समाधिराजसूत्र

दशेमे कुमार आनुशंसा आरब्धवीर्यस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत दुरासदश्च भवति । बुद्धपरिग्रहं च प्रतिलभते । देवतापरिगृहीतश्च भवति । श्रुत्वा चास्य धर्मा न परिहीयन्ते । अश्रतपूर्वांश्च धर्मान् प्रतिलभते । समाधिगोत्रं च प्रतिलभते । अल्पाबाधश्च भवति । आहारश्चास्य सम्यक् परिणामयति । पद्मोपमश्च भवति न मुसलोपमः । इभे कुमार दशानुशंसा आरब्धवीर्यस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

(वैद्य 162) तत्रेदमुच्यते -

दुरासदः सदा भोति परिदाहो न विद्यते / रक्षन्ति देवताश्चैनं क्षिप्रं बुद्धान् स पश्यति // srs_28.7 //

श्रुतं न हीयते तस्य अश्रतं भोति आमुखम् / प्रणिधिं परिपूरेति वीर्यवन्ते इमे गुणाः // srs_28.8 //

समाधिगोत्रं लभते व्याधिश्चास्य न जायते / सुखं चास्यान्नपानानि पच्यन्ते न विषीदति // srs_28.9 //

उत्पलं वरिमध्ये व सो ऽनुपूर्वेण वर्धते / एवं शुक्लेहि धर्मेहि बोधिसत्त्वो विवर्धते // srs_28.10 //

अवन्ध्याश्चास्य गच्छन्ति रात्रयो दिवसानि च / भविष्यति मृत्युकाले फलमेतस्य चेदृशम् // srs_28.11 //

आरब्धवीर्येण तथागतेन कल्पैरनैकैः समुदागतेन / ये बोधिसत्त्वा विरियेणुपेतास्तेषानुशंसा इमि संप्रकाशिताः // srs_28.12 //

आरब्धवीर्यो भवती दुरासदः परिगृहीतो भवती जिनेहि / देवा पि तस्य स्पृह संजनेन्ति नचिरेण सो लप्स्यति बुद्धबोधिम् // srs_28.13 //

श्रतं च तस्यो न कदाचि हीयते अन्ये पृथू चापि लभन्ति धर्माः / प्रतिभानु तस्यो अधिमात्रु वर्धते आरब्धवीर्यस्य इमे ऽनुशंसाः // srs_28.14 //

समाधिगोत्रं च लघुं धिगच्छति आबाधु तस्यो न कदाचि भोति / यथैव सो भोजनु तत्र भुञ्जते सुखेन तस्यो परिणामु गच्छति // srs_28.15 //

रात्रिंदिवं भवति शुक्लपक्षो आरब्धवीर्यस्य अतन्द्रितस्य / बोधी पि तस्यो नचिरेण भेष्यते तथा ह्यसौ वीर्यबलैरुपेतः // srs_28.16 //

(वैद्य 163) दशेमे कुमार आनुशंसा ध्यानाधिमुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत आचारे तिष्ठति । गोचरे चरति । निष्परिदाहो विहरति । गुप्तेन्द्रियो भवति । प्रीतिमनुभवति । विविक्तः कामैः । अतृप्तो ध्यानैः । मुक्तो मारविषयात् । प्रतिष्ठितो बुद्धविषये । विमुक्तिं परिपाचयति । इमे कुमार दशानुशंसा ध्यानाधिमुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

नासौ भोति अनाचारो आचारे संप्रतिष्ठितः / गोचरे चरते योगी वर्जेति च अगोचरम् // srs_28.17 //

निष्परिदाह्यविहारी गुप्तेन्द्रिय सुसंवृतः / अनुभवति संप्रीतिं ध्यानध्यायिस्य गोचरः // srs_28.18 //

विरक्तः कामतृष्णाया ध्यानसौख्यं निषेवते / मुक्तो ऽसौ मारविषयाद् बुद्धगोचरि संस्थितः // srs_28.19 //

योगिनो हि विशेषो ऽयं यदेको रमते वने / विमुक्तिं परिपाचेति तं भोति दशमं पदम् // srs_28.20 //

आचारि सो तिष्ठति बोधिसत्त्वः सर्वाननाचारु विवर्जयित्वा / अगोचरं वर्जिय गोचरे स्थितः समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.21 //

परिदाहु तस्यो न कदाचि भोति आर्यं स्पृशित्वेह सुखं निरामिषम् / कायेन चित्तेन च भोति शीतलः समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.22 //

विहरत्यरण्यायतनेषु गुप्तो विक्षेपु तस्यो न कदाचि भोति / प्रीतिं च तस्मिल्लंभते निरामिषं तथा हि कायेन विविक्तु भोति // srs_28.23 //

अलिप्त कामेहि असंकिलिष्टो तथा हि मारविषयात्तु मुक्तः / तथागतानां विषये प्रतिष्ठितो विमुक्ति तस्यो परिपाकु गच्छति // srs_28.24 //

दशेमे कुमार आनुशंसाः प्रज्ञाचरितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत सर्वस्वपरित्यागो भवति न च दानेन शुद्धिं मन्यते । अखण्डशीलश्च भवति न च शीलमाश्रितः ।(वैद्य 164) क्षान्तिबलसुप्रतिष्ठितश्च भवति न च सत्त्वसंज्ञासंप्रतिष्ठितः । आरब्धवीर्यश्च भवति कायचित्तविविक्तः । ध्यानध्यायी च भवति अप्रतिष्ठितध्यायी । दुर्धर्षश्च भवति मारैः, अप्रकम्प्यश्च भवति सर्वपरप्रवादिभिः । लव्धालोकश्च भवति सर्वसंस्कारगत्याम् । अधिमात्रा चास्य सर्वसत्त्वेषु महाकरुणा समतिक्रामति । न च श्रावकप्रत्येकभूमेः स्पृहयति । बुद्धध्यानसमाधिसमापत्तीरवतरति । इमे कुमार दशानुशंसाः प्रज्ञाचरितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

सर्वस्वं त्यजते धीरः शुद्धिं तेन न मन्यते / अखण्डं रक्षते शीलं निश्रयो ऽस्य न विद्यते // srs_28.25 //

क्षान्तिं भावेति स प्राज्ञः सत्त्वसंज्ञा विवर्तिता / आरब्धवीर्यो भवति कायचित्तविविक्ततः // srs_28.26 //

ध्यानध्यायी च सो भोति अप्रतिष्ठो अनिश्रितः / दुर्धर्षो भोति मारेहि प्रज्ञावन्त इमे गुणाः // srs_28.27 //

अकम्पियो च सो भोति सर्वैः परप्रवादिभिः / लब्धालोकश्च संसारे प्रज्ञाया ईदृशा गुणाः // srs_28.28 //

महाकृपां स लभते सर्वसत्त्वान अन्तिके / श्रावकप्रत्येकज्ञाने न स्पृहेति कदाचन // srs_28.29 //

सर्वस्वत्यागेन न शुद्धि मन्यते अखण्डशीलो न च शीलनिश्रितः / भावेति क्षान्ती न च सत्त्वसंज्ञा । प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.30 //

आरब्धवीर्यो भवती विमुक्तो अनिश्रितो ध्यायति अप्रतिष्ठितः / दुर्धर्षु मारेण स भोति पण्डितो प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.31 //

अकम्पियो भोति परप्रवादिभिः स लब्धगाधो भवतीह संस्कृते / अधिमात्र सत्त्वेषु कृपां जनेति प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.32 //

प्रत्येकबुद्धेषु च श्रावकेषु चो न तस्य जातु स्पृह तेषु जायते / (वैद्य 165) तथा ह्यसौ बुद्धगुणाः प्रतिष्ठिताः प्रज्ञाधिमुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.33 //

दशेमे कुमार आनुशंसा बहुश्रुतस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत संक्लेशं न करोति । व्यापादं न जनयति । काङ्क्षां विवृणोति । दृष्टिमृज्वीकरोति । उत्पथं च वर्जयति । मार्गे प्रतिष्ठते । अमृतद्वारे तिष्ठति । आसन्नस्थायी भवति बोधये । आलोकभूतो भवति सत्त्वानाम् । दुर्गतिभ्यो न बिभेति । इमे कुमार दशानुशंसा बहुश्रुतस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

अनुशंसा दशैवैते बाहुश्रत्ये प्रकाशिताः / तथागतेन बुद्धेन यथाभूतं प्रजानता // srs_28.34 //

संक्लेशं व्यवदानं च उभौ पक्षौ स जानति / संक्लेशं परिअवर्जित्वा व्योदाने मार्गि तिष्ठति // srs_28.35 //

काङ्क्षां विवरति ज्ञानी दृष्टीमृज्वीकरोति च / मार्ग उत्पथ वर्जेति ऋजुके मार्गि तिष्ठति // srs_28.36 //

तिष्ठते चामृतद्वारे आसन्नो भोति बोधये / आलोकभूतः सत्त्वानां दुर्गतिभ्यो न भीयति // srs_28.37 //

जानाति धर्मं पृथु सांकिलेशिकं व्यवदानपक्षं पि तथैव जानति / स संकिलेशं परिवर्जयित्वा व्योदानि संशिक्षति धर्मि उत्तमे // srs_28.38 //

काङ्क्षां च सो विवरति सर्वप्राणिनां दृष्टी च तस्यो भवति सदोज्ज्वका / स उत्पथं मार्गु विवर्जयित्वा संतिष्ठते ऋजुकि पथे सदा शिवे // srs_28.39 //

अमृतस्य द्वारे भवती सदा स्थितो आसन्न भोती विपुलाय बोधये / आलोकभूतः पृथु सर्वप्राणिनां न चाप्यसौ भायति दुर्गतिभ्यः // srs_28.40 //

दशेमे कुमार आनुशंसा धर्मदानगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य परेभ्यो धर्मदानं ददतः । कतमे दश? यदुत अक्रियां विवर्जयति ॥ क्रियामवतरति । सत्पुरुषधर्मे प्रतिष्ठते । बुद्धक्षेत्रं परिशोधयति । बोधिमण्डमर्पयति । वस्तुं परित्यजति । क्लेशान्निगृह्वाति । सर्वसत्त्वेभ्यः प्रत्यंशं (वैद्य 166) ददाति । तदारम्बणां च मैत्रीं भावयति । दृष्टधार्मिकं च सुखं प्रतिलभते । इमे कुमार दशानुशंसा धर्मदानगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य परेभ्यो धर्मदानं ददतः ॥

तत्रेदमुच्यते -

यो हि दानं दादात्यग्रं धर्मदानममत्सरी / दश तस्यानुशंसा वै लोकनाथेन भाषिताः // srs_28.41 //

अक्रियां सर्वि वर्जेति क्रियामोतरते विदुः / सत्पुरुष धर्मप्रतिपन्नस्त्यागचित्तं निषेवते // srs_28.42 //

बुद्धक्षेत्रं च शोधेति क्षेत्रं भोति स्यनुत्तरम् / बोधिमण्डं समारूढो धर्मदानस्यिदं फलम् // srs_28.43 //

त्यजते सर्ववस्तूनि शिक्षते धर्मराजिनः / किलेशा निगृहीतास्य बोधिस्तस्य न दुर्लभा // srs_28.44 //

सर्वसत्त्वान प्रत्यंशं मैत्रचित्तः प्रयच्छति / अनीर्षुकश्च सो भोति सौख्यं भोति स्यमानुषम् // srs_28.45 //

विवर्जिता अक्रिया पण्डितेन क्रियाय सो नित्य विदुः प्रतिष्ठितः / महात्मधर्मेषु सदा प्रतिष्ठितो यो धर्मदानं सद देति पण्डितः // srs_28.46 //

क्षेत्रं च तस्य सद भोति शुद्धं धर्मा विवर्धन्तिमि बोधिपाक्षिकाः / आसन्न भोति सद बोधिमण्डे धर्मं ददित्वा इमि आनुशंसाः // srs_28.47 //

क्लेशा न सन्ती परित्यक्त वस्तून् वस्तुं परिज्ञातु स्वलक्षणेन / विमुक्त सर्वेहि परिग्रहेहि न तस्य सङ्गो भवती कदाचित् // srs_28.48 //

उपस्थितं चित्तु विचक्षणस्य सर्वे ऽपि सत्त्वा सुखिनो भवन्तु / स मैत्रचित्तो भवती अनीर्ष्युको दृष्टेव धर्मे ऽस्य सुखं अनल्पकम् // srs_28.49 //

दशेमे कुमार आनुशंसाः शून्यताविहारिणो बोधिसत्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत बुद्धविहारेण विहरति । अनिश्रितो ध्यायति । उपपत्तिं न प्रार्थयति । शीलं न परामृशति । (वैद्य 167) आर्यान्नापवदति । अविरुद्धो विहरति । वस्तु नोपलभते । विविक्तश्च भवति । बुद्धान्नाभ्याख्यायति । सद्धर्मं धारयति । इमे कुमार दशानुशंसाः शून्यताविहारिणो बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

यो विहारो नरेन्द्राणां सर्वबुद्धान गोचरः / तेनो विहरते योगी यत्र जीवो न लभ्यते // srs_28.50 //

अनिश्रितः सर्वलोके आर्यं ध्यानं न रिञ्चति / उपपत्तिं न प्रार्थेति दृष्ट्वा धर्मस्वभावताम् // srs_28.51 //

अपरामृष्टशीलस्य भवेच्छीलमनिश्रितम् / न सो ऽपवदते किंचिदन्यमार्यं अनास्रवम् // srs_28.52 //

अविरुद्धो विहरति विवादो ऽस्य न विद्यते / वस्तुं नोपलभेद् योगी विविक्तो विहरी सदा // srs_28.53 //

अभ्याख्याति न सो बुद्धमपि जीवितकारणात् / निश्रितः शून्यधर्मेषु कायसाक्षी विशारदः // srs_28.54 //

सर्वेषां लोकनाथानां बुद्धबोधिमचिन्तियाम् / धर्मं धारेति सत्कृत्य बुद्धधर्मान्न काङ्क्षति // srs_28.55 //

ये ते विहाराः पुरुषर्षभाणां यस्मिन्नभूमिः पृथुतीर्थिकानाम् / विहरत्यसौ तैरिह बोधिसत्त्वो यस्मिन्न सत्त्वो न जीवु न पुद्गलः // srs_28.56 //

न निश्रयस्तस्य कदाचि विद्यते अनिश्रितः सेवते ध्यानसौख्यम् / निरात्म निःसत्त्व विदित्व धर्मानुपपत्तिसंज्ञास्य न जातु भोति // srs_28.57 //

स्वभावु धर्माण प्रजानतश्च शीले ऽपि तस्येह न कश्चि निश्रयः / शीलेन नो मन्यति जातु शुद्धिं प्रसादमार्येषु करोति नित्यम् // srs_28.58 //

विरोधु तस्यो न कदाचि भोति विभाविताः सर्वस्वभावशून्याः / न चापि सो ऽभ्याख्याति नायकानां सद्धर्म धारित्व तथागतानाम् // srs_28.59 //

(वैद्य 168) दशेमे कुमार आनुशंसाः प्रतिसंलयनाभियुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश ?यदुत अनाविलचित्तो भवति । अप्रमत्तो विहरति । बुद्धमनुस्मरति । चर्यां श्रद्दधाति । ज्ञाने न काङ्क्षति । कृतज्ञो भवति । बुद्धानां धर्मं न प्रतिक्षिपति । सुसंवृतो विहरति । दान्तभूमिमनुप्राप्नोति। प्रतिसंविदः साक्षात्करोति । इमे कुमार दशानुशंसाः प्रतिसंलयनाभियुक्तस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

चित्तमनाविलं भोति प्रमादाः सर्वि वर्जिताः / अप्रमत्तो विहरति प्रतिसंलानगोचरम् // srs_28.60 //

श्रुत्वा च लोकनाथानां चर्यां बुद्धान श्रद्दधे / ज्ञाने न काङ्क्षते योगी बुद्धज्ञाने अचिन्तिये // srs_28.61 //

कृतज्ञो भोति बुद्धानां बुद्धधर्मान्न काङ्क्षति / सुसंवृतो विहरति दान्तभूमिप्रतिष्ठितः // srs_28.62 //

प्रतिसंविदः स लभते य एको रमते सदा / जहित्वा लाभसत्कारं प्रतिसंलानगोचरः // srs_28.63 //

चित्तं च तस्यो भवति अनाविलं सर्वे प्रमादाः परिवर्जितास्य / सदाप्रमत्तो भवती महात्मा समाधियुक्तस्य इमे ऽनुशंसाः // srs_28.64 //

स्मरित्व बुद्धान् द्विपदानमुत्तमान् श्रद्धाति तेषां चरियामनुत्तराम् / न काङ्क्षति ज्ञानु तथागतानां समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.65 //

बुद्धान सो भोति सदा कृतज्ञो न जीवितार्थं स क्षिपेत धर्मम् / सुसंवृतो विहरति नित्यकालं समाधियुक्ते इमि आनुशंसाः // srs_28.66 //

स दान्तभूमीमनुप्राप्त भोति प्रतिसंविदः साक्षिकरोति क्षिप्रम् / अनाच्छेद्यवाक्य प्रतिभानवांश्च सूत्रान्तकोटिनियुतान भाषते // srs_28.67 //

स बुद्धबोधिं परिगृह्णते लघुम् आरक्षते शासनु नायकस्य / (वैद्य 169) निहनित्व सो सर्वपरप्रवादिनः करोति वैस्तारिक बुद्धबोधिम् // srs_28.68 //

इतश्च्यवित्वान स बोधिसत्त्वः सुखावतीं गच्छति लोकधातुम् / अनुत्पादधर्मेषु च क्षान्ति लप्स्यते अमितायुषो धर्मवराग्रु श्रुत्वा // srs_28.69 //

दशेमे कुमार आनुशंसा अरण्यवासगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत अल्पकृत्यो विहरति । गणं वर्जयति । विवादो ऽस्य न भवति । अव्यावध्यो भवति । आस्रवान वर्धयति । अधिकरणं न करोति । उपशान्तश्चरति । सुसंवृतश्व विहरति । मोक्षानुकूला चास्य चित्तसंततिर्भवति । क्षिप्रं च विमुक्तिं साक्षात्करोति । इमे कुमार दशानुशंसा अरण्यवासगुरुकस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

अल्पकृत्यः सदा भोति गणं वर्जेति दूरतः / विवादो न भवत्यस्य वनेष्वेकविहारिणः // srs_28.70 //

अव्यावध्येन चित्तेन आस्रवान्न विवर्धयेत् / नास्याधिकरणं भोति गुणास्ते ऽरण्यवासिनः // srs_28.71 //

उपशान्तः स चरते मनोवाक्कायसंवृतः / मोक्षानुकूलो भवति विमुक्तिं क्षिप्र स्पर्शति // srs_28.72 //

भवति सततमल्पकृत्यु योगी पृथुगणदोषेण विवर्जयित्वा / न विवदति कदाचि मुक्त योगी इमि गुण तस्य भवत्यरण्यवासे // srs_28.73 //

यद भवति निर्विण्णु संस्कृते ऽसौ न भवति तस्य स्पृहा कहिंचि लोके / न च भवति विवृद्धिरास्रवाणां वनि वसतो ऽस्य भवन्ति आनुशंसाः // srs_28.74 //

अधिकरणु न जातु चास्य भोति उपशान्तरतो विवेकचारी / वचसि मनसि काये संवृतस्यो बहु गुण तस्य भवन्त्यरण्यवासे // srs_28.75 //

(वैद्य 170) भवति च अनुकूल तस्य मोक्षो लघु प्रतिपद्यति सो विमुक्ति शान्तम् / वनि वसति विमुक्ति सेवतो ऽस्या इमि गुण भोन्ति अरण्यवासि सर्वे // srs_28.76 //

दशेमे कुमार आनुशंसाः पिण्डचारिकस्य धूतगुणसंलेखप्रतिष्ठितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य । कतमे दश? यदुत ज्ञात्रकामतास्य न भवति । यशस्कामतास्य न भवति । लाभसत्कारकामतास्य न भवति । आर्यवंशप्रतिष्ठितश्च भवति । कुहनलपनतास्य न भवति । आत्मानं नोत्कर्षयति । परान्न पंसयति । अनुनयप्रतिघप्रहीणः परगृहे चरति । निरामिषं च धर्मदानं ददाति । धूतगुणसंलेखप्रतिष्ठितस्य चास्य ग्राह्या धर्मदेशना भवति । इमे कुमार दशानुशंसाः पिण्डपातिकस्य धूपगुणसंलेखप्रतिष्ठितस्य बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य ॥

तत्रेदमुच्यते -

न ज्ञात्रकामो भवति यशो नाप्यभिनन्दते / लाभालाभे समचित्तो यो धूतेषु प्रतिष्ठितः // srs_28.77 //

नोत्सृजत्यार्यवंशं च कुहना लपना न च / उत्कर्षेति न चात्मानं परान् पंसयते न च // srs_28.78 //

प्रतिघानुनयौ चास्य धर्मं देशी निरामिषम् / ग्राह्यं सि वचनं भोति पिण्डपाते गुणा अमी // srs_28.79 //

न मार्गते ज्ञात्र यशो न लाभं चतुरार्यवंशे भवति प्रतिष्ठितः / अकुहको अलपकु भोति पण्डितो धूताधिमुक्तस्य इमीदृशा गुणाः // srs_28.80 //

नात्मानमुत्कर्षि परान्न पंसी पुरुषं पि उक्तो न कदाचि कुप्यते / वर्णं पि श्रुत्वा जनये न हर्षं यः पिण्डपातेन भवेत तुष्टः // srs_28.81 //

निरामिषं देति च धर्मदानं न लाभसत्कार गवेषते ऽसौ / ग्राह्या च तस्य भवते ऽस्य भाषितं धूताधिमुक्तस्य इमे ऽनुशंसाः // srs_28.82 //

इति हि कुमार एवंरूपेषु धूतगुणेषु प्रतिष्ठितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽरण्ये विहरन् बुद्धनिधानं प्रतिलभते । धर्मनिधानं प्रतिलभते । ज्ञाननिधानं प्रतिलभते । पूर्वान्तापरान्तप्रत्युत्पन्नज्ञाननिधानं (वैद्य 171) प्रतिलभते । कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो बुद्धनिधानं प्रतिलभते?इमाः कुमार विवेकचारी बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पञ्चाभिज्ञाः प्रतिलभते । स दिव्येन चक्षुषा विशुद्धेनातिक्रान्तमानुष्यकेण पूर्वस्यां दिशि अप्रमेयानसंख्येयान् बुद्धान् भगवतः पश्यति । एवं दक्षिणस्यां पश्चिमायामुत्तरस्यां दिशि अप्रमेयानसंख्येयान् बुद्धान् भगवतः पश्यति । सो ऽविरहितो भवति बुद्धदर्शनेन । एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो बुद्धनिधानं प्रतिलभते । कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो धर्मनिधानं प्रतिलभते? यं च ते बुद्धा भगवन्तो धर्मं देशयन्ति, तं स बोधिसत्त्वो महासत्त्वो दिव्येन श्रोत्रधातुना सर्वं शृणोति । सो ऽविरहितो भवति धर्मश्रवणेन । एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो धर्मनिधानं प्रतिलभते । कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ज्ञाननिधानं प्रतिलभते? येन ज्ञानेन सर्वधर्मानाराधयति । आराधयित्वा अविप्रमुषितस्मृतिः सत्त्वानां धर्मं देशयति । तस्य च यो ऽर्थः स प्रजानाति । एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ज्ञाननिधानं प्रतिलभते । कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पूर्वान्तापरान्तप्रत्युत्पन्नज्ञाननिधानं प्रतिलभते? सो ऽभिज्ञया अतीतानागतप्रत्युत्पन्नसत्त्वचित्तचरितज्ञानमवतरति । एवं हि कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः पूर्वान्तापरान्तप्रत्युत्पन्नज्ञाननिधानं प्रतिलभते । संक्षिप्तेन कुमार एवंगुणधर्मप्रतिष्ठितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वबुद्धधर्मान् प्रतिलभते यत्राभूमिः सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धानाम्, कः पुनर्वादः सर्वपरप्रवादिनाम् ॥

तत्रेदमुच्यते -

बुद्धनिधानं च धर्मनिधानं ज्ञाननिधानं च पूर्वान्तनिधानम् / पञ्च अभिज्ञाः स क्षिप्रं लभति यो विदु रण्णि सदा स्थितु भोति // srs_28.83 //

इति श्रीसमाधिराजे दशानुशंसापरिवर्तो नाम अष्टाविंशतितमः ॥

(वैद्य 172) 29 तेजगुणराजपरिवर्तः ।

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार दिव्यानि चक्रवर्तिराज्यैश्वर्यसुखान्यपहाय प्रव्रजिष्यामीत्येवं त्वया कुमार सदा शिक्षितव्यम् । प्रव्रजितेन कुमार धूतगुणसंलेखप्रतिष्ठितेन विवेकचारिणा क्षान्तिसौरत्यसंपन्नेन भवितव्यम् । सदा च आरब्धवीर्येण ते कुमार आदीप्तशिरश्चैलोपमेन अयं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितः समाधिः श्रोतव्य उद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यः प्रवर्तयितव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यो ऽरणाभावनया भावयितव्यो बहुलीकर्तव्यः, परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः । खङ्गविषाणभूतेन अद्वितीयेन च ते कुमार अरण्यनिषेविणा सदा भवितव्यम् । आत्मपरित्यागेनापि ते कुमार सर्वसत्त्वानामर्थः सदा करणीय इति ॥

अथ खलु भगवांस्तस्या वेलायामेतमेवार्थमुद्भावयंश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्येमं पूर्वयोगकथापरिवर्तं गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशयति स्म -

स्मरमी अतीत बहुकल्पशता यद आसि नायकु अनन्तयशाः / नरदेवनागगणपूजनियो नामेन तेजगुणि राज जिनो // srs_29.1 //

दश भिक्षुकोटि षडभिज्ञरुहाः प्रतिसंविदान वशिपारगताः / धूतवृत्त संलेखित शान्तमनाः इति तस्य तेन समयेन गणाः // srs_29.2 //

षट्सप्तती नगर कोटिशताः पञ्चाशयोजनप्रमाण समाः / रतनान सप्तन विशिष्टवरा इह जम्बुद्वीपि तद कालि अभूत् // srs_29.3 //

तद कालि ते पुरवरा सकलाः प्रतिमण्डिता बहु उद्यानशतैः / उद्यान सर्वि घनमेघनिभाः फलपुष्पमण्डित तरुनिचिताः // srs_29.4 //

फलवृक्षजाति विविधा रुचिराः लकुचाम्रजम्बुपनसैर्निचिताः / (वैद्य 173) कर्णिकारचम्पकपुन्नागशतैः प्रतिमण्डितास्त उद्यानवराः // srs_29.5 //

न्यग्रोध सर्वि द्विजसंघरुताः कलविङ्ककोकिलमयूरशतैः / शुकजीवंजीवककुणालरुता बहुपक्षिसंघरुत कालि तदा // srs_29.6 //

धृतराष्ट्रराजहंसोपनिभा भृङ्गकुणाला वरघोषरुताः / चित्राङ्गरक्तमहावर्णप्रभाः सुमनोज्ञशब्द मधुरा मुदिताः // srs_29.7 //

इति पक्षि समागत कालि तदा कलविङ्कमयूरविहङ्गरुतैः / परपुष्ट शारिक विचित्र द्विजा बहुपक्षिघोषरुत नानविधाः // srs_29.8 //

तेहि निषेवित उद्यानशता मुचिलिन्दवार्षिक अशोकशतैः / अतिमुक्तकाथ जवपुष्पपत्रैः पद्मोत्पलैः कुमुदपुण्डरिकैः // srs_29.9 //

पदुमैः सहस्रशतपत्रचिता इमि पुष्प पुष्करिणिशोभकराः / प्रतिमण्डिताः सुरभिगन्धवराः शोभन्ति पुष्करिणियो रुचिराः // srs_29.10 //

तहि कालि राज इह जम्बुध्वजे दृढदत्तु आसि मनुजाधिपतिः / पुत्राण तस्य अभु पञ्चशताः प्रासादिकाः परमदर्शनिकाः // srs_29.11 //

तहि कालि राज्यु शिवु क्षेम अभूत् अनुपद्रुतं सुरमणीय शिवम् / अयु जम्बुद्वीप कुसुमैर्निचितो निर्विंशेष देवभवनेहि समम् // srs_29.12 //

(वैद्य 174) तहि कालि सो दशबलो अनिधो जिनु भाषते इमु समाधिवरम् / स्वप्नोपमा भवगती सकला न व कश्चि जायति न चो म्रियते // srs_29.13 //

न सत्त्व लभ्यति न जीवु नरो इमि धर्म फेनकदलीसदृशाः / मायोपमा गगनविद्युसमा दकचन्द्रसंनिभ मरीचिसमाः // srs_29.14 //

न च अस्मि लोकि मृतु कश्चि नरो परलोकि संक्रमति गच्छति वा / न च कर्म नश्यति कदाचि कृतं फलमेति कृष्ण शुभ संसरतो // srs_29.15 //

न च शाश्वतं न च उच्छेदु पुनो न च कर्मसंचयु न चापि स्थितिः / न च सो ऽपि कृत्व पुनरस्पृशती न च अन्यु कृत्व पुन वेदयते // srs_29.16 //

न च संक्रमो न च पुनागमनं न च सर्वमस्ति न च नास्ति पुनः / न च दृष्टिस्थानु गतिशुद्धिरिहो न च सत्त्वचरु न प्रशान्तगती // srs_29.17 //

अनुपादु शान्तु अनिमित्तपदं सुगतान गोचरु जिनान गुणाः / बल धारणी दशबलान बलं बुद्धानियं वृषभिता परमा // srs_29.18 //

वरशुक्लधर्म गुणसंनिचयो गुणज्ञानधारणिबलं परमम् / ऋद्धिविकुर्वणाविधिः परमा वरपञ्चाभिज्ञा प्रतिलाभनयः // srs_29.19 //

न च स प्रजानतीह स्वभावु क्वचि अगतागती निपुणधर्मगती / (वैद्य 175) न च धर्मधातु व्रजतीह क्वचि एवं गती अगति धर्मगती // srs_29.20 //

न च घोषसंचयु स्वभावगती गतियो स्वभावु न कहिंचि स्थितः / अस्थिता अनिश्रिता स्वभावगती जिनगोचरो विरजु शान्तपदम् // srs_29.21 //

शान्तप्रशान्त उपशान्तगती न च सा गती क्वचन संस्थिहती / भावु स्वभावु नुगताः सततं निपुणं सुदुर्दृशु पदं अचलम् // srs_29.22 //

न च सा चला हि स्वयमेव स्थिता अस्थिता अनागत स्वभावु स्थिता / न च शक्य भाषितु स्वभावु स्थिती शून्या च सा अचलु धर्मस्थिती // srs_29.23 //

घोषश्च उक्त न च घोषगती घोषस्वभावगति धर्मगती / न च घोषसंचयु स्थिती च क्वचि एवंस्वभावु गति धर्मगती // srs_29.24 //

गतिशब्द उक्तु न च सत्त्वगती धर्मस्वभाव निपुणार्थगती / घोषो ऽपि चोक्तु न च सत्त्वगती न च घोषु लभ्यति न सत्त्वगतिः // srs_29.25 //

न च अनन्त नान्त न च मध्यगतिः नैवास्ति नास्ति न च देशगती / ज्ञाता च यादृश स्वभावगती इय देशना जिनवराण समा // srs_29.26 //

विरजं विशुद्धि परमार्थपदं शान्त प्रशान्त अरजं विरजम् / न च कल्प मन्यन प्रशान्तपदं जिनु भाषते परमकारुणिको // srs_29.27 //

(वैद्य 176) न पि चास्ति अक्षरप्रचार इहो विपुला गतिर्विपुला अर्थगती / बुद्धेहि सेवित जिनेहि स्तुता अवभास धर्मनय सूक्ष्मगती // srs_29.28 //

धर्मनिधान विरजं विपुलं यत्र स्थिता अप्रतिमा सुगता / देशेन्ति धर्मरतनं विरजं परमार्थशून्य निपुणार्थगती // srs_29.29 //

अश्रौषि राज दृढदत्तु तदा द्विपदेन्द्र भाषति समाधिमिमम् / सो ऽशीतिकोटिनयुतेहि तदा उपसंक्रमी तद जिनु कारुणिकम् // srs_29.30 //

बलवन्तु गौरवु जनेत्व जिने वन्दित्व पादु मनुजाधिपतिः / पुरतः स्थितो दशबलस्य तदा कृताञ्जलिर्दशनखः प्रमुदितः // srs_29.31 //

तस्यो विदित्व परिशुद्ध चरीं जिन इन्द्रियेषु वशि पारगतः / अधुमुक्तिकोविदु नरः प्रवरो इमु तस्य देशयि समाधिवरम् // srs_29.32 //

यद तेन राज्ञ परमार्थ श्रुतो उत्पन्न प्रीति अरिया विपुला / उज्झित्व द्वीप सकलांश्चतुरो विजहित्व काम अभिनिष्क्रमि सो // srs_29.33 //

यद राज प्रव्रजि जहित्व महीं बोधाय अर्थिकु भविष्यजिनः / सर्वे मनुष्य इह जम्बुध्वजे विजहित्व कामरती प्रव्रजिता // srs_29.34 //

विपुलो गणो दशबलस्य तदा बहु भिक्षु भिक्षुणि प्रयुक्तमनाः / (वैद्य 177) अकृष्टा अनुप्त तद ओषधयो प्रादुर्भूता मरुत्परिचराः // srs_29.35 //

काषाय त्रिचीवर प्रादुर्भूता समच्छिन्न सुसीवित ते ऽनुपमाः / अमला विरजाश्च सुवर्णचित्ता बुद्धस्य गुणोचित पुण्यबलाः // srs_29.36 //

पश्यो कुमार स हि राजवरो विजहित्व सर्व महि प्रव्रजितः / भेष्यन्ति सत्त्व क्षयकालि बहु अपरीत्तभोगा न त्यजन्ति गृहान् // srs_29.37 //

ताडन बन्धन कुदण्ड बहु आक्रोश तर्जनमनिष्टदुखम् / सहिष्यन्ति राजकुल पीड बहु सुपरीत्तभोग न च भक्तु गृहे // srs_29.38 //

अपरीत्त आयु न च अस्ति धनं सुमहान् प्रमादु न च पुण्यबलम् / न च शिल्पस्थानकुशला अबुधा दारिद्रियं च न च वित्तु गृहे // srs_29.39 //

परदारगृद्ध अविशुद्धमना ईर्ष्यालुकाः परमसाहसिकाः / संक्लिष्टधर्म न च वृत्तु स्थिता वक्ष्यन्ति बुद्ध भविष्याम् वयम् // srs_29.40 //

उत्कोचवञ्चनक साहसिका अहमाढ्यु धर्म धनदास्मि जगे / उपघातकाः कुहक नैकृतिका वक्ष्यन्ति बुद्ध भविष्याम वयम् // srs_29.41 //

वधबन्धुपद्रवि परस्य रताः दुःशील दारुण प्रदुष्टमनाः / अकृतज्ञ भेदक विहिंसस्थिता वक्ष्यन्ति हं ते भण बोधिचरिम् // srs_29.42 //

यस्यैव तेन श्रुत बोधिचरी तस्यैव मध्यि प्रतिघं जनयी / (वैद्य 178) श्रुत्वा च बुधं स्खलितमेकपदं तस्यैव भाषति अवर्णशतान् // srs_29.43 //

तदिमां कुमार मम श्रुत्व गिरं मा तेहि संस्तवु करोहि तदा / सुपिनान्तरे ऽपि अविश्वस्त सिया यदि इच्छसे स्पृशितु बोधिचरीम् // srs_29.44 //

धूतवृत्त संलिखित नैकगुणान् परिकीर्तयन्तु बहुकल्पशतान् / भणती गुणान्न च गुणेषु स्थितो न स बुध्यते परमबोधिगिराम् // srs_29.45 //

भवथा सदापि अखिला मधुरा सद शुद्धशील सुप्रसन्नमनाः / परिशुद्धशील भवथा सततं नचिरेण लप्स्यथ समाधिवरम् // srs_29.46 //

न करोथ मान न जनेथ खिलं परिशुद्धमानस सदा भवथा / मद मान म्रक्ष विजहित्व ततः प्रतिलप्स्यथा इमु समाधिवरम् // srs_29.47 //

गुणतो अनुस्मरि जिनं सततं वरकाञ्चनच्छविप्रभासकरम् / गगनं च रात्रिय नक्षत्रस्फुटं तथ कायु लक्षणस्फुटो मुनिनो // srs_29.48 //

ध्वजच्छत्रवितानपताकवरां चूर्णानुलेपनं गृहीत्व बहून् / पूजां करोथ सुगतस्य सदा नचिरेण लप्स्यथ समाधिवरम् // srs_29.49 //

वर गन्धमाल्यकुसुमा रुचिरां वादित्र तूर्य प्रगृहीत बहु / (वैद्य 179) जिनस्तूपि पूज प्रकरोथ सदा नचिरेण लप्स्यथ समाधिवरम् // srs_29.50 //

पणवैः सुघोषकमृदङ्गशतैः पटहैर्विपञ्चिवरवेणुरवैः / मधुरस्वरैर्विंविधवाद्यगणैः पूजेथ नायकु प्रसन्नमनाः // srs_29.51 //

कारेथ बुद्धप्रतिमां रुचिरां रतनामयीं सुपरिकर्मकृताम् / प्रासादिकां परमसुदर्शनीयां नचिरेण लप्स्यथ समाधिवरम् // srs_29.52 //

वनषण्ड सेवथ विविक्त सदा विजहित्व ग्रामनगरेषु रतिम् / अद्वितीय खङ्गसम भोथ सदा नचिरेण लप्स्यथ समाधिवरम् // srs_29.53 //

अहु धर्मस्वामि मम यूयु सुता अनुशिक्षथा मम समाधिचरिम् / अहु सो अभूषि दिशता सुविश्रुतो दृढदत्तु नाम मनुजाधिपतिः // srs_29.54 //

मय बुद्ध पूजित अनन्त पुरे मय शीलु रक्षितु विशुद्धमनाः / मय गौरवं दशबलेषु कृतं इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.55 //

मय पुत्र दार परित्यक्त पुरे शिरहस्तपादनयनाग्रवराः / न च लीनचित्तत कदाचि कृता इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.56 //

(वैद्य 180) धनधान्य दास बहुदासिशता रतना प्रभूत परित्यक्त मया / संतर्पिता पि बहुयाचनका इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.57 //

मय मुक्ति स्फाटिक सुवर्ण बहु वैदूर्य शङ्ख शिल त्यक्त पुरे / मणि शुद्धरूपिय प्रवाल घना इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.58 //

मय त्यक्त आभरण नानविधा वरमुक्तहार तथ सीहनुकाः / रतनान जालिक विशिष्ट पृथु इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.59 //

मय वस्त्रकोट्य परमा सुखुमाः परिशुद्ध काशिकदुकूलवराः / बहुहेमचित्र परित्यक्त परे इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.60 //

मय हस्ति अश्व रथ नानविधाः परित्यक्त स्वप्रियसुतो महिलाः / न च दौर्मनस्यत कदाचि कृता इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.61 //

मय दृष्ट्व पूर्वि सुदरिद्र नराः पर्येष्टिदुःखित च कृच्छ्रगताः / मय ते धनेन अदरिद्र कृताः इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.62 //

हस्ती रथाश्वरथका नयुताः प्रच्छन्नरतनमणिजालचिताः / दत्ता मया याचनकान पुरा इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.63 //

उद्यान कोटिनयुता बहवः समलंकरित्व मय दत्त पुरा / (वैद्य 181) हर्षेत्व मानसु जनित्व कृपां इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.64 //

ग्रामाथ राष्ट्रनगरा निगमाः समलंकरित्व मय दत्त पुरा / दत्वा च प्रीतिमनुभोमि सदा इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.65 //

रतनान राशय सुमेरुसमास्तथ चीवराभरणकाश्च बहु / ये दत्त पूर्वि मय याचनके इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.66 //

सुदरिद्र सत्त्व कृत आढ्य मया परिकृच्छ्रप्राप्त परित्रात बहु / बहुदुःखपद्रुत सुखी मि कृता इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.67 //

यद आसि ईश्चरु महीय अहं दुखितां च पश्यमि बहुं जनताम् / उत्सृष्ट तेषु मय राज्यमभूत् कृप संजनेत्व सुखितो च यथा // srs_29.68 //

ये मे कुमार कृत आश्चरिया कृत दुष्कराणि बहु कल्पशता / न च ते मय क्षपण शक्य सिया कल्पान कोटिनयुता भणतः // srs_29.69 //

उन्मत्तचित्तभूमि गच्छि नरा । अश्रद्दधन्त सुगतस्य चरिम् / कृत ये मि दुष्कर तदाश्चरिया इमु शान्तमेषत समाधिवरम् // srs_29.70 //

आरोचयामि च कुमार इदं श्रद्दधन्त मे अवितथं वचनम् / न हि वाच भाषति मृषां सुगतः सद सत्यवादि जिनु कारुणिकः // srs_29.71 //

(वैद्य 182) अन्ये इमे ऽपि च प्रकार बहू चरता शोधित य कल्पशताः / कथमहं लभित्विमु समाधिवरं मोचेय सत्त्वनियुतां दुखिताम् // srs_29.72 //

यस्मिन् क्षणे अयु समाधि मया प्रतिलब्ध भूत महाज्ञानपथः / सो ऽहं लभित्विमु समाधिवरं पश्यामि बुद्धनयुतान् सुबहून् // srs_29.73 //

ऋद्धी अनन्त प्रतिलब्ध मया स विकुर्वमाणु व्रजि क्षेत्रशतान् / गत्वा च पृच्छि अहु कारुणिकान् प्रश्नान कोटिनियुतान बहुम् // srs_29.74 //

यश्चैव भाषि मम ते सुगता प्रश्नान कोटिनियुतान तदा / गृह्णित्व सर्वमहु धारयमी न च भ्रश्यते एकपदं पि ममा // srs_29.75 //

तं चो श्रुणित्व अहु भूतनयं प्रश्नान कोटिनयुतान बहुम् / देशित्व तं विरज शान्तपदं स्थापेमि सत्त्व बहु ज्ञानपथे // srs_29.76 //

अस्मिन् समाधिय स्थिहित्व मया शिक्षित्व भूतनय कल्पशतान् / बहुसत्त्वकोटिनयुतानि पुरा ये स्थापिता विरजि मार्गवरे // srs_29.77 //

येही न दृष्ट पुरिमा सुगता भाषन्तका इमु नयं विरजम् / तेही न शक्यमिह श्रद्दधितुं परमार्थशून्यत समाधिवरम् // srs_29.78 //

ये श्राद्ध पण्डित विधिज्ञ नरा गम्भीरभूतनयलब्धनयाः / (वैद्य 183) ते ना त्रसन्ति न च संत्रसिषू श्रुत्वा च भोन्ति सद आत्तमनाः // srs_29.79 //

ते ते धरेन्ति वरबोधि समा ते ते हि पुत्र अनुजात ममा / ते ते ह्युदुम्बरकुसुमसमास्तेषार्थ हं चरितु कल्पशतान् // srs_29.80 //

न पि तस्य अस्ति विनिपातभयं अष्टाक्षणा विगत तस्य सदा / द्रक्ष्यन्ति बुद्धनयुतान् सुबहून् इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.81 //

यथ मैत्रको जिनु अनन्तयशाः सत्त्वान भेष्यि बहु अर्थकरः / तथ व्याकरोम्यहमनन्तमतिं हस्तस्मि यस्य सुसमाधिवरम् // srs_29.82 //

स्मृतिमान् स भोति मतिमान् ज्ञानोद्गतः श्रुतिधरो भवति / प्रतिभानु तस्य भवति विपुलं इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.83 //

देवानां च स भवति पूजनियो मरुतां च सद नमस्यनीयः / अभिरक्षितः सतत देवगणैः इमु यः समाधि नरु धारयति // srs_29.84 //

न च सो ऽग्निमध्ये म्रियते न जले न च तस्य शस्त्र क्रमते न विषम् / न च वैरिणां गमनियो भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.85 //

वनकन्दरे वसतु तस्य सदा मरुता करोन्ति वर पारिचरिम् / उपस्थायकाश्च बहु यक्षशता इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.86 //

(वैद्य 184) ज्ञानेन सागरसमो भवती न सज्जते गुण भणन्तु मुनेः / भूतांश्च बुद्धगुण कीर्तयते इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.87 //

नान्तो न चास्य पर्यन्तु श्रुते न प्रमाणु लभ्यति यथा गगने / ज्ञानोल्कधारि तिमिरं हरति इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.88 //

स्निग्धं सुयुक्त सद मुञ्च गिरां पर्षत्सु भाषति सुप्रेमणियाम् / सिंहो यथा स विनदं भणती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.89 //

वैद्यो भिषकु समु सो भवती गति लेनु त्राण शरणं बहूनाम् / आलोकभूतु जगि सो भवति इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.90 //

न च तस्य मैथुनि मनो रमते शमथे रतः स्पृशति ध्यानसुखम् / शान्तां स भाषति प्रशान्त गिरम् इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.91 //

न च तस्य मानसु निमित्तरतं सर्वे विभावित निमित्त पृथु / सततं समाहितु विदू भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.92 //

चक्षुश्च सो लभति अप्राकृतकं येनो स पश्यति अनन्तजिनान् / सो ऽनन्तचक्षुर्भवति वृषभो इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.93 //

क्रौञ्चस्वरो मधुरयुक्तगिरो कलविङ्कदुन्दुभिस्वरो भवती / संगीतियुक्तस्वरु मञ्जुगिरो इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.94 //

(वैद्य 185) मेघाभिगर्जितस्वरो भवती हंसस्वरो रवति मञ्जुगिरः / पञ्चस्वराङ्गशतयुक्तस्वरो इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.95 //

बहुकल्पकोटिनयुता विविधा मधुरस्वराङ्गसुप्रयुक्तस्वराः / अचिन्तिया स गिर निश्चरती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.96 //

न च भोजने भवति गृध्नुमना न पात्रचीवररतो भवती / अल्पेच्छु संतुष्ट सुसंलिखितो इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.97 //

न च आत्म उत्कर्षकु सो भवती न परस्य भाषति अवर्णु क्वचित् / ध्याने रतः सुखुमचित्तु सदा इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.98 //

आत्मानुप्रेक्षी सततं भवती न परस्य स्खलितेमेषति च / अविरुद्धु सर्वि जगि सो भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.99 //

अकिलिष्टचित्तु परिशुद्धचरी अशठो अवञ्चकु सदा भवती / सदमार्दवः सद विमोक्षरतो इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.100 //

त्यागाधिमुक्त सततं भवती मात्सर्यचित्तु न च तस्य रतम् / शीलेनुपेतु सततं भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.101 //

अभिरूप दर्शनियु प्रेमणियो वरकाञ्चनच्छवि प्रभासकरः / (वैद्य 186) द्वात्रिंशल्लक्षणधरो भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.102 //

प्रासादिकश्च सद सो भवती अभिलक्षितो बहुजनस्य प्रियो / प्रेक्षन्त तृप्ति न लभन्ति नरा इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.103 //

देवास्य नाग तथ यक्षगणास्तुष्टा उदग्राः सद आत्तमनाः / भाषन्ति वर्ण प्रविशित्व कुलानिमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.104 //

ब्रह्मा च शक्र वशवर्ति वहु उपस्थानु तस्य प्रकरोन्ति सदा / न च तस्य उन्नत मनो भवती । इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.105 //

न च तस्य दुर्गतिभयं भवती न पि चाक्षणा न विनिपातभयम् / परिमुक्तु सर्वविनिपातभयादिमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.106 //

न च तस्य काङ्क्ष विमतिर्भवती वर बुद्धधर्म श्रुणिया निपुणान् / गम्भीरज्ञानानुगतो भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.107 //

यं यं पि धर्मं श्रुणती सुखुमं सर्वत्र भोति वशि पारगतः / बलवन्तु हेतुनिपुणो भवती इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.108 //

एवं प्रभाषित जिनेन गिरा अहु तेन भोमि परिचीर्ण सदा / लभते च धारणि विशिष्ट वरामिमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.109 //

कालक्रियां च स करोति यदा अमिताभु तस्य पुरतः स्थिहती / (वैद्य 187) भिक्षुगणेन सह कारुणिको इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.110 //

लाभी च धारणिय सो भवती धर्मनिधान वशिपारगतः / प्रतिभानवाननाच्छेद्यगिरो य इमं समाधि नरु धारयती // srs_29.111 //

येनैव सो व्रजति धर्मधरो आलोकभूत भवती जगतः / सिप्रशान्तचर सुविशुद्धमना इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.112 //

वर धर्मकोश विविधं निपुणं सो धर्मकाय वशि पारगतः / सो संशयं छिनत्ति सर्वजगे इमु यः समाधि नरु धारयती // srs_29.113 //

सर्वे ऽपि सत्त्व सिय कारुणिका भगवान् भवान्तकरणे सुगतः / तान् सत्करेय्या बहु कल्पशतान् यथ गङ्गवालुक तथोत्तरि वा // srs_29.114 //

यश्चैव पश्चि क्षयकालि इमं श्रुत्वा समाधिमिह कश्चि नरः / अनुमोदमीति भणतैकगिरं कल पुण्यस्कन्ध न स पूर्व भवेत् // srs_29.115 //

यस्यो कुमार इय शान्तगती परमार्थशून्यत समाधिवरो / प्रावर्तु भोति तथ पुस्तगतः सो धर्मभाणकु स्थितः सुमतिः // srs_29.116 // इति श्रीसमाधिराजे तेजगुणराजपरिवर्तो नामोनत्रिंशतितमः ॥ 29 ॥ (वैद्य 188) 30 अनुशंसापरिवर्तः ।

अथ खलु भगवान् पुनरेव चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार य आकाङ्क्षेद् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः - किमित्यहं सर्वसत्त्वानां रुतमधिगच्छेयमिन्द्रियाणां च परापरज्ञतां विज्ञाय धर्मं देशयेयमिति,तेन कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अयं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितः समाधिः श्रोतव्य उद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः अरणाभावनया भावयितव्यो बहुलीकर्तव्यः परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः ॥

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

अपरिमित अतीत नायकास्तेन दृष्टाः पुरतु कथ प्रयुक्ता पृच्छिता लोकनाथाः / प्रवर कुशलमूले तिष्ठतो बोधिसत्त्वो इमु विरजसमाधिं धारयन् मोक्षकामः // srs_30.1 //

लभति सुख प्रणीतं दिव्यमानुष्यकं चो लभति परमपूजां दिव्यमानुष्यकां सो / लभति सुख प्रणीतं ध्यानसौख्यार्यसौख्यम् इमु विरज समाधिं धारयन् मोक्षकामः // srs_30.2 //

वर्णु श्रुणिय उदारं हर्षु तस्यो न भोति न पि च पुनरवर्णे मङ्कुभावं निगच्छेत् / शैलोपमु अकम्पेय्यो अष्टभिर्लोकधर्मैर् इमु विरज समाधिं धारयन् मोक्षकामः // srs_30.3 //

अखिलमधुरवाणी श्लक्ष्णवाचा सुयुक्ता अपगतभ्रुकुटिश्चो पूर्वआलापि भोति / सततस्मितमुखश्चो शिक्षितो नायकानाम् इमु विरजसमाधिं धारयन् मोक्षकामः // srs_30.4 //

भवति स सुखवासः सूरतः स्निग्धचित्तो भवति सद सुदान्तो दान्तभूमिस्थितश्च / सुमधुर प्रियवाणी स्निग्धसत्याभिधायी इमु विरजसमाधिं धारयन् बोधिकामः // srs_30.5 //

न च स कथ करोती वैग्रहीं नो विवादान् अपगतखिल दोषा वर्जितास्तेन शेषाः / (वैद्य 189) प्रमुदितु सद भोती सूरतो मार्दवश्च इमु विरज समाधिं धारयन् बोधिकामः // srs_30.6 //

भवति च सद विद्वांस्त्यागि नित्याभियुक्तः सुदुखित जन दृष्ट्वा तेषमन्नं ददाति / प्रियतरु परित्यक्तुं भोति नित्यं सुदाता इमु विरजसमाधिं धारयन् बोधिकामः // srs_30.7 //

देवशतसहस्राण स्पृहां ये संजनेन्ती नाग असुर यक्षा नित्युपस्थायकास्य / वनि पवनि वसन्ते रक्ष तस्या करोन्ती इमु विरज समाधिं यो नरो धारयति // srs_30.8 //

भणि वचनमसक्तं ब्रह्मधोषस्वरो ऽसौ हंसरवितघोषः किन्नरोद्गीतघोषः / पञ्चशतस्वराङ्गो हर्षणीयस्वरश्चो भवति नदितशब्दो घुष्टशब्दः सुशब्दः // srs_30.9 //

यावततु पृथु क्षत्राण नरः कश्चिदेव सूक्ष्म रज करेय्या शक्य ते लक्षणाय / ततु बहुतरु तस्यो ये स्वरा निश्चरन्ती इमु विरज समाधिं यो नरो धारयाति // srs_30.10 // इति श्रीसमाधिराजे ऽनुशंसापरिवर्तो नाम त्रिंशतितमः ॥ 30 ॥ (वैद्य 190) 31 सर्वधर्मस्वभावनिर्देशपरिवर्तः ।

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार य आकाङ्क्षेद् बोधिसत्त्वो महासत्त्वः किमित्यहं सर्वधर्माणां स्वभावं कथं जानीयामिति,तेन कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अयं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितः समाधिः श्रोतव्य उद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्य उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यः अरणाभावनया भावयितव्यो बहुलीकर्तव्यः परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः ॥

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

तस्यो रागु न जातु कुप्यते न च दोषो तस्यो मोह न जातु कुप्यते वृषभिस्य / तेनो सर्वि किलेश च्छोरितानवशेषा यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.1 //

सो ऽसौ शिक्ष न जातु ओषिरी सुगतानां सो ऽसौ शूरु न जातु इस्त्रियाणां वशमेति / सो ऽसौ शासनि प्रीति विन्दते सुगतानां यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.2 //

सो ऽसौ ज्ञानविधिज्ञ पण्डितो मतिमांश्च सो ऽसौ बुद्ध अनन्त पश्यती अपर्यन्तां / सो ऽसौ धारणिज्ञानु जानती अपर्यन्तं यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती नययुक्तिम् // srs_31.3 //

सो ऽसौ नेह चिरेण भेष्यति द्विपदेन्द्रः सो ऽसौ वैद्यु भिषकु भेष्यते सुखदाता / सो ऽसौ उद्धरि शल्य सर्वशो दुखितानां यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.4 //

सो ऽसौ आतुरु ज्ञात्व दुःखितानिमि सत्त्वान् सो ऽसौ भेरी सदा पराहनी अमृतस्य / सो ऽसौ भेष्यति नायको जिनो नचिरेण यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.5 //

(वैद्य 191) सो ऽसौ भैषज्यनयेषु कोविदो वरवैद्यो आदिं जानति सर्वव्याधिनां यत्र मुक्तिः / सो ऽसौ भूतनयशिक्षितो मतिमन्तो शिक्षित्वा बहुसत्त्व मोचयी पृथु नष्टान् // srs_31.6 //

सो ऽसौ शून्यनयेषु कोविदो मतिशूरः सो ऽसौ लोकि असक्तु भुञ्जति सद पिण्डम् / सो ऽसौ बोधिवराय स्थापयि बहुसत्त्वान् यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.7 //

सो ऽसौ क्षान्तिबलेन उद्गतो नरचन्द्रः सो ऽसौ लोष्टकदण्डताडितो न च कुप्यी / सो ऽसौ छिद्यतु अङ्गमङ्गशो न च क्षुभ्ये यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.8 //

सो ऽसौ क्षान्तिबले प्रतिष्ठितो बलवन्तो सो ऽसौ क्षान्तिय वस्तु तादृशो सुप्रशान्तः / सो ऽसौ क्षान्तिबलेन मन्यते मतिशूरो यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.9 //

सो ऽसौ वस्तु न जातु मन्यते अहु च्छिन्ना तेनो सर्वि भवा विभाविताः सद शून्याः / तस्यो संज्ञा प्रहीण सर्वशो निखिलेनो यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.10 //

ते ते धर्मस्वभावु देशयी सुप्रणीतं ते ते बोधि स्पृशी अनुत्तरां नचिरेण / येषां धर्मस्वभावु गोचरः सुनिध्यप्तो तेषां दत्त अनन्त दक्षिणा अपर्यन्ता // srs_31.11 //

सो ऽसौ भाषति सूत्रकोटियो अपर्यन्ता यथ गङ्गनदीय वालिकास्ततु भूयः / नो चास्यु प्रतिभानु छिद्यते वर्णमाने यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.12 //

सो ऽसौ कल्पसहस्रकोटिशो नयुतानि ज्ञानेनो सद भोति उद्गतो यथ मेरुः /

(वैद्य 192) धर्म तस्य क्षयो न विद्यते भणमाने यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.13 //

विस्तीर्णं विपुलं अचिन्तियं प्रतिभानं भोती बोधिवरां गवेषतः सद तस्यो / नित्यं भाषति सूत्रकोटियो अपर्यन्ता यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सुप्रशान्तम् // srs_31.14 //

यं चैते द्विपदोत्तमा जिना भणि धर्मं सर्वं तं च श्रुणित्व गृह्णती परिपूर्णम् / नो वा एकपदे ऽपि विद्यते विमतिस्यो यो ऽसौ सर्वि अभाव जानती इमि धर्मान् // srs_31.15 //

सो ऽसौ भोति विशिष्ट त्यागवान् सद कालं भोती दानपतिः सुखंददो दुखितानाम् / दृष्टा दुःखित सत्त्व तर्पयी रतनेही यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सद शून्यम् // srs_31.16 //

सौ ऽसौ जम्बुध्वजे भविष्यती सद राजा सत्त्वानां सद सौख्य काहिती अपर्यन्तम् / मैत्राये समुपेतु प्राणीनां सद काले यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सद शून्यम् // srs_31.17 //

पुत्रान् धीतर दासदासियो त्यज्य धीरो हस्तौ पाद शिरांसि स त्यजी तथ राज्यम् / नो चालीयति तस्य मानसं वृषभिस्यो यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सद शून्यम् // srs_31.18 //

अङ्गाङ्गं पुन तस्य छिद्यती यदि कायो नो तस्य प्रतिहन्यते मनः सुपिने ऽपि / तेनो पूजित भोन्ति नायका द्विपदेन्द्रा यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सद शून्यम् // srs_31.19 //

तेनो पूजित सर्वि नायका य अतीतास्तथ पूजित ये अनागता द्विपदेन्द्राः / तेही सत्कृत सर्वि नायका स्थित ये चो यो ऽसौ धर्मस्वभावु जानती सद शून्यम् // srs_31.20 //

(वैद्य 193) सो ऽसौ कोश धरेति पण्डितः सुगतानां सो ऽसौ धारणिये प्रतिष्ठितः परमायाम् / सो ऽसौ भेष्यति लोकनायको नचिअरेण यच्छुत्वा इमु सूत्रं धारयेत् क्षयकाले // srs_31.21 //

सो ऽन्धो नैव कदाचि भेष्यती विदु जातु नो चो अङ्गविहीनु भेष्यती बहुकल्पान् / तेनो अक्षण अष्ट वर्जिता इमि नित्यं येनो सूत्रमिदं प्रभाषितं अप्रमुष्टम् // srs_31.22 //

नासौ दुर्गतिषु गमिष्यति पुन जातु नित्यं लक्षणधारि भेष्यती अभिरूपः / पच्चो तस्य अभिज्ञ भाविता इमि नित्यं पुरतः सो सुगतान स्थास्यती सद शूरः // srs_31.23 //

बहुकान् निर्मित निर्मिणित्वान अयु ज्ञानी प्रेषती बहुक्षेत्रकोटिषु विनयार्थम् / येहि दृष्ट भवन्ति निर्मिता बहु बुद्धाः तेही बोधिवराय स्थापिता बहु सत्त्वाः // srs_31.24 //

स्मृतिमन्तः गतिमन्तः प्रज्ञावान् धृतिमांश्च स्थाम्ना वीर्यबलेन सो सदा समुपेतः / धर्मपारमिप्राप्त भेष्यति महतेजा यः श्रुत्वा इमु सूत्र धारयेत् क्षयकाले // srs_31.25 //

रश्मिकोटिसहस्र निश्चरी सद तेषां व्योमाः सर्वि करोन्ति मण्डलाः सुरियाणाम् / येही भावित भोन्ति शून्यका इमि धर्मास्ते ते शूर भवन्ति नायका नचिरेण // srs_31.26 //

एषो गोचरु शान्तु भावितो मय पूर्वं बहुकल्पान सहस्र कोटियो नियुतानि / (वैद्य 194) वीर्यं मे न कदाचि सहसित इह मार्गे यदहं दीपंकरेण व्याकृतो जिनभूमी // srs_31.27 //

यूयं पी मम चर्या शिक्षथा इह सूत्रे गम्भीरा परमार्थ देशिता इय नेत्री / यत्रामी बहु नष्ट तीर्थिका विपरिता क्षिप्त्वा बोधिमपायि भैरवे प्रपतन्ति // srs_31.28 //

बहुकल्पान सहस्रकोटियो नयुतानि वेदित्वा अमु तत्र वेदना कटु तीब्राः / बहुकल्पा नयुतानमत्ययात् पुनरेव हेतुः सो अमृतस्य प्राप्तये भविष्यते // srs_31.29 //

ये ते पश्चिमि कालि भैरवे सुगतस्यो रक्षन्ति इमु सूत्रमीदृशं प्रशान्तम् / तेषां बोधि वरा न दुर्लभा इय श्रेष्ठा ते ते पश्चिमि कालि व्याकृत धरि धर्मान् // srs_31.30 // इति श्रीसमाधिराजे सर्वधर्मस्वभावनिर्देशपरिवर्तो नामैकत्रिंशतितमः ॥ 31 ॥ (वैद्य 195) 32 सूत्रधारणानुशंसापरिवर्तः ।

अथ खलु भगवान् पुनरेव चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन महाभिज्ञापरिकर्म धारयितुकामेनायं समाधिर्धारयितव्यः उद्ग्रहीतव्यः पर्यवाप्तव्यो धारयितव्यो वाचयितव्यः प्रवर्तयितव्यः उद्देष्टव्यः स्वाध्यातव्यो भावयितव्यः, परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशयितव्य । कतमच्च तत् कुमार सर्वधर्माणामभिज्ञापरिकर्म? यदुत सर्वधर्माणामपरिग्रहः अपरामर्शः शीलस्कन्धस्यामन्यना समाधिस्कन्धस्य अप्रचारः प्रज्ञास्कन्धस्य विवेकदर्शनं विमुक्तिस्कन्धस्य यथाभूतदर्शनं विमुक्तिज्ञानदर्शनस्कन्धस्य स्वभावशून्यतादर्शनं सर्वधर्माणाम् । ययाभिज्ञया समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वसमाधिविकुर्वितानि विकुर्वन् सर्वसत्त्वानां धर्मं देशयति । इदमुच्यते कुमार महाभिज्ञापरिकर्मेति ॥

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

महाभिज्ञापरिकर्म अविवादेन देशितम् / विवादे यस्तु चरति सोद्गृह्णन् न विमुच्यते // srs_32.1 //

अभिज्ञा तस्य सा प्रज्ञा बौद्धं ज्ञानमचिन्तियम् / उद्ग्रहे यः स्थितो भोति ज्ञानं तस्य न विद्यते // srs_32.2 //

बहवो ऽचिन्तिया धर्मा ये शब्देन प्रकाशिताः / यस्तत्र निविशेच्छब्दे संघाभाष्यं न जानति // srs_32.3 //

संघाभाष्यमजानानः किं संघाय तु भाषितम् / अधर्मं भाषते धर्मं धर्मतायामशिक्षितः // srs_32.4 //

लोकधातुसहस्रेषु ये मया सूत्र भाषिताः / नानाव्यञ्जन एकार्था न शक्यं परिकीर्तितुम् // srs_32.5 //

एकं पदार्थं चिन्तेत्वा सर्वे ते भोन्ति भाविताः / यावन्तः सर्वबुद्धेहि बहु धर्माः प्रकाशिताः // srs_32.6 //

नैरात्म्यं सर्वधर्माणां ये नरा अर्थकोविदाः / अस्मिन् पदे तु शिक्षित्वा बुद्धधर्मा न दुर्लभाः // srs_32.7 //

सर्वधर्मा बुद्धधर्मा धर्मतायां य शिक्षिताः / ये धर्मतां प्रजानन्ति न विरोधेन्ति धर्मताम् // srs_32.8 //

(वैद्य 196) सर्वा वाग् बुद्धवागेव सर्वशब्दो ह्यवस्तुकः / दिशो दश गवेषित्वा बुद्धवाग् नैव लभ्यते // srs_32.9 //

एषा वाचा बुद्धवाचा गवेषित्वा दिशो दश / न लभ्यते ऽनुत्तरैषा न लब्धा न च लप्स्यते // srs_32.10 //

अनुत्तरा बुद्धवाचा बुद्धवाचा निरुत्तरा / अणुर्न लप्स्यते ऽत्रेति तेनोक्तेयमनुत्तरा // srs_32.11 //

अणु नोत्पद्यते धर्मो अणुशब्देन देशितः / अणुमात्रो न चो लब्धो लोके शब्देन देशितः // srs_32.12 //

अलब्धिर्लब्धधर्माणां लब्धौ लब्धिर्न विद्यते / य एवं धर्म जानन्ति बुध्यन्ते बोधिमुत्तमाम् // srs_32.13 //

ते बुद्धानुत्तरां बोधिं धर्मचक्रं प्रवर्तयी / धर्मचक्रं प्रवर्तित्वा बुद्धधर्मान् प्रकाशयी // srs_32.14 //

बोधिसत्त्वाश्च बुध्यन्ते बुद्धज्ञानमनुत्तरम् / तेन बुद्धा इति प्रोक्ता बुद्धज्ञाना प्रबोधनात् // srs_32.15 //

अभावो अप्रणिहितमानिमित्तं च शून्यता / एभिर्विमोक्षद्वारेहिर्द्वारं बुद्धः प्रकाशयी // srs_32.16 //

चक्षुः श्रोत्रं च घ्राणं च जिह्वा कायो मनस्तथा / एते शून्याः स्वभावेन संबुद्धैः संप्रकाशिताः // srs_32.17 //

एतादृशानां धर्माणां स्वभावं यः प्रजानति / नासौ विवादं कुरुते ज्ञात्वा धर्माण लक्षणम् // srs_32.18 //

एष गोचरु शूराणां बोधिसत्त्वान तायिनाम् / न ते कदाचित् काङ्क्षन्ति जानन्ते धर्मशून्यताम् // srs_32.19 //

धर्मस्वभावं जानाति बुद्धस्तेनोच्यते हि सः / बोधये विनयी सत्त्वानप्रमेयानचिन्तियान् // srs_32.20 //

सत्कृतो बुद्धशब्देन शीलशब्देन सो कृतः / शीलशब्दो बुद्धशब्द उभौ तावेकलक्षणौ // srs_32.21 //

यावन्तः कीर्तिताः शब्दा हीन उत्कृष्टमध्यमाः / समाहितैकशब्देन बुद्धशब्देन देशिताः // srs_32.22 //

न बुद्धधर्मा देशस्था न प्रदेशस्थ कीर्तिताः / न चोत्पन्ना निरुद्धा व एकत्वेन पृथक् तथा // srs_32.23 //

(वैद्य 197) न ते नवाः पुराणा वा न तेषामस्ति मन्यना / न च नीला न पीता व नावदता न लोहिताः // srs_32.24 //

अनाभिलाप्या अग्राह्या एवं घोषेण देशिताः / न च घोषस्य सा भूमिः प्रातिहार्यं मुनेरिदम् // srs_32.25 //

अनास्रवा हि ते धर्मा- नेन उच्यन्ति हि / स्तृता अपर्यापन्ना दशदिशे एषा बुद्धान देशना // srs_32.26 //

परिनिर्वृतस्य बुद्धस्य दृश्यते बुद्धविग्रहः / तत्स्थानं मनसीकुर्वन् प्रातिहार्यं स पश्यति // srs_32.27 //

न चासौ लभ्यते सत्त्वो निर्वृतिर्येन स्पर्शिता / एवं च दिशितो धर्मो बहवः सत्त्व मोचिताः // srs_32.28 //

यथा चन्द्रश्च सूर्यश्च कांसपात्रीय दृश्यते / न च याति स्वकं बिम्बमेवं धर्माण लक्षणम् // srs_32.29 //

प्रतिभासोपमा धर्मा यैर्हि ज्ञाता स्वभावतः / नैव ते रूपकायेन पश्यन्ते बुद्धविग्रहम् // srs_32.30 //

अविग्रहो ह्ययं धर्मो विग्रहो नात्र कश्चन / अविग्रहश्च यो धर्म एष बुद्धस्य विग्रहः // srs_32.31 //

धर्मकायेन पश्यन्ति ये ते पश्यन्ति नायकम् / धर्मकाया हि संबुद्धा एतत् संबुद्धदर्शनम् // srs_32.32 //

प्रतीत्य प्रतिनिर्दिष्टा अप्रति प्रतिदेशिताः / इमां गतिं विजानीत श्रामण्येन हि ये ऽर्थिकाः // srs_32.33 //

अप्राप्ति प्राप्ति निर्दिष्टा सत्त्वानां ज्ञात्व आशयम् / यो संधाभाष्योत्तरते न सो केन विहन्यते // srs_32.34 //

यस्य भोति मया प्राप्तमप्राप्तं तेन चोच्यते / येन श्रामण्यमप्राप्तं तेन श्रमण उच्यते // srs_32.35 //

कथं गम्भीरिमे धर्मा वक्ष्यन्ते ये न शिक्षिताः / ते च गम्भीरनामेन न शक्यं परिकीर्तितुम् // srs_32.36 //

अवस्तुकाः पञ्च स्कन्धा अभूत्वा एत उत्थिताः / नात्र उत्थाप्यको ह्यस्ति यस्य स्कन्धाः समुत्थिताः // srs_32.37 //

यल्लक्षणाः पञ्च स्कन्धाः सर्वधर्मास्तल्लक्षणाः / तल्लक्षणास्ते निर्दिष्टा लक्षणं च न विद्यते // srs_32.38 //

(वैद्य 198) यथान्तरीक्षं गगनमेवं धर्माण लक्षणम् / पूर्वान्तमपरान्तं च प्रत्युत्पन्नं च पश्यन्तः // srs_32.39 //

अग्राह्यं गगनं प्रोक्तं ग्राह्यमत्र न लभ्यते / एष स्वभावो धर्माणामग्राह्यो गगनोपमः // srs_32.40 //

एवं च देशिता धर्मा न श्रावको विपश्यति / यश्चो न पश्यती धर्मं तस्य धर्मा अचिन्तियाः // srs_32.41 //

अस्वभावा इमे धर्माः स्वभावैषां न लभ्यते / योगिनां गोचरो ह्येष ये युक्ता बुद्धबोधये // srs_32.42 //

य एवं जानाति धर्मान् स न धर्मेषु सज्जते / असज्जमानो धर्मेषु धर्मसंज्ञा प्रबोधयी // srs_32.43 //

विभाविताः सर्वधर्मा बोधिसत्त्वेन तायिना / धर्मसंज्ञा विभावित्वा बुद्धधर्मान्न मन्यते // srs_32.44 //

अमन्यमाना हि सा कोटी कल्पेत्वा कोटि व्याहृता / य एवं कोटिं जानाति कल्पकोटिं न मन्यते // srs_32.45 //

पुरिमां कोटि कल्पित्वा बालः संसारि संसरि / न चास्य लभ्यते स्थानं गवेषित्वा दिशो दश // srs_32.46 //

शून्यं ज्ञात्वा च संसारं बोधिसत्त्वो न सज्जते / चरन्ति चैव बोध्यर्थं चरिस्तेषां न लभ्यते // srs_32.47 //

शकुनानां यथाकाशे पदं तेषां न लभ्यते / एवंस्वभावा सा बोधिर्बोधिसत्त्वैश्च बुध्यते // srs_32.48 //

यथा मायां विदर्शेति मायाकारः सुशिक्षितः / नानाप्रकाररूपाणि न च रूपोपलभ्यते // srs_32.49 //

अलब्धिलब्धिर्नो मन्ये लब्धे लब्धिर्न विद्यते / मायोपमं च तज्ज्ञानं न मायायां च तत् स्थितम् // srs_32.50 //

एवं शून्येषु धर्मेषु बालबुद्धिं विकल्पयेत् / विकल्पे चरमाणानां गतयः षट परायणम् // srs_32.51 //

जातिजरोपगाः सत्त्वा जातिस्तेषां न क्षीयते / जातिमरणस्कन्धानां दुःखं तेषामनन्तकम् // srs_32.52 //

दुःखो जातिसंसारो बालबुद्धीहि कल्पितः / कल्पास्तेषां न क्षीयन्ते कल्पकोट्यश्च संसरी // srs_32.53 //

(वैद्य 199) अयुक्ताः संप्रयुक्ताश्च कर्मयोगस्मि ते स्थिताः / कर्मणस्ते न मुच्यते कर्मोपादानि ये रताः // srs_32.54 //

कर्मौघे वहतां तेषां कर्म न क्षीयते सदा / पुनः पुनश्च म्रीयन्ते मारपक्षे स्थिताः सदा // srs_32.55 //

माराभिभूता दुष्प्रज्ञाः संक्लिष्टेन हि कर्मणा / अनुभोन्ति जातिमरणं तत्रतत्रोपपत्तिषु // srs_32.56 //

मरणं ते निगच्छन्ति अन्धा बालाः पृथग्जनाः / हन्यन्ते च विहन्यन्ते गतिश्चैषां न भद्रिका // srs_32.57 //

परस्परं च घातेन्ति शस्त्रेभिर्बालबुद्धयः / एवं प्रयुज्यमानानां दुःखं तेषां प्रवर्धते // srs_32.58 //

पुत्रा मह्यं धनं मह्यं बालबुद्धीहि कल्पितम् / असतं कर्म कल्पित्वा संसारो भूयु वर्धते // srs_32.59 //

संसारं वर्धयन्तस्ते संसरन्ति पृथग्जनाः / पृथक् पृथक् च गच्छन्ति तेन चोक्ताः पृथग्जनाः // srs_32.60 //

पृथुधर्मा प्रवक्ष्यन्ति उज्झित्वा बुद्धशासनम् / न ते मोक्षं लभिष्यन्ति मारस्य वशमागताः // srs_32.61 //

कामनां कारणं बालाः स्त्रियं सेवन्ति पूतिकाम् / पूतिकां गति गच्छन्ति पतन्ते तेन दुर्गतिम् // srs_32.62 //

कामान्न बुद्धा वर्णेन्ति नापि स्त्रीणां निषेवणम् / महाभयो ऽहिपाशो ऽयमिस्त्रिपाशः सुदारुणः // srs_32.63 //

विवर्जयन्ति तं धीराश्चण्डमाशीविषं यथा / न विश्वसन्ति इस्त्रीणां नैष मार्गो हि बोधये // srs_32.64 //

भावेन्ति बोधिमार्गं च सर्वबुद्धैर्निषेवितम् / भावयित्वा च तं मार्गं भोन्ति बुद्धा अनुत्तराः // srs_32.65 //

अनुत्तराश्च ते युक्ता भोन्ति लोकस्य चेतियाः / अनुत्तरेण ज्ञानेन बुद्धा भोन्ति अनुत्तराः // srs_32.66 //

पोषधं च निषेवन्ति शीलस्कन्धे समादपी / समादपेन्ति बोधाय सत्त्वकोटीरचिन्तियाः // srs_32.67 //

कुर्वन्ति ते ऽर्थं सत्त्वानामप्रमेयचिन्तियम् / ते ते शूरा महाप्रज्ञा ताडेन्त्यमृतदुन्दुभिम् // srs_32.68 //

(वैद्य 200) कम्पेन्ति मारभवनं चालेन्ति मारकायिकान् / समादपेन्ति बोधाय मारकोटीरचिन्तियाः // srs_32.69 //

परवादीन्निगृह्णन्ति निर्जिनन्ति च तीर्थिकान् / कम्पेन्ति वसुधां सर्वां ससमुद्रां सपर्वताम् // srs_32.70 //

विकुर्वमाणा कायेभिरनेकर्द्धिविकुर्वितैः / निदर्शेन्ति महाप्रज्ञाः प्रातिहार्यानचिन्तियान् // srs_32.71 //

क्षेत्रकोटी प्रकम्पेन्ति यथा गङ्गाय वालिका / पराजिनित्वा ते मारा बोधिं बुध्यन्त्यनुत्तराम् // srs_32.72 //

निर्मिण्वन्ति च ते वृक्षान् रतनैः सुविचित्रितान् / फलपुष्पेहि संयुक्तान् गन्धवन्तान् मनोरमान् // srs_32.73 //

प्रासादांश्च विमानानि कूटागारान् सहर्षिकान् / निर्मिण्वन्ति च ते शूराः पुष्करिण्यो मनोरमाः // srs_32.74 //

अष्टाङ्गजलसंपन्नाः स्वच्छाः शीता अनाविलाः / पिबन्ति ये ततो वारि तिस्रस्तृष्णा जहन्ति ते // srs_32.75 //

अविवर्त्याश्च ते भोन्ति पीत्वा वारि निरुत्तरम् / अनुत्तरेण ज्ञानेन भोन्ति बुद्धा अनुत्तराः // srs_32.76 //

अनुत्तरां गतिं शान्तां गच्छन्तीति विजानथ / इमां गतिमजानन्तः प्रनष्टाः सर्वतीर्थिकाः // srs_32.77 //

ते च तद्गतिकाः सत्त्वा ये तेषां भोन्ति निश्रिताः / पतिष्यन्ति महाघोरामवीचिमपरायणाः // srs_32.78 //

यास्तत्र वेदना घोरा न शक्यास्ताः प्रकीर्तितुम् / अहं च ताः प्रजानामि बोधिसत्त्वाश्च तायिनः // srs_32.79 //

ये चेह धर्मे काङ्क्षन्ति एवं गम्भीरि दुर्दृशे / अभूमिस्तत्र बालानामुपलम्भस्मि ये स्थिताः // srs_32.80 //

निर्मिण्वन्ति वियूहांस्ते नैकरूपनिदर्शनान् / येन ते सर्वि गच्छन्ति बुद्धक्षेत्राननुत्तरान् // srs_32.81 //

यावन्त्यो बुद्धक्षेत्रेषु रूपनिर्हारसंपदः / सर्वास्ता इह दर्शेन्ति बोधिसत्त्वा महर्द्धिकाः // srs_32.82 //

महाधर्मेण संनद्धा महावीरा महाबलाः / महाशून्यार्थवज्रेण प्रहाराणि ददन्ति ते // srs_32.83 //

रश्मिकोटिसहस्राणि यथा गङ्गाय वालिका / कायतो निश्चरन्त्येषां येभिर्लोकः प्रभासते // srs_32.84 //

(वैद्य 201) न ते स्त्रीष्वभिरज्यन्ते न च तेषां विरागता / विभावितैतेषां संज्ञा इस्त्रिसंज्ञा स्वभावतः // srs_32.85 //

अशून्या बुद्धक्षेत्रास्ते येषु शूरा भवन्ति ते / किं तेषां मारु पापीयानन्तरायं करिष्यति // srs_32.86 //

दृष्टीकृतेषु ये स्थित्वा बहु बुद्धा विरागिताः / व्यापादेन उपस्तब्धा इच्छालोभप्रतिस्थिताः // srs_32.87 //

सर्वसंज्ञा विभावित्वा संज्ञावैवर्तिये स्थिताः / य एवं ज्ञास्यते ज्ञानं बुद्धज्ञानमचिन्तियम् // srs_32.88 //

पूर्वान्तमपरान्तं च प्रत्युत्पन्नं च पश्यति / एवं च देशिता धर्मा न चात्र किंचि देशितम् // srs_32.89 //

न च ज्ञानेन जानाति न चाज्ञानेन सीदति / ज्ञानाज्ञाने विकल्पेत्वा बुद्धज्ञानेति वुच्चति // srs_32.90 //

विज्ञप्तिवाक्यसंकेतं बोधिसत्त्वः प्रजानति / करोति अर्थं सत्त्वानामप्रमेयचिन्तियम् // srs_32.91 //

संज्ञा संजाननार्थेन उद्ग्रहेण निदर्शिता / अनुद्ग्रहश्च सा संज्ञा विविक्तार्थेन देशिता // srs_32.92 //

यच्चो विविक्तं सा संज्ञा या विविक्ता स देशना / संज्ञास्वभावो ज्ञातश्च एवं संज्ञा न भेष्यति // srs_32.93 //

प्रहास्याम इमां संज्ञां यस्य संज्ञा प्रवर्तते / संज्ञा प्रपञ्चे चरति न स संज्ञातु मुच्यते // srs_32.94 //

कस्येयं संज्ञा उत्पन्ना केन संज्ञा उत्पादिता / केन सा स्पर्शिता संज्ञा केन संज्ञा निरोधिता // srs_32.95 //

धर्मो न लब्धो बुद्धेन यस्य संज्ञा उत्पद्यते / इह चिन्तेथ तं अर्थं ततः संज्ञा न भेष्यति // srs_32.96 //

कदा संज्ञा अनुत्पन्ना कस्य संज्ञा विरुध्यते / विमोक्ष चिअतचारस्य कथं तत्र उत्पद्यते // srs_32.97 //

यदा विमोक्षं स्पृशति सर्व चिन्ता अचिन्तिया / अचिन्तिया यदा चिन्ता तदा भोति अचिन्तियः // srs_32.98 //

चिन्ताभूमौ स्थिहित्वान पूर्वमेव विचिन्तिता / सर्वचिन्तां जहित्वान ततो भेष्यत्यचिन्तियः // srs_32.99 //

(वैद्य 202) शुक्लधर्मविपाको ऽयमसंस्कारेण पश्यति / एकक्षणेन जानाति सर्वसत्त्वविचिन्तितम् // srs_32.100 //

यथा सत्त्वास्तथा चिन्ता यथा चिन्ता तथा जिनाः / अचिन्तियेन बुद्धेन इयं चिन्ता प्रकाशिता // srs_32.101 //

यो रहो एकु चिन्तेति कदा चिन्ता न भेष्यति / न चिन्तां चिन्तयन्तस्य सर्वचिन्ता विगच्छति // srs_32.102 //

च्युते मृते कालगते यस्य चिन्ता प्रवर्तते / चिन्तानुसारि विज्ञानं नासा चिन्तान्तमुच्यते // srs_32.103 //

ये स्थिता इस्त्रिसंज्ञायां रागस्तेषां प्रवर्तते / विभावितायां संज्ञायां न रागेणोपलिप्यते // srs_32.104 //

इयं चिन्ता महाचिन्ता धर्मचिन्ता निरुत्तरा / अनया धर्मचिन्ताय भूतचिन्ता प्रवर्तते // srs_32.105 //

बहु अचिन्तिया चिन्ता दीर्घरात्रं विचिन्तिता / न च चिन्ताक्षयो जातश्चिन्तयित्वा अयोनिशः // srs_32.106 //

यो ऽसौ चिन्तयते नाम क्षये ज्ञानं न विद्यते / न क्षयो भूमिज्ञानस्य क्षयस्यो एष धर्मता // srs_32.107 //

घोषो वाक्पथ विज्ञप्तिः क्षयशब्देन देशिता / निर्विशेषाश्च ते धर्मा यथा ज्ञानं तथा क्षयः // srs_32.108 //

अनुत्पन्नानिरुद्धाश्च अनिमित्ता अलक्षणाः / कल्पकोटिं पि भाषित्वा अनिमित्तेन देशिताः // srs_32.109 //

सर्वभावान् विभावित्वा अभावे ये प्रतिष्ठिताः / न चान्यो दर्शितो भावो नाभावो ऽन्यो निदर्शितः // srs_32.110 //

विज्ञप्ता भावशब्देन अभावस्य प्रकाशना / न चासौ सर्वबुद्धेहि अभावः शक्यु पश्यितुम् // srs_32.111 //

यो भावः सर्वभावानामभाव एष दर्शितः / एवं भावान् विजानित्वा अभावो भोति दर्शितः // srs_32.112 //

नासौ स्पर्शयितुं शक्यमभावो जातु केनचित् / स्पर्शनात्तु अभावस्य निर्वृति एष देशिता // srs_32.113 //

अहं बुद्धो भवेल्लोके यस्यैषा हो मतिर्भवेत् / न जातु भवतृष्णार्तो बोधिं बुध्येत पण्डितः // srs_32.114 //

न कंचि धर्मं प्रार्थेति बोधिसत्त्वः समाहितः / निष्किंचना निराभोगा एषा बोधीति उच्यते // srs_32.115 //

(वैद्य 203) बहू एवं प्रवक्ष्यन्ति वयं बोधाय प्रस्थिताः / इमां गतिमजानन्तो दूरे ते बुद्धबोधये // srs_32.116 //

शब्देन देशिता धर्माः सर्वे संस्कार शून्यकाः / यश्व स्वभावः शब्दस्य गम्भीरः सूक्ष्म दुर्दृशः // srs_32.117 //

महाभिज्ञाय निर्देश इदं सूत्रं प्रवुच्चति / अर्थाय बोधिसत्त्वानां सर्वबुद्धेहि देशितम् // srs_32.118 //

प्रतिपक्षा हतास्तेषां यावन्तः सांकिलेशिकाः / प्रतिष्ठिता अभिज्ञासु ऋद्धिस्तेषां सुभाविता // srs_32.119 //

स्थिताः प्रणिधिज्ञानस्मिंस्तच्च ज्ञानं विभावितम् / अतृप्तिर्लब्धज्ञानस्य अप्रमेया अचिन्तिया // srs_32.120 //

न तेषामभिसंस्कारः समाधी रिद्धिकारणम् / विपाक एष शूराणां नित्यकालं समाहितः // srs_32.121 //

विपाकजाये ऋद्धीये गच्छन्ती क्षेत्रकोट्यः / पश्यन्ति लोकप्रद्योतान् यथा गङ्गाय वालिका // srs_32.122 //

उपपत्तिश्च्युतिस्तेषां यथा चित्तस्य वर्तते / चित्तस्य वशितां प्राप्ताः कायस्तेषां प्रभास्वरः // srs_32.123 //

भावनामयि ऋद्धीये ये स्थिता बुद्धश्रावकाः / तेभिः संस्कारऋद्धीये कलां नायान्ति षोडशीम् // srs_32.124 //

न तेषां सर्वदेवेभिराशयः शक्यु जानितुम् / अन्यत्र लोकनाथेभ्यो ये वा तेषां समे स्थिताः // srs_32.125 //

न तेषामस्ति खालित्यं न चैव पलितं शिरे / औदारिका जरा नास्ति न दुःखमरणं तथा // srs_32.126 //

संशयो विमतिर्नास्ति काङ्क्षा तेषां न विद्यते / रात्रिंदिवं गवेषन्ति सूत्रकोटीशतानि ते // srs_32.127 //

प्रहीणानुशयास्तेषां यावन्तः सांकिलेशिकाः / समचित्ताः सदा भोन्ति सर्वसत्त्वान ते ऽन्तिके // srs_32.128 //

समाधिकोटिनियुतां निर्दिशन्ति दशद्दिशे / प्रश्नकोटीसहस्राणि व्याकुर्वन् ह्यनवस्थिताः // srs_32.129 //

स्त्रीसंज्ञा पुरुषसंज्ञा च सर्वसंज्ञा विभाविताः / स्थिता अभावसंज्ञायां देशेन्ति भूतनिश्चयम् // srs_32.130 //

परिशुद्धेन ज्ञानेन यथावद्धर्मदेशकाः / धर्मसंगीत्याभियुक्ताः समाधिज्ञानगोचराः // srs_32.131 //

(वैद्य 204) यापि ध्यानचरिस्तेषां नासौ भावप्रतिष्ठिता / अवन्ध्यं वचनं तेषामवन्ध्या धर्मदेशना // srs_32.132 //

सुलब्धं तेन मानुष्यं प्रहीणाः सर्वि अक्षणाः / कृतज्ञाः सर्वबुद्धानां येषां सूत्रमिदं प्रियम् // srs_32.133 //

कल्पा अचिन्तियास्तेहि ये संसारात्तु छोरिताः / यैरितः सूत्रश्रेष्ठातो धृता गाथा चतुष्पदा // srs_32.134 //

दृष्टास्ते सर्वबुद्धेहि तैस्ते बुद्धाश्च सत्कृताः / क्षिप्रं च बोधिं प्राप्स्यन्ति तेषां सूत्रमिदं प्रियम् // srs_32.135 //

न तेषां काङ्क्ष विमती सर्वधर्मेषु भेष्यती / आसन्ना निर्वृतिस्तेषां येषां सूत्रमिदं प्रियम् // srs_32.136 //

दृष्टस्तेहि महावीरो गृध्रकूऊटे तथागतः / सर्वे व्याकृतु बुद्धेन द्रक्ष्यन्ति मैत्रकं जिनम् // srs_32.137 //

दृष्ट्वा मैत्रेय संबुद्धं लप्स्यन्ते क्षान्ति भद्रिकाम् / ये केचि क्षयकालस्मिन्निह सूत्रे प्रतिष्ठिताः // srs_32.138 //

स्थितास्ते भूतकोटीये भूतकोटिरचिन्तिया / अचिन्तियायां कोटीये काङ्क्षा तेषां न विद्यते // srs_32.139 //

न तेषां विद्यते काङ्क्षा अणूमात्रापि सर्वशः / अणूमात्रे प्रहीणेस्मिन् बोधिस्तेषां न दुर्लभा // srs_32.140 //

चरतां दुष्करं चैव क्षयकाले सुभैरवे / शिक्षित्व सूत्ररत्ने ऽस्मिन् प्रतिभानस्मि अक्षयम् // srs_32.141 //

इदं सूत्रं प्रियं कृत्वा बुद्धानां गञ्जरक्षकाः / सर्वबुद्धानियं पूजा धर्मपूजा अचिन्तिया // srs_32.142 //

न तेषां दुर्लभं ज्ञानं बुद्धज्ञानमचिन्तियम् / धारयिष्यन्तिदं सूत्रं क्षयकालेस्मि दारुणे // srs_32.143 //

येभिश्च पूर्वबुद्धानामिमे सूत्रान्त धारिताः / तेषां कायगता एते क्षयकाले प्रवर्तिषु // srs_32.144 //

ते ते नादं नदिष्यन्ति बुद्धानां क्षेत्रकोटिषु / संमुखं लोकनाथानां शाक्यसिंहस्य या चरी // srs_32.145 //

सिंहनादं नदन्तस्ते बुद्धनादमचिन्तियम् / अनन्तप्रतिभानेन वक्ष्यन्ते बोधिमुत्तमाम् // srs_32.146 //

(वैद्य 205) ते ते व्याकृत बुद्धेन इक्ष्वाकुकुलसंभवाः / ये रक्षिष्यन्तिमां बोधिं क्षयकाले महाभये // srs_32.147 //

ते ते रूपेण संपन्ना लक्षणेहि विचित्रिताः / विकुर्वमाणा यास्यन्ति बुद्धकोटीय वन्दकाः // srs_32.148 //

मायोपमेहि पुष्पेहि हेमवर्णनिदर्शनैः / रूप्यामयेहि पुष्पेहि वैदूर्यस्फटिकेहि च // srs_32.149 //

सर्वाणि रत्नजातानि प्रादुर्भोन्त्येषु पाणिषु / यैराकिरन्ति संबुद्धान् बोधिमार्गगवेषकाः // srs_32.150 //

चित्रा नानाविधा पूजा वाद्यनिर्हारसंपदा / निश्चरी रोमकूपेभ्यो यथा गङ्गाय वालिकाः // srs_32.151 //

ये च शृण्वन्ति तं शब्दं सत्त्वकोट्यो अचिन्तियाः / भवन्त्यविनिवर्त्यास्ते बुद्धज्ञाने अनुत्तरे // srs_32.152 //

तेषां च बुद्धकोटीनां वर्णं भाषन्त्यचिन्तियम् / अचिन्तियेषु क्षेत्रेषु तेषां शब्दः श्रुणीयति // srs_32.153 //

ये च शृण्वन्ति तं शब्दं तेषां संज्ञा निरुध्यते / निरोधितायां संज्ञायां बुद्धान् पश्यन्त्यनल्पकान् // srs_32.154 //

एतादृशेन ज्ञानेन चरित्वा बोधिचारिकाम् / कृत्वार्थं सर्वसत्त्वानां भवन्त्यर्थकरा जिनाः // srs_32.155 //

गुणानुशंसा इत्येते या लभन्ते ह पण्डिताः / अन्ये अपरिमाणाश्च यैरियं बोधि धारिता // srs_32.156 //

मातृग्रामो ऽपिदं सूत्रं श्रुत्वा गाथापि धारयेत् / विवर्तयित्वा स्त्रीभावं स भवेद् धर्मभाणकः // srs_32.157 //

न सा पुनो ऽपि स्त्रीभावमितः पश्चाद् ग्रहीष्यति / भवेत् प्रासादिको नित्यं लक्षणैः समलंकृतः // srs_32.158 //

श्रेष्ठे ऽथ इह सूत्रस्मिन् गुणाः श्रेष्ठाः प्रकाशिताः / ते ऽस्य सर्वे भविष्यन्ति क्षिप्रं बोधिं च प्राप्स्यते // srs_32.159 //

विशारदश्च सो नित्यं भोति सर्वासु जातिषु / धारयित्वा इदं सूत्रं बोधिसत्त्वान गोचरम् // srs_32.160 //

जनको बोधिसत्त्वानां समाधिः शान्त भाषितः / य इच्छेद् बुद्धितुं बोधिमिदं सूत्रं प्रवर्तयेत् // srs_32.161 //

(वैद्य 206) आसन्नास्ते मुनीन्द्राणामासन्ना वुद्धबोधये / लप्स्यन्ति नचिरेणेमां भूमिं शान्तां समाहिताः // srs_32.162 //

इह बोधीय ते शूरा बोधिसत्त्वाः स्थिताः सदा / पश्यन्ति बुद्धकोटीयो यथा गङ्गाय वालिकाः // srs_32.163 //

राजा भवित्वा महीपति चक्रवर्ती दृष्ट्वा च बुद्धान् विरजान् सुशान्तचित्तान् / गाथाशतैस्तां स्तविष्यति लोकनाथान् स लभित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.164 //

सो पूज कृत्व अतुलिय नायकानां सुमहायशानां देवनरोत्तमानाम् / मुक्त्वा स राज्यं यथरिव खेटपिण्डं शुद्धो विशुद्धश्चरिष्यति ब्रह्मचर्यम् // srs_32.165 //

स प्रव्रजित्व जिनवरशासनस्मिं लब्ध्वापि चैतं विरजु समाधि शान्तम् / कल्याणवाक्यो मधुरगिरः स भूत्वा अधिष्ठानु धीमान् भविष्यति सूत्रकोट्याः // srs_32.166 //

शून्यानिमित्तं परमप्रणीतु शान्तं धर्म प्रशान्तं चर निपुणं असङ्गम् / स्वभावशून्यं सद विरजं प्रशान्तं समाधिप्राप्त्या बहु जनि संप्रकाशयी // srs_32.167 //

गम्भीरबुद्धी सततमनन्तबुद्धी विस्तीर्णबुद्धी अपरिमितार्थबुद्धी / गम्भीर शान्तं लभिय इमं समाधिमालोकप्राप्तो भविष्यति सर्वलोकः // srs_32.168 //

शुचिश्च नित्यं भविष्यति ब्रह्मचारी स निरामगन्धः सततमसंकिलिष्टः / अन्यांश्च तत्र स्थपिष्यति सत्त्वकोटयो लब्ध्वा प्रशान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.169 //

स सुतीक्ष्णप्रज्ञो भविष्यति श्रेष्ठप्रज्ञः श्रुतिसागरो ऽसौ नित्यमनन्तबुद्धिः / कल्याणवाक्यो मतिकुशलो विधिज्ञो धारित्व शान्तिं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.170 //

(वैद्य 207) ये कर्मस्थाना तथरिव शिल्पस्थाना भैषज्यस्थानास्तथरिव औषधीनाम् / सर्वत्र धीरो भविष्यति पारप्राप्तो धारित्व सूत्रं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.171 //

काव्येषु शास्त्रेषु तथपि च हास्यलास्ये नृत्ये ऽथ गीते सुकुशल पारप्राप्तः / आचार्यु लोके भविष्यति नित्यकालं धारित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.172 //

परिवारवान् सो भविष्यति नित्यकालं स अभेद्यपक्षः सद सहितः समग्रः / चरमाणु श्रेष्ठां वरां शिव बोधिचर्यां धारित्व सूत्रं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.173 //

शोकाथ शल्या तथरिव चित्तपीडा नो तस्य जातु भविष्यति पण्डितस्य / आरोग्यप्राप्तो भविष्यति सर्वकालं धारित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.174 //

ये कायशूलास्तथरिव चित्तशूलाः ये दन्तशूलास्तथपि च शीर्षशूलाः / नो तस्य भोन्ती व्याधयु जीवलोके धारित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.175 //

यावन्त रोगा बहुविध मर्तलोके ये कायरोगास्तथरिव चित्तरोगाः / ते तस्य रोगाः सतत न जातु भोन्ति धारित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.176 //

चित्तस्य वा ये बहुविधु यत्किलेशाः काये वापि बहुविध रोगजाताः / ते तस्य नास्ती बहुविध संकिलेशा धारित्व शान्तं इमु विरज समाधिम् // srs_32.177 //

यथन्तरीक्षं गगनमनोपलिप्तं प्रकृतिविशुद्धं विमल प्रभास्वरं च / (वैद्य 208) चित्तं तथैव भवति विशुद्ध तस्यो धारित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.178 //

चन्द्रस्य आभा तथरिव सूर्यआभा शुद्धा अग्राह्या भवति प्रभास्वराश्च / चित्तं तथैव भवति प्रभास्वरं च धारित्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.179 //

यथ अन्तरीक्षं न सुकरु चित्रणाय रङ्गान् गृहीत्वा बहुविध नैकरूपान् / चित्तं तथैव न सुकरु चित्रितुं सेवेत्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.180 //

वातो यथैव चतुर्दिश वायमानो असज्जमानो व्रजति दिशः समन्तात् / वातसमाना भवति स चित्तधारा जगि सो असक्तो व्रजति अनोपलिप्तः // srs_32.181 //

जालेन शक्यं गृह्णितु वायमानः पाशेन चापी बन्धितु शक्य वातः / नो तस्य चित्तं सुकरु विजाननाय भावेत्व शान्तमिमु विरजं समाधिम् // srs_32.182 //

प्रतिभासु शक्यं जलगत गृह्णनाय संप्राप्तु तोयं तथपि च तैलपात्रे / नो तस्य चित्तं सुकरु विजाननाय भावेत्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.183 //

गर्जन्ति मेघा विद्युलता चरन्ता शक्यं ग्रहीतु पाणिन मानुषेण / नो तस्य चित्तं सुकरु प्रमाणु ज्ञातुं भावेत्व शान्तं इमु विरजं समाधिम् // srs_32.184 //

सत्त्वान शक्यं रूतरवितं ग्रहीतुं ये सन्ति सत्त्वा दशदिशि बुद्धक्षेत्र / चित्तस्य तस्यो न सुकरु ज्ञातु कोटिं समाधिलब्धो यद भवि बोधिसत्त्वः // srs_32.185 //

(वैद्य 209) सो तां लभित्व विरजं समाधिभूमिं असंंकिलिष्टो भवति अनोपलिप्तः / नो तस्य भूयो त्रिभवि निवेश जातु अनेन लब्धो भवति समाधि शान्तः // srs_32.196 //

नो कामलोलो न च पुन रूपलोलो न इस्त्रिलोलो न च पुन भ्रान्तचित्तः / शान्तः प्रशान्तो भवति अनोपलिप्तो यद भोति लब्धो अयु विरजः समाधिः // srs_32.187 //

न पुत्रलोलो न च पुन धीतलोलो नो भार्यलोलो न च परिवारलोलः / सुशान्तचारी भवति अनोपलिप्तो यद भोति लब्धो अयु विरजः समाधिः // srs_32.188 //

न हिरण्यलोलो न च पुनरर्थलोलो न स्वर्गलोलो धनरतनेष्वसक्तः / सुविशुद्धचित्तो भवति स निर्विकल्पः समाधिप्राप्तो अयु भवती विशेषः // srs_32.189 //

न स्वर्गहेतोश्चरति स ब्रह्मचर्यं न स्वर्गलोलो ददति सदा नु विज्ञः / संबोधिकामः कुशलचरिं चरन्तः । समाधिप्राप्तो अयु भवती विशेषः // srs_32.190 //

नो राज्यहेतोश्चरति तपो व्रतं वा नैश्वर्यमर्थास्त्रिभुवनि प्रार्थमानः / संबोधिलोलो बहुजनहिताय निष्पादयी सो इमु विरजं समाधिम् // srs_32.191 //

नो तस्य रागो जनयति जातु पीडां यो न स्त्रीलोलो सो भवति भ्रान्तचित्तः / तथापि तेन प्रकृतिप्रज्ञाय रागो लभित्व एतं विरजु समाधि शान्तम् // srs_32.192 //

नो तस्य दोषो जनयति जातु पीडां व्यापादु येनो प्रतिघमथो करेय्य / (वैद्य 210) मैत्राय तेनो निहत स दोषधातु प्रतिलभ्य एतं विरजु समाधि शान्तम् // srs_32.193 //

नो तस्य मोहो जनयति जातु पीडां प्रज्ञाय तेनो निहत स मोह अविद्या / तं ज्ञानु लब्धं वितिमिरमप्रमेयं समाधिप्राप्ते इमि गुण अप्रमेयाः // srs_32.194 //

अशुभाय रागः सतत सुनिगृहीतो मैत्र्याय दोषो निहतु सदा अशेषः / प्रज्ञाय मोहो विधमिय क्लेशजालं समाधिप्राप्तः प्रतपति सर्वलोके // srs_32.195 //

नो तस्य मिद्धं जनयति जातु पीडां सुभाविता से विविध उत्किलेशाः / अनोपलिप्तो भवति च विप्रमुक्तः समाधिप्राप्ते इमि गुण अप्रमेयाः // srs_32.196 //

नो तस्य मोहो जनयति जातु पीडां तथा हि त्यागे अभिरतु नित्यकालम् / सर्वस्वत्यागी भवति सुखस्य दाता य इमं समाधिं धारयति बोधिसत्त्वः // srs_32.197 //

स्थामेनुपेतो भवति अनोपमेयो स बलेनुपेतो भवति नित्यकालम् / नो तस्य लोके भवति समः कदाचिद् य इमं समाधिं धारयति बोधिसत्त्वः // srs_32.198 //

यदापि राजा स भवति चक्रवर्तीं मनुजानु लोके उपगत जम्बुद्वीपे / तदापि भोती बहुजनपूजनीयो विशेषप्राप्तो मतिम विशिष्टप्रज्ञः // srs_32.199 //

ये भोन्ति मुख्याः कुलरतना विशिष्टाः सुप्रभूतभोगा बहुजनस्वापतेयाः / यत्राश्व हस्ती रथवर युग्ययाना हिरण्यस्वर्णं मणीरतनं प्रभूतम् // srs_32.200 //

(वैद्य 211) ये श्राद्ध भोन्ती इह वरबुद्धज्ञाने ते जम्बुद्वीपे कुलरतनाभियुक्ताः / तत्रोपपन्नः कुलरतने विशिष्टे करोति सो ऽर्थं सुविपुल ज्ञातिसंघे // srs_32.201 //

अश्राद्ध ये वा इह कुल जम्बुद्विपे श्रद्धां स तेषां जनयति अप्रमत्तः / यं बोधिचित्ते प्रतिष्ठिति सत्त्वकाये ते बुद्ध भोन्ती जिनप्रवरः स्वयंभूः // srs_32.202 //

ते च स्पृशित्व अतुलियमग्रबोधिं चक्रं प्रवर्तेन्त्यसदृश बुद्धक्षेत्रे / ये चो विजानी इमु तद धर्मचक्रं अनुत्पत्तिधर्मे निखिल ते संप्रतिष्ठी // srs_32.203 //

सुबहुकराश्चो अमि तद बोधिसत्त्वाः सत्त्वान भोन्ति सततु ते पूजनीयाः / करोन्ति ते ऽर्थं अतुलिय नित्यकालं सत्त्वान चक्षुर्वितिमिरु ते जनेन्ति // srs_32.204 //

बहव शतसहस्राः सत्त्वकोटी अनन्ता येष कुशलमूला भोन्ति तत्र श्रुणित्वा / ते अपि प्रतिलभन्ते उत्तमं बोधिचित्तं यद जिनु अनुशासी बोधिसत्त्वं महात्मा // srs_32.205 //

अशून्यक्षेत्रा प्रमुदित भोन्ति नित्यं निरुपलेपा अमि तद बुद्ध भोन्ती / यत्र स्थिहन्ती इमि तद बोधिसत्त्वाः सत्त्वानमर्थ अपरिमितं करोन्ति // srs_32.206 //

रक्षन्ति शीलं असदृशु ब्रह्मचर्यं भावी समाधी विपुलमनन्तकल्पान् / ध्याने विमोक्षे सुनिश्रित नित्यकालं ते बोधिसत्त्वा भवि सद बुद्धपुत्राः // srs_32.207 //

ते ऋद्धिपादान् सतत् निषेवमाणा क्षेत्राणि गत्वा बहु विविधाननन्तान् / (वैद्य 212) शृण्वन्ति धर्मं सुगतवरप्रभाषं सर्वं च गृह्णी प्रतिष्ठितु धारणीये // srs_32.208 //

प्रभाषि सूत्रानपरिमिताननन्तान् ये धारणीये प्रतिष्ठितु बोधिसत्त्वाः / सत्त्वान अर्थं अपरिमितं करोन्ति ये धारणीये प्रतिष्ठितु बोधिसत्त्वाः // srs_32.209 //

च्युतोपपादं जानाति सत्त्वानामागतिं गतिम् / यादृशं तैः कृतं कर्म विपाको ऽपि च तादृशः // srs_32.210 //

कर्मणो न च संक्रान्तिरणुमात्राणि लभ्यते / ते ऽपि तेषां विजानन्ति बोधिसत्त्वा महायशाः // srs_32.211 //

शून्यता च महात्मानां विहारो भोति उत्तमः / स्थापयन्ति महायाने सत्त्वकोटीरचिन्तियाः // srs_32.212 //

न तेषामोवदन्तानां सत्त्वसंज्ञा प्रवर्तते / अप्रवृत्तिं च धर्माणां बोधिसत्त्वाः प्रकाशयी // srs_32.213 //

न प्रकाशयतां धर्माणुपलम्भः प्रवर्तते / शून्याविहारिणो भोन्ति दृढज्ञाने प्रतिष्ठिताः // srs_32.214 //

उद्दिश्येमं समाधिं च विहारं सर्वशास्तुनाम् / न तेषां वर्तते संज्ञा इस्त्रिसंज्ञा स्वभावता // srs_32.215 //

इस्त्रिसंज्ञां विभावित्वा बोधिमण्डे निषीदति / बोधिमण्डे निषिदित्वा मारसंज्ञा निवर्तते // srs_32.216 //

न चात्र पश्यते मारं मारसैन्यं च पण्डितः / न च पश्यति मारस्य तिस्रो दुहितरो ऽपि सः // srs_32.217 //

बोधिमण्डे निषण्णस्य सर्वसंज्ञा प्रहीयते / सएर्वसंज्ञाप्रहीणस्य सर्वा कम्पति मेदिनी // srs_32.218 //

सुमेरवः समुद्राश्च याव सन्ति दशा दिशे / तं च सत्त्वा विजानन्ति सर्वदिक्षु दशस्वपि // srs_32.219 //

बोधिसत्त्वस्य ऋद्ध्येयं मेदिनी संप्रकम्पिता / षड्विकारं तदा काले बुध्यतो बोधिमुत्तमाम् // srs_32.220 //

यावन्तः संस्कृता धर्मा ये च धर्मा असंस्कृताः / सर्वांस्तान् बुध्यते धर्मान् धर्मशब्देन देशितान् // srs_32.221 //

(वैद्य 213) न चात्र बुध्यते कश्चित् सिंहनादश्च वर्तते / वर्तनीयं विजानित्वा भोति बुद्धः प्रभाकरः // srs_32.222 //

प्रतीत्य धर्मा वर्तन्ते उत्पद्यन्ते प्रतीत्य च / प्रतीत्यतां यद्धर्माणां सर्वे जानन्ति ते विदुः // srs_32.223 //

विधिज्ञाः सर्वधर्मेषु शून्यताया गतिंगताः / गतिं च ते प्रजानन्ति सर्वधर्मगतिंगताः // srs_32.224 //

गतिमेतां गवेषित्वा बोधिसत्त्वो न लभ्यते / येनैषा सर्वबुद्धानां ज्ञाता गतिरचिन्तिया // srs_32.225 //

स तां गतिं गतो भोति यः सर्वां गति जानति / सर्वस्य माया उच्छिन्ना ज्ञात्वा सद्धर्मलक्षणम् // srs_32.226 //

बोधिमण्डे निषीदित्वा सिंहनादं नदी तथा / विज्ञापयी क्षेत्रकोटीरप्रमेया अचिन्तियाः // srs_32.227 //

तांश्च प्रकम्पयी सर्वा बुद्धवीरा महायशाः / यथ वैनयिकान् सत्त्वान् विनेती सत्त्वसारथिः // srs_32.228 //

स्पृशित्वा उत्तमां बोधिं बोधिमण्डात्तु उत्थितः / विनेयान् विनयेत् सत्त्वानप्रमेयानचिन्तियान् // srs_32.229 //

ततो निर्मिणि संबुद्धो अनन्तान् बुद्धनिर्मितान् / क्षेत्रकोटीसहस्राणि गच्छन्ती धर्मदेशकाः // srs_32.230 //

स्थापयन्त्यग्रबोधीये सत्त्वकोटीरचिन्तियाः / देशयन्त्युत्तमं धर्मं हितार्थं सर्वप्राणिनाम् // srs_32.231 //

ईदृशं तन्महाज्ञानं बुद्धज्ञानमचिन्तियम् / तस्माज्जनयथ च्छन्दं बोधिच्छन्दमनुत्तरम् // srs_32.232 //

जनेथ गौरवं बुद्धे धर्मे संघे गुणोत्तमे / बोधिसत्त्वान शूराणां बोधिमग्र्यां निषेवताम् // srs_32.233 //

अनोलीनेन चित्तेन सत्करोथ अतन्द्रिताः / भविष्यथ ततो बुद्धा नचिरेण प्रभाकराः // srs_32.234 //

ये च क्षेत्रसहस्रेषु बोधिसत्त्वा इहागताः / पश्यन्ति लोकप्रद्योतं धर्मं देशेन्तमुत्तमम् // srs_32.235 //

ओकिरन्ति महावीरा महारत्नेहि नायकम् / मान्दारवेहि पुष्पेहि ओकिरी बोधिकारणात् // srs_32.236 //