अभिधर्मकोशभाष्य

[345|19-345|20] अग्रधर्मेष्वन्त्यमनागतानि चत्वारि आकाराश्चत्वार एव /

[345|20] अन्याभावाद्दर्शनमार्गसादृश्याच्च /

[345|21] इति निर्वेधभागीयं चतुर्धा

[346|01-346|02] इत्येतानि चत्वारि निर्वेधभागीयानि कुशलमूलानि यदुतोष्मगतं मूर्धानः क्षान्तयो ऽग्रधर्माश्च /

[346|02-346|03] एषां द्वे मृदूनी चलत्वात् परिहाणितः क्षान्तयो मध्यमग्रधर्मा अधिमात्रम् /

[346|03] निर्वेधभागीयानीति को ऽर्थः / विध विभागे /

[346|03-346|05] निश्चितो वेधा निर्वेधः आर्यमार्गस्तेन विचिकित्सा प्रहाणात् सत्यानां च विभजनादिदं दुःखमयं यावत् मार्ग इति /

[346|05] तस्य भागो दर्शनमार्गैकदेशः /

[346|05-346|06] तस्यावाहकत्वेन हितत्वान्निर्वेधभागीयानि /

[346|06] तच्चैतच्चतुर्विधमपोइ निर्वेधभागीयम्

[346|07] भावनामयम् /

[346|08] न श्रुतचिन्तामयम् /

[346|09] अनागम्यान्तरध्यानभूमिकम्

[346|10] अनागम्यं ध्यानान्तरं चत्वारि च ध्यानान्यस्य भूमिस्तत्संगृहीतत्वात् /

[346|11] नोर्ध्व दर्शनमार्गपरिवारत्वात् / तदभावः कामधात्वालम्बनत्वात् /

[346|11-346|12] तस्य च पूर्वपरिज्ञेयप्रहेयत्वात् /

[346|12] तेषां रूपधातौ पञ्चस्कन्धको विपाकः /

[346|12-346|13] पूरिपूरकाण्येवनाक्षेपकाणि /

[346|13] भवद्वेषित्वात् /

[346|14] द्वे त्वधो ऽपि वा // vakk_6.20 //

[346|15] वाशब्दो मतविकल्पार्थः /

[346|15-346|16] भदन्तघोषकस्य तु द्वे प्रथमे निर्वेधभागीये सप्तभूमिके कामावचरे अपि तः /

[346|17] सर्वाण्यपि त्वेतानि चत्वारि

[346|18] कामाश्रयाणि

[346|19] त्रीणि मनुष्येष्वेवोत्पद्यन्ते / त्रिषु द्वीपेषु / उत्पादितपूर्वाणां तु देवेषु संमुखीभावः /

[346|20] चतुर्थं देवेष्वपि / त्रीणि स्त्रीपुरुषा उभयाश्रयाणि लभन्ते /

[346|21] अग्रधर्मान् द्वच्याश्रयान् लभते ऽङ्गना /

[347|01] अग्रधर्मास्तु स्त्र्येव द्वच्याश्रयान् लभते / पुरुषः पुरुषाश्रयानेव /

[347|01-347|02] स्त्रीत्व स्याप्रतिसंख्यानिरोधलाभात् /

[347|02] कथं निर्वेधभागीयानां त्यागः /

[347|03] भूमित्यागात्त्यजत्यार्यस्तानि

[347|04-347|05] यद्भूमिकान्यनेन प्रतिलब्धानिभवन्ति तां भूमि त्यजन्नार्यस्तान्यपि त्यजति नान्यथा भूमित्यागः पुनर्भूमिसंचारात् / [347|06] अनार्यस्तु मृत्युना // vakk_6.21 //

[347|07] पृथग्जनस्तु निकायसभागत्यागेनैव त्यजतिसत्यसति वा भूमिसंचारे /

[347|08] आद्ये द्वेपरिहाण्या च

[347|09] त्यजति मृत्युना च पृथग्जन एव / आर्यस्य तु नास्ति ताभ्यां परिहाणिः /

[347|09-347|10] क्षान्त्यग्रधर्माभ्यां तु पृथग्जनस्यापि नास्ति परिहाणिः /

[347|11] मौलेस्तत्रैव सत्यदृक् /

[347|12-347|13] यो मौलध्यानभूमिकानि निर्वेधभागीयान्युत्पादयति सतत्रैव जन्माति सत्यान्यवश्यं पश्यति /

[347|13] तीव्रसंवेगत्वात् /

[347|14] अपूर्वाप्तिर्विहीनेषु

[347|15] यदा विहिनेषु पुनर्लाभोभवत्यपूर्वाण्येव तदा लभ्यन्ते न पूर्वं त्यक्तानि /

[347|16] प्रतिमोक्षसंवरवदनुचितयत्नसाध्यत्वात् /

[347|16-347|17] सति प्रतिसीमादैशिके परेणोत्पादयत्यसति मूलादेव /

[347|18] एते पुनर्विहीनिपरिहाणी किंस्वभावे /

[347|19] हानी द्वे असमन्वितिः // vakk_6.22 //

[347|20] उभे अप्येते असमन्वागमस्वभावे /

[347|22] परिहाणिस्तु दोषकृता नावश्यं विहानिः /

[347|23] गुणविशेषकृता च सा / परिहीणो ऽप्यूष्मगतलाभी नियतं परिनिर्वाणधर्मा भवति /

[347|24] मोक्षभागीयात्को विशेषः / सत्यदर्शनासन्नतरत्वमसत्यन्तराये /

[348|01] मूर्धलाभी न मूलच्छित्

[348|02-348|03] परिहीणो ऽपि मूर्धलाभी कुशलमूलानि न समुच्छिनत्ति /

[348|03] अपायांस्तु पापादानन्तर्याण्यपि कुर्यात् /

[348|04] क्षान्तिलाभ्यनपायगः /

[348|05-348|06] विहीनायामपि क्षान्तौ न पुनरपायान्याति तद्भूमिककर्मक्लेशदूरीकरणात् /

[348|06-348|07] क्षान्तिलाभादेव हि गतियोन्युपपत्त्याश्रयाष्टमादिभवक्लेशानां केषाञ्चिदनुत्पत्तिधर्मता प्रतिलभते /

[348|07-348|09] अपायगतीनामण्डजसंस्वेदजयोन्योरसंज्ञिसत्त्वोत्तरकुरुमहाब्रह्मोपपत्तिनां शण्ढपण्डकोभयव्यञ्जनाश्रयाणामष्टमादिभवानां दर्शनहेयक्लेशानां च /

[348|09] तां तु यथायोगं मृद्वधिमात्रायां च / मृद्वच्यामपायगतीनाम् /

[348|10] अधिमात्रायामितरेषाम् / निर्वेधभागीयानि त्रिगोत्राणि श्रावकादिगोत्रभेदात् / तत्र

[348|11] शिष्यगोत्रा न्निवर्त्य द्वे बुद्धः स्यात्

[348|12] ऊष्मगतं मूर्धानं च श्रावकगोत्रादुत्पन्नं व्यावर्त्य पुनर्बुद्धः स्यादित्यस्ति संभवः /

[348|13] क्षान्तौ तु लब्धायां नास्त्येव संभवः / किं कारणम् /

[348|13-348|14] अपायानां किल व्यावृत्तत्वात् /

[348|14] बोधिसत्त्वाश्च परहित्क्रियापारतन्त्र्यादपायानप्यवगाहन्त इति /

[348|14-348|15] तस्यैव तु गोत्रस्याविवर्त्यत्वादसंभवः /

[348|16] त्रीण्यपीतरः // vakk_6.23 //

[348|17] विवर्त्य स्यादिति वर्तते /

[348|17-348|18] त्रीण्यपि निर्वेधभागीयानि श्रावकगोत्राद्वच्यावर्त्य बुद्धादिभवः स्यात् प्रत्येकबुद्ध इत्यर्थः /

[348|18-348|19] प्रत्येकबुद्धगोत्राणि तु व्यावर्तयितुमशक्यानि /

[348|20] आबोधेः सर्वमेकत्र ध्यानान्त्ये शास्तृखड्गयोः /

[348|21] शास्ता बुधः खड्गविषाणकल्पः प्रत्येकबुद्धः /

[348|21-348|22] तयोरेकत्रैवासने चतुर्थमेव ध्यानं निश्रित्यनिञ्ज्यपटुसमाधित्वान्निर्वेधभागीयान्यारभ्य यावद्बोधिरुत्पद्यते /

[349|01] क्षयानुत्पादज्ञाने हि बोधिरिति पश्चादुपपादयिष्यामः /

[349|01-349|02] अशुभामारभ्य यावद्वोधिरित्यपरे /

[349|02] येषां तु खड्गादन्यो ऽपि प्रत्येकबुद्धो ऽस्तितद्गोत्राणां व्यावर्तनाप्रतिषेषः /

[349|03] किं पुनः प्रथम एव जन्मनि कृतप्रयोगो निर्वेधभागीयान्युत्पादयेत् /

[349|03-349|04] नैतदस्ति अवश्यं हि

[349|05] प्राक्तेभ्यो मोक्षभागीयं

[349|06] उत्पादयितव्यम् / सर्वस्वल्पं हि

[349|07] क्षिप्रं मोक्षस्त्रिभिर्भवैः // vakk_6.24 //

[349|08] एकस्मिन् जन्मनि मोक्षभागीयं कुशलमूलमुत्पादयेत् / द्वितीये निर्वेधभागीयानि /

[349|09] तृतीये आर्यमार्गम् / बीजविरोपण सस्याभिवृद्धिफलोत्पत्तिक्रमवत् /

[349|09-349|10] क्रमेण हि संतानस्यास्यां धर्मतायामवतारपरिपाकविमुक्तयो भवन्तीति /

[349|10-349|11] तच्च पुनर्मोक्षभागीयं वर्णयन्ति /

[349|12] श्रुतचिन्तामयं

[349|13] न भावनामयम् / कति कर्माणि /

[349|14] त्रीणि कर्माणि

[349|15] प्राधान्येन तु मनस्कर्म्म /

[349|15-349|16] तत्प्रणिधनपरिग्रहात्तु कायवाक्कर्मापि मोक्षभागोयं भवति /

[349|16-349|17] कश्चिदेकभिक्षामपि दत्त्वैक शिक्षामपि चादाय मोक्षाभिलाषवलाधानान्मोक्षभागीयान्याक्षिपति /

[349|17] तत्त्वेतत् /

[349|18] आक्षिप्यते नृषु /

[349|19] मनुष्येष्वेव त्रिषु द्वीपेषु / नान्यत्र / प्रज्ञानिर्वेदयोरभावाद्यथायोगम् /

[349|19-349|20] उक्तं प्रसङ्गेन मोक्षभागीयम् /

[349|21] अभिसमयक्रमस्तु वक्तुमारब्धः / तत्र च यावदग्रधर्मा उक्ताः /

[349|21-349|22] शेषं वक्तव्यम् /

[349|22] अत इदमुच्यते /

[350|01] लौकिकेभ्यो ऽग्रधर्मेभ्यो धर्मक्षान्तिरनास्रवा // vakk_6.25 //

[350|02] लौकिकाग्रधर्मानन्तरमनास्रव धर्मज्ञानक्षान्तिरुत्पद्यते / कस्मिन्नालम्बने /

[350|03] कामदुःखे /

[350|04] कामावचरदुःखमस्या आलम्बनम् / सेयं दुःखे धर्मज्ञानक्षान्तिरित्युच्यते /

[350|04-350|05] अनास्रवज्ञानार्थं निःष्यन्देन विशेषणम् /

[350|05] कर्मज्ञानार्थं क्षान्तिः / पुष्पफलवृक्षवत् /

[350|05-350|06] सैव च नियामावक्रान्तिरित्युच्यते /

[350|06] सम्यक्त्वनियामावक्रमणात् /

[350|06-350|07] सम्यक्त्वं निर्वाणमुक्तं सूत्रे /

[350|07] तत्र नियमो नियाम एकान्तीभावः / तस्याभिगमनमवक्रमणम् /

[350|08] तस्यां चोत्पन्नायामार्यपुद्गल उच्यते / अनागतया पृथग्जनत्वं व्यावर्त्यते /

[350|08-350|09] एतदेव तस्याः कारित्रमनागतायामभ्युपगम्यते नान्यत् /

[350|09-350|10] प्रदीपजातिवत् /

[350|10] लौकिकाग्रधर्मैरित्यपरे / न तद्धर्मत्वात्तद्विरोधित्वाददोषः /

[350|11] शत्रुस्कन्धारुढतद्घातनवत् / उभयैरित्यपरे / आनन्तर्यविमुक्तिमार्गसाध्र्म्यादिति /

[350|12] ततो ऽत्रैव धर्मज्ञानं

[350|13] ततः पुनर्दुःखे धर्मज्ञानक्षान्तेरनन्तरमत्रैअ कामावचरे दुःखे धर्मज्ञानमुत्पद्यते /

[350|14] तत् दुःखे धर्मज्ञानमित्युच्यते / अनास्रवाधिकारः सर्वत्र वेदितव्यः /

[350|14-350|15] यथा च कामावचरे दुःखे धर्मज्ञानक्षान्तिर्धर्मज्ञानं चोत्पद्यते

[350|16] तथा पुनः /

[350|17] शेषे दुःखे ऽन्वयक्षान्तिज्ञाने

[350|18] दुःखे धर्मज्ञानानन्तरं रूपारुप्यावचरे दुःखे समस्तालम्बनान्वयज्ञानक्षान्तिरुत्पद्यते /

[350|19] सा दुःखे ऽन्वयज्ञानक्षान्तिरित्युच्यते / ततो ऽन्वयज्ञानमुत्पद्यते /

[350|19-350|20] तत् दुःखे ऽन्वय ज्ञानमित्युच्यते /

[350|20] प्रथमतोधर्मतत्त्वज्ञानाद्धर्मज्ञानम् /

[350|20-350|21] तदन्वयादूर्ध्वं दुःखालम्बनमन्वयज्ञानम् /

[350|21] तथैवानुगमनात् /

[350|21-350|22] यथा चैतानि दुःखसत्ये चत्वारि क्षान्तिज्ञानान्युत्पद्यन्ते

[351|01] सत्यत्रये तथा // vakk_6.26 //

[351|02] दुःखान्वयज्ञानादनन्तरं कामावचरे समुदये धर्मज्ञानक्षान्तिरुत्पद्यते /

[351|02-351|03] ततः समुदये धर्मज्ञानम् /

[351|02-351|06] एवं समनन्तरोत्पत्तिक्रमेण शेषे समुदये ऽन्वयज्ञानक्षान्तिः समुदये ऽन्वयज्ञानम् कामावचरदुःखनिरोधे धर्मज्ञानक्षान्तिर्निरोधे धर्मज्ञानं शेषे निरोधे ऽन्वयज्ञानक्षान्तिर्निरोधे ऽन्वयज्ञानं कामवचरदुःखप्रतिपक्षमार्गे धर्मज्ञानक्षान्तिर्मार्गे धर्मज्ञानं शेषे मार्गे ऽन्वयज्ञानक्षान्तिर्मार्गे ऽन्वयज्ञानम् /

[351|07] इति षोडशचित्तो ऽयं सत्याभिसमयः

[351|08] इत्यनेन क्रमेणायं सत्यानामभिसमयः षोडशचित्तको भवति /

[351|08-351|09] ये तर्हि निकायान्तरीयाः सत्यानामेकाभिसमयं वर्णयन्ति /

[351|09] अभिप्राय एष द्रष्टव्यः /

[351|09-351|10] अभेदेन ह्यभिसमय उच्यते सत्येषु

[351|11] त्रिधा /

[351|12] दर्शनालम्बकार्याख्यः

[351|13] दर्शनाभिसमयो ऽनास्रवया प्रज्ञया सत्यानाम् /

[351|13-351|14] आलम्बनाभिसमयस्तत्संप्रयुक्तैर्वेदनादिभिरपि /

[351|14] कार्याभिसमयो विप्रयुक्तैरपि शीलजात्यादिभिः /

[351|14-351|15] दुःखे हि दृश्यमाने तस्य त्रिविधो ऽभिसमयः समुदयादीनां कार्याभिसमयः /

[351|15-351|16] प्रहाणसाक्षात्करणभावनात् /

[351|16] तद्यदि सत्यानां दर्शनाभिसमयं प्रत्येकाभिसमयं ब्रूयात् /

[351|17] अयुक्तं ब्रूयादाकारभेदात् / अथाप्यनात्माकारेण सर्वेषां दर्शनमिति ब्रूयात् /

[351|18] न तर्हि सत्यानां दुःखादितो दर्शनं स्यात् / एवं च सूत्रविरोधः /

[351|18-351|21] "इहार्यश्रवकस्य दुःखं वा दुःखतो मनसि कूर्वतः समुदयं वा समुदयतो यावत् मार्ग वा मार्गतो मनसि कुर्वतो ऽनास्रवेण मनसिकारेण संप्रयुक्तो यो धर्माणो प्रविचय" इति /

[351|21] भावनामार्ग एवमिति चेत् / न / यथादर्शनं भावनात् /

[352|01] अथाप्येकस्य दर्शनाच्छेषेषु व4इत्वलाभादेकाभिसमयं ब्रूयान्न दोषः स्यात् /

[352|01-352|02] अन्तरा तु व्युत्थानमस्ति नास्तीति विचार्यं स्यात् /

[352|02-352|03] अथ पुनर्ब्रूयात् दुःखमेव परिजानन्समुदयं प्रजहाति निरोधं साक्षात् करोति मार्गं भावयति /

[352|03-352|04] अत इकाभिसमय इति /

[352|04] एवमपि न दोषः स्यादेकस्य दर्शने शेषाणां कार्याभिसमयवचनात् /

[352|04-352|05] दर्शनाभिसमयं तु प्रति सूत्रे सत्यानां क्रमेणाभिसमय उक्तो लक्ष्यते /

[352|05-352|07] "नहैव गृहपते सत्यानामेकाभिसमयो ऽपि पूर्वाभिसयय" इति विस्तरेण सदृष्टान्तानि त्रीणि सूत्राणि /

[352|07-352|08] "यो दुःखे निष्काङ्क्षो निर्विचिकित्सो बुद्धे ऽपि स" इति सूत्रादेकाभिसमय इति चेत् /

[352|08] न / असंमुदाचारावश्यंप्रहाणाभिसंधिवचनात् /

[352|08-352|09] य एषौक्तः षोढशचित्तको ऽभिसमयः

[352|10] सो ऽग्रधर्मैकभूमिकः // vakk_6.27 //

[352|11] यद्भूमिको ऽग्रधर्मस्तद्भूमिकान्येतानि षोडश चित्तानि /

[352|11-352|12] त पुनः षड्भूमिका इत्युक्तं प्राक् /

[352|12] कस्मात् पुनः क्षान्तयो ज्ञानानि चवश्यं भवन्ति / यस्मात्

[352|13] क्षान्तिज्ञानान्यनन्तर्य मुक्तिमार्गा यथाक्रमम् /

[352|14] अनन्तर्यमार्गाः क्षान्तयः क्लेशप्राप्तिविच्छेदं प्रत्यन्तरयितुमशक्यत्वात् /

[352|14-352|15] विमुक्तिमार्गास्तु ज्ञानानि /

[352|15-352|16] क्लेशप्राप्तिविमुक्तानां विसंयोगप्राप्तिसहोत्पादात् /

[352|16] अत उभयैरवश्यं भवितव्यम् /

[352|16-352|17] द्वाभ्यां चौरनिष्कासनकपाटपिधानवत् /

[352|17-352|18] यदि पुनर्द्वितीयेनानन्तर्यमार्गेणैव सह विसंयोगप्राप्तिरुत्पद्येत किं स्यात् /

[352|18] प्रहीणविचिकित्सं ज्ञानं तत्रैवालम्बने नोत्पन्नं स्यात् /

[352|18-352|19] क्षान्तिभिः क्लेशप्रहाणान्नव संयोजननिकाया ज्ञानवध्या इति शास्त्रविरोध इति चेत् /

[352|19] न /

[352|20] क्षान्तीनां ज्ञानपरिवारत्वात् / राजपरिवारकृतस्य राजकृतव्यपदेशवत् /

[352|21] किं पुनः सर्वाणि षोडशचित्तानि सत्यदर्शनाद्दर्शनमार्गः / नेत्याह / किं तर्हि /

[352|22] अदृष्टदृष्टेर्दृण्ट्ङ्मार्गस्तत्र पञ्चदश क्षणाः // vakk_6.28 //

[353|01-353|02] दुःखधर्मज्ञानक्षान्तिमारभ्य यावत् मार्गे ऽन्वयज्ञान क्षान्तिरेते पञ्चदश क्षाणा दर्शनमार्गः /

[353|02] कि कारणम् / अदृष्टसत्यदर्शनात् /

[353|02-353|03] षोडशे तु नास्त्यपोऊर्वं द्रव्यमिति /

[353|03] यथाद्रष्टाभ्यसनाद्भावनामार्ग एव /

[353|03-353|04] ननु च तेनाष्यदृष्टं पश्यति मार्गे ऽन्वयज्ञानक्षान्तिम् /

[353|04] सत्यं प्रति चिन्ता न क्षणम् /

[353|04-353|05] न हि क्षणेनादृष्टेन सत्यमदृष्टं भवति /

[353|05] यथा नैकेन लुङ्गेनालूनेन देदारमलूनं भवति /

[353|05-353|07] फलत्वादष्टज्ञानषोडशाकारभावनात् पूर्वमार्गविहानेः प्रवन्धिकत्वाच्च मार्गान्वयज्ञानं भावनामार्गः /

[353|07-353|08] अपरिहाणिस्तुदर्शनहेयक्लेशप्रहाणसंधारणात् /

[353|08] अत एव दर्शनमार्ग इति चेत् / न / अतिप्रसङ्गात् /

[353|08-353|09] सप्त ज्ञानानि कस्माद्दर्शनमार्गः /

[353|09] दर्शनस्यासमाप्तत्वात् /

[353|09-353|10] न हि सर्वं सत्यदर्शनं समाप्तमिति तदन्तरालत्वात्तन्यप्पि दर्शनमार्गः /

[353|10-353|11] उक्तं यथा दर्शनमार्गो भावनामार्ग श्चोत्पद्यते /

[353|12] यथेदानीमुत्पन्नार्यमार्गाणां पुद्गलानां व्यवस्थानं तथा वक्ष्यामः /

[353|12-353|13] य एते दर्शनमार्गस्वभावाः पञ्चादश क्षण उक्ता वेदितव्यौ

[353|14] मृदुतीक्ष्णेन्द्रियौ तेषु श्रद्धाधर्मानुसरिणौ /

[353|15] मृद्धिन्द्रियस्तेसु वर्तमानः श्रद्धानुसारीत्युच्यते / तीक्ष्णेन्द्रियो धर्मानुसारीति /

[353|16] श्रद्धयानुसारः श्रद्धानुसारः / सो ऽस्यास्तीति श्रद्धानुसारी /

[353|16-353|17] श्रद्धयानुसर्तुं शीलमस्येति वा /

[353|17] पूर्वं परसंप्रत्ययेनार्थानुसरणात् / एवं धर्मानुसारी /

[353|17-353|18] पूर्वं स्वयमेव सूत्रादिभिर्धर्मैरर्थानुसरणात् /

[353|18] तौ पुनः

[353|19] अहीनभावनाहेयौ फलाद्यप्रतिपन्नकौ // vakk_6.29 //

[353|20] फलानामाद्यं स्रोत आपत्तिफलं सर्वफलप्राप्तौ तस्य प्रथमत्वात् /

[353|20-353|22] तावेव श्रद्धाधर्मानुसारिणौ यदि पूर्वं लौकिकेन मार्गेणाप्रहीणभावनाहेयौ भवतः सकलवन्धनौ तो स्रोत आपत्तिफलप्रतिपन्नकावुच्येते /

[353|23] यावत् पञ्चप्रकारघ्नौ

[353|24-353|25] यदि पूर्वं लौकिकेन मार्गेण कामावचराणं भावनाहेयानां यावत् पञ्च प्रकाराः प्रहीणा भवन्ति /

[353|25] तथैव प्रथमफलप्रतीपन्नकावुच्येते /

[354|01] द्वितीये ऽर्वाङ्नवक्षयात् /

[354|02] द्वीतीयनिमित्तं द्वितीये /

[354|02-354|03] यदि तयोस्तस्मात् परेण षट् सप्ताष्टौ वा प्रकाराः पूर्वप्रहीणा भवन्ति /

[354|03] द्वौ तौ द्वितीयफलप्रतिपन्नकावुच्येते / कतमच्च द्वितीयम् /

[354|04] सकृदागामिफलम् /

[354|05] कामाद्विरक्ताबुर्ध्व वा तृतीयप्रतिपन्नकौ // vakk_6.30 //

[354|06-354|07] यदि पुनर्नवमस्यापि प्रकारस्य प्रहाणात् कामधातोर्वीतरागौ भवत ऊर्ध्वं वा यावदाकिञ्चन्यायतनात् तौ तृतीय प्रतीपन्नकावुच्येते /

[354|07] कतमच्च तृतीयम् /

[354|08] अनागामिफलम् /

[354|09] षोडशे तु फलस्थौ तौ यत्र यः प्रतिपन्नकः /

[354|10] षोडशे तु चित्त उत्पन्ने तौ न पुनः श्रद्धाधर्मानुसारिणावुच्येते /

[354|10-354|11] नापि प्रतिपन्नकौ /

[354|11] किं तर्हि / फलस्थो /

[354|11-354|12] यत्र फले यः प्रतिपन्नको भूतः स तदानीं तत्र फलस्थितो भवति /

[354|12] स्रोत आपत्तिफले सकृदागामिफले वा अनागामिफले वा /

[354|13] अर्हत्त्वं तु न शक्यमादितः प्राप्तुम् / दर्शनमार्गेण भावनाहेयानामप्रहाणात् /

[354|13-354|14] पूर्वं च भवाग्रवैराग्यासंभवात् /

[354|15] श्रद्धाधिमुक्तदृष्टच्याप्तौ मृदुतोक्ष्णेन्द्रियौ तदा // vakk_6.31 //

[354|16] तस्मिन्काले यो मृद्विन्द्रियः श्रद्धानुसारिपूर्वी स श्रद्धाधिमुक्त इत्युच्यते /

[354|17] यस्तीक्ष्णेन्द्रियो धर्मानुसारिपूर्वी स दृष्टिप्राप्त इत्युच्यते /

[354|17-354|18] श्रद्धाप्रज्ञाधिकत्वेनाधिमोक्षदृष्टिप्रभावितत्वात् /

[354|18-354|19] किं पुनः कारणं प्रहीणपञ्चप्रकारो ऽपि षोडशे चित्ते स्रोत आपन्न एवोच्यते न सकृदागामिफलप्रतिपन्नकः /

[354|20] यस्मात्

[354|21-354|22] फले फलविशिष्टस्य लाभो मार्गस्य नास्त्यनः / नाप्रयुक्तो विशेषाय फलस्थः प्रतिपन्नकः // vakk_6.32 //

[354|23] फले हि लभ्यमाने फलविशिष्टो मार्गो न लभ्यत इत्येष नियमः /

[354|23-354|24] अतः फलस्थो यावन्न विशेषाय प्रयुज्यते फलान्तरप्राप्तौ तावत् प्रतिपन्नको नोच्यते /

[354|24-354|25] एवमन्यत्रापि फले वेदितव्यम् /

[354|25-355|01] यस्तु तृतीयध्यानवीतरागो ऽधरां भूमि निश्रित्य नियाममवक्रामति सो ऽवश्यं फलविशिष्टं मार्ग संमुखीकरोति /

[355|01-355|02] अन्यथा हि स तस्मादूर्ध्वोपपन्नः सुखेन्द्रियेणासमन्वागतः स्यात् /

[355|02-355|03] एवं तावद्भूयः कामवीतरागाणां नियामावक्रान्तौ पुद्गलव्यवस्थानम् /

[355|04] आनुपूर्विकं तु वक्तव्यम् / अत इदं तावद्वच्यवस्थाप्यते /

[355|04-355|05] यथैते कामधातौ नवप्रकाराः क्लेशा उपदिष्टा एवं

[355|06] नवप्रकारा दोषा हि भूमौ भूमौ

[355|07] यावद्भवाग्रे / यथा च दोषाः

[355|08] तथा गुणाः /

[355|09] तत्प्रतिपक्षा अप्यानन्तर्यविमुक्तिमार्गाख्या गुणा भूमौ भूमौ नवप्रकारा एव /

[355|09-355|10] कथं कृत्वा /

[355|11] मृदुमध्याधिमात्राणां पुनर्मृद्वादिभेदतः // vakk_6.33 //

[355|12] मृदुमध्याधिमात्रा हि त्रयो मूलप्रकाराः /

[355|12-355|13] तेषां पुनः प्रत्येकं मृदुमध्याधिमात्रत्वेन त्रिविधत्वात् नव व्यवस्थाप्यन्ते /

[355|13-355|15] तद्यथा मृदुमृदुः प्रकारो मृदुमध्यो मृद्वधिमात्रो मध्यमृदुर्मध्यमध्यो मध्याधिमात्रो ऽधिमात्रमृदुरधिमात्रमध्यो ऽधिमात्राधिमात्रश्चेति /

[355|15-355|16] तत्र मृदुमृदुनामार्गेणाधिमात्राधिमात्रस्य क्लेशस्य प्रहाणम् /

[355|16] एवं यावदधिमात्राधिमात्रेण मृदुमृदोः /

[355|16-355|18] आदित एवाधिमात्रमार्गसंभवादुत्पन्नाधिमात्रमार्गस्य चाधिमात्रक्लेशासंभवात् औदारिको हि मलश्चेलात्पूर्वं निर्दूयते पश्चात् सूक्ष्मः /

[355|18-355|19] औदारिकं च तमः सूक्ष्मेणालोकेन हन्यते सूक्ष्मं चाधिमात्रेणेत्येष दृष्टान्तयोगः /

[355|19] शुक्ला हि धर्मा वलवन्तो दुर्बलास्तु कृष्णाः /

[355|19-355|21] क्षणिकमृदुकेनाप्यार्यमार्गेणानादिसंसारपरंपराप्यायिताधिमात्राणां क्लेशानामुन्मूलत्वात् /

[355|21-355|22] बहुकालसंवर्द्धितानां दोषाणां त्रिवृत्कर्षवत् क्षणिकाल्पप्रदीपमहातमोपघातवच्य /

[355|22] एवं नवप्रकारेषु क्लेशेषु सर्वत्र

[355|23] अक्षीणभावनाहेयः फलस्थः सप्तकृत्परः /

[356|01] यस्य हि फलस्थस्यैको ऽपि भावनाहेयः प्रकारो ऽप्रहीणः स स्रोत आपनः /

[356|01-356|02] सप्तजन्मानि करोतीति सप्तकृत /

[356|02] परः सर्वान्त्यः /

[356|02-356|03] न हि सर्वसप्तकृदिति /

[356|03] सप्तकृत्वःपरम इति सूत्रपाठः / सप्तकृत्वः परमं जन्मा ऽस्येत्यर्थः /

[356|04] प्रकर्षे परमशब्दः / निर्वाणस्रोतो हि मार्गस्तेन तत्र गमनात् /

[356|04-356|05] तदसावापन्न आगतः प्राप्त इति स्रोत आपन्नः /

[356|05] कथमापन्नः /

[356|05-356|06] आद्यमार्गलाभाच्चेत् अष्टमको ऽपि स्यात् /

[356|06] आद्यफललाभाच्चेत् भूयो वीतरागो ऽपि स्यात् / कामवीतरागः /

[356|07] सर्वफलप्रापिणमधिकृत्याद्यफललाभात् / किं पुनः कारणं स एव नाष्टमकः /

[356|08-356|09] प्रतिपन्नकफलमार्गलाभात् दर्शनभावनामार्गलाभात् सकलस्रोतो ऽभिसमयाच्च मार्गान्वयज्ञाने /

[356|09-356|10] स एव तस्मादन्यान्सप्तोपपत्तिभवान्मनुष्येषु प्रतिसंदधाति सप्तान्तराभवान् /

[356|10] एवं देवेष्वित्यष्टाविंशतियवान् प्रतिसंदधाति /

[356|10-356|11] सप्तकसामान्यात्तु सप्तकृत्वः /

[356|11] परम उक्तः / सप्तस्थानकौशलसप्तपर्णवदिति वैभाषिकाः /

[356|12-356|13] यत्तर्ह्हि सूत्र उक्तं "अस्थानमनवकाशो यद्दष्टिसंपन्नः पुद्गलो ऽष्टमं भवमभिनिर्वर्तयिष्यति /

[356|13] नेदं स्थानं विद्यत" इति / एकस्यां गतावित्यभिप्रायः /

[356|13-356|15] यथारुतं वा कल्प्यमाने ऽन्तराभवो ऽपि न स्यात् एवमप्यूरेध्वस्रोतसो भवाग्रपरमस्यैकस्यां गतावष्टम उपपत्तिभावो न प्राप्नोति /

[356|15-356|16] कामधात्वभि संधिवचनाददोषः /

[356|16] किमत्र ज्ञापकं सूत्रं युक्तिर्वा /

[356|16-356|17] इह चैव किं ज्ञापकं प्रत्येकं देवमनुष्येषु सप्तकृत्वो न पोउनरुभयेष्वेव सप्तकृत्व इति /

[356|17] एवं हि पठच्यते /

[356|18] "सप्तकृत्वो देवाश्च मनुष्याश्चे"ति / प्रत्येकमपि तु काश्यपीयाः पठन्ति /

[356|19] "सप्तकृत्वो देवान् सप्तकृत्वो मनुष्यानि"ति / नात्राभिनिवेष्टव्यम् /

[356|19-356|20] यश्च मनुष्येसु स्रोत आपन्नो भवति स तानेवागम्य परिनिर्वाति /

[356|20] यो देवेषु स तानेव /

[356|21] किं पुनः कारणमष्टमं भवं नाभिनिर्वर्तयति /

[356|21-356|22] तावता ककलेनावश्यं संततिपरिपाकात् /

[356|22] मार्गो हि स तज्जातीयः / सप्तपदाशीविष दष्टवच्चातुर्थकज्वरवच्च /

[356|23] सप्तसंयोजनावशेषत्वाच्च / द्वे अवरभागीये पञ्च चोर्ध्वभागीयानीति /

[356|23-356|24] अन्तरेणाप्यार्यमार्गं संमुखीकुर्वाणो न परिनिर्वाति /

[356|24-356|25] तावत् भववेदनीयस्य कर्मणो वलाधानात् /

[356|25] असति बुद्धोत्पादग्रहस्थ एवार्हत्त्वं प्राप्नोति /

[356|25-356|26] अगारं तु पोउनर्नाध्यावसति /

[356|26] धर्मताप्रतिलम्भिकं तु भिक्षुलिङ्ग प्रतिलभते /

[356|26-356|27] अन्याश्रमिकं लिङ्गेनेत्यपरे /

[356|27] कस्मादविनिपातकधर्मा भवति /

[356|27-356|29] तद्गामि कर्मानुपचयादुपचितविपाकदानवैगुण्याच्च संततेर्बलवत्कुशला धिवासनात्प्रयोगाशयशुद्धितः /

[356|29] अपायनिपाते तु कर्मण्यसौ क्षान्तिमपि नोत्पादयेत् / आह चात्र

[357|01-357|04] "कृत्वा बुधो ऽल्पमपि पापमधः प्रयाति कृत्वा बुधो महदपि प्रजहात्यनर्थम् मज्जन्यधो ऽल्पमपि वारिणि संहतं हि पात्रिकृतं महदपि प्लवते तदेव" इति /

[257|05] दुःखस्यान्तं करोतीति को दुःखस्यान्तः /

[357|05] यस्मात् परेण दुःखं नास्ति /

[357|06] अप्रतिसंधिकं दुःखं करोतीत्यर्थः / अथवा निर्वाणमन्तः / कथं निर्वाणं करोति /

[357|07] तत्प्राप्तिविवन्धापनयनात् / यथाकाशं कुरु मण्डपं पातयेति भवन्ति वक्तारः /

[357|08] अन्यो ऽपि च स्यात्सप्तकृत्वः परमो न तु नियत इति नोच्यते /

[357|08-357|09] एवं तावदक्षीणभावनाहेयः फलस्थः सप्तकृत्वः परमो भवति /

[357|10] त्रिचतुर्विधमुक्तस्तु द्वित्रिजन्मा कुलङ्कुलः // vakk_6.34 //

[357|11] स एव स्रोत आपन्नस्त्रिभिः /

[357|11-357|12] क्लेशप्रहाणतस्त्रिचतुःपोरकारप्रहीणत्वात् /

[357|12] इन्द्रियतस्तत्प्रतिपक्षानास्रवेन्द्रियलाभात् /

[357|12-357|13] जन्मतो द्वित्रिजन्मावशेषत्वात् /

[357|13-357|14] श्लोके तु द्वयोर्ग्रहणं स्रोत आपन्नस्य पश्चात्प्रहीणे सति तत्प्रतिपक्षानास्रवेन्द्रियस्यानुक्तसिद्धत्वात् /

[357|14-357|15] जन्म तु कदाचिदल्पीयः स्यात् /[35715] परेण भव्यत्वाद् /

[357|15] अतो ऽस्य ग्रहणम् /

[357|15-357|16] कस्मान्न पञ्चप्रकारप्रहाणात् /

[357|16-357|17] तत्प्रहाणे षष्ठस्यावश्यं प्रहाणात् नहि तस्यैकः प्रकारः फलं विघ्नयितुं समर्थः /

[357|17] एकवीचिकस्येव धात्वनतिक्रमात् /

[357|17-357|18] स एव कुलङ्कुलो द्विविधः /

[357|18-357|19] देवकुलङ्कुलो यो देवेष द्वे त्रीणि वा कुलानि संश्रित्य परिनिर्वाति तत्र वा ऽन्यत्र वा देवनिकाये /

[357|19-357|20] मनुष्यकुलङ्कुलो यो मनुष्येषु तत्र वा ऽन्यत्र व द्वीपे परिनिर्वाति /

[357|20] स एव पुनः फलस्थः

[357|21] आपञ्चमप्रकारघ्नो द्वितीयप्रतीपन्नकः /

[357|22-357|23] यस्य फलस्थस्यैकप्रकारोयावत्पञ्चमः प्रहीणो भवति असौ द्वितीयफलप्रतिपन्नको वेदितव्यः /

[357|24] क्षीणषष्ठप्रकारस्तु सकृदागाम्यसौ पुनः // vakk_6.35 //

[358|01] द्वितीयफलप्राप्तो भवति /

[358|01-358|02] देवान् गत्वा सकृन्मनुष्यलोकागमनात्सकृदागामी /

[358|02] परेण जन्माघावात् / रागद्वेषमोहानां च तनुत्वादित्युच्यते /

[358|03] मृदुप्रकारावशेषत्वात् / स एव पुनः फलस्थः /

[358|04] क्षीणसप्ताष्टदोषांश एकजन्मैकवीचिकः /

[358|05] तृतीयप्रतिपन्नश्च

[358|06] त्रिभिः कारणैः / स एव सकृदागाम्येकवीचिदो वेदितव्यः /

[358|06-358|07] सप्ताष्टप्रकारप्रहाणात् /

[358|07-358|08] तत्प्रतिपक्षानास्रवेन्द्रियलाभादेकजन्मावशेषत्वात् /

[358|08] कथमस्यैकः प्रकारः फलं विध्नयितुम् शक्नोति / धात्वतिक्रमात् /

[358|09] अवस्थात्रये हि कर्माणि विध्नायोपतिष्ठन्त" इत्युक्तं प्राक् /

[358|09-358|10] यथा कर्माण्येवं क्लेशा अपि वेदितव्या इति /

[358|10] विपाकनिःष्यन्दफलभूम्यतिक्रमात् /

[358|10-358|12] वीचिर्नामान्तरं तस्य चैकजमव्यवहितत्वात् निर्वाणस्य एकक्लेशप्रकारव्यवहितत्वाद्वा ऽनागामिफलस्यैको वीचिरस्येत्येकवीचिकः /

[358|12-358|13] तृतीयफलप्रतिपन्नकश्चैकवीचिको वेदितव्यः प्रहीणसप्ताष्टप्रकारः /

[358|13-358|14] पूर्वप्रहीणप्रकारस्तु फलप्राप्तौ न तावत्कुलङ्कुलो भवत्येकवीचिको वा यावत्फलविशिष्टो मार्गो न समुखीकृतः /

[358|15] सो ऽनागामी नवक्षयात् // vakk_6.36 //

[358|16] स एवपुनः फलस्थो नवप्रकारप्रहाणादनागामी उपदिष्टः /

[358|16-358|17] कामधात्वनागमनात् /

[358|17-258|18] "पञ्चानामवरभागीयानां संयोजनानां प्रहाणादि"त्युच्यते प्रहाणसंकुलनात् /

[358|18] अवश्यं द्वे त्रीणि वा पूर्वं प्रहीणानि भवन्ति /

[358|19] सो ऽन्तरोत्पन्नसंस्कारासंस्कारपरिनिर्वृतिः /

[358|20] ऊर्ध्वस्रोताश्च

[358|21] अन्तरा परिनिर्वृतिरस्येत्यन्तरापरिनिर्वृतिः /

[358|21-358|22] एवमुत्पन्नस्य संस्कारेणासंस्कारेणेति योज्यम् /

[358|22] स एवानागामी पुनः पञ्चधा भवति /

[359|01] अन्तरापरिनिर्वायी यो ऽन्तराभवे परिनिर्वाति /

[359|01-359|02] उपपद्यपरिनिर्वायी य उपपन्नमात्री न चिरात् परिनिर्वात्यभियुक्तवाहिमार्गत्वात् /

[359|02] सोपधिशेषनिर्वाणेन /

[359|02-359|03] सो ऽप्पि निरूपधिशेषेणेत्यपरे /

[359|03] नायुरुत्सर्गावशित्वात् /

[359|03-359|04] साभिसंस्कारपरिनिर्वायी किल उपपद्याप्रति प्रस्रब्धप्रयोगः /

[359|04] साभिसंस्कारं परिनिर्वात्यभियुक्तावाहिमार्गत्वात् /

[359|05] अनभिसंस्कारपरिनिर्वायी त्वंनभिसंस्कारेणाभियोगवाहिमार्गाभावात् /

[359|05-359|06] संस्कृतासंस्कृतालम्बनमार्गनिर्वाणादित्यपरे /

[359|06] तत्तु न / अतिप्रसङ्गात् /

[359|06-359|07] सूत्रे त्वनाभिसंस्कारपरिनिर्वायी पूर्व पठच्यते /

[359|07] तथैव च युज्यते /

[359|07-359|08] वाह्यवाहिमार्गयोरनभिसंस्काराभिसंस्कारसाध्यत्वादयत्नयत्नप्राप्तितः /

[359|08-359|09] उपपद्यपरिनिर्वायिणस्तु वाहितरो ऽधिमात्रतरश्च मार्गो मृदुतराश्चानुशया इति /

[359|09-359|10] ऊर्ध्वस्रोता यस्योर्ध्वं गतिर्न तत्रिव परिनिर्वाणं यत्रोपपन्नः /

[359|10] स्रोतो गतिरित्येको ऽर्थः /

[359|11] स ध्याने व्यवकीर्णो ऽकनिष्ठगः // vakk_6.37 //

[359|12] ऊर्ध्वस्रोता द्विवधो हेतुतः फलतश्च / हेतुतो व्यवकोर्णाव्यवकीर्णध्यानत्वात् /

[359|13-359|14] फलतो ऽकनिष्ठभवाग्रपरमत्वात् तत्र येन ध्यानं व्यवकीर्णं सो ऽकनिष्ठान् गत्वा परिनिर्वाति /

[359|15] स प्लुतो ऽर्धप्लुतः सर्वच्युतश्च [359|16] स पुनरेषो ऽकनिष्ठपरम ऊर्ध्वंस्रोतास्त्रिविधः / प्लुतादिभेदात् /

[359|16-359|19] तत्र प्लुतो नाम य इह ध्यानानि व्ययकीर्य ध्यानच्यात् ओपरिहीणं प्रथमं ध्यानमास्वाद्य ब्रह्मकायिकेषूपपन्नः पूर्वाभ्यासवशाच्चतुर्थं ध्यानं व्यवकीर्य तस्मात् प्रच्युतो ऽकनिष्ठेषूपपद्यते /

[359|19] एष हिमध्यानिमज्जनात् प्लुतः /

[359|19-359|20] अर्ध्प्लुतो नाम यस्ततः शुद्धावासेषूपपद्य मध्यादेकमपि स्थानान्तरं विलङ्घच्याकनिष्ठान् प्रविशति /

[359|20-359|21] महाब्रह्मस्वार्यो नोपपद्यते दृष्टिस्थानत्वादेकनायकत्वाच्चेति /

[359|21-359|22] सर्वच्युतो नाम यः सर्वाणि स्थानान्तराणि संचर्याकनिष्ठान् प्रविशति /

[359|22] न च दकाचिदनागामी /

[359|22-359|23] तत्रैवोल्पत्यायतने द्वितीयं जन्माभिनिर्वर्तयति /

[359|23] विशेषगामित्वात् /

[359|23-359|24] एवं चास्य परिपूर्णमनागामित्वं भवति /

[359|24] यत्रोपपन्नस्तस्याधस्तत्र चात्यन्तमनागमनात् /

[359|14-359|15] एवं तावद्धच्याने व्यवकीर्णे ऽकनिष्टगो वेदितव्यः /

[359|15-359|25] ततः

[360|01] अन्यो भवाग्रगः /

[360|02] अव्यवकीर्णध्यान ऊर्ध्वंस्रोता भवाग्रनिष्ठो भवति /

[360|02-360|04] स हि समापत्त्यन्तराण्यास्वादयन् सर्वस्थानान्तरेषूपपद्याप्रविश्यैव शुद्धावसानारुप्यक्रमोत्पत्तितो भवाग्रं गत्वा परिनिर्वाति /

[360|04] शमथचरितो ह्येषः /

[360|04-360|05] पूर्वकस्तु विपश्यनाचरितः /

[360|05] अन्तरापि तु परिनिर्वाणमूर्ध्वंस्रोतसो युज्यमानं पश्यामः /

[360|05-360|06] अकनिष्ठभवाग्रपरमत्वं तु परेण गत्यभावाद्यथा सप्त कृत्वःपरमत्वं स्रोत आपन्नस्येति /

[360|06-360|07] इमे तावत् पञ्च रुपोपगा अनागामिनः /

[360|08] आरुग्यगश्चतुर्धान्यः

[360|09] अन्य आरुप्यगो ऽनागामी यो रूपवीतराग इतश्चच्युत्वारुप्येषुपपद्यते /

[360|09-360|10] स पुनश्चतुर्विध उपपद्यादिपरिनिर्वायिभेदात् /

[360|10] त एते षडनागामिनो भवन्ति / ततः

[360|11] इह निर्वापको ऽपरः // vakk_6.38 //

[360|12] इहैव जन्मन्यपरः परिनिर्वाति / स दृष्टधर्मपरिनिर्वायो सप्तमः /

[360|13] पुनस्त्रींस्त्रिविधान् कृत्वा नव रुपोपगाः स्मृताः /

[360|14] पुनस्त्रयाणामनागामिनां त्रिधा भेदाद्रूपोपगा नवानागामिनो भवन्ति /

[360|15] कतमेषां त्रयाणाम् / अन्तरोपपद्यपरिनिर्वायिणोरुर्ध्वस्रोतसश्च / कथं त्रिधाभेदात् /

[360|16] अन्तरापरिनिर्वायिणस्तावदाश्वनाशुचिरपरिनिर्वाणात् दृष्टान्तत्रयेण /

[360|16-360|17] उपपद्यपरिनिर्वायिण उपपद्याभिसंस्कारानभिसंस्कारपरिनिर्वाणात् /

[360|17-360|18] सर्वे ह्येते त्रयो ऽप्युपपन्न परिनिर्वाणादुपपद्यपरिनिर्वायिणः /

[360|18] ऊर्ध्वंस्रोतसः प्लुतादिभेदात् /

[360|18-360|19] सर्वेषां वा त्रयाणामाश्वनाशुचिरपरिनिर्वाणादिति त्रित्वम् /

[360|20] तद्विशेषः पुनः कर्मक्लेशेन्द्रियविशेषतः // vakk_6.39 //

[360|21] तेषां पुनस्त्रयाणां नवानां चानागामिनां कर्मक्लेशेन्रियविशेषाद्विशेषः /

[360|21-361|01] त्रयाणां तावदभिनिर्वृत्त्युपपद्यापरपर्यायवेदनीयकर्मोपचितत्वाद्यथाक्रमं मृदुमध्याधिमात्र क्लेशसमुदाचार त्वादधिमात्रमध्यमुद्विन्द्रियत्वाच्च /

[361|01-361|02] तेषामपि नवानां प्र्त्येकमत एव यथायोगं विशेषः /

[361|02] प्रथमयोस्त्रिकयोः क्लेशेन्द्रियविशेषात् पूर्ववत् /

[361|02-361|03] पश्चिमस्य त्रिकस्यापरपर्यायवेदनीयकर्मविशेषाच्चेति /

[361|03-361|04] त एते नवप्रकारक्लेशेन्द्रियत्वान्नवानागामिनो भवन्ति /

[361|04] कथं तर्हि सूत्रे सप्त सत्पुरुषगतयो देशिताः /

[361|05] ऊर्ध्वंस्रोतुरभेदेन सप्त सद्गतयो मताः /

[361|06] ऊर्ध्वं स्रवणधर्मा ऊर्ध्वंस्रोता /

[361|06-361|07] तस्याभेदनिर्देशात्सप्त सत्पुरुषगतयः सूत्रे ऽभिहिताः /

[361|07] कस्मात् पुनरेता एव सत्पुरुषगतयो नान्याः शैक्षगतयः /

[361|07-361|08] एता हि गतयो येषां तेषां सत्येव कर्माणि वृत्तिः कुशले असत्यवृत्तिरकुशले /

[361|08-361|09] एताश्च गतीर्गतानां न पुनः प्रत्यागतिरस्ति /

[361|09] नत्वेतद्यथोक्तमन्यत्रास्ति / अतः

[361|10] सदसद्वृत्त्यवृत्तिभ्यां गताओप्रत्यागतेश्च ताः // vakk_6.40 //

[361|11] सप्त सत्पुरुषगतयो नान्या इति /

[361|11-361|12] यत्तर्हि सूत्रे एवोक्तं "सत्पुरुषाः कतमः /

[361|12] शैक्ष्यः सम्यग्दृष्टच्या समन्वागत" इति विस्तरः /

[361|12-361|13] अन्येषामप्यस्ति पोआर्यायिकं सत्पुरुषत्वम् /

[361|13-361|14] पञ्चविधस्य पापस्यात्यन्तमकरणसंवरप्रतिलम्भात् प्रायेणाकुशलप्रहाणाच्च /

[361|14] येषां तु निष्पर्यायेण तेषामिहाध्हिकारः /

[361|15] किं पुनः परिवृत्तजन्मनो ऽप्यनागामिन एष भेदो ऽस्ति / यस्मात्

[361|16] न परावृत्तजन्मार्यः कामे धात्वन्तरोपगः /

[361|17] कामधातौ परावृत्तजन्मान्तर आर्यो न धात्वन्तरं गच्छति /

[361|17-361|18] अनागामि फलं प्राप्य तत्रैव जन्मनि परिनिर्वाणात् /

[361|18-361|19] रूपधातौ तु परावृत्तजन्म कदाचिदारुप्यान्प्रविशति /

[361|19] य ऊर्ध्वंस्रोता भवाग्रपरमः /

[361|19-361|20] यत्तर्हि शक्रेणोक्तं "ये ते देवा अकनिष्ठा इति विश्रुताः /

[361|20] अन्ते मे हीयमानस्य तत्रोपपत्तिर्भविष्यति" /

[361|20-361|21] अभिधर्मा नभिज्ञत्वादिति वैभाषिकाः /

[361|21] भवता "प्यनिवारणं संहर्षणीयत्वा" दिति /

[362|01] स चोर्ध्वजश्च नैवाक्षसंचारपरिहाणिभाक् // vakk_6.41 //

[362|02-362|03] स च कामधातौ परिवृत्तजन्मा ऊर्ध्वधातूपपन्नश्चार्यो नैवेन्द्रियाणि संचरति नापि कथञ्चित् परिहीयते /

[362|03-362|04] किं पुनः कारणं परिवृत्तजन्मान्तास्यार्यस्य रूपारुप्यप्रवेशेन्द्रियसंचारपरिहाणयो नेष्यन्ते /

[362|04] यस्मान्न सन्ति / कस्मान्न सन्ति /

[362|04-362|05] जन्मान्तरपरिवासेनेन्द्रियाणां परिपक्वतरत्वादाश्रयविशेषलाभाच्च /

[362|06] अथ कस्माद्वीतरागः शैक्षो नान्तराये परिनिर्वायी भवति /

[362|06-362|08] मार्गस्याजितत्वादसंमुखीभावतः अनुशयानां च नातिमन्दत्वात् दुःसमतिक्रामत्वात्कामवातोरिति वैभाषिकाः /

[362|08] बहु ह्यनेन कर्तव्यं भवति /

[362|08-362|09] अकुशलाम्याकृतक्लेशप्रहाणं द्वित्रिश्रामण्यफलप्राप्तिस्त्रिधातुसमतिक्रमश्च /

[362|09] तच्चान्तराभवस्थो न शक्तः कर्तुमिति /

[362|10] यदुक्तं "स ध्याने व्यवकीर्णे ऽकनिष्ठग" इति /

[362|10-362|11] अथ कतमद्धच्यानं प्रथमतो व्यवकीर्यते /

[362|12] आकीर्यते चतुर्थं प्राक्

[362|13] स हि सर्वकर्मण्यः समाधिः सुखप्रतिपदामग्रच्यत्वात् /

[362|13-362|14] एवं च पुनः व्यवकीर्यते /

[362|14] अर्हन्ननागामी वा प्रवाहयुक्तमनास्रवं चतुर्थं ध्यानं समापद्यते /

[362|15] तस्माद्वच्युत्थाय प्रवाहयुक्तं तदेव सास्रवं समापद्यते पुनश्चानास्रवम् /

[362|15-362|17] एवं प्रवाहाप्रहासेन यदा किल द्वौ क्षणावनास्रवौ समापद्यते द्वौ सास्रवौ पुनश्चानास्रवावयं व्यवकिरणस्य प्रयोगः /

[362|18] निष्पत्ति क्षणमिश्रणात् /

[362|19] यदा त्वनास्रवस्य क्षयस्यानन्तरं सास्रवं संमुखीकरोति सास्रवस्यानास्रवम् /

[362|20-362|21] एवं सास्रवस्य क्षणस्यानास्रवाभ्यां मिश्रणात् व्यवकिरणं निष्पन्नं भवतीति वैभाषिकाः /

[362|21-362|22] द्वौ हि क्षणावानन्तर्यमार्गसदृशौ तृती यो विमुक्तिमार्गसदृश इति /

[362|22] एवं चतुर्थं ध्यानं व्यवकीर्य तद्वलेल्नान्यान्यपि व्यवकीर्यन्ते /

[362|22-362|23] कामधातौ त्रिषु द्वीपेषु प्रथमं व्यवकीर्यते /

[362|23] पश्चात् परिहीणेन रूपधातौ /

[362|23-362|24] अशक्यं तु क्षणव्यवकिरणमन्यत्र बुद्धात् /

[362|24-362|25] अत इच्छातः प्रवाहत्रयसमापत्तितो निष्पन्नं भवतीति पश्यामः /

[362|26] किमर्थं पोउनर्ध्यानं व्यवकीर्यते /

[363|01] उपपत्तिविहारार्थं क्लेशभीरुतया ऽपि च // vakk_6.42 //

[363|02] त्रिभिः कारणैर्ध्यानं व्यवकिरन्ति /

[363|02-362|03] तीक्ष्णेन्द्रिया अनागामिनः शुद्धावासोपपत्त्यर्थं दृष्टधर्मसुखविहारार्थं च /

[363|03-363|04] मृद्विन्द्रियाः क्लेशभिरुतया चास्वादनासंप्रयुक्तसमाधिदूरीकरणादपरिहीणार्थम् /

[363|04] अर्हन्तस्तु तीक्षणेन्द्रिया दृष्टधर्मसुखविहारार्थम् /

[363|05] मृद्विन्द्रियाः क्लेशभीरुत्वाच्चापरिहीणार्थम् /

[363|06] अथ कस्मात् पञ्चैव शुद्धावासोपपत्तयः /

[363|06-363|07] यदेतद्वच्यवकीर्णभावितं चतुर्थं ध्यानमुक्तम्

[363|08] तत्पाञ्चविध्यात्पञ्चैव शुद्धावासोपपत्तयः /

[363|09] सा हि व्यवकीर्णभावना पञ्चप्रकारा म्र्दुमध्याधिमात्रतरतमभेदात् /

[363|09-363|10] प्रथमायां त्रीणि चित्तानि संमुखीद्रियन्ते /

[363|10] अनास्रवं सास्रवमनास्रवं च / द्वितीयायां षट् /

[363|11] तृतीयायां नव / चतुर्थ्यां द्वादश / पञ्चम्यां पञ्चदश /

[363|11-363|12] तासां यथासंख्यं पञ्च शुद्धावासाः फलम् /

[363|12] यत्तत्र सास्रवं तद्वशात्तेषूपपत्तिः /

[363|12-363|13] श्रद्धादीन्द्रियाधिक्यात् पञ्चेत्यपरे /

[363|14] निरोधलाभ्यनागामी कायसाक्षी पुनर्मतः // vakk_6.43 //

[363|15] निरोधलाभो ऽस्यास्तीति निरोधलाभी /

[363|15-363|16] यो हि कश्चिदनागामी निरोधसमापत्तिलाभी स कायसाक्षीत्युच्यते /

[363|16-363|17] निर्वाणसदृशस्य धर्मस्य कायेन साक्षात्करणात् /

[363|17] कथं पुनः कायेन साक्षात्करोति / चित्ताभावात् कायाश्रयोत्पत्तेः /

[363|18] एवं तु भवितव्यम् /

[363|18-363|19] स हि तस्माद्व्युत्थायाप्रतिलब्धपूर्वा सविज्ञानकां कायशान्तिं प्रतिलभते /

[363|19-363|20] यतो ऽस्यैवं भवति शान्ता वत निरोधसमापत्तिर्निर्वाणसदृशी वत निरोधसमापत्तिरिति /

[363|20] एवमनेन तस्याः शान्तत्वं कायेन साक्षत्कृतं भवति /

[363|21] प्राप्तिज्ञानसाक्षात्क्रियाभ्यां प्रत्यक्षीकारो हि साक्षात्क्रिया /

[363|21-363|22] अष्टादश शैक्षा" इत्यत्र सूत्रे कि कारणं कायसाक्षी नोक्तः /

[363|22] कारणाभावात् / कि पुनः कारणम् /

[363|23] अनास्रवास्तिस्रः शैक्षास्तत्फां च / तद्विशेषेण हि शैक्षाणां व्यवस्थानम् /

[363|23-363|24] निरोधसमापत्तिश्च नैवशैक्षानाशिक्षा फलम् /

[363|24] अतो न तद्योगाच्धैक्षविशेष उक्तः /

[363|24-363|25] एष तावदनागामिनां यथास्थूलं भेदः /

[363|25] सूक्ष्मं तु भिद्यमानाः सहस्रशो भिद्यन्ते /

[363|26] अन्तरापरिनिर्वायिणस्त्रयो मृदुमध्याधिमात्रेन्द्रियभेदात् / भूमिभेदाच्चत्वारः /

[364|01] परिहाणधर्मादिगोत्रभेदात् षट् /

[364|01-364|02] स्थानान्तरभेदात् षोडश भूमिवैराग्यभेदात् षट्त्रिंशत् /

[364|02-364|03] रूपधतौ सकलाबन्धनो यावच्चतुर्थध्यानाष्टप्रकारवीतरागः /

[364|03] स्थानान्तरगोत्रवैराग्येन्द्रियभेदाद्वानवतानि पञ्चविंशतिः शतानि /

[364|04] कथं कृत्वा / एकस्मिन् स्थाने षट् गोत्राणि /

[364|04-364|06] गोत्रे गोत्रे नव पुद्गलाः सकलबन्धनो यावदष्टप्रकारवीतरागः स्वस्मात्स्थानात् षण्ण्णवकानि चतुष्पञ्चाशत् षोडश चतुष्पञ्चाशत्कानि चतुःषष्टान्यष्टौ शतानि /

[364|06-364|07] इन्द्रियभेदात् पुनस्त्रिगुणा इत्येवं कृत्वा यो ऽधरध्याने नवप्रकारवीतरागः स उत्तरे सकलबन्धन उक्तः /

[364|07-364|08] समगणनार्थम् /

[364|08-364|09] यथान्तरापरिनिर्वायिण एवं यवदूर्ध्वस्रोतस इत्यभिसमस्य सर्वे चत्वारिंशदूनानि त्रयोदशसहस्राप्यनागामिनां भवन्ति /

[364|10] आभवाग्राष्टभागक्षिदर्हत्त्वे प्रतिपक्षकः /

[364|11] अनागामीत्यधिकृतम् /

[364|11-364|12] स खल्वयमनागामी प्रथमध्यानैकप्रकारवैराग्यात् प्रबृति यावत् भवाग्राष्टप्रकारप्रहाणादर्हत्त्वप्रतिपन्नको भवन्ति /

[364|13] नवमस्याप्यानन्तर्यपथे

[364|14-364|15] नवमस्यापि भावाग्रिकस्य प्रकारस्य प्रहाणायानन्तर्यमार्गे सो ऽर्हत्त्वप्रतिपन्नक एव /

[364|16] वज्रोपमश्च सः // vakk_6.44 //

[364|17] स चानन्तर्यमार्गो वज्रोपमः समाधिरित्युच्येत /

[364|18] सर्वानुशयभेदित्वात् / भिन्नत्वादसौ न पुनः सर्वान् भिनत्ति /

[364|18-364|19] सर्वास्तु भेत्तुं समर्थः /

[364|19] सर्वानन्तर्यमार्गाणामधिमात्रतमत्वात् /

[364|19-364|20] वज्रोपमानां तु बहुभेदं वर्णयन्ति /

[364|20-364|21] अनागाम्यसंगृहीता भावाग्रिकदुःखसमुदायालम्बनैर्दुःखसमुदयान्वयज्ञानाकारैः संप्रयुक्ता अष्टौ /

[364|21] निरोधमार्गधर्मज्ञानाकारैः संप्रयुक्ता अष्टौ /

[364|22] निरोधान्वयज्ञानाकारैः संप्रयुक्ताः प्रथमध्याननिरोधालम्बनाश्चत्वारः /

[364|22-364|23] एवं यावत् भवाग्रनिरोधालम्बनाश्चत्वारः /

[364|23] मार्गान्वयज्ञानाकारैः संप्रयुक्ताश्चत्वारः /

[365|01] कृत्स्नस्यान्वयज्ञानपक्षस्यालम्बनात् /

[365|01-365|02] त इमे ज्ञानाकारालम्बनभेदभिन्ना द्वापञ्चाशद्वज्रोपमा भवन्ति /

[365|02] यथा ऽनागाम्यसंगृहीता एवं यावच्चतुर्थध्यानसंगृहीताः /

[365|03-365|04] आकाशविज्ञानानन्त्याकिञ्चन्यायतनसंगृहीता यथासंख्यमष्टाविंशतिश्चतुर्विंशतिविंशतिश्च भवन्ति /

[365|04-365|05] तेषु धर्मज्ञानस्याधोभूमिनिरोधालम्बनस्य चान्वयज्ञानस्याभावात् /

[365|05] अधोभूमिप्रतिपक्षालम्बनं तु भवति / तस्यान्यो ऽन्यहेतुत्वादिति /

[365|05-365|07] येषां तु मार्गान्वयज्ञानमप्येकैकभूमिप्रतिपक्षालम्बनमिष्टं तेषामष्टाविंशतिमधिकान् प्रक्षीप्यानागम्यसंगृहीता अशीतिर्वज्रोपमा भवन्ति /

[365|07-365|08] एवं यावच्चतुर्थध्यान संगृहीताः /

[365|08-365|09] आकाशानन्त्यायतनादिषु यथाक्रमं चत्वारिंशत् द्वात्रिंशच्चतुर्विशतिश्च भवन्ति /

[365|09] पुनर्गोत्रेन्द्रियभेदात् भूयांसो भवन्ति /

[365|10] यस्त्वसौ भावाग्रिको नवमः प्रकार उक्तो यस्य वज्रोपमेन प्रहाणं

[365|11] तत्क्षयाप्त्या क्षयज्ञानं

[365|12] तस्य पुनर्नवमस्य प्रकारस्य सह क्षयप्राप्त्या क्षयज्ञानमुत्पद्यते /

[365|12-365|13] वज्रोपमसमाधेरनन्तरं पश्चिमो विमुक्तिमार्गः /

[365|13-365|14] अत एव तत्क्षयज्ञानं सर्वास्रवक्षयप्राप्तिसहजत्वात्प्रथमतः /

[365|15] अशैक्षो ऽर्हन्नसौ तदा /

[365|16-365|17] उत्पन्ने च पुनः क्षयज्ञाने सो ऽर्हत्त्वप्रतिपन्नकः अशैक्षो भवत्यर्हश्चार्हत्त्वफलप्राप्तः /

[365|17] फलान्तरं प्रति पुनः शिक्षितव्याभावादशैक्षः /

[365|17-365|19] अत एव स परमार्तं करणार्थत्वात् सर्वसरागपूजार्हत्त्वाच्चार्हन्निति सिद्धं भवत्यन्ये सप्त पूर्वोक्ताः पुद्गलाः शैक्षा इति /

[365|19] केन ते शैक्षाः /

[365|19-365|20] आस्रवक्षयाय नित्यं शिक्षणशीलत्वाच्छिक्षात्रये अधिशीलमधिचित्तमधिप्रज्ञं च /

[365|20] ताः पुनः शीलसमाधिप्रज्ञास्वभावाः /

[365|21] पृथग्जनो ऽपि शैक्षः प्राप्नोति / न / यथाभूतं सत्याप्रज्ञानात् पुनश्चापशिक्षणात् /

[365|22-365|23] अत एव द्विरभिधानं सूत्रे "शिक्षायां शिक्षते शिक्षायां शिक्षत इति शिवकतस्माच्छैक्ष इत्युच्यत" इति /

[365|23-365|24] यः शिक्षत एव नापशिक्षते स शैक्ष इत्यवधारणं यथा विज्ञायेत /

[365|24] प्रकृतिस्थ आर्यः कथं शिक्षणशीलः /

[365|25] आशयतः / स्थिताध्वगवत् प्राप्त्यनुषङ्गतश्च षिक्षात्रयस्य /

[365|25-365|26] अथ शैक्षा धर्माः कतमे /

[365|26] शैक्षस्यानास्रवाः / अशैक्षाः कतमे / अशैक्षस्यानास्रवाः /

[365|26-365|27] निर्वाणं कस्मान्न शैक्षम् /

[365|27] अशैक्षपृथग्जनयोरपि तद्योगात् / कस्मान्नाशैक्षम् /

[365|27-366|01] शैक्षपृथग्जनयोरपि तद्योगात् /

[366|01] त एते सर्व एवाष्टावार्यपुद्गला भवन्ति /

[366|01-366|02] प्रतिपन्नकाश्चत्वारश्च फले स्थिताः /

[366|02] तद्यथा स्रोत आपत्तिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्नकः स्रोत आपन्नः /

[366|03] एवं यावदर्हत्त्वफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिंपन्नको ऽर्हन्निति / नामत एते ऽष्टौ भवन्ति /

[366|04] द्रव्यतस्तु पञ्च / प्रथमः प्रतिपन्नकश्चत्वारश्च फलस्थाः /

[366|04-366|05] शेषाणां प्रतिपन्नकानां त्रिफलस्थाव्यतिरेकात् /

[366|05] अनुपूर्वाधिगमं प्रत्येवमुच्यते /

[366|05-366|07] भूयःकामवीतरागौ तु स्यातां दर्शनमार्गे सकुदागाम्यनागामिफलप्रतिपन्नकौ न च स्रोत आपन्न सकृदागामिनाविति /

[366|08] द्विविधो हि भावनामार्ग उक्तो लौकिको लोकोत्तरश्चेति /

[366|08-366|09] केनायं शैक्षंः कुतो वैराग्यं प्राप्नोति /

[366|10] लोकोत्तरेण वैराग्यं भवाग्रात्

[366|11] न लौकिकेन / कि कारणम् /

[366|11-366|12] तत ऊर्ध्व लौकिकाभावात् स्वभूमिकस्य वा प्रतिपक्षत्वात् /

[366|12] कस्मान्न प्रतिपक्षः /

[366|12-366|13] तत्क्लेशानुशयितत्वात् /

[366|13-366|14] यो हि क्लेशो यत्र वस्तुन्यनुशेते न तस्य तद्वस्तु ओप्रहाणाय संवर्तते यस्य च यः प्रतिपक्षो न तत्र स क्लेशो ऽनुशेते इति /

[366|15] अन्यतो द्विधा // vakk_6.45 //

[366|16] भवाग्रादन्यतः सर्वतो भूमेलौकिकेनाओपि वैराग्यं लोकोत्तरेणापि / तत्र पुनः

[366|17] लौकिकेनार्यवैराग्ये विसंयोगाप्तयो द्विधा /

[366|18-366|19] लौकिकेन मार्गेणार्यवैराग्यं गच्छतो द्विविधा विसंयोगप्राप्तय उत्पद्यन्ते लौकिक्यो लोकोत्तराश्च /

[366|20] लोकोत्तरेण चेत्येके

[366|21] लोकोत्तरेणाप्येवमित्यपरे / किं कारणम् /

[366|22] त्यवते क्लेशासमन्वयात् // vakk_6.46 //

[367|01-367|03] यदि ह्यार्यमार्गेण वैराग्यं प्राप्नुवतो लौकिकी विसंयोगप्रापोतिर्नोत्पद्यते एवं सति य आर्यमार्गेणाकिञ्चन्यायतनाद्वीतरागो ध्यानं निश्रित्येन्द्रियाणि संचरति सकृत्स्नपूर्वमार्गत्यागात्केवलफलमार्गलाभाच्चोर्ध्वभूमिक्लेशविसंयोगेनासमन्वागतः स्यात् /

[367|04] त्यक्ते च तस्मिन् तैः क्लेशैः समन्वागतः स्यादिति /

[367|05] भवाग्राधविमुक्तोर्ध्वजातवत्त्वसमन्वयः /

[367|06-367|07] असत्यामपि तु तस्यां लौकिक्यां विसंयोगप्राप्तौ न तैः समन्वागमः स्यात् /

[367|07-367|09] तद्यथा भवाग्रादर्ध प्रकारविमुक्तस्यासत्यामपि तु लौकिक्यां तद्विसंयोगप्राप्तौ त्यक्तायामपि चेन्द्रियसंचारेण लोकोत्तरायां न पुनस्तैः क्लेशैः समन्वागमो भवति /

[367|09-367|10] यथा च पृथग्जनस्य प्रथमध्यानभूमेरुर्ध्वं जातस्य कामावचरक्लेशविसंयोगप्राप्तित्यागान्न पुनस्तैः समन्वागमो भवतीत्यज्ञापकमेतत् /

[367|11] कतपया पुनर्भूम्या कुतो वैराग्यं भवति /

[367|12] अनास्रवेण वैराग्यमनागाम्येन सर्वतः // vakk_6.47 //

[367|13] आभवाग्रात् /

[367|13-367|14] अथ यः सामन्तकं निश्रित्याधरभूमिवैराग्यं प्राप्नोति किमस्यानन्तर्यमागवत्सर्वे विमुक्तिमार्गाः सामन्तकाद्भवन्ति /

[367|14] नेत्याह / किं तर्हि /

[367|15] ध्यानात्सामन्तकाद्वा ऽन्त्यो मुक्ति मार्गस्त्रिभूजये /

[367|16] नव ह्यपपत्तिभूमयः / सर्वकामधातुरष्टौ च ध्यानारुप्याः /

[367|16-367|17] तत्र यावत् द्वितीयध्यानवैराग्यं त्रिभूमिजयः /

[367|17-367|18] तस्मिन् पश्चिमो विमुक्तिमार्गः सामन्तकाद्भवति ध्यानाद्वा मौलात् /

[367|19] नोर्ध्वं सामन्तकात्

[367|20] त्रिभूमिजयादूर्ध्वं मौलादेव न पुनः सामन्तकादुपेक्षेन्द्रियसामान्यात् /

[367|20-367|21] त्रिषु हि ध्यानेषु सामन्तकमौलयोरिन्द्रियभेदात् कश्चिन्न शक्नोति मौलं ध्यानं प्रवेष्टुम् /

[368|01] इन्द्रियसंचारस्य दुष्करत्वात् /

[368|01-368|02] अतस्त्रिभूमिवैराग्ये ध्यानसामन्तकादप्यन्यो विमुक्तिमार्गो भवति /

[368|03] "अनास्रवेण वैराग्यमनागम्येन सर्वत" इत्युक्तमन्यैस्तु नोक्तम् / अत उच्यते

[368|04] आर्यैरष्टाभिः स्वोर्ध्वभूजयः // vakk_6.48 //

[368|05-368|06] अनास्रवैरष्टाभिर्ध्यानध्यानान्तरारुप्यैः स्वस्या ऊर्ध्वायाश्च भूमेर्वैराग्यं नाधराया वीतरागत्वात् /

[368|06-368|07] तत्र लोकोत्तरा आनन्तर्यविमुक्तिमार्गाः सत्यालम्बनत्वात्सत्याकारप्रवृत्ता इति सिद्धम् /

[368|08] विमुक्त्यानन्तर्यपथा लौकिकास्तु यथाक्रमम् /

[368|09] शान्ताद्युदाराद्याकाराः

[368|10] विमुक्तिमार्गाः शान्ताद्याकारा आनन्तर्यमार्गा औदारिकाद्याकाराः /

[368|10-368|11] ते पुनर्यथाक्रमम्

[368|12] उक्तराधरगोचराः // vakk_6.49 //

[368|13] विमुक्तिमार्गा उत्तरां भूमिं शान्ततः प्रणीततो निःसर्णतश्चाकारयन्ति संभवतः /

[368|14] आनन्तर्यमार्गा अधरां भूमिमौदारिकतो दुःखिलतः स्थूलभित्तिकतश्च /

[368|14-368|15] अशान्तत्वादौदरिकतो महाभिसंस्कारतरत्वात् /

[368|15-368|16] अप्रणीतत्वात् दुःखिलतो बहुदौष्ठुल्यतरत्वेन प्रतिकूलभावात् /

[368|16-368|17] स्थूलभित्तिकतस्तयैव तद्भूम्यनिःसरणात् भित्त्यनिःसरणवत् /

[368|17] एषां विपर्ययेण शान्तप्रणीतनिःसरणाकाराः / गत मानुषङ्गिकम् /

[368|18] इदं तु वक्तव्यम् /

[368|19] अथ क्षयज्ञानाकनन्तरं किमुत्पद्यते

[368|20] यद्यकोप्यः क्षयज्ञानादनुत्पादमतिः

[368|21] अकोप्यधर्मा चेदर्हन्भवति क्षयज्ञानात्समनन्तरमनुत्पादज्ञानमस्योत्पद्यते /

[368|22] न चेत् /

[369|01] क्षयज्ञानमशैक्षी वा दृष्टिः

[369|02-369|03] न चेदकोप्यधर्मा भवति क्षयज्ञानात् क्षवज्ञानमेवोत्पद्यते अशैक्षी वा सम्यग्दृष्टिः /

[369|03] न त्वनुत्पादज्ञानं परिहाणिसंभवात् /

[369|03-369|04] किं पुनरकोपोयधर्मणः सा नैवोत्पद्यते /

[369|05] सर्वस्य सा ऽर्हतः // vakk_6.50 //

[369|06-369|07] अकोप्यधर्मणो ऽप्यनुत्पादज्ञानात्कदाचिदनुत्पादज्ञानमेवोत्पद्यते कदाचिदशैक्षी सम्यग्दृष्टिः /

[369|08] यान्येतानि चत्वारि फलान्युक्तानि कस्यैतानि फलानि / श्रमण्यफलानि /

[369|09] किमिदं श्रामण्यं नाम /

[369|10] श्रावण्यममलो मार्गंः

[369|11] अनास्रवो मार्गः श्रमण्यम् / तेन ह्हि श्रमणो भवति / क्लेशसंशमनात् /

[369|12-369|13] "शमिता अनेन भवन्ति अनेकविधाः षापका अकुशला धर्मा विस्तरेण यावज्जरामरणीयास्तस्माच्छ्रमण इत्युच्यत" इति सूत्रे वचनात् /

[369|13-369|14] अनत्यन्तशमनान्न पृथग्जनः परमार्थश्रमणः /

[369|14] तस्य पुनः श्रामण्यस्य /

[369|15] संस्कृतासंस्कृतं फलम् /

[369|16] संस्कृतासंस्कृतानि हि श्रामण्यफलानि पुनश्चत्वार्युक्तानि सूत्रे / अपि तु

[369|17] एकान्ननवतिस्तानि

[369|18] कानि पुनस्तानि

[369|19] मुक्तिमार्गाः सह क्षयैः // vakk_6.51 //

[369|20-369|22] दर्शनहेयप्रहाणायाष्टावानन्त्र्यमार्गा अष्टौ विमुक्तिमार्गा भावनाहेयप्रहाणाय नवसु भूमिषु प्रत्येकं नव प्रकाराणां क्लेशानां प्रहाणाय तावन्त एवानन्तर्यमार्गा विमुक्तिमार्गाश्च /

[369|22-370|01] तत्रानन्तर्यमार्गाः श्रामण्यं विमुक्तिमार्गाः संस्कृतानि श्रामण्यफलानि /

[370|01] तन्निष्यन्दपुरुषकारफलत्वात् /

[370|01-370|02] तेषां क्लेशानां प्रहाणान्यसंस्कृतानि श्रामण्यफलानि /

[370|02] एवमेकान्ननवतिर्भवन्ति /

[370|02-370|03] एवं तर्हि बुद्धस्योपसंख्यानं कर्तव्यं जायते /

[370|03] न कर्तव्यम् / यद्यपि भूयांसि फलानि

[370|04] चतुष्फलव्यवस्था तु पञकारणसंभवात् /

[370|05-370|06] यस्यां हि प्रहाणमार्गावस्थायां पञ्च कारणानि संभवन्ति तस्यां किअ भगवता फलं व्यवस्थापितम् /

[370|06] कतमानि पञ्च /

[370|07] पूर्वत्यागो ऽन्यमार्गाप्तिः क्षयसंकलनं फले // vakk_6.52 //

[370|08] ज्ञानाष्टकस्य लाभो ऽथ षोडशाकारभावना /

[370|09] पूर्वमार्गत्यागो ऽपूर्वमार्गाप्तिः प्रतिपन्नकफलमार्गत्यागलाभात् /

[370|09-370|10] प्रहाणसंकलनं सर्वस्यैकप्राप्तिलाभात् /

[370|10] युगपदष्टज्ञानलाभश्चतुर्विधनां धर्मान्वयज्ञानानाम् /

[370|11] षोडशाकारभावना अनित्याद्याकाराणाम् /

[370|11-370|12] इमानि हि पञ्च कारणानि फले फले भवन्ति /

[370|13-370|14] यद्यनास्रवो मार्गः श्रामण्यं कथं लौकिकमार्गप्राप्तं फलद्वयं श्रामण्यफलं युज्यते /

[370|15] लौकिकाओप्तं तु मिश्रत्वानास्रवाप्तिः धृतेः फलल्म् // vakk_6.53 //

[370|16-370|17] न हि तत्र लौकिकमार्गफलमेव् प्रहाणं सकृदागामिफलं वा भवत्यनागामिफलं वा /

[370|17] किं तर्हि /

[370|17-370|18] दर्शनमार्गफलमपि प्रहाणं तत्र मिश्रीक्रियते /

[370|18] सर्वस्य तत्फलसंगृहीतैकविसंयोगप्राप्तिलाभात् /

[370|18-370|19] अत एव हि सूत्र उक्तं "सकृदागामिफलं कतमत् /

[370|19-370|20] यत्त्रयाणां संयोजनानां प्रहाणं रागद्वेषमोहानां च ततुत्वमिति /

[370|20] अनागामिफलं कतमत् /

[370|20-370|21] यदुत पञ्चानामवरभागीयानां सम्योजनानां प्रहाणमि"ति /

[370|21] अनास्रवया च विसंयोगाप्राप्त्या तत्प्रहाणं सधार्यते /

[370|21-370|22] तद्वलेन परिहीणामरणात् /

[370|22] अतो ऽप्यस्य मरणं युक्तं श्रामण्यफलम् /

[370|22-370|23] यदेव चैतच्छ्रामण्ययुक्तं /

[370|24] ब्राह्मण्यं ब्रह्मचक्रं च तदेव

[370|25] क्लेशानां वाहनाद्वाह्मण्यं ब्रह्मचक्रं तु

[371|01] ब्रह्मावर्तनात् /

[371|02] अनुत्तरब्रह्मण्ययोगात् भगवान्ब्रह्मा /

[371|02-371|03] "एष हि भगवान् ब्रह्मा इत्यपि शान्तः शीतीभूत इत्यपी"ति सूत्रात् /

[371|03] तस्येदं चक्रमिति ब्राह्मं तेन प्रर्तितत्वात् /

[371|04] धर्मचक्रं तु दृङ्मार्गः

[371|05] चङ्क्रमणाच्चक्रं तत्साधर्म्याद्दर्शनमार्गो धर्मचक्रम् / कथमस्य साधर्म्यम् /

[371|06] आशुगत्वाद्यरादिभिः // vakk_6.54 //

[371|07] आशुगत्वात्त्यजनक्रमणात् अजितजयजिताध्यवसनादुत्पतननिपत्तनाच्च /

[371|07-371|08] एवमाशुगत्वादिभिः अरादिभिः साधर्म्यादार्याष्टाङ्ङ्गो मार्गश्चक्रमिति भदन्तघोषकः /

[371|08-371|09] सम्यग्दृष्टिसंकल्पव्यायामस्मृतयो ह्यरस्थानीयाः /

[371|09-371|10] सम्यग्वाक्कर्मान्ताजीवा नाभिस्थानीयाः समाधिर्नेमिस्थानीय इति दर्शनमार्गो धर्मचक्रमिति /

[371|10-371|11] कुत एतत् आर्यकौण्डिन्यस्य तदुत्पत्तौ "प्रवर्त्तितं धर्मचक्रमि"ति वचनात् /

[371|11-371|12] कथं तत्त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं च /

[371|12] इदं दुःखमार्यसत्यम् /

[371|12-371|13] तत् खलु परिज्ञेयं तत् खलु परिज्ञातमित्येते त्रयः परिवर्ताः /

[371|13-371|14] एकैकस्मिंश्च परिवर्ते चक्षुरुदपादि ज्ञानं विद्या बुद्धिरुदपादि इत्येते द्वादशाकाराः /

[371|14] प्रतिसत्येमेवं भवन्ति /

[371|14-371|15] त्रिकद्वादशकसाधर्म्यात्तु त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारमुक्तम् /

[371|15] द्वयसप्तस्थानकौशलादेशनावत् /

[371|15-371|16] एभिश्च परिवर्तैर्दर्शनभावनाशैक्षमार्गा यथासंख्यं दर्शता इति वैभाषिकाः /

[371|16-371|17] यद्येवं न तर्हि दर्शनमार्ग एव त्रिपरिवर्त्तो द्वादशाकार इति कथमसौ धर्मचक्रं व्यवस्थाप्यते /

[371|17-371|18] तस्मात्स एव धर्मपर्यायो धर्मचक्रं त्रिपरिर्तं द्वादशाकारं च युज्यते /

[371|18] कथं च पुनस्त्रिपरिवर्तम् /

[371|19] सत्यानां त्रिः परिवर्त्तनात् / कथं द्वादशाकारम् / चतुर्णां सत्यानां त्रिधाकरणात् /

[371|20] दुःखं समुदयो निरोधो मार्ग इति /

[371|20-371|21] परिज्ञेयं प्रहेयं साक्षात्कर्तव्यं भावयितव्यमिति /

[371|21] परिज्ञातं प्रहीणं साक्षात्कृतं भावितमिति /

[371|21-371|22] तस्य पुनः प्रवर्तनं परसंताने गमनमर्थज्ञापनात् /

[371|22] अथवा सर्व एवार्यमार्गो धर्मचक्रं वेनेयसंतानक्रमणात् /

[371|23-371|24] तत्तु परसंताने दर्शनमार्गोत्पादनाद्वर्तयितुमारब्धमतः प्रवर्तितमित्युच्यते /

[372|01] अथ कस्मिन्धातौ कति श्रामण्यफलानि प्राप्यन्ते /

[372|02] कामे त्रयाप्तिः

[372|03] कामधातावेव त्रयाणां श्रामण्यफलानां प्राप्तिर्नान्यत्र /

[372|04] अन्त्यस्य त्रिषु

[372|05] अन्त्यं श्रामण्यफलमर्हत्वं तस्य त्रिषु धातुषु प्राप्तिः /

[372|05-372|06] फलद्वयस्य तावदवीतरागप्राप्यत्वादूर्ध्वमप्राप्तिर्युक्ता /

[372|06] तृतीयस्य तु कस्मादप्राप्तिः /

[372|07] नोर्ध्वं हि दृक्पथः /

[372|08] ऊर्ध्वं हि कामधातोर्दर्शनमार्गो नास्ति /

[372|08-372|09] न च तेन विना ऽस्ति वीतरागस्यानागामि फलप्राप्तिरित्येतत् कारणम् /

[372|09] किं पुनः कारणं तत्र दर्शनमार्गो नास्ति /

[372|10] आरुप्येषु तावत् श्रवणाभावादधोधात्वनालम्बनाच्च / रूपधातौ तु

[372|11] असंवेगादिह विधा तत्र निष्ठेति चागमात् // vakk_6.55 //

[372|12] रूपावचरा हि पृथग्जनाः समापत्तिमुखसङ्गा दुःखवेदनाभावाच्च न संविजन्ते /

[372|12-372|13] न च विना संगेनार्यमार्गः शक्तो लब्धुम् /

[372|13] इयं तावद्युक्तिः /

[372|13-372|14] आगमो ऽप्ययं "पञ्चानां पुद्गलानामिह विधा तत्र निष्ठा अन्तरापरिनिर्वायिणो यावदूर्ध्वंस्रोतस" इति /

[372|15] विधा हि मार्गरम्भो निर्वाणोपायत्वात् /

[372|16] इदमुक्तं "यद्यकोप्यः क्षयज्ञानादनुत्पादमति" रिति /

[372|16-372|17] तत्र किमर्हतमप्यस्ति भेदः /

[372|17] अस्तीत्युच्यते /

[372|18] षडर्हन्तो मताः

[372|19-372|20] सूत्र उक्तं षडर्हन्तः परिहाणधर्मा चेतनाधर्मा अनुरक्षणा धर्मा स्थिताकम्पोयः प्रतिवेधनाभव्यो ऽकोप्यधर्मा चेति /

[372|21] तेषां पञ्च श्रद्धाध्हिमुक्तिजाः /

[373|01] अकोक्प्यधर्माणं वर्जयित्वा ऽन्ये पञ्च श्रद्धाधिमुक्ति पूर्वकाः /

[373|02] विमुक्तिः सामयिक्येषाम् /

[373|03] एषां च पञ्चानां सामयिकी कान्त चेतोविमुक्तिर्वेदितव्या /

[373|03-373|04] नित्यानुरक्ष्यत्वात् /

[373|04] अत एवैते समयविमुक्ता उच्यन्ते /

[373|04-373|05] समयापेक्षाश्चैते ऽधिमुक्ताश्चेति समयविमुक्ता मध्यपदलोपात् धृतघटवत् /

[373|05-373|06] एषां हि समयापेक्षासमाधिसंमुखीभाव उपकरणारोग्यदेशविशेषापेक्षत्वात् /

[373|07] अकोप्याकोप्यधर्मणः // vakk_6.56 //

[373|08] अकोप्यधर्मणस्त्वकोप्या विमुक्तिः / कोपयितुमशक्यत्वादपरिहाणितः /

[373|09] अतो ऽसमयमुक्तो ऽसौ

[373|10] अत एवासमयविमुक्ति उच्यते / स ह्यसमयापेक्षाविमुक्तिश्च /

[373|10-373|11] इच्छातः समाधिसंमुखीभावात् /

[373|11-373|12] कालान्तरात्यन्तविमुक्तितो वा कोप्याकोप्यधर्मणोः समयासमये विमुक्तत्वं परिहाणिसंभवासंभवतः /

[373|13] दृष्टिप्रप्तान्वयश्च सः /

[373|14] स चाकोप्यधर्मा दृष्टिप्राप्तपूर्वको वेदितव्यः /

[373|15] किं पुनरेते षडर्हन्त आदित एव तद्गोत्रा भवन्त्यथ पश्चात् /

[373|16] तद्गोत्रा आदितः केचित्केचिदुत्तापनागताः // vakk_6.57 //

[373|17] कश्चित्प्रथमत एव चेतनाधर्मगोत्रको भवति /

[373|17-373|18] कश्चित्पुनः परिहाणधर्मा भूत्वेन्द्रियाणामुत्तापनया चेतनाधर्मतां गतः /

[373|18-373|19] एवं यावदकोओप्यधर्मतां गतो वेदितव्यः /

[373|19-373|20] तत्र परिहाणधर्मा यः परिहातुं भव्यो न चेतनादिधर्मा /

[373|20] चेतनाधर्मा यश्चेतयितुं भव्यः / अनुरक्षणाधर्मा यो ऽनुरक्षितुं भव्यः /

[373|21-374|01] स्थिताकम्प्यो यः परिहाणिप्रत्ययं बलवन्तमन्तरेणानुरक्षन्नपि स्थातुं भव्यो न हातुं नापि वर्धयितुं विनाभियोगेन /

[374|01] प्रतिवेधनाभव्यो यो ऽकोप्यः प्रतिवेद्धं भव्यः /

[374|02] अकोप्यधर्मा यो नैव परिहातुं भव्यः /

[374|02-374|03] प्रथमौ द्वौ पूर्वमेव शैक्षावस्थायां सातत्यसत्कृत्यप्रयोगविकलौ /

[374|03] तृतीयः सातत्यप्रयोगी / चतुर्थः सत्कृत्यप्रयोगी /

[374|03-374|04] पञ्चम उभयथाप्रयोगी मृद्विन्द्रियस्तु /

[374|04] षष्ठ उभयथाप्रयोगी तीक्ष्णेन्द्रियश्च /

[374|04-374|05] नचावश्यं वरिहाणधर्मा परिहीयते नापि यावत् प्रतिवेधनाभव्यः प्रतिविध्यति /

[374|05-374|06] संभवं तु प्रत्येवमुच्यते /

[374|06] एवं कृत्वा धातुत्रये ऽपिषडर्हन्तो युज्यन्ते /

[374|06-374|08] येषां त्ववश्यं परिहीयते यावत् प्रतिविध्यति तेषां कामधातौ षट् रूपारुप्यधात्वोः स्थिताकम्प्यो ऽकोप्यधर्मा च /

[374|08] तयोःपरिहाणिचेतनेन्द्रियसंचाराभावात् /

[374|09] कः पुनरेषां कुतः परिहीयते / फलात् गोत्राद्वा /

[374|10] गोत्राच्चतुर्णां पञ्चानां फलाद्धानिः

[374|11] चेतनाधर्मादीनां चतुर्णां गोत्रात्परिहाणिः /

[374|11-374|12] न हि परिहाणधर्मा पुनः स्वगोत्रात् परिहीयते /

[374|12-374|13] परिहाणधर्मादीनां पञ्चानां फलात् परिहाणिः /

[374|13] तेषामपि तु

[374|14] न पूर्वकात् /

[374|15] यस्य यत् प्रथमगोत्रं स तस्मान्न परिहीयते / शैक्षाशैक्षमार्गाभ्यां दृढीकुतत्वात् /

[374|16] शैक्षस्तु लौकिकलोकत्तराभ्यां दृढीकृतत्वात् न परिहीयते स्वगोत्रात् /

[374|16-374|17] यत्तु पश्चात् प्रतिलब्धमुत्तापनया तस्मात् परिहीयते /

[374|17-374|18] यस्य च यत् प्रथमं फलं स तस्माना परिहीयते /

[374|18] शेषात् परिहीयते /

[374|18-374|19] अत एव स्रोत आपत्तिफलान्नास्ति परिहाणिः /

[374|19] एवं च कृत्वा परिहाणधर्मणस्त्रयः प्रकारा भवन्ति /

[374|19-374|20] तदवस्थस्य परिनिर्वाणमिन्द्रियसंचारः /

[374|20] परिहाय वा शैक्षत्वम् / चेतनाधर्मणश्चत्वारः /

[374|20-374|21] एत एव त्रयः परिहाणधर्मगोत्रप्रत्यागमनं च /

[374|21-374|22] एवमन्येषां त्रयाणामेकैकप्रकारवृद्धच्या यथाक्रमं पञ्च षट् सप्त प्रकारा वेदितव्याः /

[374|22-374|23] यस्य च यत् प्रथमं गोत्रं स परिहाय शैक्षोभूतस्तत्रैवावतिष्ठते नान्यस्मिन् /

[374|23-374|24] अन्यथा हि तद्गोत्रविशेष लभाद् वृद्धिरेवास्य स्यान्न परिहाणिः /

[374|25] किं पुनः कारणं प्रथमानाम् नास्ति परिहाणिः / दर्शनहेयानामवस्तुकत्वात् /

[374|26] आत्माधिष्ठानप्रवृत्ता ह्येते / सत्कायदृष्टिमूलकत्वात् /

[375|01] स चात्मा नास्तीति / असदालम्बनास्तर्हि प्राप्नुवन्ति / नासदालम्बनाः /

[375|01-375|02] सत्यालम्बनत्वात् /

[375|02] वितथालम्बनास्तु / कतमश्च क्लेशो नैवमस्ति विशेषः /

[375|02-375|04] आत्मदृष्टिहि रूपादिके वस्तुनि कारकवेदकवशवर्तित्वेनात्मत्वमभूतमध्यारोपयति तदधिष्ठानानुवृत्ताश्चान्तग्राहदृष्टच्यादय इत्यवस्तुका उच्यन्ते /

[375|04-375|06] भावनाहेयास्तु रागप्रतिघमानाविद्या रूपादिके वस्तुनि केवलं सक्त्याघातोन्नत्यसंप्रख्यानभावेन वर्तन्त इति सवस्तुका उच्यन्ते /

[375|06-375|07] अस्ति च तच्ध्रातादिमात्रं यत्र तेषां प्रवृत्तयः न त्वात्मादिलेशो ऽपि /

[375|07-375|08] तथा हि भावनाहेयानामस्ति प्रतिनियतं वस्तुमनापामनापलक्षणं न तु दर्शनहेयानामात्मादिलक्षणम् /

[375|08-375|09] तस्मादप्यवस्तुकाउच्यन्ते /

[375|09-375|10] अपि खल्वार्यस्यानुपनिध्यायतः स्मृतिसंप्रमोषात् क्लेश उत्पद्यते नोपनिध्यायतो रज्ज्वामिव सर्पसंज्ञा /

[375|10-375|12] न चानुपनिध्यायत आत्मदृष्टच्यादीनामुपपत्तिर्युज्यते सन्तीरकत्वादिति नास्ति दर्शनहेयक्लेश प्रहाणात्परिहाणिः /

[375|12] अर्हत्वादपि नास्ति परिहाणिरिति सौत्रान्तिकाः /

[375|12-375|13] एष एव चन्यायः /

[375|13] कथमिदं गम्यते / आगमाद्युक्तितश्च / कथमागमात् /

[375|13-375|14] "तद्धि भिक्षवः प्रहीणं यदार्यया प्रज्ञया प्रहीणमि"त्युक्तम् /

[375|14-375|15] आद्यन्तयोश्च फलयोरार्ययैव प्रज्ञया ऽधिगमः / [375|15-375|16] "शैक्षस्य चाप्रमादकरणिये ऽप्रमादकरणीयं वदामी" त्युक्तं ना ऽर्हतः /

[375|16-375|17] "अर्हतो ऽप्यहमानन्द लाभसत्कारमन्त्रायकरं वदामी"त्यत्र सूत्रे दृष्टधमेसुखविहारमात्रादेव परिहाणिरुक्ता /

[375|17-375|18] "या त्वनेनाकोप्यचेतोविमुक्तिः कायेन साक्षात्कृता /

[375|18] ततो ऽहं न केनचित् पर्यायेण परिहाणं वदामी"ति चोक्तम् /

[375|19] सामयिक्या अस्तीति चेत् / वयमप्येवं ब्रूमः / सा तु विचार्या /

[375|19-375|20] किमर्हत्त्वमाहोस्विद्धच्यानानीति /

[375|20-375|21] मौलो हि ध्यानसमाधिः समये संमुखीभावात्सामयिकी चिमुक्तिरित्युच्यते /

[375|21] दृष्टधर्मसुखविहारार्थं च पुनः पुनरेषणीयत्वात्कान्तेत्युच्यते /

[375|22] आस्वादनीयत्वादित्यपरे /

[375|22-375|23] अर्हत्त्वविमुक्तिस्तु नित्यानुगतत्वान्न युज्यते /सामयिकी अपुनःप्रर्थनीयत्वान्न कान्तेति /

[375|23-375|24] यदि चार्हत्त्वात् परिहणिसंभवो ऽभविष्यत् किमर्थं भगवानाधिचेतसिकेभ्य एव दृष्टधर्मसुखविहारेभ्यः परिहाणिमवक्ष्यत् /

[375|24-375|25] अतो गम्यते सर्वस्यैवार्हतो विमुक्तिरकोप्यादृष्टध्र्मसुखविहारेत्युस्तु /

[375|25-375|26] कश्चित् लाभसत्कारव्याक्षेपदीषात् परिहीयते वशित्वब्र्हशाद्यो मृद्विन्द्रियः /

[375|27] कश्चिन्न परिहीयते यस्तीक्ष्णेन्द्रियः / तत्र यः परिहीयते स परिहाणधर्मा /

[375|27-375|28] यो न परिहीयते सो ऽपरिहाणधर्मा /

[375|28] एवं चेतनाधर्मादयो ऽपि योज्याः /

[375|28-376|01] अपरिहाणधर्मस्थिताकम्प्याकोप्यधर्मणां को विशेषः /

[376|01] अपरिहाणधर्मा ऽनुत्तापनागतः /

[376|02] अकोप्यधर्मा तूत्तापनागतः /

[376|02-376|03] तौ हि यं यमेव समापत्तिविशेषमुत्पादयतस्तस्मान्न परिहीयेते /

[376|03-376|04] स्थिताकम्प्यस्तु यस्मिन्नेव गुणे स्थितस्तस्मात्केवलं न परिहीयते न त्वन्यमुत्पादयति /

[376|04] उत्पादयति वा तस्मात्तु कम्पत इत्येव विशेषो लक्ष्यते /

[376|05-376|07] आयुष्मान्भौतिकः शैक्षीभूतः सामयिक्या विमुक्तेरत्यास्वादनान्मृद्विन्द्रियत्वाच्चभीक्ष्णं परिहीयमाणो निर्विण्नः शस्त्रमाधारयन् कायजीवितनिरपेक्षत्वान्मरणकाल एवार्हत्त्वप्राप्तः परिनिर्वृत्तश्च /

[376|07] तस्मात्सो ऽपि नार्हत्त्वात् परिहीणः /

[376|07-376|08] दशोत्तरे चोक्तम् /

[376|08] "एको धर्म उत्पादयितव्यः सामयिकी कान्ता चेतोविमुक्तिः /

[376|08-376|09] एको धर्मः साक्षात्कर्तव्यः अकोप्या चेतोविमुक्तिरि"ति /

[376|09-376|10] यदि चार्हत्त्वं सामयिकी कान्ता चेतोविमुक्तिरभविष्यत् किमर्थं तत्रैव दशके ऽर्हत्त्वस्य द्विग्रहणमकरिष्यात् /

[376|10-376|11] न च क्वचिदर्हत्त्वमुत्पादयितव्यमुक्तम् /

[376|11] किं तर्हि /

[376|11-376|12] साक्षात्कर्तव्यं मृद्विन्द्रियसंगृहीतं चार्हत्त्वमुत्पादयितव्यमिति /

[376|12] किमनेन ज्ञापितं भवति /

[376|12-376|13] यदि तावदुत्पादयितुं शक्यमित्यदपि शक्यम् /

[376|13] अथोत्पादनमर्हतीति /

[376|13-376|14] अन्यत्सुतरामर्हति /

[376|14] तस्मान्न सामयिकी विमुक्तिरर्हत्त्वम् /

[376|14-376|15] कथं तर्हि समयविमुक्तो ऽर्हन्नुच्यते /

[376|15] यस्य मृद्विन्द्रियत्वात्समयापेक्षः समाधिसमुखीभावः /

[376|15-376|16] विपर्ययादसमयविमुक्तः /

[376|16] अभिधर्मे ऽपि चोक्तं "त्रिभिः स्थानेः कामरागानुशयस्योत्पादो भवति /

[376|17-376|18] कामरागानुशयिओ ऽप्रहीणो भवत्यपरिज्ञातः कामरागपर्यवस्थानीयाश्च धर्मा आभासगता भवन्ति तत्र चायोनिशो मनस्कार" इति /

[376|18] परिपूर्णोत्पत्तिरेवमिति चेत् /

[376|19] कस्य वा परिपूर्णकारणस्योत्पत्तिः / एवं तावदागमात् / कथं युक्तितः /

[376|19-376|21] यदि तावदर्हतस्तद्रूपः प्रतिपक्ष उत्पन्नो येन क्लेशा अत्यन्तमनुत्पत्तिधर्मतामापन्नाः कथं पुनः परिहीयते /

[376|21] अथ नोत्पन्नः / कथं क्षीणास्रवो भवति /

[376|21-376|22] अत्यन्तमनयोद्ध्रतायां तद्बीजधर्मतायामक्षीणास्रवो वा पुनः कथमर्हन्भवतीत्येवं युक्तिः /

[376|22-376|23] अङ्गारकर्षूपोमं सूत्रं तर्हि परिहार्यम् /

[376|23-376|25] यत्रेदमुक्तं "तस्य खलु श्रुतवत आर्यश्रावकस्यैवं चरत एवं विहरतः कदाचित्कर्हिचित् स्मृतिसंप्रमोषादुत्पद्यन्ते पापका अकुशला वितर्का" इति /

[376|25] स हि तत्रार्हन्नेव ज्ञापितः /

[376|25-377|01] "दीर्घरात्र विवेकनिम्नं चित्तं भवति यावन्निर्वाणप्राग्भारमि"ति वचनात् /

[377|01-377|02] अर्हतो ह्येतद्बलमन्यत्रोक्तम् /

[377|02-377|03] "सर्वैरास्रवस्थानीयैर्धर्मैः शीतीभूतं वान्तीभूतमि"ति चाभिधानात् अस्त्येतदेवम् /

[377|03-377|04] यावत्तु चारो न सुप्रतिबद्धस्तावदेवं चरतो ऽपि शैक्षस्यास्ति संभवः क्लेशोत्पत्ताविति शैक्षावस्थामधिकृत्यैवं वचनाददोषः /

[377|05] प्रतिज्ञायते हि लौकिकमार्गप्रतिलब्धात्फलद्वयात्परिहाणिः /

[377|05-377|06] अर्हत्त्वादपि तु परिहाणिं वर्णयन्ति वैभाषिकाः /

[377|07] किं पुनरिमे ऽर्हन्त एव षड्गोत्रा भवन्ति अथान्ये ऽपि षड्गोत्रा भवन्ति /

[377|08] शैक्षानार्याश्च षड्गोत्राः

[377|09] शैक्षपृथग्जना अप्येवं षड्गोत्राः / तत्पूर्वकाण्येव ह्यर्हतां गोत्राणि / अपि तु

[377|10] संचारो नास्ति दर्शने // vakk_6.58 //

[377|11] दर्शनमार्गादन्यत्रेन्द्रियसंचारो भवति / प्रयोगासंभवान्न दर्शनमार्गे /

[377|11-377|12] कश्चित् पृथग्जनावस्थायामिन्द्रियाणि संचरति /

[377|12] कश्चिच्छद्धाधिमुक्तावस्थायाम् /

[377|13-377|16] यदिदं सूत्र उक्तं "ये त्वनेन चत्वार आधिचैतसिका दृष्टधर्मसुखविहारा अधिगतास्ततो ऽहमस्यान्यतमान्यतमस्मात् परिहाणिं वदामि या त्वनेनैकाकिना यावदकोप्या चेतोविमुक्तिः कायेन साक्षात्कृता ततो ऽहं न केनचित् पर्यायेण परिहाणिं वदामी"ति /

[377|16-377|17] कथमकोप्यधर्मणो दृष्ट्धर्मसुखविहारेभ्यः परिहाणिः /

[377|18] परिहाणिस्त्रिधा ज्ञेया प्राप्ताप्राप्तोपभोगतः /

[377|19] प्राप्तपरिहाणिर्यदि प्रतिलब्धात् गुणात् परिहीयते /

[377|19-377|20] अप्राप्तपरिहाणिर्यदि प्राप्यं गुणं न प्राप्नोति /

[377|20] उपभोगपरिहाणिर्यदि प्राप्तगुणं न संमुखीकरोति /

[377|20-377|21] आसां पुनः परिहाणीनाम्

[377|22] अन्त्या शास्तुरकोप्यस्य मध्या चान्यस्य तु त्रिधा // vakk_6.59 //

[378|01] बुद्धस्योपभोगपरिहाणिरेव नान्या / अकोप्यधर्मणः सा चाप्राप्तपरिहाणिश्च /

[378|02] पुद्गलविशेषधर्माप्रापणात् / अन्यस्यार्हतः प्राप्तपरिहाणिरप्यस्ति /

[378|02-378|03] अत उपभोगपरिहाणिवचनादकोप्यधर्मणः सूत्रविरोधः /

[378|03] सर्वस्यानास्रवा विमुक्तिरकोप्या /

[378|04] अकोप्यधर्मव्यवस्थानं तु यथा तथोक्तम् / अत एतद्चोद्यमित्यपरिहाणिवादी /

[378|05] अथ योइ ऽर्हत्फलात्परिहीयते किमसौ पुनर्जायते / नास्त्येतत् / यस्मात्

[378|06] म्रियते न फलभ्रष्टः

[378|07] नैव हि कश्चित्फलात् परिहीणः कालं करोति /

[378|07-378|09] "धन्धा भिक्षव आर्यश्रावकस्य स्मृतिसंप्रमोषा अथ च पुनः क्षिप्रमेवान्तं परिक्षयं सपदि संगच्छनीति सूत्रे वचनात् /

[378|09] अन्यथा ह्यनाश्वासिकं ब्रह्मचर्यं स्यात् /

[378|09-378|10] यतश्च फलात् परिहीयते तत्फलस्थेन यदकार्यं

[378|11] तादकार्यं करोति न /

[378|12] परिहीणो ऽपि संस्तत्फलविरुद्धां क्रियां न करोति / शूरप्रस्खलनापतनवत् /

[378|13] अथेन्द्रियाणि संचरतां कत्यानन्तर्यविमुक्तिमार्गा भवन्ति / [378|14] विमुक्त्यानन्तर्यपथा नवोकोप्ये

[378|15-378|16] अकोप्यगोत्रे प्रतिविध्यमाने प्रितिवेधभावनाभव्यस्य नवानन्तर्यमार्गा विमुक्तिमार्गाश्च भवन्ति /

[378|16] यथार्हत्त्वं प्राप्नुवतः / किं कारणम् /

[378|17] अतिसेवनात् // vakk_6.60 //

[378|18] तस्य मृद्विन्द्रियगोत्रं भवतीति नाल्पेन व्यावर्त्तयितुं शक्यते /

[378|18-378|19] शैक्षाशैक्ष मार्गभ्यां दृढीकृतत्वात् /

[378|20] दृष्टच्याप्ततायामेकैकः

[379|01-379|02] दृष्टिप्राप्तायां प्रतिविध्यमानायामेक एवानन्तर्यमार्गो भवत्येको विमुक्तिमार्गः /

[379|02] प्रयोगमार्गस्तु सर्वत्रैक एव / ते पुनः सर्व एवानन्तर्यविमुक्तिमार्गाः

[379|03] अनास्रवाः

[379|04] न हि सास्रवेण मार्गेणार्याणामिन्द्रियसंचारः / क्व पुनरिन्द्रियाणि वर्धन्ते /

[379|05] नृषु वर्धनम् /

[379|06] मनुष्येष्वेवेन्द्रियसंचारो नान्यत्र / परिहाण्यसंभवात् /

[379|07] कः पुनः कतमां भूमि निश्रित्येन्द्रियाणि संचरति /

[379|08] अशैक्षो नव निश्रित्य भूमीः

[379|09] अनागम्यस्यानन्तरं चत्वारि ध्यानानि त्रीणि चारुप्याणि /

[379|10] शैक्षस्तु षट्

[379|11] आरुप्यवर्ज्यः / किं कारणम् /

[379|12] यतः // vakk_6.61 //

[379|13] सविशेषं फलं त्यक्त्वा फलमाप्नोति वर्धयन् /

[379|14-379|15] इन्द्रियाणि हि संचरन् फलं फलविशिष्टं च मृद्विन्द्रियमार्गं त्यक्त्वा तीक्ष्णेन्द्रियगोत्रकं फलमार्गमेव प्रतिलभते /

[379|15-379|16] न चानागामिफलमारुप्यभूमिसंगृहीतमस्तीत्येतत् कारणम् /

[379|17] त एते षडेवार्हन्तो नव भवन्ति / इन्द्रियभेदात् / कथं कृत्वा /

[379|18] द्वौ बुद्धौ श्रावकाः सप्त नवैते नवधेन्द्रियाः // vakk_6.62 //

[380|01] कतमे सप्त श्रावकाः / परिहाणधर्मादयः पञ्च /

[380|01-380|02] अकोप्यधर्मा च द्विविध उत्तापनागत आदितश्च तद्गोत्रः अकोप्यभेद एव /

[380|02] द्वौ बुद्धौ प्रत्येकबुद्धो बुद्धश्च /

[380|03] इत्यते मृदुमृद्वादिनवप्रकारेन्द्रियभेदान्नव पुद्गला भवन्ति /

[380|04] सर्व एव त्वार्यपुद्गलाः सप्त भवन्ति /

[380|04-380|05] श्रद्धानुसारी धर्मानुसारी श्रद्धाधिमुक्तो दृष्टिओप्राप्तः कायसाक्षी प्रज्ञाविमुक्त उभयतोविमुक्तश्च /

[380|05] एते पुनः

[380|06] प्रयोगाक्षसमापत्तिविमुक्त्युभयतः कृताः /

[380|07] पुद्गलाः सप्त

[380|08] प्रयोगतः श्रद्धाधर्मानुसारिणौ / पूर्वमेव परप्रत्ययधर्मानुसाराभ्यामर्थेषु प्रयोगात् /

[380|09] इन्द्रियत श्रद्धाधिमुक्तदृष्टिप्राप्तौ /

[380|09-380|10] मृदुतीक्ष्णेन्द्रियत्वात् श्रद्धाधिमोक्षप्रज्ञाधिक्यतः /

[380|10-380|11] समापत्तितः कायसाक्षी निरोधसमापत्ति साक्षात्करणात् /

[380|11] विमुक्तितः प्रज्ञाविमुक्तः / समापत्तिविमुक्तितः उभयतोभागविमुक्तः /

[380|12] नामत एते सप्त पुद्गलाः /

[380|13] षट् त्वेते /

[380|14] द्रव्यतस्त्वेते षट् भवन्ति /

[380|15] द्वौ द्वौ मार्गत्रये यतः // vakk_6.63 //

[380|16] दर्शनमार्गे हि द्वौ पुद्गलौ श्रद्धाधर्मानुसारिणौ / तावेव भावनामार्गे द्वौ भवतः /

[380|17] श्रद्धाधिमुक्तदृष्टिप्राप्तौ / तौ पुनरशैक्षमार्गे द्वौ भवतः / समयासमयविमुक्ताविति /

[380|18] तत्रेन्द्रियतस्त्रयः / श्रद्धानुसारिणः गोत्रतः पञ्च / मार्गतः पञ्चदश /

[380|18-380|19] अष्ट क्षान्तिसप्तज्ञानस्थाः /

[380|19] वैराग्यतस्त्रिसप्ततिः / सकलबन्धनः / कामवैराग्यान्नव /

[380|20] एवं यावदाकिञ्चन्यायतनवैराग्यात् / आश्रयतो नव / त्रिद्वीपषाड्देवनिकायजाः /

[380|21-380|22] इन्द्रियगोत्रमार्गवैराग्याश्रयतः पण्डिताः शतसहस्रं संपद्यन्ते सहस्राणि च सप्तचत्वारिंशच्छतानि चाष्टौ पञ्चविशतिश्च /

[380|22] एवमन्ये ऽपि पुद्गलाः संभवतः संख्येयाः /

[381|01] कोयिमुभयतोभागविमुक्त इत्युच्यते कश्च प्रज्ञाविमुक्तः /

[381|02] निरोधलाभ्युभयतोविमुक्तः प्रज्ञयेतरः /

[381|03] यो निरोधसमापत्तिलाभी स उभयतोभागविमुक्तः /

[381|03-381|04] प्रज्ञासमाधिबलाभ्यां क्लेशविमोक्षावरणविमुक्तत्वात् /

[381|04] इतरः प्रज्ञाविमुक्तः /

[381|04-381|05] प्रज्ञाबलेन केवलं क्लेशावरणविमुक्तत्वात् /

[381|06-381|07] यदुक्तं भगवता "क्लेशान् प्रहायेह हि यस्तु पञ्च अहार्यधर्मा परिपूर्णः शैक्ष" इति /

[381|07] कियता परिपूर्णः शैक्षो भवति /

[381|08] समापत्तिन्द्रियफलैः पूर्णः शैक्षो ऽभिधीयते // vakk_6.64 //

[381|09] त्रिविधा शैक्षस्य परीपूरिः / फलतः इन्द्रियतः समापत्तितश्च /

[381|09-381|10] फलत एव श्रद्धाधिमुक्तस्याकायसाक्षिणो ऽनागामिनः /

[381|10-381|11] इन्द्रियत एव दृष्टिप्राप्तस्यावीतरागस्य /

[381|11] फलेन्द्रियतो दृष्टिप्राप्तस्य कायसाक्षिणो ऽनागामिनः /

[381|11-381|12] फलसमापत्तितः श्रद्धाधिमुक्तस्य कायसाक्षिणः /

[381|12] फलेन्द्रियसमापत्तितो दृष्टिप्राप्तस्य कायसाक्षिणः /

[381|13] समापत्तित एव समापत्तीन्द्रियश्च परिपूर्णत्वं नास्ति विन फलेन /

[381|14] अशैक्षपरिपूर्णत्वं द्वाभ्याम्

[381|15] इन्द्रियतः समापत्तिश्च /

[381|15-381|16] फलेन त्वपरिपूर्णस्याशैक्षत्वमेव नास्तीति नास्य पुनः फलेन परिपूर्णपरिपूर्णत्वं व्यवस्थाप्यते /

[381|16-381|17] इन्द्रियत् एवासमयविमुक्तस्य प्रज्ञाविमुक्तस्य /

[381|17] समापत्तित एव समयविमुक्तस्योभयभागविमुक्तस्य /

[381|17-381|18] इन्द्रियसमापत्तिभ्यामसमयविमुक्तस्योभयतोभागविमुक्तस्य /

[381|19-381|20] वहव इमे मार्गभेदा उक्ता लौकिकलोकोक्त्तरदर्शनभावना ऽशैक्षमार्गाः प्रयोगानन्तर्यविमुक्तिविशेषमार्गा इति /

[381|20] कतिविध एष समासतो मार्ग इति /

[381|21] मार्गः समासतः /

[381|22] विशेषमुक्त्यानन्तर्यप्रयोगाख्यश्चतुर्विधः // vakk_6.65 //

[382|01] प्रयोगमार्गो यस्मादनन्तर्मानन्तर्यमार्गोत्पत्तिः /

[382|01-382|02] आनन्तर्यमार्गो येनावरणं प्रजहाति /

[382|02] विमुक्तिमार्गो यस्तत्प्रहेयावरणविनिर्मुक्तस्तत् प्रथमत उत्पद्यते /

[382|03] विशेषमार्गो य एभ्यो ऽन्यो मार्गः / कस्मात् मार्ग इत्युच्यते /

[382|03-382|04] एष हि निर्वाणस्य पन्था एतेन तद्गमनात् /

[382|04] निर्वाणं मार्गयन्त्यनेनेति वा / [382|04-382|05] विमुक्तिविशेषमार्ग योः कथं मार्गत्वम् /

[382|05-382|06] तज्जातीयादधिमात्रतरत्वादुत्तरोत्तरप्रापणात् निरूपधिशेषप्रवेशाद्वा /

[382|07] मार्ग एव पुनः प्रतिपदित्युक्तो निर्वाणप्रतिपादनात् / चतस्रः प्रतिपदः /

[382|08] अस्ति प्रतिपद्दुःखा धन्धाभिज्ञा / अस्ति दुःखा क्षिप्राभिज्ञा /

[382|08-382|09] एवं सुखा ऽपि द्विधा /

[382|09] तत्र

[382|10] ध्यानेषु मार्गः प्रतिपत्सुखा

[382|11-382|12] चतुर्ध्यानेषु मार्गः सुखा प्रतिपदङ्गपरिग्रह शमथविपश्यना समताभ्यामयिअत्नवाहित्वात् /

[382|13] दुःखा ऽन्यभूमिषु /

[382|14-382|16] अन्यास्वनागम्यध्यानान्तरारुप्यभूमिषु मार्गो दुःखा प्रतिदङ्गापरिग्रहाच्छमथविपश्यनान्यूनत्वाच्च यत्नवाहित्वात् शमथन्यूने ह्यनागम्यध्यानान्तरे विपश्यनान्यूना आरुप्या इति /

[382|16] सा पुनर्द्विविधा ऽपि प्रतिपत्

[382|17] धन्याभिज्ञा मृदुमतेः क्षिप्राभिज्ञेतरस्य तु // vakk_6.66 //

[382|18-382|19] मृद्विन्द्रियस्य सुखा दुःखा वा प्रतिपद्धन्धाभिज्ञा तीक्ष्णेन्द्रियस्य क्षिप्राभिज्ञा धन्धाभिज्ञा अस्यां प्रतिपदि /

[382|19] सेयं धन्धाभिज्ञा /

[382|19-382|20] एवं क्षिप्राभिज्ञा /

[382|20] धन्धस्य वा पुद्गलस्येयमिति धन्धाभिज्ञा /

[382|20-382|21] पुनरप्येष मार्गो बोधिपक्ष्याख्यां लभते /

[382|21] सप्तत्रिंशद्वोधिपक्षा धर्माः / चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि /

[382|22] चत्वारि सम्यक् प्रहाणानि / चत्वार ऋद्धिपादाः / पञ्चेन्द्रियाणि /

[382|22-382|23] पञ्च बलानि /

[382|23] सप्त बोध्यङ्गानि / आर्याष्टाङ्गो मार्गः इति / तत्र

[382|24] अनुत्पादक्षयज्ञाने बोधिः

[383|01] क्षयज्ञानमनुत्पादज्ञानं च / पुद्गलभेदेन तिस्रो बोधय उत्पद्यन्ते /

[383|01-383|02] श्रावकबोधिः प्रत्येकबोधिरनुत्तरा सम्यक्संबोधिरिति /

[383|02] अशेषाविद्याप्रहाणात् /

[383|02-383|03] ताभ्यां स्वर्थस्य यथाभूत कृतापुनःकर्तव्यताववोधाच्च /

[383|04] तादनुलोम्यतः /

[383|05] सप्तत्रिंशत्तु तत्पक्ष्याः

[383|06] बोधेरनुलोमत्वाद्बोधिपक्ष्याः सप्तत्रिंशदुत्पद्यन्ते /

[383|07] नामतो द्रव्यतो दश // vakk_6.67 //

[383|08] दश द्रव्याणि सर्वे बोधिपक्ष्याः / कतमानि दश /

[383|09] श्रद्धा वीर्यं स्मृतिः प्रज्ञा समाधिः प्रीत्युपेक्षणे /

[383|10] प्रश्रब्धिशीलसंकल्पाः

[383|11] इत्येतानि दश द्रव्याणि / कथं कृत्वा /

[383|12] प्रज्ञा हि स्मृत्युपस्थितिः // vakk_6.68 //

[383|13] वीर्यं सम्यक्प्रहाणाख्यमृद्धिपादाः समाधयः /

[383|14-383|17] प्रज्ञावीर्यसमाधिस्वभाधा हि स्मृत्युपस्थानसम्यक्प्रहाणर्द्धिपादाः अत इन्द्रियाणि तावद्वलानि च नामग्राहिकया श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञाद्रव्याणि च स्मृत्युपस्थानानि धर्मप्रविचयसंबोध्यङ्गं सम्यगृष्टिश्च प्रज्ञैव /

[383|17] सम्यक्प्रहाणानि वीर्यसंबोध्यङ्गं सम्यग्व्यायामश्च वीर्यमेव /

[383|17-383|18] ऋद्धिपादाः समाधिसम्बोध्यङ्गं सम्यक् समाधिश्च समाधिरेव /

[383|18-383|19] स्मृतिसंबोध्यङ्गं सम्यक् स्मृतिश्च स्मृतिरेव /

[383|19] किमवशिष्यते /

[383|19-383|20] प्रीतिप्रस्रब्ध्युपेक्षसंबोध्यङ्गानि सम्यक्संकल्पः शीलाङ्गनि च /

[383|20-383|21] तान्येतानि पञ्च द्रव्याणि एवमेते बोधिपक्ष्या दश द्रव्याणि भवन्ति /

[383|21] वैभषिकाणा मेकादश /

[383|21-384|01] कायवाक्कर्मणोरसंभिन्नत्वात् शीलाङ्गानि द्वे द्रव्ये इति /

[384|01-384|02] यत्त्वेतदुक्तं "प्रज्ञावीर्यसमाधिस्वभावाः स्मृत्युपस्थानादय" इति /

[384|02] अत्र वेदितव्यम् /

[384|03] प्रधानग्रहणं सर्वे गुनाः प्रायोगिकास्तु ते // vakk_6.69 //

[384|04] प्रधानग्रहणेनैवमुक्तम् /

[384|04-384|05] सर्वे तु प्रायोगिका गुणाःः स्मृत्युपस्थानसम्यक्प्रहाणर्द्धिपादाः /

[384|05] कस्माद्वीर्य सम्यक्प्रधानमुक्तम् /

[384|05-384|06] तेन सम्यक्कायवाङ्मनांसि प्रधीयन्ते /

[384|06] समाधिः कस्माद् ऋद्धिपाद उक्तः / तत्प्रतिष्ठत्वात्सर्वगुणसंपत्तेः /

[384|07] ये त्वाहुः "समाधिरेवर्द्धिः पादाश्छन्दादय" इति /