द्रम् आमन्त्रयत: सचेत् त्वं कौशिकेमं जाम्बूद्वीपं पूर्णं चूडिकावबद्धं तथागतशरीराणां लभेथा यच् चेयं प्रज्ञापारमितां पुस्तकं लिखित्वोपनाम्येत, किं त्वं तत उद्गृहीयाः?
शक्र आह: सचेन् मे भगवन्न् अयं जाम्बूद्वीपः पूर्णचूडिकावबद्धस् तथागतशरीराणां दीपेत यच् चेयं प्रज्ञापारमिता पुस्तकं लिखित्वोपनाम्येत इमाम् एवाहं भगवन् प्रज्ञापारमितां गृह्णीयाम्. तत् कस्य हेतोः? न मे भगवन् तत्र तथागतशरीरेष्व् अगौरवं नाप्रत्ययं नाबहुमानता नाप्य् अहं भगवंस् तथागतशरीराणि, न सत्कर्तुकामो न गुरुकर्तुकामो न मानयितुकामो न पूजयितुकामः, अपि तु खलु पुनर् भगवन् प्रज्ञापारमिता निर्यातानि तानि शरीराणि तेन तेन तथागतशरीराणि सत्क्रियन्ते गुरुक्रियन्ते मान्यन्ते पूजयन्ते प्रज्ञापारमिता परिभावितानि शरीराणि तेन तानि तथागतशरीराणि पूजा लभन्ते, यदाहं भगवन् तथागतशरीराणि सत्कुर्यां गुरुकुर्यां मानयेयं पूजयेयं दिव्यैः पुष्पैर् दिव्यैर् माल्यैर् दिव्यैर् गन्धैर् दिव्यैर् विलेपनैर् दिव्यैश् चूर्णैर् दिव्यैश् चीवरैर् दिव्यैश् छत्त्रैर् दिव्यैर् ध्वजैर् दिव्याभिः पताकाभिर् दिव्यैश् च वाद्यैस् तत् प्रज्ञापारमिता परिभावितानीति कृत्वा यच् च तथागतशरीराणि सदेवमानुषासुरेन लोकेन सत्क्रीयन्ते गुरुक्रियन्ते मान्यन्ते पूज्यन्ते तत् प्रज्ञापारमिता परिभावितानीति कृत्वा.
अथ खल्व् आयुष्माञ् छारद्वतीपुत्रः शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतद् अवोचत्: इयं कौशिक प्रज्ञापारमिता अग्राह्या अरूपिणी अनिदर्शना अप्रतिघा एकलक्षणा यद् उतालक्षणा. तत् कथं त्वम् अग्राह्या प्रज्ञापारमिताम् अरूपिणीम् अनिदर्शनाम् अप्रतिघा एकलक्षणा यद् उतालक्षणा ग्रहीतव्यां मंयसे. तत् कस्य हेतोः? न हि प्रज्ञापारमिता ग्रहाय नोत्सर्गाय प्रत्युपस्थिता न हानये न वृद्धये नाचयाय नोत्क्षेपाय न संक्लेशाय न व्यवदानाय न बुद्धधर्माणां दात्री न पृथग्जनधर्माणां छोरयित्री न बोधिसत्त्वधर्माणां दात्रि न प्रत्येकबुद्धधर्माणां दात्री न श्रावकधर्मणां दात्री न शैक्षाशैक्षाधर्माणां दात्री न पृथग्जनधर्माणां छोरयित्री नासंस्कृतधातोर् दात्री न संस्कृतधातोश् छोरयित्री न दानपारमिताया दात्री न शीलपारमिताया दात्री न क्षान्तिपारमिताया दात्री न वीर्यपारमिताया दात्री न ध्यानपारमिताया दात्रि न प्रज्ञापारमिताया दात्री.
नाध्यात्मशून्यताया दात्री, न बहिर्धाशून्यताया दात्री, नाध्यात्मबहिर्धाशून्यताया (श्स्प्_इइ-4_97) दात्री, न शून्यताशून्यताया दात्री, न महाशून्यताया दात्री, न परमार्थशून्यताया दात्री, न संस्कृतशून्यताया दात्री, नासंस्कृतशून्यताया दात्री, नात्यन्तशून्यताया दात्री, नानवराग्रशून्यताया दात्री, नानवकारशून्यताया दात्री, न प्रकृतिशून्यताया दात्री, न सर्वधर्मशून्यताया दात्री, न स्वलक्षणशून्यताया दात्री, नानुपलम्भशून्यताया दात्री, नाभावशून्यताया दात्री, न स्वभावशून्यताया दात्री, नाभावस्वभावशून्यताया दात्री.
न स्मृत्युपस्थानानां दात्री, न सम्यक्प्रहाणानां दात्री, न ऋद्धिपादानां दात्री, नेन्द्रियाणां दात्री, न बलानां दात्री, न बोध्यङ्गानां दात्री, नार्याष्टाङ्गस्य मार्गस्य दात्री, नार्यसत्यानां दात्री, न ध्यानानां दात्री, नाप्रमाणानां दात्री, नारूप्यसमापत्तीनां दात्री, न विमोक्षाणां दात्री, नानुपूर्वविहारसमापत्तीनां दात्री, न शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानां दात्री, नाभिज्ञानां दात्री, न समाधीनां दात्री, न धारणीमुखानां दात्री, न तथागतबलानां दात्री, न वैशारद्यानां दात्री, न प्रतिसंविदां दात्री, न महाकरुणाया दात्री, नावेणिकबुद्धधर्माणां दात्री, न स्रोतआपत्तिफलस्य दात्री, न सकृदागामिफलस्य दात्री, नानागामिफलस्य दात्री, नार्हत्त्वस्य दात्री, न प्रत्येकबोधेर् दात्री, न मार्गाकारज्ञताया दात्री, न सर्वाकारज्ञताया दात्री,
शक्र आह: एवम् एतद् भदन्त शारद्वतीपुत्रैवम् एतद् यो भदन्त शारद्वतीपुत्रैवं जानाति, न प्रज्ञापारमिता बुद्धधर्माणां दात्रि न पृथग्जनधर्मणां छोरयित्री न बोधिसत्त्वधर्माणां दात्री न प्रत्येकबुद्धधर्माणां दात्री न श्रावकधर्माणां दात्री न शैक्षाशैक्षधर्माणां दात्री न पृथग्जनधर्माणांश् छोरयित्री नासंस्कृतधातोर् दात्रि न संस्कृतधातोर् छोरयित्री.
न दानपारमिताया दात्री न शीलपारमिताया दात्री न क्षान्तिपारमिताया दात्री न वीर्यपारमिताया दात्री न ध्यानपारमिताया दात्री न प्रज्ञापारमिताया दात्री.
नाध्यात्मशून्यताया दात्री, न बहिर्धाशून्यताया दात्री, अध्यात्मबहिर्धाशून्यतया दात्री, न शून्यताशून्यताया दात्री, न महाशून्यताया दात्री. न परमार्थशून्यताया दात्रि, न संस्कृतशून्यताया दात्रि, नासंस्कृतशून्यताया दात्री, नात्यन्तशून्यताया दात्री, नानवराग्रशून्यताया दात्री, नानवकारशून्यताया, दात्री, न प्रकृतिशून्यताया दात्री, न सर्वधर्मशून्यताया दात्री, न स्वलक्षणशून्यताया दात्री, नानुपलम्भशून्यताया दात्री, नाभावशून्यताया दात्री, न स्वभावशून्यताया दात्री, (श्स्प्_इइ-4_98) नाभावस्वभावशून्यताया दात्री.
न स्मृत्युपस्थानानां दात्रि, सम्यक्प्रहाणानां दात्री, न ऋद्धिपादानां दात्री, नेन्द्रियाणां दात्री, न बलानां दात्री, न बोध्यङ्गानां दात्री, नार्याष्टाङ्गस्य मार्गस्य दात्रि, नार्यसत्यानां दात्री, न ध्यानानां दात्री, नाप्रमाणानां दात्री, नारूप्यसमापत्तीनां दात्री, न विमोक्षाणां दात्री, नानुपूर्वविहारसमापत्तीनां दात्री, न शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानां दात्री, नाभिज्ञानां दात्री, न समाधीनां दात्रि, न धारणीमुखानां दात्री, न तथागतबलानां दात्री, न वैशारद्यानां दात्री, न प्रतिसंविदां दात्रि, न महाकरुणाया दात्रि, नावेणिकबुद्धधर्माणां दात्री, न स्रोतआपत्तिफलस्य दात्री, न सकृदागामिफलस्य दात्रि, नानागामिफलस्य दात्री, नार्हत्त्वस्य दात्री, न प्रत्येकबोधेर् दात्रि, न मार्गाकारज्ञताया दात्री, न सर्वाकारज्ञताया दात्री. स प्रज्ञापारमितायां चरतीः स प्रज्ञापारमितां भावयति.
न प्रज्ञापारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, अद्वया हि प्रज्ञापारमिता, न ध्यानपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, अद्वया हि ध्ह्यानपारमिता, न वीर्यपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, अद्वया हि वीर्यपारमिता, न क्षान्तिपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, अद्वया हि क्षान्तिपारमिता, न शीलपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, अद्वया हि शीलपारमिता, न दानपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, अद्वया हि दानपारमिता.
अथ भगवाञ् छक्रो देवानाम् इन्द्राय साधुकारम् अदात्: साधु साधु कौशिकैवम् एतद् यथा निर्दिशसि,
न हि प्रज्ञापारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या. तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि प्रज्ञापारमिता, न हि ध्यानपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि ध्यानपारमिता, न हि प्रज्ञापारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या. तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि प्रज्ञापारमिता, न हि ध्यानपारमिता द्वयतोऽनुगन्तव्या, तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि ध्यानपारमिता, न हि वीर्यपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या. तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि वीर्यपारमिता, न हि क्षान्तिपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि क्षान्तिपारमिता, न हि शीलपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या. तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि शीलपारमिता, न हि दानपारमिता द्वयतो ऽनुगन्तव्या, तत् कस्य हेतोः? अद्वया हि दानपारमिता.
धर्मधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः प्रज्ञापारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक धर्मधातुश् च प्रज्ञापारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, धर्मधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् (श्स्प्_इइ-4_99) यो ध्यानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक धर्मधातुश् च ध्यानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, धर्मधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो वीर्यपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक धर्मधातुश् च वीर्यपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, धर्मधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः क्षान्तिपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक धर्मधातुश् च क्षान्तिपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, धर्मधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः शीलपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक धर्मधातुश् च शीलपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, धर्मधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो दानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक धर्मधातुश् च दानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारम्.
तथतायाः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः प्रज्ञापारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक तथता च प्रज्ञापारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, तथतायाः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो ध्यानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक तथता च ध्यानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, तथतायाः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो वीर्यपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक तथता च वीर्यपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, तथतायाः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः क्षान्तिपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक तथता च क्षान्तिपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, तथतायाः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः शीलपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक तथता च शीलपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, तथतायाः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो दानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक तथता च दानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारम्.
भूतकोटेः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः प्रज्ञापारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक भूतकोटिश् च प्रज्ञापारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, भूतकोटेः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो ध्यानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक भूतकोटिश् च ध्यानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, भूतकोटेः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो वीर्यपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक भूतकोटिश् च वीर्यपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, भूतकोटेः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः क्षान्तिपारमिताया (श्स्प्_इइ-4_100) द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक भूतकोटिश् च क्षान्तिपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, भूतकोटेः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः शीलपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक भूतकोटिश् च शीलपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, भूतकोटेः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो दानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिक भूतकोटिश् च दानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारम्.
अचिन्त्यधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः प्रज्ञापारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिकाचिन्त्यधातुश् च प्रज्ञापारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारम्, अचिन्त्यधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो ध्यानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिकाचिन्त्यधातुश् च ध्यानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, अचिन्त्यधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो वीर्यपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिकाचिन्त्यध्हातुश् च वीर्यपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, अचिन्त्यधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः क्षान्तिपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिकाचिन्त्यधातुश् च क्षान्तिपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, अचिन्त्यधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यः शीलपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिकाचिन्त्यधातुश् च शीलपारमित चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारं, अचिन्त्यधातोः स कौशिक द्वयम् इच्छेद् यो दानपारमिताया द्वयम् इच्छेत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि कौशिकाचिन्त्यधातुश् च दानपारमिता चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारम्.
[क्. 196अ8, न्. 386अ4, त्. 3ओ9अ7, प्. 259ब्3, छ्. 697च्10] अथ खलु शक्रो देवानाम् इन्द्रो भगवन्तम् एतद् अवोचत्: नमस्करणीयेयं भगवन् प्रज्ञापारमिता सदेवमानुषासुरेण लोकेण यत्र शिक्षित्वा बोधिसत्त्वा महासत्त्वानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धा अभिसंबुद्ध्यते, अभिसंभोत्स्यन्ते च, यदाहं भगवन् सुधर्मायां देवसभायां तस्मिन्न् एवेन्द्रासने निषण्णो भवामि यन् मे स्वकम् आसनं तत्र देवपुत्रा ममोपस्थानायागच्छन्ति, ते मां पूजयन्ति यदा तत्र न गच्छामि तत्रासनेन निषण्णो भवामि तदा ते देवपुत्रास् तां सभाम् आगत्य तद् आसनं नमस्कृत्य प्रदक्षिणीकृत्य पुनर् एव प्रक्रामति. इह शक्रो देवानाम् इन्द्रो निषद्य देवेभ्यस् त्रयस्त्रिंशेभ्यो धर्मं देशयति. एवम् एतद् भगवन् यत्रेयं प्रज्ञापारमिता लिखित्वा धारयिष्यते स्वाध्यायिष्यते, परेभ्यश् च विस्तरेण संप्रकाशयिष्यते, तत्र ये ते दशदिग्लोकधातुषु देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिंनरमहोरगास् (श्स्प्_इइ-4_101) ते तां प्रज्ञापारमितां वन्दित्वा नमस्कृत्य प्रक्रमिष्यन्ति, इतो निर्याता हि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा इतो निर्याताश् च सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धा इतो निर्यातं च सत्त्वानां सर्वसुखोपधानं यद् अपि तथागतशरीराणि पूजा लभन्ते तद् अपि प्रज्ञापारमिता परिभावितत्वात् पूजां प्रतिलभन्ते. तत् कस्य हेतोः? प्रज्ञापारमिता भगवन् बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य बोधिसत्त्वचारिकां चरतः सर्वज्ञज्ञानस्याश्रयभूता प्रत्ययभूता कारणभूता आहारिका तस्मात् तर्हि भगवन्न् अनयोर् द्वयोः प्रत्यङ्गयोर् इमाम् एवाहं भगवन् प्रज्ञापारमितां गृह्णीयां यदाहं भगवन्न् इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्गृहीष्याम्य् उद्गृह्य स्वाध्यायं करोमि धर्मान्तर्गतेन मानसेन निमित्तं अप्य् अहं भगवन् तस्मिन् समये न समनुपश्यामि भयस्य वा स्तम्भितत्वस्य वा. तत् कस्य हेतोः?
अनिमित्ता हि भगवन् प्रज्ञापारमिता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् प्रज्ञापारमिता, अनिमित्ता हि भगवन् ध्यानपारमिता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् ध्यानपारमिता, अनिमित्ता हि भगवन् वीर्यपारमिता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् वीर्यपारमिता, अनिमित्ता हि भगवन् क्षान्तिपारमिता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् क्षान्तिपारमिता, अनिमित्ता हि भगवन् शीलपारमिता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् शीलपारमिता, अनिमित्ता हि भगवन् दानपारमिता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् दानपारमिता.
अनिमित्ता हि भगवन्न् अध्यात्मशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अध्यात्मशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् बहिर्धाशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् बहिर्धाशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् अध्यात्मबहिर्धाशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अध्यात्मबहिर्धाशून्यता, अनिमित्ता हि भगवञ् छून्यताशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवञ् छून्यताशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् महाशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् महाशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् परमार्थशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् परमार्थशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् संस्कृतशून्यता अलिङ्ग अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् संस्कृतशूङ्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् असंस्कृतशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहार हि भगवन्न् असंस्कृतशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् अत्यन्तशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अत्यन्तशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् अनवराग्रशून्यता अलिङ्गा (श्स्प्_इइ-4_102) अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अनवराग्रशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् अनवकारशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अनवकारशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् प्रकृतिशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् प्रकृतिशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् सर्वधर्मशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् सर्वधर्मशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन् स्वलक्षणशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् स्वलक्षणशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् अनुपलम्भशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अनुपलम्भशून्यता, अनिमित्ता हि भगवन्न् अभावशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अभावशून्यता, अनिमित्त हि भगवन् स्वभावसून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् स्वभावशून्यता, अनिमित्त हि भगवन्न् अभावस्वभावशून्यता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अभावस्वभावशून्यता.
अनिमित्तानि हि भगवन् स्मृत्युपस्थानान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवन् स्मृत्युपस्थानानि, अनिमित्तानि हि भगवन् सम्यक्प्रहाणान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्यहाराणि हि भगवन् सम्यक्प्रहाणानि, अनिमित्ता हि भगवन्न् ऋद्धिपदा अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् ऋद्धिपादः, अनिमित्तानि हि भगवन्न् इन्द्रियाण्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहारणि हि भगवन्न् इन्द्रियाणि, अनिमित्तानि हि भगवन् बलान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवन्न् इन्द्रियाणि, अनिमित्तानि हि भगवन् बोध्यङ्गान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहारणि हि भगवन् बोध्यङ्गानि, अनिमित्तः हि भगवन्न् आर्याष्टाङ्गो मार्गो ऽलिङ्गो ऽनभिलाप्यो ऽप्रव्याहारो हि भगवन्न् आर्याष्टाङ्गो मार्गः, अनिमित्तानि हि भगवन्न् आर्यसत्यान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवन्न् आर्यसत्यानि, अनिमित्तानि हि भगवन् ध्यानान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्यहाराणि हि भगवन्न् ध्यानानि, अनिमित्तानि हि भगवन्न् अप्रमाणान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाऋआणि हि भगवन्न् अप्रमाणानि, अनिमित्ता हि भगवन्न् आरूप्यसमापत्तयो ऽलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् आरूप्यसमापत्तयः, अनिमित्ता हि भगवन् विमोक्षा अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् विमोक्षाः, अनिमित्ता हि भगवन्न् अनुपूर्वविहरसमापत्तयो ऽलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् अनुपूर्वविहरसमापत्तयः, अनिमित्तानि हि भगवञ् छून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षसमुखान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवञ् छून्यतनिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानि, अनिमित्ता हि (श्स्प्_इइ-4_103) भगवन्न् अभिज्ञा अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा
हि भगवन्न् अभिज्ञाः, अनिमित्ता हि भगवन् समाधयो ऽलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् समाधयः, अनिमित्तानि हि भगवन् धारणीमुखन्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवन् धारणीमुखानि, अनिमित्तानि हि भगवंस् तथागतबलान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवंस् तथागतबलानि, अनिमित्तानि हि भगवन् वैशारद्यान्य् अलिङ्गान्य् अनभिलाप्यान्य् अप्रव्याहाराणि हि भगवन् वैशारद्यानि, अनिमित्ता हि भगवन् प्रतिसंविदो ऽलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् प्रतिसंविदः, अनिमित्ता हि भगवन् महाकरुणालिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् महाकरुणा, अनिमित्ता हि भगवन्न् आवेणिकबुद्धधर्मा अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन्न् आवेणिकबुद्धधर्माः, अनिमित्ता हि भगवन् सर्वज्ञता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् सर्वज्ञता, अनिमित्ता हि भगवन् मार्गाकारज्ञता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् मार्गाकारज्ञता, अनिमित्ता हि भगवन् सर्वाकारज्ञता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा हि भगवन् सर्वाकारज्ञता.
[क्. 196ब्21, न्. 388अ1, त्. 310ब्5. प्. 263अ1, छ्. 698ब्24] सचेद् भगवन् प्रज्ञापारमिता निमित्तम् अभविष्यन् नानिमित्तं नैव तस्य तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धः सर्वधर्मान् निमित्तान् अलिङ्गान् अभिलाप्यान् अप्रव्याहारान् विदित्वा अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्ध्य सत्त्वानाम् अनिमित्तम् अलिङ्गम् अनभिलाप्यम् अप्रव्याहारं धर्मं देशयिष्यति, यस्मात् तर्हि भगवन् प्रज्ञापारमिता अनिमित्ता अलिङ्गा अनभिलाप्या अप्रव्याहारा तमात् तथागतः, सर्वधर्मान् अलिङ्गान् अनभिलाप्यान् अप्रव्याहारान् विदित्वानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्य सत्त्वानाम् अनिमित्तम् अलिङ्गम् अनभिलाप्यम् अप्रव्याहारं धर्मं देशयिष्यति. तस्मात् तर्हि भगवन्न् इयं प्रज्ञापारमिता सदेवमनुषासुरेण लोकेन सत्कर्तव्या गुरुकर्तव्या मानयितव्या पूजयितव्या पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैः. लिखित्वा च सत्कर्तव्या गुरुकर्तव्या मानयितव्या पूजयितव्या पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैः.
यो हि कश्चिद् भगवन्न् इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्ग्रहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति योनिशश् च मनसिकरिष्यति, तां च लिखित्वा सत्करिष्यति गुरुकरिष्यति मानयिष्यति पूजयिष्यति, पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् (श्स्प्_इइ-4_104) विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैः.
तस्य नरकगतिः प्रतिकाङ्क्षितव्या न तिर्यग्योनिर् न यमलोकगतिः प्रतिकाङ्क्षितव्या, न श्रावकभूमिर् न प्रत्येकबुद्धभूमिः प्रतिकाङ्क्षितव्या, यावद् अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यते. अविरहितश् च भविष्यति तथागतदर्शनेन सत्त्वपरिपाचकेन च बुद्धक्षेत्राद् बुद्धक्षेत्रं संक्रमिष्यति, तांश् च तथागतान् अर्हतः सम्यक्संबुद्धान् सत्कुर्वन् गुरुकुर्वन् मानयेत् पूजयेत्, पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैह्.
पुनर् भगवन् सचेद् अयं त्रिसाहस्रो लोकधातुश् चूडिकावबद्धः स्यात् तथागतशरीरैः पूर्णो यच् चेयं प्रज्ञापारमिता लिखित्वोपनाम्यते. अनयोर् अहं भगवन् द्वयोर् भागयोर् इमाम् एव प्रज्ञापारमितां गृह्णीयाम्. तत् कस्य हेतोः? अतो निर्याता हि भगवन्स् तथागतास् तानि च तथागतशरीराणि तेन तानि तथागतशरीराणि सत्क्रियन्ते गुरुक्रियन्ते मान्यन्ते पूज्यन्ते यानि कुलपुत्राश् च कुलदुहितरश् च सत्कृत्य गुरुकृत्य मानयित्वा पूजयित्वा न दुर्गतिं विनिपातं गच्छन्ति. दिव्यमानुषीः संपत्तीर् अनुभूय यथा प्रणिधानं परिनिर्वाति. यदि वा श्रावकयानेन यदि वा प्रत्येकबुद्धयानेन यदि वा सम्यक्संबुद्धयानेन, अपि तु खलु पुनर् भगवन् यच् च तथागतदर्शनं यच् च प्रज्ञापारमिताया दर्शनं तुल्यम् एतत्. तत् कस्य हेतोः? तथा हि भगवन् प्रज्ञापारमिता च तथागतश् चाद्वयम् एतद् अद्वैधीकारम्.
पुनर् अपरं भगवन् यच् च तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धस् त्रिषु प्रातिहार्येषु स्थित्वा धर्मदेशयेत् सूत्रं गेयं व्याकरणं गाथोदाननिदानेत्युक्तकजातकवैपुल्याद्भुतधर्मावदानोपदेशात्, यच् च कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्गृह्य पर्यवाप्य परस्मै देशयेत् तुल्यम् एतत्. तत् कस्य हेतोः? इतो निर्याता हि भगवन् तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा इति निर्यातानि त्रीणि प्रातिहार्याणि. इतो निर्यातं सूत्रं गेयं व्याकरणं गाथोदाननिदानेत्युक्तकजातकवैपुल्यद्भुतधर्मावदानोपदेशाः.
पुनर् अपरं भगवन् यच् च पूर्वस्यां दिशि गङ्गानदीवलुकोपमां तथागतान् अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धः, दक्सिणस्यां दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, पश्चिमायां दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, उत्तरस्यां दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, उत्तरपूर्वस्यां दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, पूर्वदक्षिणस्यां दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, दक्षिणपश्चिमायां (श्स्प्_इइ-4_105) दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, पश्चिमोत्तरस्यां दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, अधस्ताद् दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, उपरिष्टाद् दिशि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः, त्रिषु प्रातिहार्येषु स्थित्वा धर्मं देशयति, सूत्रं गेयं व्याकरणं गाथोदाननिदानेत्युक्तकजातकवैपुल्याद्भुतधर्मावदानोपदेशान् यच् च कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वेमां प्रज्ञापारमिताम् उद्गृह्य पर्यवाप्य परस्मै देशयेत् तुल्यम् एतत्. तत् कस्य हेतोः? इतो निर्याता हि ते दशसु दिक्षु तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा इतो निर्याता तानि त्रिणि प्रातिहार्याणि इतो निर्यातं सूत्रं गेयं व्याकरणं गाथोदानं निदानेत्युक्तकजातकवैपुल्याद्भुतधर्मावदानोपदेशाः.
पुनर् अपरं भगवन् यच् च ते दशसु दिक्ष्व् एकैकस्यां दिशि गङ्गानदीवालुकोपमेषु लोकधातुषु तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः सत्क्रियेरन् गुरुक्रियेरन् मानयेरन् पूजयेरन् पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैः. यश् च प्रज्ञापारमिता पुस्तकं लिखित्वा सत्क्रियेत गुरुक्रियेत मान्येत पूज्येत पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैस् तुल्यम् एतत्. तत् कस्य हेतोः? इतो निर्याता हि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धाः.
पुनर् अपरं भगवन् कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा इमां प्रज्ञापारमिताम् उद्गृहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति योनिशश् च मनसिकरिष्यति परेभ्यश् च विस्तरेण संप्रकाशयिष्यति तस्य नरकगतिः प्रतिकाङ्क्षितव्या न तिर्यग्योनिर् न यमलोकगतिः प्रतिकाङ्क्षितव्या न श्रावकभूमिर् न प्रत्येकबुद्धभूमिः प्रतिकाङ्क्षितव्या. तत् कस्य हेतोः? तथा हि स कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा स्थितो ऽवैवर्त्यभूमौ वेदितव्यः. तत् कस्य हेतोः? तथा हि स इमां प्रज्ञापारमितां लिखित्वोद्गृह्णाति धारयति वाचयति पर्यवाप्नोति योनिशश् च मनसिकरोति तां च लिखित्वा सत्करोति गुरुकरोति मानयति पूजयति पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैस् तथा हि भगवन् सर्वभयप्रशमनि सर्वरोगनिर्घातनीयं प्रज्ञापारमिता.
पुनर् अपरं भगवन् यः कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा इमां प्रज्ञापारमितां लिखित्वोद्गृहीष्यति धारयिष्यति वाचयिष्यति पर्यवाप्स्यति तां च सत्करिष्यति गुरुकरिष्यति मानयिष्यति पूजयिष्यति पुष्पैर् माल्यैर् गन्धैर् विलेपनैश् चूर्णैश् चीवरैश् छत्त्रैर् ध्वजैः पताकाभिर् विविधैश् च वाद्यैस् तस्य न कुतश्चिद् भयं प्रतिकाङ्क्षितव्या, तद् यथापि नाम (श्स्प्_इइ-4_106) भगवन् धनिकभयभीतः पुरुषो राजानं सेवेत राजानम् उपतिष्ठेत स राजानं सेवमानो राजानम् उपतिष्ठमानो यत एवास्य भयं भवति त एवैवं सेवन्ते न च स तेभ्यो बिभेति. तत् कस्य हेतोः? एवम् एतद् भगवन् भवति यो राजनिःश्रितो भवति बलवतिनिश्रितो भवति.
एवम् एव भगवन् प्रज्ञापारमिता परिभावितानि तथागतशरीराणि पूजां लभते. यद् अपि भगवन् सर्वाकारज्ञताज्ञानं तद् अपि प्रज्ञापारमितापरिभावितं द्रष्टव्यम्, तस्माद् अहं भगवन्न् अनयोर् द्वयोः प्रत्यङ्गयोर् इमाम् एव प्रज्ञापारमितां गृह्णीयात्. तत् कस्य हेतोः? इतो निर्यातानि हि भगवन् तथागतशरीराण्य् अतो निर्यातानि द्वात्रिंशन् महापुरुषलक्षणान्य् अतो निर्यातानि तथागतस्य दशतथागतबलानि चत्वारि वैशारद्यानि चतस्रः प्रतिसंविदो ऽष्टादशावेणिकबुद्धधर्माः, अतो निर्याता महामैत्री महाकरुणा अतो निर्याता भगवन् पञ्चपारमिता पारमितानामधेयं लभते, यावद् अतो निर्याता तथागतस्य सर्वाकारज्ञता यत्र भगवन् ग्रामनगरनिगमजनपदराष्ट्रराजधानीषु यत्र च त्रिसाहस्रमहासाहस्रे लोकधाताव् इयं प्रज्ञापारमितोद्ग्रहीष्यति धारयिष्यते वाचयिष्यते पर्यवाप्स्यते तां च लिखित्वा सत्करिष्यति गुरुकरिष्यति मानयिष्यते पूजयिष्यते, तेन तत्र मनुष्यो वा अमनुष्यो वावतारप्रेक्ष्य् अवतारगवेष्य् अवतारं लप्स्यते. सर्वे च ते अनुपूर्वेण परिनिर्वानधर्माणो भविष्यन्ति, त्रयाणां यानानां मन्यत् अमान्यत् अनेन यानेन. एवं महार्थिका भगवन्न् इयं प्रज्ञापारमिता, अत्र हि नाम भगवंस् त्रिसाहस्रमहासाहस्रे लोकधातौ सत्त्वानां बुद्धसत्येन प्रत्युपस्थिता बुद्धोत्पादो भगवंस् तत्र लोकधातौ प्रतिकाङ्क्षितव्या, यत्र लोकधाताव् इयं प्रज्ञापारमिता प्रचरिष्यते, तद् यथापि नाम भगवन्न् अनर्घो ऽयं महामणिरत्नं भवेत्, तच् च महामणिरत्नम् एभिर् एवंरूपैर् गुणैः समन्वागतं भवेत्,
यत्र यत्र तन् महामणिरत्नं स्थाप्येत्, तत्र तत्रामनुष्या अवतारं न लभेरन्, यत्रामनुष्यगृहीता स्त्रि वा पुरुषो वा भवेत्, तत्र तन् महामणिरत्नं प्रवेशेत्, ततः सो ऽमनुष्यस् तस्य महामणिरत्नस्य तेजो सहमानः क्षिप्रम् एवाप्रक्रामन् नावतिष्ठेत पित्तेन वा दह्यमानस्य तन् महामणिरत्नं शरीरे स्थाप्येत तद् अपि पित्तम् अतिगृह्णीयात् पाताभिभूते वा शरीरे तन् महामणिरत्नं स्थाप्येत् तद् अपि वा तं अतिगृह्णीयात्.
श्लेष्मणारोपस्तब्धे शरीरे तन् महामणिरत्नं स्थाप्येत तद् अपि श्लेष्माणम् उपशामयेत् सांनिपातिको वा व्याधिर् भवेत्, तच् च महामणिरत्नं शरीरे स्थाप्येत तद् अपि सांनिपातिकं व्याधिम् उपशमेन् नासौ (श्स्प्_इइ-4_107) विवर्धेत तद् रात्रौ चावभासं कुर्याद् उष्मकाले च वर्तमाने यत्र प्रदेशे तन् महामणिरत्नं स्थाप्येत तत् तं प्रदेशं शीतलं कुर्यात् शीतकाले च वर्तमाने यत्र प्रदेशे तन् महामणिरत्नं स्थाप्य न तत् प्रदेशम् उष्मं कुर्यात्, यत्र च पृथिवीप्रदेशे तन् महामणिरत्नं स् स्थाप्येत तत् पृथ्वीप्रदेशे नात्युष्मं नातिशीतमृदुसंपन्नं कुर्यात् यत्र पृथिवीप्रदेशे तन् महामणिरत्नं स्थाप्येत न तत्र पृथिवीप्रदेशे आशिविषप्रदेशे उपचरेत्.
तद् अन्ये ऽपि च वृश्चिकादयः सरीसृपाः प्राणिनो न तत्रोपचरेत्. या काचिद् भगवन् स्त्री वा पुरुषो वा आशीविषेण दष्ठो भवेत्, तस्य तन् महामणिरत्नं दर्शेत् तस्य सहदर्शनेन तद् विषं विगच्छेत्.
एभिर् भगवन्न् एवंरूपैर् गुणैः समन्वागतं तन् महामणिरत्नं भवेत्, यासाम् अपि भगवन् स्त्रीणां वा पुरुषाणां वा अर्बुदं वा तिमिरं वा अजकं वा अक्षिरोगो वा स्रोतरोगो वा घ्राणरोगो वा जिह्वारोगो वा कण्ठरोगो वा कायरोगो वा भवेत् तेषां तन् माहमणिरत्नं काये स्थाप्येत्, तेषां तद् अर्बुदं वा वा तिमिरं वा अजकं वा अक्षिरोगो वा स्रोत्ररोगो वा घ्राणरोगो वा जिह्वारोगो वा कण्ठरोगो वा कायरोगो वा उपशाम्येत्.
एभिर् भगवन्न् एवंरूपैर् गुणैः समन्वागतं तन् महामणिरत्नं भवेत्, यत्रापि भगवन्न् उदके तन् महामणिरत्नं प्रक्षिपेत्, तद् एव तद् उदकम् अष्टाङ्गोपेतम् एकवर्णं भवेत्.
सचेत् भगवन् नीलकेन चीवरेण तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत्, तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, सचेत् पीतकेन चीवरेण तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत्, तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, सचेत् लोहितकेन चीवरेण तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत्, तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, सचेद् अवदानकेन चीवरेण तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत्, तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, सचेत् माञ्जिष्ठावर्णेन चीवरेण तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत्, तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, सचेत् स्फटिकवर्णेन चीवरेण तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत्, तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, एभिश् च नानाप्रकारैश् चीवरैस् तन् महामणिरत्नं बद्ध्वोदके प्रक्षिप्येत तत् स्वभावम् एव तद् उदकं भवेत्, यद् अपि भगवंस् तत्रोदके कालुष्यन्ते तन् महामणिरत्नं प्रसादयेत्, एभिर् भगवन्न् एवंरूपैर् गुणैः समन्वागतं (श्स्प्_इइ-4_108) तन् महामणिरत्नं भवेत्, अन्यैश् च एवम् एव भगवन्न् इयं प्रज्ञापारमिता दिव्यमणिरत्नप्रख्या सर्वगुणाकरभूता सर्वपापमोचनी.
[क्. 198अ11, न्. 391अ1, त्. 313अ1, प्. 267ब्1, छ्. 700ब्8] अथ खल्व् आयुष्मान् आनन्दः शक्रं देवानाम् इन्द्रम् एतद् अवोचत्: तत् किं मन्यसे? कौशिक दिव्यम् एतन् मणिरत्नम् उताहो स्विज् जांबुद्वीपकनां मनुष्याणां मणिरत्नम् अस्ति.
शक्र आह: दिव्यम् एतद् भदन्त मणिरत्नम्.
अपि तु खलु पुनर् भदन्तानन्द यानि जांबूद्वीपकानां मानुष्याणां महामणिरत्नान्य् अस्ति तानि परीत्तानि गुरूणि च, यानि दिव्यानि तानि महान्ति लघूनि च तैर् अङ्गैस् तावत् सुपरिपूर्णानि जांबूद्वीपकानां मनुष्याणां मणिरत्नानि यथा दिव्यानि तानि पुनर् जांबूद्वीपकानि रत्नानि तेषां दिव्यानां मणिरत्नानां संख्यां वा कलां वा गणनां वा उपमां वा उपनिशां वा नोपयान्ति.
पुनर् अपि शक्रो देवानाम् इन्द्रो भगवन्तम् एतद् अवोचत्: तत् खलु पुनर् भगवन् महामणिरत्नं यस्मिन् करण्डके प्रक्षिप्तं भवेत् यदा क्षिप्तं भवेत् यदा क्षिपतं च ततः करण्डकात् स्पृहणीयम् एव तत् करण्डकं भवेत् तैर् मणिरत्नगुणैः परो ऽपि तत्र करण्डके स्पृहोम् उत्पादयेत्, एवम् एव भगवन् यत्रेयं प्रज्ञापारमिता प्रचरिष्यति, तत्र तेषां कुलपुत्राणां वा कुलदुहितॄणां वा कायिकाश् चेतसिका वा दुःखोपद्रवा मनुष्यकृता वा अमनुष्यकृता वा न भविष्यति, महामणिरत्नम् इति भगवन् प्रज्ञापारमिताम् एतद् अधिवचनं सर्वाकारज्ञताज्ञानस्यैतद् अधिवचनम्.
कियन्तो भगवञ् छक्यं प्रज्ञापारमिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि प्रज्ञापारमिताया गुणाः प्रज्ञापारमितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं ध्यानपारमिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि ध्यानपारमिताया गुणा ध्यानपारमितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं वीर्यपारमिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि वीर्यपारमिताया गुणा वीर्यपारमितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं क्षान्तिपारमिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि क्षान्तिपारमिताया गुणाः क्षान्तिपारमितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं शीलपारमिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि शीलपारमिताया (श्स्प्_इइ-4_109) गुणाः शीलपारमितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं दानपारमिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि दानपारमिताया गुणा दानपारमितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्.
कियन्तो भगवञ् छक्यम् अध्यात्मशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अध्यात्मशून्यताया गुणा अध्यात्मशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं बहिर्धाशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुं अप्रमेया हि बहिर्धाशून्यताया गुणा बहिर्धाशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अध्यात्मबहिर्धाशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अध्यात्मबहिर्धाशून्यताया गुणा अध्यात्मबहिर्धाशून्यतयाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं शून्यताशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि शून्यताशून्यताया गुणाः शून्यताशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं महाशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि महाशून्यताया गुणा महाशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं परमार्थशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि परमार्थशून्यताया गुणाः परमार्थशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं संस्कृतशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि संस्कृतशून्यताया गुणाः संस्कृतशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् असंस्कृतशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् असंस्कृतशून्यताया गुणा असंस्कृतशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अत्यन्तशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अत्यन्तशून्यताया गुणा अत्यन्तशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अनवराग्रशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य्
अनवराग्रशून्यताया गुणा अनवराग्रशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ्छक्यम् अनवकारशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अनवकारशून्यताया गुणा अनवकारशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं प्रकृतिशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि प्रकृतिशून्यताया गुणाः प्रकृतिशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं सर्वधर्मशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि सर्वधर्मशून्यताया गुणाः सर्वधर्मशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं (श्स्प्_इइ-4_110) स्वलक्षणशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि स्वलक्षणशून्यताया गुणाः स्वलक्षणशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अनुपलम्भशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अनुपलम्भशून्यताया गुणा अनुपलम्भशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अभावशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अभावशून्यताया गुणा अभावशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं स्वभावशून्यताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि स्वभावशून्यताया गुणाः स्वभावशून्यतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अभावस्वभावशून्यतया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अभावस्वभावशून्यताया गुणा अभावस्वभावशून्यतयाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्.
कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णां स्मृत्युपस्थानानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि स्मृत्युपस्थानानां गुणाः स्मृत्युपस्थानानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णां सम्यक्प्रहाणानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि सम्यक्प्रहाणानां गुणा सम्यक्प्रहाणानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णाम् ऋद्धिपादानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् ऋद्धिपादानां गुणा ऋद्धिपादानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं पञ्चानाम् इन्द्रियानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् इन्द्रियानां गुणा इन्द्रियानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यं पञ्चानं बलानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि बलानां गुणा बलानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं सप्तानां बोध्यङ्गानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि बोध्यङ्गानां गुणा बोध्यङ्गानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् आर्याष्टाङ्गमार्गस्य गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् आर्याष्ताङ्गस्य मार्गस्य गुणा आर्याष्टाङ्गस्य मार्गस्य च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णम् आर्यसत्यानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् आर्यसत्यानां गुणा अर्यसत्यानां च तानि तथागतशरीरणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णां ध्यानानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि ध्यानानां गुणा ध्यानानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णाम् अप्रमाणानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अप्रमाणानां गुणा अप्रमाणानां च तानि (श्स्प्_इइ-4_111) तथागतशरीराणि भाजनं,
कियन्तो भगवञ् छक्यं चतसृणाम् आरूप्यसमापत्तीनां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् आरूप्यसमापत्तीनां गुणा आरूप्यसमापत्तीनां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अष्टानां विमोक्षाणां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि विमोक्षाणां गुणा विमोक्षाणां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं नवानुपूर्वविहारसमापत्तीनां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अनुपूर्वविहारसमापत्तीनां गुणा अनुपूर्वविहारसमापत्तिनां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेय हि शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानां गुणाः शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अभिज्ञानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेयाह्य् अभिज्ञानां गुणा अभिज्ञानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं समाधीनां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि समाधीनां गुणाः समाधीनां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं धारणीमुखानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि धारणीमुखानां गुणा धारणीमुखानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं दशानां तथागतबलानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि तथागतबलानां गुणाः तथागतबलानां च इ तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णां वैशारद्यानां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि वैशारद्यानां गुणा वैशारद्यानां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं चतुर्णां प्रतिसंविदां गुणाः परिकीर्तयितुम्
अप्रमेया हि प्रतिसंविदां गुणाः प्रतिसंविदं च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं महामैत्र्या गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि महामैत्र्या गुणाः महामैत्र्याश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं महाकरुणाया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि महाकरुणाया गुणा महाकरुणायाश् च तानि तथागतशरीराणि ब्बाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अष्टादशावेणिकबुद्धधर्माणां गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अष्टादशावेणिकबुद्धधर्माणां गुणा आवेणिकबुद्धधर्मां च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं सर्वज्ञताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि सर्वज्ञताया गुणा सर्वज्ञतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं मार्गाकारज्ञताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि मार्गाकारज्ञताया (श्स्प्_इइ-4_112) गुणा मार्गाकारज्ञतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं सर्वाकारज्ञताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि सर्वाकारज्ञताया गुणाः सर्वाकारज्ञतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं तथताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि तथताया गुणास् तथतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अवितथताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अवितथताया गुणा अवितथतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अनन्यतथताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अनन्यतथताया गुणा अनन्यतथतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यं धर्मताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि धर्मताया गुणा
धर्मतायश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यं धर्मधातोर् गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि धर्मधातोर् गुणा धर्मधातोश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यं धर्मस्थितिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि धर्मस्थितिताया गुणा धर्मस्थितितायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं धर्मनियामताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि धर्मनियामताया गुणाः धर्मनियामतायाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं भूतकोटेर् गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि भूतकोटेर् गुणा भूतकोटेश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यम् अचिन्त्यधातोर् गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् अचिन्त्यधातोर् गुणा अचिन्त्यधातोश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्, कियन्तो भगवञ् छक्यं सर्ववासनानुसंधिक्लेशप्रहाणस्य गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि सर्ववासनानुसंधिक्लेशप्रहाणस्य गुणाः सर्ववसनानुसंधिक्लेशप्रहाणस्य च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यं सदोपेक्षाविहारिताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया हि सदोपेक्षाविहारिताया गुणाः सदोपेक्षाविहारितयाश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनं, कियन्तो भगवञ् छक्यम् असंप्रमोसधर्मताया गुणाः परिकीर्तयितुम् अप्रमेया ह्य् असंप्रमोषधर्मताया गुणा असंप्रमोषधर्मतायश् च तानि तथागतशरीराणि भाजनम्.
तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, रत्नपारमिताया भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, असंक्लेशाव्यवदानपारमिताया भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, अनुत्पादानिरोधपारमिताया (श्स्प्_इइ-4_113) भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, अनायूहानियूहपारमिताया भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, अनुत्क्षेपाप्रक्षेपपारमिताया भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, अनागत्यगत्यस्थितिपारमिताया भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तेन तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते, धर्मतापारमिताया भगवंस् तानि तथागतशरीराणि भाजनं, तया च धर्मतापारमितया परिभावितानि तानि तथागतशरीराणि तेन परिनिर्वृतस्यापि तस्य तथागतस्य तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते.
[क्. 199ब्7, न्. 392अ8, त्. 315ब्1, प्. 272अ8, छ्. 703ब्6] पुनर् अपरं भगवन् तिष्ठन्तु त्रिसाहस्रमहासाःस्रो लोकधातुस् तथागतशरीराणां पूर्णचूडिकावबद्धाः, सचेत् भगवन् दशसु दिक्षुः गङ्गानदीवालुकोपमा लोकधातवस् तथागतशरीराणां पूर्णचूडिकावबद्धा भवेयुर् यच् च प्रज्ञापारमितापुस्तकं लिखित्वोपनाम्येतः, अनयोर् अहं भगवन् द्वयोः प्रत्यङ्गयोर् इमाम् एव प्रज्ञापारमितां गृहीयाम्. तत् कस्य हेतोः? अतो निर्यातानि हि भगवन् तथागतस्यार्हतः सम्यक्संबुद्धस्य तानि तथागतशरीराणि पूज्यंते प्रज्ञापारमिता परिभावितनि भगवंस् तानि तथागतशरीराणि पूजां लभन्ते.
यः पुनर् भगवन् कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा तथागतशरीराणि सत्कुर्याद् गुरुकुर्याद् मानयेत् पूजयेत् स तस्य कुशलमूलस्य पर्यन्तम् अधिगम्य देवमनुष्यसंपत्तीर् अनुभूय क्षत्रियमहाशालकुलेषु ब्राह्मणमहाशालकुलेषु गृहपतिमहाशालकुलेषु चातुर्महाराजकायिकेषु देवेषु त्रायस्त्रिंशेषु देवेषु यामेषु देवेषु तुषितेषु देवेषु निर्माणरतिषु देवेषु परनिर्मितवशवर्तिषु देवेषु सुखम् अनुभूय तेनैव कुशलमूलेन दुःखस्यान्तं करिष्यति, एतावत् तथागतशरीरपूजायाः फलम् इमां पुनः प्रज्ञापारमिताम् उद्गृहन् धारयन् वाचयन् पर्यवाप्नुवन् योनिशश् च मनसिकुर्वन् समाधिपारमितां च परिपूरयिष्यन्ति, वीर्यपारमितां च परिपूरयिष्यन्ति, क्षान्तिपारमितां च परिपूरयिष्यन्ति, शीलपारमितां च परिपूरयिष्यन्ति, दानपारमितां च परिपूरयिष्यन्ति.
अध्यात्मशून्यतां परिपूरयिष्यति, बहिर्धाशून्यतां परिपूरयिष्यति, अध्यात्मबहिर्धाशून्यतां परिपूरयिष्यति, शून्यताशून्यतां परिपूरयिष्यति, महाशून्यतां परिपूरयिष्यति, परमार्थशून्यतां परिपूरयिष्यति, संस्कृतशून्यतां परिपूरयिष्यति, असंस्कृतशून्यतां परिपूरयिष्यति, (श्स्प्_इइ-4_114) अत्यन्तशून्यतां परिपूरयिष्यति, अनवराग्रशून्यतां परिपूरयिष्यति, अनवकारशून्यतां परिपूरयिष्यति, प्रकृतिशून्यतां परिपूरयिष्यति, सर्वधर्मशून्यतां परिपूरयिष्यति, स्वलक्षणशून्यतां परिपूरयिष्यति, अनुपलम्भशून्यतां परिपूरयिष्यति, अभावशून्यतां परिपूरयिष्यति, स्वभावशून्यतां परिपूरयिष्यति, अभावस्वभावशून्यतां परिपूरयिष्यति.
चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि परिपूरयिष्यति, चत्वारि सम्यक्प्रहाणानि परिपूरयिष्यति, चतुर ऋद्धिपादान् परिपूरयिष्यति, पञ्चेन्द्रियाणि परिपूरयिष्यति, पञ्च बलानि परिपूरयिष्यति, सप्त बोध्यङ्गानि परिपूरयिष्यति, आर्याष्टाङ्गमार्गं परिपूरयिष्यति. चत्वार्य् आर्यसत्यानि परिपूरयिष्यति, चत्वारि ध्यानानि परिपूरयिष्यति, चत्वार्य् अप्रमाणानि परिपूरयिष्यति, चतस्र आरूप्यसमापत्तिः परिपूरयिष्यति, अष्टौ विमोक्षान् परिपूरयिष्यति, नवानुपूर्वविहारसमापत्तीः परिपूरयिष्यति, शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखानि परिपूरयिष्यति, पञ्चाभिज्ञाः परिपूरयिष्यति, समाधीन् परिपूरयिष्यति, धारणीमुखानि परिपूरयिष्यति, दश तथागतबलानि परिपूरयिष्यति, चत्वारि वैशारद्यानि परिपूरयिष्यति, चतस्रः प्रतिसंविदः परिपूरयिष्यति, महामैत्रीं परिपूरयिष्यति, महाकरुणां परिपूरयिष्यति, अष्टादशावेणिकबुद्धधर्मान् परिपूरयिष्यति.
श्रावकभूमिं च प्रत्येकबुद्धभूमिं चातिक्रम्य बोधिसत्त्वनियामम् अवक्रमिष्यति, बोधिसत्त्वनियामम् अवक्रम्य बोधिसत्त्वाभिज्ञाः प्रतिलप्स्यते, बोधिसत्त्वाभिज्ञा प्रतिलभ्य बुद्धक्षेत्राद् बुद्धक्षेत्रं संक्रमिष्यति, स संचिन्त्यात्मभावं परिगृहीष्यति, यैर् आत्मभावः सत्त्वपरिपाको भविष्यति, यदि वा चक्रवर्ताश्रयं यदि वा क्षत्रियमहाशालकुलेषु यदि वा ब्राह्मणमहाशालकुलेषु यदि वा गृहपतिमहाशालकुलेषु यदि वा शक्ररूपेण यदि वा ब्राह्मणरूपेण यदि वा वैश्रमणरूपेण स तैर् आत्मभावैः सत्त्वान् परिपाचयिष्यति, तस्मात् तर्हि भगवन् न मम तथागतशरीरेष्व् अगौरवं नाप्य् अप्रत्यया नाप्य् अपूजयितुकामता नाप्य् अग्रहीतुकामता.
अपि तु खलु पुनर् भगवन् कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा इमां प्रज्ञापारमितां सत्कुर्वता गुरुकुर्वता मानयता पूजयत सर्वबुद्धधर्माणां हेतुर् उपचितो भवति सर्वसंपत्तयश् च परिगृहीता भवन्ति, तथागतशरीराणि सत्कृता भवन्ति गुरुकृतानि भवन्ति यानि तानि भवन्ति पूजितानि भवन्ति.
पुनर् अपरं भगवन् ये दशसु दिक्षु तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा (श्स्प्_इइ-4_115) अप्रमेयासंख्येयेषु लोकधातुषु तिष्ठन्ति ध्रियते यापयन्ति धर्मं देशयन्ति तान् ध्हर्मकायेन च ज्ञानकायेन च द्रष्टुकामेन पूजयितुकामेन इयं प्रज्ञापारमितोद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या पूजयितव्या परेभ्यश् च विस्तरेण संप्रकाशयितव्या योनिशश् च मनसिकर्तव्या, स कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा दशसु दिक्ष्व् अप्रमेयासख्येयेषु लोकधातुषु तां तथागतान् अर्हतः सम्यक्संबुद्धां द्रक्ष्यति. एवं खलु तेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा प्रज्ञापारमितायां च तां बुद्धान् अनुस्मृतिभावयितव्या धर्मतया.
पुनर् अपरं भगवंस् तां तथागतान् अर्हतः सम्यक्संबुद्धान् संद्रष्टुकामेन, कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा इयं प्रज्ञापारमितोद्ग्रहीतव्या धारयितव्या वाचयितव्या पर्यवाप्तव्या प्रवर्तयितव्या पूजयितव्या परेभ्यश् च विस्तरेण संप्रकाशयितव्या योनिशश् च मनसिकर्तव्या, धर्मताया द्वे इमे भगवन् धर्मता.
कतमे द्वे संस्कृता च धर्माणां धर्मता असंस्कृता च धर्माणां धर्मता असंस्कृता च धर्माणां धर्मता?
तत्र भगवन् कतमा संस्कृतानां धर्मता? यद् अध्यात्मशून्यतायं ज्ञानं यद् बहिर्धाशून्यतायां ज्ञानं यद् अध्यात्मबहिर्धाशून्यतयां ज्ञानं यद् शून्यताशून्यतायां ज्ञानं यद् महाशून्यतायां ज्ञानं यद् परमार्थशून्यतायां ज्ञानं यद् संस्कृतशून्यतायां ज्ञानं यद् असंस्कृतशून्यतायां ज्ञानं यद् अत्यन्तशून्यतायां ज्ञानं यद् अनवराग्रशून्यतायां ज्ञानं यद् अनवकारशून्यतायां ज्ञानं यद् प्रकृतिशून्यतायां ज्ञानं यद् सर्वधर्मशून्यतयां ज्ञानं यद् स्वलक्षणशून्यतायां ज्ञानं यद् अनुपलम्भशून्यतायां ज्ञानं यद् अभावशून्यतायां ज्ञानं यद् स्वभावशून्यतायां ज्ञानं यद् अभावस्वभावशून्यतायां ज्ञानम्.
यच् चतुर्षु स्मृत्युपस्थानानेषु ज्ञानं, यच् चतुर्षु सम्यक्प्रहाणानेषु ज्ञानं, यच् चतुर्ष्व् ऋद्धिपादेषु ज्ञानं, यत् पञ्चस्व् इन्द्रियेषु ज्ञानं, यत् पञ्चसु बलेषु ज्ञानं, यत् सप्तसु बोध्यङ्गेषु ज्ञानं, यद् आर्याष्टाङ्गे मर्गे ज्ञानं, यच् चतुर्ष्व् आर्यसत्येषु ज्ञानं, यच् चतुर्षु ध्यानेषु ज्ञानं, यच् चतुर्ष्व् अप्रमाणेषु ज्ञानं, यच् चतसृष्व् आरूप्यसमापत्तिषु ज्ञानं, यद् अष्टासु विमोक्षेषु ज्ञानं, यन् नवानुपूर्वविहारसमापत्तिषु ज्ञानं, यञ् छून्यतानिमित्ताप्रणिहितेषु विमोक्षमुखेषु ज्ञानं, यत् पञ्चस्व् अभिज्ञासु ज्ञानं, यत् सर्वसमाधिषु ज्ञानं, यत् सर्वधारणीमुखेषु ज्ञानं, यद् दशसु तथागतबलेषु ज्ञानं, यच् (श्स्प्_इइ-4_116) चतुर्षु वैशारद्येषु ज्ञानं, यच् चतसृषु प्रतिसंवित्सु ज्ञानं, यन् महामैत्र्यां ज्ञानं, यन् महाकरुणायां ज्ञानं, यद् अष्टादशस्व् आवेणिकेषु बुद्धधर्मेषु ज्ञानं, यत् कुशलेषु धर्मेषु ज्ञानं, यद् अकुशलेषु धर्मेषु ज्ञानं, यत् साश्रवेषु धर्मेषु ज्ञानं, यद् अनाश्रवेषु धर्मेषु ज्ञानं, यल् लौकिकेषु धर्मेषु ज्ञानं, यल् लोकोत्तरेषु धर्मेषु ज्ञानं, इयम् उच्यते संस्कृतानां धर्माणां धर्मता.
तत्र कतमा असंस्कृतानां धर्माणां धर्मता? यस्या नोत्पादो न निरोधो न स्थानं न स्थितो नान्यथात्वं न संक्लेशो न व्यवदानं न हानिर् न वृद्धिर् या सर्वधर्माणां स्वभावता,
कतमा च सर्वधर्माणां स्वभावता? अभावस्वभावा हि सर्वधर्मा इयम् उच्यते, असंस्कृतानां धर्माणां धर्मता.
भगवान् आह: एवम् एतत् कौशिकैवम् एतत्, ये ऽपि ते ऽभूवन्न् अतीते ऽध्वनि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धास् ते ऽपीमाम् एव प्रज्ञापारमितां आगम्यानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धाः, ये ऽपि ते भविष्यन्त्य् अनागते ऽध्वनि तथागतार्हन्तः सम्यक्संबुद्धास् ते ऽपीमाम् एव प्रज्ञापारमिताम् आगम्यानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यन्ते, ये ऽपि ते एतर्हि दशदिग् लोकधातुष्व् अप्रमेयेष्व् असंख्येयेषु तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धास् तिष्ठन्ति ध्ह्रियन्ते यापयन्ति धर्मं देशयन्ति, ते ऽपीमाम् एव प्रज्ञापारमितायाम् आगम्यानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुध्यन्ते, ये ऽपि ते ऽभूवन्न् अतीतानां तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां श्रावकाः, ये ऽपि ते भविष्यन्त्य् अनागतानां तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां श्रावकाः, ये ऽप्य् एतर्हि प्रत्युत्पन्नानां तथागतानाम् अर्हतां सम्यक्संबुद्धानां श्रावकाः, ते ऽपीमाम् एव प्रज्ञापारमिताम् आगम्य स्रोतआपत्तिफलं प्राप्ताः प्राप्स्यन्ति प्राप्नुवन्ति च, सकृदागामिफलं प्राप्ताः प्राप्स्यन्ति प्राप्नुवन्ति च, अनागामिफलं प्राप्ताः प्राप्स्यन्ति प्राप्नुवन्ति च, अर्हत्त्वं प्राप्ताः प्राप्स्यन्ति प्राप्नुवन्ति च, ये ऽपि ते ऽभूवन्न् अतिते ऽध्वनि प्रत्येकबुद्धाः, ये ऽपि ते भविष्यन्त्य् अनागते ऽध्वनि प्रत्येकबुद्धा, ये ऽपि ते एतर्हि अप्रमेयासंख्येयेषु लोकधातुषु प्रत्येकबुद्धास् तिष्ठन्ति ध्रियन्ते यापयन्ति तैर् अपीमाम् एव प्रज्ञापारमिताम् आगम्य प्रत्येकबोधिः प्राप्ताः प्राप्स्यते प्राप्यते च. तत् कस्य हेतोः? तथा ह्य् अत्र प्रज्ञापारमिताया सर्वाणि त्रीणि यानानि विस्तरेणोपदिष्टानि, तानि पुनर्
अनिमित्तयोगेनानुपलम्भयोगेनानुत्पादयोगेनानिरोधयोगेनाससंक्लेशयोगेनाव्यवदानयोगेनानभिसंस्कारयोगेनानायूहयोगेनानिर्युहयोगेनानुक्षेपयोगेनाप्रक्षेपयोगेनानुग्रहयोगेनानुत्सर्गयोगेन (श्स्प्_इइ-4_117) तत् पुनर् लोकव्यवहारेण न परमार्थेन. तत् कस्य हेतोः? न हि प्रज्ञापारमिता आरमिता न पारमिता न हि प्रज्ञापारमिता अपारो न पारः, न स्थलं न निम्नं न समं न विषमं न निमित्तं नानिमित्तं न लौकिकी न लोकोत्तरा न संस्कृता नासंस्कृता न कुशला नाकुशला नातीता नानागता न प्रत्युत्पन्ना, न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता बुद्धधर्मानां दात्री, न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता स्रोतआपत्तिधर्माणां दात्री, न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता सकृदागामिधर्माणां दात्री, न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता अनागामिधर्माणां दात्री, न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता अर्हद्धर्माणां दात्री न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता प्रत्येकबुद्धधर्माणां दात्री, न हि कौशिक प्रज्ञापारमिता पृथग्जनधर्माणां दात्री.
[क्. 200ब्10, न्. 395अ1, त्. 317अ9, प्. 276अ7, छ्. 706अ10] शक्र आह: महापारमितेयं भगवन् यद् उत प्रज्ञापारमिता, अत्र भगवन् बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः प्रज्ञापारमितायां चरन्तः सर्वसत्त्वानां चित्तचरितानि प्रजानन्ति न सत्त्वम् उपलभते न सत्त्वप्रज्ञप्तिम् उपलभते नात्मनम् उपलभते न सत्त्वम् उपलभते न जीवम् उपलभते न जन्तुम् उपलभते न पोषम् उपलभते न पुरुषम् उपलभते न पुद्गलम् उपलभते न मनुजम् उपलभते न मानवम् उपलभते न कारकम् उपलभते न वेदकम् उपलभते न जानकम् उपलभते न पश्यकम् उपलभते.
न रूपम् उपलभते, न वेदनाम् उपलभते, न संज्ञाम् उपलभते, न संस्काराम् उपलभते, न विज्ञानम् उपलभते.
न चक्षुर् उपलभते, न श्रोत्रम् उपलभते, न घ्राणम् उपलभते, न जिह्वाम् उपलभते, न कायम् उपलभते, न मनसम् उपलभते.
न रूपम् उपलभते, न शब्दम् उपलभते, न गन्धम् उपलभते, न रसम् उपलभते, न स्पर्शम् उपलभते, न धर्मान् उपलभते.
न चक्षुर्विज्ञानम् उपलभते, न श्रोत्रविज्ञानम् उपलभते, न घ्राणविज्ञानम् उपलभते, न जिह्वाविज्ञानम् उपलभते, न कायविज्ञानम् उपलभते, न मनोविज्ञानम् उपलभते.
न चक्षुःसंस्पर्शम् उपलभते, न श्रोत्रसंस्पर्शम् उपलभते, न घ्राणसंस्पर्शम् उपलभते, न जिह्वासंस्पर्शम् उपलभते, न कायसंस्पर्शम् उपलभते, न मनःसंस्पर्शम् उपलभते.
न चक्षुःसंस्पर्शप्रत्ययवेदनाम् उपलभते, न श्रोत्रसंस्पर्शप्रत्ययवेदनाम् उपलभते, न घ्राणसंस्पर्शप्रत्ययवेदनाम् उपलभते, (श्स्प्_इइ-4_118) न जिह्वासंस्पर्शप्रत्ययवेदनाम् उपलभते, न कायसंस्पर्शप्रत्ययवेदनाम् उपलभते, न मनःसंस्पर्शप्रत्ययवेदनाम् उपलभते.
न पृथिवीधातुम् उपलभते, नाब्धातुम् उपलभते, न तेजोधातुम् उपलभते, न वायुधातुम् उपलभते, नाकाशधातुम् उपलभते, न विज्ञानधातुम् उपलभते.
नाविद्याम् उपलभते, न संस्काराम् उपलभते, न विज्ञानम् उपलभते, न नामरूपम् उपलभते, न षडायतनम् उपलभते, न स्पर्शम् उपलभते, न वेदनाम् उपलभते, न तृष्णाम् उपलभते, नोपादानम् उपलभते, न भवम् उपलभते, न जातिम् उपलभते, न जरामरणम् उपलभते.
न दानपारमिताम् उपलभते, न शीलपारमिताम् उपलभते, न क्षान्तिपारमिताम् उपलभते, न वीर्यपारमिताम् उपलभते, न ध्यानपारमिताम् उपलभते, न प्रज्ञापारमिताम् उपलभते.
नाध्यात्मशून्यताम् उपलभते, न बहिर्धाशून्यताम् उपलभते, नाध्यात्मबहिर्धाशून्यताम् उपलभते, न शून्यताशून्यताम् उपलभते, न महाशून्यताम् उपलभते, न परमार्थशून्यताम् उपलभते, न संस्कृतशून्यताम् उपलभते, नासंस्कृतशून्यताम् उपलभते, नात्यन्तशून्यताम् उपलभते, नानवराग्रशून्यताम् उपलभते, नानवकारशून्यताम् उपलभते, न प्रकृतिशून्यताम् उपलभते, न सर्वधर्मशून्यताम् उपलभते, न स्वलक्षणशून्यताम् उपलभते, नानुपलम्भशून्यताम् उपलभते, नाभावशून्यताम् उपलभते, न स्वभावशून्यताम् उपलभते, नाभावस्वभावशून्यताम् उपलभते.
न स्मृत्युपस्थानान्य् उपलभन्ते, न सम्यक्प्रहाणान्य् उपलभन्ते, न र्द्धिपादान् उपलभन्ते, नेन्द्रियान्य् उपलभन्ते, न बलान्य् उपलभन्ते, न बोध्यङ्गान्य् उपलभन्ते, नार्याष्टाङ्गो मार्गम् उपलभन्ते, नार्यसत्यान्य् उपलभन्ते, न ध्यानान्य् उपलभन्ते, नाप्रमाणान्य् उपलभन्ते, नारूप्यसमापत्तीर् उपलभन्ते, नाष्टौ विमोक्षाम् उपलभन्ते, न नवानुपूर्वविहारसमापत्तीर् उपलभन्ते, न शून्यतानिमित्ताप्रणिहितविमोक्षमुखान्य् उपलभन्ते, नाभिज्ञा उपलभन्ते, न समाधीन् उपलभन्ते, न धारणीमुखान्य् उपलभन्ते, न दशतथागतबलान्य् उपलभन्ते, न वैशारद्यान्य् उपलभन्ते, न प्रतिसंविद उपलभन्ते, न महामैत्रीम् उपलभन्ते, न महाकरुणाम् उपलभन्ते, नावेणिकबुद्धधर्मान् उपलभन्ते, न स्रोतआपत्तिफलम् उपलभन्ते, न सकृदागामिफलम् (श्स्प्_इइ-4_119) उपलभन्ते, नानागामिफलम् उपलभन्ते, नार्हत्त्वम् उपलभन्ते, न प्रत्येकबोधिम् उपलभन्ते, न मार्गाकारज्ञताम् उपलभन्ते, न सर्वाकारज्ञताम् उपलभन्ते, न बोधिसत्त्वम् उपलभन्ते, न बुद्धम् उपलभन्ते, न बुद्धधर्मान् उपलभन्ते.
न हि प्रज्ञापारमितोपलम्भयोगेन प्रत्युपस्थिता. तत् कस्य हेतोः? तथा हि तस्याः स्वभावो न संविद्यते येनोपलभेत् यद् वोपपलभेत् यत्र वोपलभेत्.
[क्. 201अ8, न्. 396अ2, त्. 318अ3, प्. 278अ6, छ्. 706च्7] भगवान् आह: एवम् एतत् कौशिकैवम् एतत्, यथा हि तद् दीर्घरात्रौ बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽनुपलम्भयोगेन प्रज्ञापारमितायां चरतः स बोधिम् अपि नोपलभ्हते प्राग् एव बुद्धं प्राग् एव बुद्धधर्मान्.
शक्र आह: पुनर् भगवन् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः प्रज्ञापारमितायां चरति न तदन्यासु पारमितासु.
भगवान् आह: सर्वासु कौशिक षड्पारमितासु बोधिसत्त्वो महासत्त्वश् चरति तच् चानुपलम्भयोगेन. स दानम् अपि नोपलभते दायकम् अपि नोपलभते प्रतिग्राहकम् अपि नोपलभते, शीलम् अपि नोपलभते शीलवन्तम् अपि नोपलभते दौःशीलम् अपि नोपलभते, क्षान्तिम् अपि नोपलभते क्षमीनम् अपि नोपलभते व्यापादम् अपि नोपलभते, वीर्यम् अपि नोपलभते वीर्यवन्तम् अपि नोपलभते कौशीद्यम् अपि नोपलभते, ध्यानम् अपि नोपलभते ध्यायिनम् अपि नोपलभते विक्षेपम् अपि नोपलभते, प्रज्ञाम् अपि नोपलभते प्रज्ञावन्तम् अपि नोपलभते दौष्प्रज्ञम् अपि नोपलभते.
अपि तु खलु पुनः कौशिक प्रज्ञापारमिता पूर्वङ्गमा बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य दानं ददतो दानपारमितापरिपूरये, प्रज्ञापारमितैव पूर्वङ्गमा बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य शीलं रक्षतः शीलपारमितापरिपूरये, प्रज्ञापारमितैव पूर्वङ्गमा बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य क्षान्त्या संपादाय क्षान्तिपारमितापरिपूरये, प्रज्ञापारमितैव पूर्वङ्गमा बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य वीर्यम् आलम्भमानस्य वीर्यपारमितापरिपूरये, प्रज्ञापारमितैव पूर्वङ्गमा बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ध्यानानि समापद्यमानस्य ध्यानपारमितापरिपूरये, प्रज्ञापारमितैव पूर्वङ्गमा बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य धर्मान् विविक्ततः प्रज्ञापारमितापरिपूरये सर्वधर्मानुपलम्भयोगेन.
रूपस्यानुपलम्भयोगेन, वेदनाया अनुपलम्भयोगेन, संज्ञाया (श्स्प्_इइ-4_120) अनुपलम्भयोगेन, संस्काराणाम् अनुपलम्भयोगेन, विज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन.
चक्षुषो ऽनुपलम्भयोगेन, श्रोत्रस्यानुपलम्भयोगेन, घ्राणस्यानुपलम्भयोगेन, जिह्वाया अनुपलम्भयोगेन, कायस्यानुपलम्भयोगेन, मनसो ऽनुपलम्भयोगेन.
रूपस्यानुपलम्भयोगेन, शब्दस्यानुपलम्भयोगेन, गन्धस्यानुपलम्भयोगेन, रसस्यानुपलम्भयोगेन, स्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, धर्माणाम् अनुपलम्भयोगेन.
चक्षुर्विज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन, श्रोत्रविज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन, घ्राणविज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन, जिह्वाविज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन, कायविज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन, मनोविज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन.
चक्षुःसंस्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, श्रोत्रसंस्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, घ्राणसंस्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, जिह्वासंस्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, कायसंस्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, मनःसंस्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन.
चक्षुःसंस्पर्शजावेदनाया अनुपलम्भयोगेन, श्रोत्रसंस्पर्शजावेदनाया अनुपलम्भयोगेन, घ्राणसंस्पर्शजावेदनाया अनुपलम्भयोगेन, जिह्वासंस्पर्शजावेदनाया अनुपलम्भयोगेन, कायसंस्पर्शजावेदनाया अनुपलम्भयोगेन, मनःसंस्पर्शजावेदनाया अनुपलम्भयोगेन.
पृथिवीधातोर् अनुपलम्भयोगेन, अब्धातोर् अनुपलम्भयोगेन, तेजोधातोर् अनुपलम्भयोगेन, वायुधातोर् अनुपलम्भयोगेन, आकाशधातोर् अनुपलम्भयोगेन, विज्ञानधातोर् अनुपलम्भयोगेन.
अविद्याया अनुपलम्भयोगेन, संस्काराणाम् अनुपलम्भयोगेन, विज्ञानस्यानुपलम्भयोगेन, नामरूपस्यानुपलम्भयोगेन, षडायतनस्यानुपलम्भयोगेन, स्पर्शस्यानुपलम्भयोगेन, वेदनाया अनुपलम्भयोगेन, तृष्णाया अनुपलम्भयोगेन, उपादानस्यानुपलम्भयोगेन, भवस्यानुपलम्भयोगेन, जातेर् अनुपलम्भयोगेन, जरामरणस्यानुपलम्भयोगेन.
दानपारमिताया अनुपलम्भयोगेन, शीलपारमिताया अनुपलम्भयोगेन, क्षान्तिपारमिताया अनुपलम्भयोगेन, वीर्यपारमिताया अनुपलम्भयोगेन, ध्यानपारमिताया अनुपलम्भयोगेन, प्रज्ञापारमिताया अनुपलम्भयोगेन.
अध्यात्मशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, बहिर्धाशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अध्यात्मबहिर्धाशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, शून्यताशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, महाशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, परमार्थशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, संस्कृतशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, असंस्कृतशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अत्यन्तशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अनवराग्रशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अनवकारशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, प्रकृतिशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, सर्वधर्मशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, स्वलक्षणशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अनुपलम्भशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अभावशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, स्वभावशून्यताया अनुपलम्भयोगेन, अभावस्वभावशून्यताया अनुपलम्भयोगेन.
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.