समाधिराजसूत्र

पुनः पुनस्तेन गवेषता च आसादितो वैद्य विदू विचक्षणः / कारुण्यतां तेन उपस्थपेत्वा प्रयुक्तु भैषज्यमिदं निषेव्यताम् // srs_9.44 //

गृहीत्व भैषज्य पृथुं वरां वरां न सेवते आतुरु येन मुच्यते / न वैद्यदोषो न च भैषजानां तस्यैव दोषो भवि आतुरस्य // srs_9.45 //

एवमिह शासनि प्रव्रजित्वा पर्यापुणित्वा बल ध्यान इन्द्रियान् / न भावनायामभियुक्त भोन्ति अयुक्तयोगीन कुतो ऽस्ति निर्वृतिः // srs_9.46 //

(वैद्य 51) स्वभावशून्याः सद सर्वधर्मा वस्तुं विभावेन्ति जिनान पुत्राः / सर्वेण सर्वं भव सर्वशून्यं प्रादेशिकी शून्यता तीर्थिकानाम् // srs_9.47 //

न विज्ञ बालेहि करोन्ति विग्रहं सत्कृत्य बालान् परिवर्जयन्ति / ममान्तिके एन्ति प्रदुष्टचित्ता न बालधर्मेहि करोति संस्तवम् // srs_9.48 //

न विज्ञ बालान करोति सेवनां विदित्व बालान स्वभावसंततिम् / कियच्चिरं बालु सुसेवितो ऽपि पुनो ऽपि ते भोन्ति अमित्रसंनिभाः // srs_9.49 //

न विज्ञ बालेष्विह विश्वसन्ति विज्ञाय बालान स्वभावधर्मताम् / स्वभावभिन्न प्रकृतीय बाला न चास्ति मित्रं हि पृथग्जनानाम् // srs_9.50 //

सहधर्मिकेनो वचनेन उक्ताः क्रोधं च दोषं च अप्रत्ययं च / प्राविष्करोन्ति इमि बालधर्मान् इममर्थु विज्ञाय न विश्वसन्ति // srs_9.51 //

बाला हि बालेहि समं समेन्ति यथा अमेध्येन अमेध्यु सार्धम् / विज्ञाः पुनर्विज्ञजनेन सार्धं समेन्ति सर्पिर्यथ सर्पिमण्डैः // srs_9.52 //

संसारदोषाण अप्रत्यवेक्षणात् कर्माण विपाकमनोतरन्तः / बुद्धान चो वाक्यमश्रद्दधानास्ते च्छेद्यभेद्यस्मि चरन्ति बालाः // srs_9.53 //

सुदुर्लभं लभ्य मनुष्यलाभं न शिल्पस्थानेषु भवन्ति कोविदाः / (वैद्य 52) दरिद्रभूतान धनं न विद्यते अजीवमानास्तद प्रव्रजन्ति // srs_9.54 //

ते प्रव्रजित्वा इह बुद्धशासने अध्युषिता भोन्तिह पात्रचीवरे / ते पापमित्रेहि परिगृहीतास्तां नाचरन्ते सुगतान शिक्षाम् // srs_9.55 //

ते आत्मनः शीलमपश्यमानाश्चित्तव्यवस्थां न लभन्ति बालाः / रात्रिंदिवं भोन्ति अयुक्तयोगा न ते जुगुप्सन्ति च पापकर्मतः // srs_9.56 //

कायेन चित्तेन असंयतानां न किंचि वाचाय स जल्पितव्यम् / सदा गवेषन्ति परस्य दोषान् अपराद्धु किं केन वा चोदयिष्ये // srs_9.57 //

आहारि अध्युषित भोन्ति बाला न चास्ति मात्रज्ञतु भोजनस्मिन् / बुद्धस्य पुण्येहि लभित्व भोजनं तस्यैव बाला अकृतज्ञ भोन्ति // srs_9.58 //

ते भोजनं स्वादुरसं प्रणीतं लब्ध्वा च भुञ्जन्ति अयुक्तयोगाः / तेषां स आहारु वधाय भोति यथ हस्तिपोतान बिसा अधौतकाः // srs_9.59 //

किं चापि विद्वान् मतिमान् विचक्षणो भुञ्जीत आहारु शुचि प्रणीतम् / न चैव अध्युषित तत्र भोति अगृघ्नु सो भुञ्जति युक्तयोगी // srs_9.60 //

किं चापि विद्वान् मतिमान् विचक्षणो आभाषते बालु कुतो हि स्वागतम् / (वैद्य 53) तथ संगृहीत्वा प्रियवद्यताय कारुण्यतां तत्र उपस्थपेति // srs_9.61 //

यो भोति बालान हितानुकम्पी तस्यैव बाला व्यसनेन तुष्टाः / एतेन दोषेण जहित्व बालान् मृगोवदेको विहरेदरण्ये // srs_9.62 //

इम ईदृशान् दोष विदित्व पण्डितो न जातु बालेहि करोति संगतिम् / विहीनप्रज्ञानुपसेवतो मे स्वर्गात्तु हानिः कुत बोधि लप्स्ये // srs_9.63 //

मैत्रीविहारी च भवन्ति पण्डिताः करुणाविहारी मुदिताविहारी / उपेक्षकाः सर्वभवेषु नित्यं समाधि भावेत्व स्पृशन्ति बोधिम् // srs_9.64 //

ते बोधि बुद्धित्व शिवामशोकां विदित्व सत्त्वान् जनव्याधिपीडितान् / कारुण्यतां तत्र उपस्थपेत्वा कथां कथेन्ति परमार्थयुक्ताम् // srs_9.65 //

ये तां विजानन्ति जिनान धर्मतामनाभिलप्यं सुगतान सत्यम् / ते धर्म श्रुत्वा इम एवरूपां लप्स्यन्ति क्षान्ति अरियां निरामिषाम् // srs_9.66 // इति श्रीसमाधिराजे गम्भीरधर्मक्षान्तिपरिवर्तो नाम नवमः ॥ 9 ॥ (वैद्य 54) 10 पुरप्रवेशपरिवर्तः ।

तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार प्रतिपत्तिसारो भविष्यामीत्येवं त्वया कुमार सदा शिक्षितव्यम् । तत् कस्य हेतोः? प्रतिपत्तिसारस्य हि कुमार बोधिसत्त्वस्य महासत्त्वस्य न दुर्लभा भवत्यनुत्तरा सम्यक्संबोधिः, किं पुनरयं समाधिः । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् - आश्चर्यं भगवन् यावत् सुभाषिता चेयं भगवता बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानामववादानुशासनी सर्वबोधिसत्त्वशिक्षा देशिता स्वाख्याता सुप्रज्ञप्ता । सर्वतथागतगोचरो ऽयं भगवन् यत्र अभूमिः सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धानां कः पुनर्वादो ऽन्यतीर्थिकानाम्? प्रतिपत्तिसाराश्च वयं भगवन् भविष्यामः अनपेक्षाः कायजीविते च भूत्वा तथागतस्यानु शिक्षिष्यामहे । तत् कस्य हेतोः? शिक्ःइतुकामाश्च वयं भगवंस्तथागतस्य, अभिसंबोद्धुकामा वयं भगवन्ननुत्तरां सम्यक्संबोधिम् । अर्थिका वयं भगवन् अनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः । विध्वंसयितुकामाश्च वयं भगवन् मारं पापीयांसम् । मोचयितुकामा वयं भगवन् सर्वसत्त्वान् सर्वभयेभ्यः सर्वदुःखेभ्यः । अधिवासयतु मे भगवान् श्वस्तने मम गृहे भक्तं भोक्तुं सार्धं बोधिसत्त्वगणेन सार्धं भिक्ःउसंघेन चानुकम्पामुपादाय । अधिवासयति स्म भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य तूःणींभावेन श्वस्तने गृहे भक्तं भोक्तुं सार्धं बोधिसत्त्वगणेन भिक्ःउसंघेन चानुकम्पामुपादाय । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवतस्तूःणींभावेनाधिवासनं विदित्वा उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्ःइणीकृत्य भगवतो ऽन्तिकात् प्राक्रामत् ॥

अथ खलु चन्दप्रभः कुमारभूतो येन राजगृहं महानगरं येन च स्वकं निवेशनं तेनोपसमक्रामत् । उपसंक्रम्य चन्द्रप्रभः स्वगृहं प्राविशत् । प्रविश्य च तामेव रात्रिं प्रभूतं प्रणीतं खादनीयं भोजनीयं स्वादनीयमभिसंस्कारयति स्म । शतरसं च भोजनं संपाद्य तस्या एव रात्र्या अत्ययेन राजगृहं महानगरं सुसिक्तं सुसंमृष्टं मुक्तकुसुमाभिकीर्णं गन्धघटिकानिर्घूपितमुच्छ्रितच्छत्रध्वजपताकं (वैद्य 55) धूपनधूपितं वितानविततमवसक्तपट्टदामकलापं सरथ्यान्तरापणमपगतपाषाणःअर्करकठल्लं विचित्रपुष्पाभिकीर्णं चन्दनचूर्णाभिकीर्णं गवाक्षतोरणनिर्यूहपञ्जरजालार्धचन्द्रसमलंकृतं चन्दनानुलिप्तमकार्षीत् । सर्वावन्तं नगरमुत्पलकुमुदपद्मपुण्डरीकाभ्यवकीर्णमकार्षीत् । स्वं च गृहं सर्वालंकारव्यूहितमकार्षीत् । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत इमानेवंरुपान् नगरव्यूहान् गृहव्यूहान् भोजनव्यूहान् समलंकृत्य राजगृहान्महानगरान्निष्क्रम्य येन गृध्रकूटपर्वतो येन भगवांस्तेनोपसमक्रामत् । उपसंक्रम्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य एकान्ते ऽस्थात् । एकान्ते स्थितः चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवतः कालमारोचयामास - कालो भगवन्, कालः सुगत, सिद्धं भक्तं यस्येदानीं कालं मन्यसे । अथ खलु भगवान् उत्थायासनात् कल्यमेव निवास्य पात्रचीवरमादाय महता भिक्षुसंघेन सार्धं परिपूर्णेन भिक्षुशतसहस्रेण संबहुलैश्च बोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः परिवृतः पुरस्कृतो ऽनेकैश्च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यशतसहस्रैः पूज्यमानो ऽभिष्टूयमानो महता बुद्धानुभावेन महता बुद्धप्रातिहार्येण महता बुद्धेर्यापथेन रश्मिकोटिनियुतशतसहस्रैर्निश्चरद्भिर्नानातूर्यशतसहस्रैः पुष्पगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरैः प्रवर्षद्भिर्येन राजगृहं महानगरं तेनोपसंक्रामति स्म । चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य निवेशने प्रक्षिप्तश्च भगवता दक्षिणश्चक्ररत्नसमलंकृतः अपरिमितकुशलसंचितपादरत्न इन्द्रकीले, अथ तावदेव तस्मिन् महानगरे अनेकानि आश्चर्याद्भुतानि प्रातिहार्याणि संदृश्यन्ते स्म । इयमत्र धर्मता । तत्रेदमुच्यते -

पुरवर प्रविशन्ति नायकस्मिन् चरणवरु स्थपितश्च इन्द्रकीले / चलति वसुमती शिरीय तस्य प्रमुदित भोन्ति पुरोत्तमस्मि सत्त्वाः // srs_10.1 //

ये नरः क्षुधिताः पिपासिता वा न भवति तेष जिघत्स तस्मि काले / अपगत भवती क्षुघा पिपासा यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.2 //

तथ पुन नर ये भवन्ति अन्धाः श्रोत्रविहीन अनाथ अल्पपुण्याः / सर्वि प्रतिलभन्ति चक्षु श्रोत्रं यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.3 //

यमविषये ये केचि भोन्ति प्रेताः सुदुःखित खेटसिंघाणकभोजनाशाः / सर्वि सुखित भोन्ति आभस्पृष्टा यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.4 //

(वैद्य 56) शैलशिखरशृङ्गपर्वताश्च तथ वरपादपशालकर्णिकाराः / सर्वि अभिनमन्ति येन बुद्धो यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.5 //

सनगरनिगमा ससागरान्ता प्रचलि वसुंधरि षड्विकार सर्वा / न भवति विहेठ कस्यपि चेह यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.6 //

मरुमनुजकुम्भाण्डराक्षसाश्च नभःस्थित तुष्ट उदग्रचित्ताः / छत्र धरिय च लोकनायकस्य परमप्रीणित जनेत्व बोधिछन्दम् // srs_10.7 //

श्रूयति च मनोज्ञ वाद्यशब्दस्तूर्यसहस्र अघट्टिता रणन्ति / प्रमुदितास्तद भोन्ति सर्वसत्त्वा यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.8 //

वृक्षशतसहस्र ओनमन्ति सर्वि प्रपुष्पित भोन्ति तस्मि काले / देवशतसहस्र अन्तरीक्षे पूज करोन्ति अमानुषी जिनस्य // srs_10.9 //

ऋषभगण तदा नदन्ति हृष्टा हयद्विरदाधिपती प्रवृद्धकायाः / मृगपतयो नदन्ति सिंहनादं यद जिनु निक्षिपतीन्द्रकीलि पादम् // srs_10.10 //

महीपतय ये केचि भूमिपाला दिशिविदिशासु च आगता भवन्ति / धरणितलि पतन्ति हृष्टचित्ता दृष्टु जिनस्य शिरीमिममेवरूपाम् // srs_10.11 //

अन्ये अभिष्टुवन्ति लोकनाथम् अपरि क्षिपन्ति जिनस्य पुष्पवृष्टिम् / (वैद्य 57) अपरि दशनखाञ्जलिं करित्वा अहो जिनु कारुणिको भणन्ति वाचम् // srs_10.12 //

केचि वर क्षिपन्ति मुक्तहारान् बहुविध आभरणान् जनेत्व प्रीतिम् / चीवर रतनान् क्षिपन्ति अन्ये अतुलियु अग्रु जिनत्व बोधिचित्तम् // srs_10.13 //

केचि वर क्षिपन्ति हेमजालं अपरि पुनर्मुखफुल्लकं क्षिपन्ति / केचि वर क्षिपन्ति हेमनिष्कांस्तथ अपरे परिहारकान् क्षिपन्ति // srs_10.14 //

कटकवर क्षिपन्ति केचि तत्र अपरि केयूर क्षिपन्ति रत्नचित्रान् / अम्बर कुसुमान् क्षिपन्ति अन्ये चित्त जनेत्व ऽसियां वयं पि बुद्धाःऽ // srs_10.15 //

अपरि नरः क्षिपन्ति हेमचित्रांस्तथ मणिसूत्रवरान् प्रसन्नचित्ताः / केचि च रतनजालकं क्षिपन्ति द्वारि यदा स्थितु भोति लोकनाथः // srs_10.16 //

परमदुःखित ये भवन्ति सत्त्वा बहुविधुपद्रुवु शोकशल्य प्राप्ताः / सर्वि सुखसमर्पिता भवन्ति पुरुषवरस्य शिरीय नायकस्य // srs_10.17 //

परभृतशुकसारिकामयूरास्तथपि च सारसचाषहंसक्रौञ्चाः / सर्वि द्विजगणा नभे स्थिहित्वा परममनोज्ञरुतानि व्याहरन्ति // srs_10.18 //

प्रमुदित तद भोन्ति पक्षिसंघा मधुरमनोज्ञरुतं प्रमुञ्चमानाः / रागु तथ समेन्ति दोषमोहं ये च शृणन्ति मनोज्ञ पक्षिशब्दान् // srs_10.19 //

(वैद्य 58) श्रुणिय रञ्जनीय सत्त्वकोट्यः सर्वि च लभन्ति क्षान्तिमानुलोमाम् / तांश्च सुगत व्याकरोति सर्वान् भविष्यथ यूय जिना अनागताश्च // srs_10.20 //

न भवति किलेशु तस्मि काले सर्वि सगौरव भोन्ति धर्मराजे / अपगतभयदोषमोहजालाः प्रणिपतिताः सुगतमभिष्टुवन्तः // srs_10.21 //

पश्यिय तद रूप नायकस्य स्पृह जनयन्ति वरस्मि बुद्धज्ञाने / कद वय लभे ज्ञानमेवरूपम् आशयु ज्ञात्व जिनो ऽस्य व्याकरोति // srs_10.22 //

रश्मि शतसहस्र निश्चरन्ति एकैकतः सुगतस्य रोमकूपात् / तदुत्तरि यथ गङ्गवालिका वा न पि च निमित्तु गृहीतु शक्यु तासाम् // srs_10.23 //

सूर्यप्रभ न भान्तिं तस्मि काले न पि मणि नाग्नि न सर्वदेवतानाम् / सर्वि प्रभ न भान्ति तस्मि काले यद प्रविशन्त पुरं विभाति बुद्धः // srs_10.24 //

पद्मशतसहस्र प्रादुर्भूता धरणितु कोटिसहस्रपत्र शुद्धाः / यत्र दशबलः स्थपेति पादं मार्ग गतः सुगतो महागणेन // srs_10.25 //

अशुचि कलिमला न भोन्ति तस्मि काले नगरवरं प्रविशन्ति नायकस्मिन् / नगरु सुरभि सर्वि धूपनेन गन्ध मनोज्ञ प्रवायते समन्तात् // srs_10.26 //

वीथि नगरि तद भोति सर्वा अपगतलोष्टकठल्ल सिक्त गन्धैः / (वैद्य 59) पुण्य दशलबस्य एवरूपा विविध विकीर्ण भवन्ति मुक्तपुष्पाः // srs_10.27 //

यक्ष शतसहस्र रौद्रचित्ताः कनकनिभं द्विपदेन्द्रु दृष्ट्व बुद्धम् / जनयि विपुलु नायकस्मि प्रेमं शरणमुपेति च बुद्धधर्मसंघान् // srs_10.28 //

ये च देवशतसहस्र कोटियो वा उपगत सर्वि नरेन्द्रदर्शनाय / वर्षति सुगतस्य पुष्पवर्षं गगनतले च स्थिहन्ति मुक्तपुष्पाः // srs_10.29 //

ये मनुज क्षिपी जिनस्य पुष्पं गगनतले भवतीति पुष्पछत्रम् / ये पुन कुसुमान् क्षिपन्ति देवा धरणितले स्तृत भोन्ति दिव्यपुष्पाः // srs_10.30 //

न भवति कदाचि दृष्ट्व तृप्ती देवमनुष्यकुभाण्डराक्षसानाम् / यद दशबलु दृष्ट्व लोकनाथं प्रमुदित भोन्ति उदग्रकल्यचित्ताः // srs_10.31 //

न मनसि तद भोन्ति दिव्यपुष्पा न च पुन विस्मयु जायते च तत्र / यद पुरुषवरस्य कायु दृष्ट्वा तुष्ट भवन्ति उदग्र सर्वसत्त्वाः // srs_10.32 //

ब्रह्म दशबलस्य दक्षिणेनो तथ पुन वामतु शक्र देवराजा / गगनतलगता अनल्प देवकोट्यः पुरुषवरस्य जनेन्ति चित्रिकारम् // srs_10.33 //

परिवृत जिनु देवदानवेहि मरुमनुजान शिरिं ग्रसित्व सर्वाम् / धरणि क्रमतलेहि चित्रयन्तो प्रविशि पुरं भगवान्निमन्त्रणाय // srs_10.34 //

(वैद्य 60) कुसुमित अनुव्यञ्जनेहि काये यथ गगनं परिपूर्ण तारकेहि / प्रतपति स्थितु राजमार्गि बुद्धश्चन्द्रो नभःस्थ यथैव पूर्णिमास्याम् // srs_10.35 //

मणिरतनु यथा विशुद्धु श्रेष्ठं व्यपगतदोषमलं प्रभासमानम् / दिशि विदिशि प्रमुञ्चि आभ शुद्धां तथ जिनु भासति सर्वलोकधातुम् // srs_10.36 //

परिवृतु जिनु देवदानवेहि प्रविशति राजगृहं नराण श्रेष्ठः / धरणि क्रमतलेहि चित्रयन्तो प्रविशति चन्द्रप्रभस्य गेहि बुद्धः // srs_10.37 //

पुरुवरु समलंकृतं समन्ताद् बहु ध्वज कोटिसहस्र उच्छितात्र / गन्धवरविलिप्त सर्वभूमी सुमनःप्रकीर्ण तथैव वार्षिकारम् // srs_10.38 //

यद सुगतु कथां कथेति नाथो वीथिगतो मनुजान् कृपायमानः / निर्मितु जिनु तत्र निर्मिणित्वा वितरति तेषु प्रणीत बुद्धधर्मान् // srs_10.39 //

दशनियुत जिनान निर्मितान कनकनिभा अभिरूप दर्शनीया / परिवृतु जिनु बुद्धु निर्मितेहि वितरति शून्यत शान्त बुद्धबोधिम् // srs_10.40 //

प्राणिशतसहस्र तं श्रुणित्वा प्रणिदधि चित्तु वराग्रबुद्धज्ञाने / कद वय लभि ज्ञानमेवरूपं आशयु ज्ञात्व जिनो ऽस्य व्याकरोति // srs_10.41 //

केचि स्पृह जनेन्ति तत्र काले परम अचिन्तिय लब्ध तेहि लाभाः / (वैद्य 61) येहि जिनु निमन्त्रितो नरेन्द्रो न च पर्यन्त स तेषु दक्षिणायाः // srs_10.42 //

केचि पुनरुपपादयि सुचित्तं श्वो वय कारुणिकं निमन्त्रयामः / हितकरमनुकम्पकं प्रजानां यस्य सुदुर्लभु दर्शनं भवेषु // srs_10.43 //

केचि स्थित निर्यूहखोटके हि सुभगु विभूषितगात्र प्रेमणीयाः / दिव्य दशबलस्य मुक्तपुष्पाण्यवकिरते ऽग्रु जनित्व बोधिचित्तम् // srs_10.44 //

सुरुचिर वर चम्पकस्य मालां तथ अतिमुक्तक गन्धवर्षिकां च / अपरि पुन क्षिपन्ति पट्टदामान् परम निरुत्तरु चित्तु संजनित्वा // srs_10.45 //

केचि स्थित गृहे गृहीतपुष्पाः परमविभूषितकायु चीवरेहि / पुष्प विविधु गृहीत्व पट्टदामान् प्रवर्षि येन जिनो महानुभावः // srs_10.46 //

पदुमकुमुदोत्पलान् क्षिपन्ति केचि अपरि क्षिपन्ति विशिष्ट हेमपुष्पान् / मणिरतन क्षिपन्ति केचि तस्मिन् अपरि क्षिपन्ति च चूर्ण चन्दनस्य // srs_10.47 //

अपरिमित भवन्ति अच्छरीया अतुलिय ये न च शक्यु कीर्तनाय / पुरवरु प्रविशन्ति नायकस्मिन् बहुजनकोट्य स्थिहिंसु बुद्धज्ञाने // srs_10.48 //

अबृह अतपाश्च दृष्टसत्त्याः सुदृश सुदर्शन ये च अन्य देवाः / तथ पुनरकनिष्ठ वीतरागा उपगत सर्वि नरेन्द्रदर्शनाय // srs_10.49 //

(वैद्य 62) तथ शुभमरुताश्च अप्रमेया अपरिमित शुभा उदग्रचित्ताः / शुभकृत्स्न नियुताश्च अप्रमेया उपगत पश्यितु नायकं महर्षिम् // srs_10.50 //

अपरिमितु तथाप्रमाणआभा तथ पुन देव परीत्त आभ ये च / बहु नियुत आभस्वराण तस्मिन् उपगत पश्यितु ते ऽपि लोकनाथम् // srs_10.51 //

बहव शतसहस्र पारिषद्यास्तथ पुन ब्रह्मपुरोहिताः प्रसन्नाः / बहुशत पुन ब्रह्मकायिकानां उपगत नायकदर्शनाय सर्वे // srs_10.52 //

तथ पुन परनिर्मितापि देवास्तथ निर्माणरतिश्च शुद्धसत्त्वाः / प्रमुदित तुषिताथ यामदेवा उपगत सर्वि नमस्यमान बुद्धम् // srs_10.53 //

त्रिदश अपु च शक्र देवराजा अप्सरकोटिशतैः सहागतो ऽत्र / कुसुमवर्ष संप्रवर्षमाणो उपगत बुद्धमुनीन्द्रदर्शनाय // srs_10.54 //

चतुरि चतुर्दिशासु लोकपाला वैश्रवणो धृतराष्ट्र नागराजा / विरूढकु विरूपाक्षु हृष्टचित्ता उपगत सर्वि नरेन्द्र ते स्तुवन्ता // srs_10.55 //

ऐलविल बलवन्त यक्षराजा परिवृत यक्षशतेहि प्रेमजातः / गगनतलि स्थिहित्व हृष्टचित्तः क्षिपति अनेक विचित्र पुष्पवर्षम् // srs_10.56 //

अपरि पुनरनन्त मालधारी विविध विचित्र गृहीत्व माल्यगन्धान् / (वैद्य 63) सर्वि सपरिवार हृष्टचित्ताः पुरुषवरस्य करोन्ति तत्र पूजाम् // srs_10.57 //

बहव शत करोटपाणि यक्षा अपि च सुभूषि तेष यक्षकन्याः / सुमधुर सुमनोज्ञ यक्षवाद्यैस्तूर्यशतेहि करोन्ति बुद्धपूजाम् // srs_10.58 //

ललितमधुरगीतवादितस्मिन् सुकुशलैः सह किन्नरीसहस्रैः / द्रुम उपगत गन्धमादनातो जिनवरु पूजितु किन्नराण राज्ञा // srs_10.59 //

शंबर बल वेमचित्र राहु दानवकन्य सहस्रपारिवाराः / असुरगण महर्द्धिकाश्च अन्ये उपगत ते रतनानि वर्षमाणाः // srs_10.60 //

शतनियुत अनन्त राक्षसानां राक्षसकोटिशतैरुपास्यमानाः । पृथु विविध विचित्र मुक्तपुष्पान् पुरुषवरस्य क्षिपन्ति गौरवेण ॥61 ॥

तथपि च अनवतप्तु नागराजा परमसुशिक्षिताश्च नागकन्याः / तूर्यशतसहस्र नादयन्त्यो उपगत पूजन तत्र लोकनाथम् // srs_10.62 //

पञ्चशत अनवतप्तु पुत्रा विपुलु अनुत्तरु ज्ञान प्रार्थयन्तः / स्वजनपरिवृता उदग्र भूत्वा उपगत पूजयितुं स्वयं स्वयंभूम् // srs_10.63 //

तथपि च अपलालु नागराजा पुरुषवरस्य कृताञ्जलिः प्रणम्य / (वैद्य 64) वर रुचिर गृहीत्व नागपुष्पान् स्थित गगने मुनिराज सत्करोन्तः // srs_10.64 //

तथपि च मुचिलिन्द नागराजा प्रीतमनाः परितुष्ट हर्षजातः / विविध रत्नमौक्तिकं गृहीत्वा उपगमि नायकु अभिकिरन्तु तत्र // srs_10.65 //

तथपि च कालिको ऽपि नागराजा उपगतु मुखु तथागतस्य हृष्टचित्तः / वर रूचिर गृहीत्व रत्नदामान् पुरुषवरस्य पूज करित्व श्रेष्ठाम् // srs_10.66 //

सो ऽपि परम गौरवं जनित्वा अनुस्मरमाणु गुणांस्तथागतस्य / स्वजनपरिवृतः सनागसंघो बहुविधु भाषति वर्ण नायकस्य // srs_10.67 //

नन्दु तथा उपनन्दु नागराजा तथ पुनस्तक्षक कृष्णगौतमौ च / उपगत जिनु ते नमस्यमानाः प्रणिपतिताः सुगतस्य पादयोर्हि // srs_10.68 //

उपगत एलपत्रु नागराजा परिवृत नागशतेहि रोचमानः / मुनिवर जिनु काश्यपं स्मरन्तो स्वक उपपत्ति अपश्यि अक्षणेषु // srs_10.69 //

अहो अहु पुरि आसि काङ्क्षप्राप्तो मयि पुरि च्छिन्नु परित्तमेलपत्रम् / सो अहु उपपन्नु अक्षणस्मिन् न सुकरु धर्म विजानितुं जिनस्य // srs_10.70 //

क्षिप्र अहु जहित्व नागयोनिं परम जुगुप्सितमेतु जन्तुकायम् / (वैद्य 65) धर्ममहु विजानि शान्तिभावं पुरुषवरेण य ज्ञातु बोधिमण्डे // srs_10.71 //

सागर अहिराजचक्रवर्ती परिवृतु नागत्रिकोटिसहस्रैः / वरुण मनस्वी गृहीत्व मुक्ताहारान् उपगतु ते भगवन्तु पूजनाय // srs_10.72 //

क्षिप्त शिल जिनस्य तत्र येनो गगनस्थितेन गृहीत्व तस्मि काले / राजगृहि स किम्पिलो ऽपि यक्षः पुरतः स्थितः सुगतस्य गौरवेण // srs_10.73 //

अलकवती समग्र राजधानी शून्य अभूषि न तत्र कश्चि यक्षः / सर्वि क्रिय करित्व अन्यमन्यं उपगत पश्यितु सर्वलोकनाथम् // srs_10.74 //

तथपि च खरकर्ण सूचिरोमा आटविकस्तथ यक्ष भेषकश्च / हैमवत शतगिरिश्च यक्ष उपगत गर्दभको जिनं स्वयंभूम् // srs_10.75 //

इन्द्रकेतु विकटश्च सुरूपो वक्कुलु पञ्चिकु शाक्य प्रवृद्धो / एते परे ऽपि च यक्षेन्द्र सहस्ता उपगत धूपघटं परिगृह्य // srs_10.76 //

विकृत बहु दुःसंस्थितात्मभावा विगलितआभरणा अनेकरूपाः / बहव शतसहस्र तस्मि काले उपगत तत्र गृहीत्व यक्ष पुष्पान् // srs_10.77 //

(वैद्य 66) जलनिधि निवसन्ति ये सुपर्णा उपगत ब्राह्मणवेश निर्मिणित्वा / मुकुटधर विचित्र दर्शनीया गगनस्थिताः सुगतं नमस्यमानाः // srs_10.78 //

नगरशत ये केचि जम्बुद्वीपे वनविहरेषु य तत्र देवताश्च / सर्व नगरदेवताः समग्रा उपगत पूज करोन्त नायकस्य // srs_10.79 //

उपगत वनदेवता अनन्तास्तथपि च सर्वि य शैलदेवताश्च / तथपि च नदिदेवताः समग्रा उपगत पूज करोन्त नायकस्य // srs_10.80 //

अटविमरुषु देवताशतानि गिरिशिखरेषु य देवता समग्राः / उत्ससरतडागदेवताश्च उपगत सागरदेवताश्च बुद्धम् // srs_10.81 //

देवअसुरनागयक्षसंघा गरुडमहोरगकिन्नराः कुम्भाण्डाः / तथपि च बहु प्रेतपूतनाश्चो पुरुषवरस्य करोन्ति चित्रिकारम् // srs_10.82 //

ते ऽपि च जिनवरे करित्व पूजां नगरवरं प्रविशन्ति नायकस्मिन् / देव असुरनागयक्षराजा । सततमतृप्त भवन्ति दर्शनेन // srs_10.83 //

यथ पुरिमभवेषु लोकनाथः पुरिमजिनेषु अकार्षि पूज श्रेष्ठाम् / पुण्यफलविपाक एवरूपो न च जनु तृप्तु नरेन्द्र पश्यमानः // srs_10.84 //

मेरु तथ सुमेरु चक्रवाला हिमगिरिस्तथ गन्धमादनश्च / (वैद्य 67) आवरणा न ते जिनस्य भोन्ति आभ यदा जिनु मुञ्चि बुद्धक्षेत्रे // srs_10.85 //

ये च इह समुद्र बुद्धक्षेत्रे ते ऽपि महीय समास्तदा भवन्ति / सर्वमिमु समन्तु बुद्धक्षेत्रं समु भवती कुसुमेहि संप्रकीर्णम् // srs_10.86 //

रश्मि शतसहस्र अप्रमेया अवकिरि पादतलेहि धर्मराजा / सर्वि निरय शीतला भवन्ति धर्मदुःख उपनीत सुखं च वेदयन्ति // srs_10.87 //

धर्म दशबल संप्रभाषि तत्रो मरुमनुजान विशुद्ध भोति चक्षुः / प्राणि शतसहस्र अप्रमेया नियत भवन्ति च सर्वि बुद्धज्ञाने // srs_10.88 //

बहु इमि सुगतस्य प्रतिहार्या न सुकरु वक्तु च कल्पकोटियेभिः / पुरवर प्रविशन्ति नायकस्मिन् प्रमुदित सर्व जगज्जिनप्रवेशे // srs_10.89 //

इमि गुण सुगतस्य अप्रमेया नरवृषभस्य गुणाग्रपारगस्य / सर्वगुणविशेषपारगस्य शिरसि नमस्यथ बुद्धपुण्यक्षेत्रम् // srs_10.90 //

इति श्रीसमाधिराजे पुरप्रवेशपरिवर्तो नाम दशमः ॥

(वैद्य 68) 11 सूत्रधारणपरिवर्तः ।

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य निविशनरथ्यामवगाहमानश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य निवेशनं प्रविष्टो ऽभूत् । प्रविश्य च न्यषीदत् प्रज्ञप्त एवासने । यथार्हे चासने बोधिसत्त्वसंघो भिक्षुसंघश्च निषण्णो ऽभूत् । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तं बोधिसत्त्वसंघं भिक्षुसंघं च निषण्णं विदित्वा स्वयमेव शतरसेन भोजनेन प्रणीतेन प्रभूतेन खादनीयेन भोजनीयेन लेह्येन चोष्येण पेयेन भगवन्तं संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तमपनीतधौतपाणिं विदित्वा दिव्येन नवनवतिकोटीशतसहस्रमूल्येन दूष्ययुगेन भगवन्तमभिच्छादयामास । तेषां च बोधिसत्त्वानां भिक्षुसंघस्य च प्रत्येकं प्रत्येकं त्रिचीवरमदातू ॥

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत एकांसमुत्तरासङ्ग कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तं गाथाभिगीतेन प्रश्नं परिपृच्छति स्म -

कथं चरन्तो विदु बोधिसत्त्वः स्वभावु धर्माण सदा प्रजानते / कथं क्रियामाचरते विचक्षणः क्रियामाचरते भोतारु वदाहि नायक // srs_11.1 //

कथं च जातिस्मरु भोति नायक न चापि गर्भे उपपद्यते कथम् / कथं परीवारु भवेदभेद्य प्रतिभानु भोतीह कथमनन्तकम् // srs_11.2 //

सर्वेष सत्त्वान चरिं प्रजानसे सर्वेषु धर्मेषु ति ज्ञानु वर्तते / अनाभिभूता द्विपदानमुत्तमा पृच्छामि प्रश्नं मम व्याकरोहि // srs_11.3 //

स्वभाव धर्माणमभावु जानसे अनाभिलप्यां गिर संप्रभाषसे / सिंहेन वा धर्षित सर्व क्रोष्टका स्तथैव बुद्धेनिह अन्यतीर्थिकाः // srs_11.4 //

(वैद्य 69) सर्वेष सत्त्वान चरिं प्रजानसे सर्वेषु धर्मेषु ज्ञानानुवर्तते / असङ्गज्ञानी परिशुद्धगोचरा तं व्याकरोहि मम धर्मस्वामी // srs_11.5 //

अतीतु जानासि तथा अनागतं यच्च इहा वर्तति प्रत्युत्पन्नम् / त्रियध्वज्ञानं ति असङ्गु वर्तते तेनाहु पृच्छामिह शाक्यसिंहम् // srs_11.6 //

त्रियध्वयुक्तान जिनान धर्मता त्वं धर्मतां जानसि धर्मराज / धर्मस्वभावकुशलः स्वयंभूस्तेनाहु पृच्छामिह ज्ञानसागरम् // srs_11.7 //

यत् किंचि धर्मं स्खलितं न ते ऽस्ति ततो ति चित्तं निखिलं प्रहीणम् / प्रहीण ग्रन्था खिलमोहसादका देशेहि मे बोधिचरिं नरेन्द्र // srs_11.8 //

यल्लक्षणा धर्म जिनेन बुद्धास्तल्लक्षणं धर्म मम प्रकाशय / यल्लक्षणं धर्ममहं विदित्वा तल्लक्षणं बोधि चरिष्यि चारिकाम् // srs_11.9 //

विलक्षणां सत्त्वचरीमनन्तां कथं चरन्तश्चरिमोतरन्ति / चरीप्रवेशं मम देशय स्वयं श्रुत्वा च सत्त्वान चरिं प्रजानियाम् // srs_11.10 //

विलक्षणं धर्मस्वभावलक्षणं स्वभावशून्यं प्रकृतीविविक्तम् / प्रत्यक्ष भोन्ति कथ बोधिसत्त्वः प्रकाशयस्व मम बुद्धनेत्रीम् // srs_11.11 //

सर्वेषु धर्मेष्विह पारमिंगताः सर्वेषु निर्देशपदेषु शिक्षिताः / (वैद्य 70) निःसंशयी संशयकाङ्क्षक्षछेदके प्रकाशयाही मम बुद्धबोधिम् // srs_11.12 //

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य चेतसैव चेतःपरिवितर्कमाज्ञाथ चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्मएकधर्मेण कुमार समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः एतान् गुणान् प्रतिलभते, क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते । कतमेनैकेन धर्मेण इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्माणां स्वभावं यथाभूतं प्रजानाति?कथं च कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्माणां स्वभावं जानाति? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधर्माननामकान् नामापगतान् प्रजानाति । घोषापगतान् वाक्पथापगतान् अक्षरापगतान् उत्पादापगतान् निरोधापगतान् हेतुविलक्षणान् प्रत्ययविलक्षणान् विपाकलक्षणानारम्भणलक्षणान् विवेकलक्षणान् एकलक्षणान् यदुतालक्षणान् निमित्तापगतान् अचिन्त्यांश्चिन्तापगतान् मनोपगतान् सर्वधर्मान् यथाभूतं प्रजानाति । अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

एकु निर्देश धर्माणां सर्वधर्मा अलक्षणाः / देशिता वरप्रज्ञेन यथाभूतं प्रजानता // srs_11.13 //

य एवं धर्मनिर्देशं बोधिसत्त्वः प्रजानति / न तस्य भोति विष्ठानं सूत्रकोट्या प्रभाषतः // srs_11.14 //

अधिष्ठितो नायको हि भूतकोटीं प्रजानति / प्रजानाति च तां कोटीं न चात्रो किंचि भाषितम् // srs_11.15 //

एकेन सर्वं जानाति सर्वमेकन पश्यति / कियद् बहुं पु भाषित्वा न तस्योत्पद्यते महः // srs_11.16 //

तथास्य चित्तं निध्याप्तं सर्वधर्मा अनामकाः / शिक्षितो नामनिर्देशे भूतां वाचं प्रभाषते // srs_11.17 //

शृणोति घोषं यं कंचित् पूर्वान्तं तस्य जानति / ज्ञात्वा घोषस्य पूर्वान्तं घोषेण ह्रियते न सः // srs_11.18 //

यथा घोषस्य पूर्वान्तं एवं धर्माण लक्षणम् / एवं धर्मान् प्रजानन्तो न गर्भेषूपपद्यते // srs_11.19 //

अजातिः सर्वधर्माणामनुत्पत्तिं प्रजानति / प्रजानन् जातिनिर्देशं भवेज्जातिस्मरः सदा // srs_11.20 //

यदा जातिस्मरो भोति तदा च चरते क्रियाम् / क्रियामोतरमाणस्य परिवारो न भिद्यते // srs_11.21 //

(वैद्य 71) यं एवं शून्यकान् धर्मान् बोधिसत्त्वः प्रजानति / न तस्य किंचिदज्ञातमेषा कोटिरकिंचना // srs_11.22 //

अकिंचनायां कोट्यां हि किंचिद् बालैर्विकल्पितम् / येन ते कल्पकोटीयः संसरन्ति पुनः पुनः // srs_11.23 //

सचेत्ते कल्प जानीयुर्यथा जानति नायकः / न तेषां दुःखु जायेत नापि गच्छेयु दुर्गतिम् // srs_11.24 //

एवं पृथग्जनाः सर्वे अजानन्त इमं नयम् / क्षिपन्ति ईदृशान् धर्मान् यत्र दुःखं निरुध्यते // srs_11.25 //

अलब्धिः सर्वधर्माणां धर्मसंज्ञा प्रवर्तते / सा एवंजातिका संज्ञा संज्ञामेव विजानथ // srs_11.26 //

विजानना च संज्ञा च बालैरेतद्विकल्पितम् / प्रकल्पितेषु धर्मेषु नात्र मुह्यन्ति पण्डिताः // srs_11.27 //

पण्डितानामियं भूमिर्बालानां नात्र गोचरः / गोचरो बुद्धपुत्राणां शून्या धर्मा अनाविलाः // srs_11.28 //

बोधिसत्त्वानामियं भूमिर्बुद्धपुत्रचरी इयम् / बुद्धधर्माणलंकारो देशिता शान्त शून्यता // srs_11.29 //

यदा च बोधिसत्त्वानां प्रहीणा भोति वासना / न ते ह्रियन्ति रूपेहि बुद्धगोत्रस्मि ते स्थिताः // srs_11.30 //

अस्थान सर्वधर्माणां स्थानमेषां न विद्यते / य एवं स्थान जानाति बोधिस्तस्य न दुर्लभा // srs_11.31 //

दानं शीलं श्रुतं क्षान्तिं सेवित्वा मित्र भद्रकान् / इमां क्रियां विजानन्तः क्षिप्रं बोधिं स बुध्यते // srs_11.32 //

देवाथ नागाः सद सत्करोन्ति गन्धर्व यक्षा असुरा महोरगाः / सर्वे च राजान सुपर्णि किन्नरा निशाचराश्चास्य करोन्ति पूजाम् // srs_11.33 //

यशो ऽस्य भाषन्ति च बुद्धकोटियो बहुकल्पकोट्यो ऽपि अधिष्ठिहन्तः / (वैद्य 72) धर्म प्रकाशन्तिय भोति वर्णो न शक्यु पर्यन्तु क्षपेतु तस्य // srs_11.34 //

यः शून्यतां जानति बोधिसत्त्वः करोति सो ऽर्थं बहुप्राणिकोटिनाम् / देशेति धर्मं पर्यायसूत्रतो श्रुत्वास्य प्रेम जनयन्ति गौरवम् // srs_11.35 //

ज्ञानं च तेषां विपुलं प्रवर्तते येनेति पश्यन्ति नरोत्तमान् जिनान् / क्षेत्रे च पश्यन्ति वियूह शोभनं धर्मं च देशेन्ति ते लोकनाथाः // srs_11.36 //

मायोपमान् जानथ सर्वधर्मान् यथान्तरीक्षं प्रकृतीय शून्यम् / प्रकृतिं पि सो जानति तेष तादृशीमेवं चरन्तो न कहिंचि सज्जति // srs_11.37 //

ज्ञानेनासङ्गेन करोति सो ऽर्थं लोके चरन्तो वरबोधिचारिकाम् / ज्ञानेन ते वीक्षिय सर्वधर्मान् प्रेषेन्ति ते निर्मित अन्यक्षेत्रान् // srs_11.38 //

ते बुद्धकृत्यं करियाण निर्मिता प्रकृतीय गच्छन्ति यथैव धर्मताम् / यथाभिप्रायं च लभन्ति ते ऽर्थं ये बोधिचित्तस्मि नराः प्रतिष्ठिताः // srs_11.39 //

स भोति बुद्धान् सदा कृतज्ञो यो बुद्धवंशस्य स्थितीय युज्यते / विरोचमानेन समुच्छ्रयेण द्वात्रिंश काये ऽस्य भवन्ति लक्षणाः // srs_11.40 //

अन्याननन्तान् बहु आनुशंसान् श्रेष्ठं समाधौ चरमाणु लप्स्यते / महाबलो भोति सदा अकम्पियो राजान् तस्यो न सहन्ति तेजः // srs_11.41 //

(वैद्य 73) प्रासादिको भोति महाभिषट्कः पुण्येन तेजेन शिरीय चोद्गतः / देवापि नो तस्य सहन्ति तेजो यो बुद्धधर्मेषु चरेय पण्डितः // srs_11.42 //

मित्रं स भोति सद सर्वप्राणिनां यो बोधिचित्तस्मि दृढं प्रतिष्ठितः / न चान्धकारो ऽस्य कदाचि भोति प्रकाशयन्तस्मि स बुद्धबोधिम् // srs_11.43 //

अपगतगिरवाक्पथा अनभिलप्या यथ गगनं तथ ताः स्वभावधर्माः / इम गति परमां विजानमानो तथ तु भवति प्रतिभानु अक्षयं से // srs_11.44 //

सूत्रशतसहस्र भाषमाणः सूक्ष्म प्रजानति पूर्विकां स कोटिम् / सद विदु भवती असङ्गवाक्यः सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.45 //

नयशतकुशलश्च नित्यु भोति बहुविधघोषनिरुक्तिकोविदश्च / कर्मफलविभक्ति निश्चिताश्चो भोन्ति विशिष्ट विशेष एवरूपाः // srs_11.46 //

अविकलवेशधारी भोति दशबलआत्मज पण्डितो महात्मा / सद स्भृति परिशुद्ध तस्य भोति सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.47 //

न श्रुणति अमनोज्ञ शब्द जातु श्रुणति प्रणीत मनापु नित्य शब्दान् / सद भवति मनोज्ञ तस्य वाचा सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.48 //

स्मृतिमतिगतिप्रज्ञवन्तु भोति तथपि च चित्तमनाविलं प्रसन्नम् / (वैद्य 74) सूत्रशतसहस्रु भाषते अनेकान् सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.49 //

अक्षरपदप्रभेदकोविदश्चो रुत बहु जानति नैक अन्यमन्ये / अर्थकुशल भोति व्यञ्जनो च इम गुण धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.50 //

देवमनुजनागराक्षसानाम् असुरमहोरगकिन्नराण नित्यम् / तेष सद प्रिय मनाप भोति सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.51 //

भूतगणपिशाचराक्षसाश्चो परमसुदारुण ये च मांसभक्षाः / ते ऽस्य भयु न जातु संजनेन्ति सुसुखुम धर्मस्वभावु जानमानः // srs_11.52 //

विपुल कथं श्रुणित्व पण्डितानां विपुल प्रजायति रोमहर्ष तेषाम् / विपुल तद जनेन्ति बुद्धप्रेमं विपुल अचिन्तियु तेषु भोति अर्थः // srs_11.53 //

पुण्यबल न शक्यु तेष वक्तुं बहुमपि कल्पसहस्र भाषमाणैः / अपरिमित अनन्त अप्रमेय इमु सुगतान धरेत्व धर्मगञ्जम् // srs_11.54 //

सर्व जिन अतीत पूजितास्ते अपरिमिता य अनागताश्च बुद्धाः / दशसु दिशासु ये स्थिताश्च बुद्धा इम वर शान्त समाधि धारयित्वा // srs_11.55 //

यथ नरु इह कश्चि पुण्यकामो दशबल कारुणिकानुपस्थिहेय्या / अपरिमित अनन्त कल्पकोटीरपरिमितं च जनेतु प्रेम तेषु // srs_11.56 //

(वैद्य 75) द्वितीय नरु भवेत पुण्यकामो इतु परमार्थनयात्तु गाथमेकाम् / धरिय चरिमकालि वर्तमाने परिमकु पुण्यकला न भोति तस्य // srs_11.57 //

परम इयं विशिष्ट बुद्धपूजा चरिमकि दारुणि कालि वर्तमाने / चतुपदमित गाथमेकु श्रुत्वा धारयि पूजित तेन सर्वबुद्धाः // srs_11.58 //

परम सद सुलब्ध तेहि लाभा परम सुभुक्तु सदा व राष्ट्रपिण्डम् / परम दशबलस्य ज्येष्ठपुत्रा बहु जिन पूजित तेहि दीर्घरात्रम् // srs_11.59 //

अहमपि इह दृष्ट गृघ्रकूटे तथ मय व्याकृत ते ऽपि बुद्धज्ञाने / अपि च मय परीतु मैत्रक स्यां पुनरपि व्याकरणाय तस्मि काले // srs_11.60 //

तथ पुनरमितायु तेष तत्रो भाषते बुद्ध अनेक आनुशंसाम् / सर्वि इमि सुखावतीं प्रविष्टो अभिरति गत्व अक्षोभ्य पश्यि बुद्धम् // srs_11.61 //

कल्पशतसहस्र अप्रमेया न च विनिपातभयं कदाचि भोति / इमु वरु चरमाणु बोधिचर्यामनुभवति स हि नित्य सौमनस्यम् // srs_11.62 //

तस्य इमु विशिष्ट एवरूपा य इमु प्रकाशित श्रेष्ठ आनुशंसाम् / प्रतिपदमनुशिक्षमाण मह्यं पश्चिमि कालि धरेयु एत सूत्रम् // srs_11.63 // इति श्रीसमाधिराजे सूत्रधारणपरिवर्तो नामैकादशः ॥ 11 ॥ (वैद्य 76) 12 समाध्यनुशिक्षणापरिवर्तः ।

तत्र कुमार यो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वधमाणां स्वभावं प्रजानाति, तस्येमे एवंरूपा गुणानुशंसा भवन्ति - स तथागतानां भूतं गुणवर्णं भाषते । न च तथागतान् व्याख्याति असता अभूतेन । तत् कस्य हेतोः? यया धर्मतया तथागतः प्रभाव्यते, तां धर्मतां यथाभूतं प्रजानाति । अनन्तात् बुद्धगुणान् प्रजानाति । तत् कस्य हेतोः? अनन्ता हि कुमार बुद्धगुणा अचिन्त्याश्चिन्तापगताः । तेनाशक्यं चिन्तयितुं वा प्रमातुं वा । तत् कस्य हेतोः? चित्तं हि कुमार निःस्वभावमरूप्यनिदर्शनम् । इति हि कुमार यत्स्वभावं चित्तं तत्स्वभावा बुद्धगुणाः, यत्स्वभावा बुद्धगुणास्तत्स्वभावास्तथागताः, तत्स्वभावाः सर्वधर्माः । यः कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्व एवं सर्वगुणस्वभावनिर्देशं यथाभूतं प्रजानाति, अयं कुमार उच्यते बोधिसत्त्वो महासत्त्वो निध्याप्तिमानसः । निःसरणकुशलः । त्रैधातुकनिःसरणं यथाभूतं प्रजानाति । यथावदर्शी अवितथवादी अनन्यथाभाषी, यथावादी तथाकारी, अनभिनिविष्टस्त्रैधातुके त्रैधातुकसमतिक्रान्तः । समतिक्रान्तः कामभूमिं रूपभूमिं आरूप्यभूमिं क्लेशभूमिं नामभूमिं घोषभूमिम् । अक्षरपदनयकुशलः । अक्षरविभावितज्ञानः । अनभिलप्यधर्मकोविदः । अक्षरज्ञः । अक्षरकुशलः । अक्षरपदप्रभेदज्ञानकुशलः । अक्षरपदप्रभेदविस्तारज्ञानकुशलः । सर्वधर्मपदप्रभेदकुशलः । सर्वधर्मपदप्रभेदविस्तारकुशलः । सर्वधर्मव्यवस्थानज्ञानकुशलः । निश्चितया बुद्ध्या समन्वागतो ऽनभिभूतः सर्वमारैः पापीयोभिर्मारकायिकाभिश्च देवताभिः ॥

अस्मिन् खलु पुनर्धर्मपर्याये भाष्यमाणे अष्टानवतेर्नियुतानां देवमानुषिकायाः प्रजायाः पूर्वपरिकर्मकृतायाः कोटीशतसहस्रावर्ताया धारण्या अनावरणायाश्च धर्मविपश्यनायाः क्षान्तेः प्रतिलम्भो ऽभूत् । ते च सर्वे भगवता व्याकृउता अष्टाचत्वारिंशता कल्पैरसंख्येयशतसहस्रैरनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंभोत्स्यन्ते । सर्वे च अन्यान्यनामान एकायुष्प्रमाणा अन्यान्येषु बुद्धक्षेत्रेषु अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंभोत्स्यन्ते । तत्रेदमुच्यते -

यो बोधिसत्त्व मतिमान् प्राप्नोति अनुत्तरां वरां बोधिम् / अर्थे च धर्मि कुशलो चरति स धर्मस्वभावस्मि // srs_12.1 //

नाभूत् भणति वाचं बुद्धानां यादृशा गुणविशेषाः / स हि धर्मु तं जिनानां जानति शूरो विगतकङ्क्षाः // srs_12.2 //

एकार्थ सर्वधर्मान् प्रजानति च शून्यतां स एकांशम् / नानार्थु नास्ति तेषां एकार्थे शिक्षितो भवति // srs_12.3 //

(वैद्य 77) निष्कल्पानविकल्पान् अनोपलम्भांश्च जानाति मतिमान् / क्षति अक्षये ऽस्य संज्ञा प्रहीण सर्वा निरवशेषा // srs_12.4 //

न हि रूपतो दशबलान् पश्यति सो धर्मकाय नरसिंहान् / नापि लक्षणेहि तस्य प्रहीण सर्वे विपर्यासाः // srs_12.5 //

धर्मा अचिन्त्य एते चिन्तापगता स्वभाव उपशान्ताः / एवं प्रजानमानः पश्यति बुद्धान् द्विपदश्रेष्ठान् // srs_12.6 //

यथ ज्ञात्वात्मसंज्ञास्तथैव सर्वत्र प्रेषिता बुद्धिः / सर्वे च तत्स्वभावा धर्म विशुद्धा गगनकल्पाः // srs_12.7 //

न हि जात मानसे ऽस्य निःसरणं ज्ञात्व सर्वधर्माणाम् / त्रैधातुके विमुक्तिप्रणिधानु न विद्यते तस्य // srs_12.8 //

यथावदर्शि भोति अवितथवचनो ऽनन्यथाभाषी / सर्वं च तस्य वचनं निश्चरति जिनानुभावेन // srs_12.9 //

अतिक्रान्तु कामभूमिं किलेशभूमिं च रूप आरूप्यान् / धर्मेष्वसक्तमनसः प्रमुदित चरते जगहिताय // srs_12.10 //

अतिक्रान्तु नामभूमिं घोषो ज्ञान स्वभावेन चयिकः / यावच्चिरं पि भणतो न विद्यते निश्रयस्तस्य // srs_12.11 //

संज्ञाप्रचारु नास्ति दृष्टिविपर्यासु सर्वशः क्षीणः / सुनिश्चिता बुद्धिश्च ते गगनोपमधीराः // srs_12.12 //

विहार कोटीनियुता भवेयु विक्षेपणार्थ चित्तस्य / अभिभवति सर्वमारान् न चापि तेषां वशमुपैति // srs_12.13 //

सर्वि जह्यु मारजालं परिशुद्धः शीलवानपरिदाहः / ध्यानसुखस्मि निरतः प्रजानति च शून्यकं लोकम् // srs_12.14 //

लोकाश्च स्कन्ध उक्तास्तांश्चापि स शून्यकान् प्रजानति / अनुत्पादाननिरोधान् सर्वान् गगनोपमान् धर्मान् // srs_12.15 //

आत्मानं स त्यजते न चैव शिक्षां श्रुतां दशबलस्य / सो शीलपारमिं गत उपपद्यति यत्र प्रणिधेति // srs_12.16 //

विचरन्तु बुद्धक्षेत्रान् पश्यति बुद्धकोटीनियुतानि / न स्वर्गं प्रार्थयते न चापि प्रणिधानतो मुक्तः // srs_12.17 //

(वैद्य 78) न भ्रंशयति स वीर्यं मुहूर्तमात्रमपि धर्म चरमाणः / प्रशंसितश्च भोति बुद्धभिर्दशदिशे लोके // srs_12.18 //

तस्मात्तर्हि कुमार श्रुत्वा धर्मानिमान् समाधिस्मिन् / जहियान ज्ञात्रलाभं प्रकाशय महाजने धर्मम् // srs_12.19 //

य इच्छति स्वयंभूर्भवेय बुद्धो महागुणसमङ्गी / इह शिक्षित्वा कुशलो दशबलधारी भवति बुद्धः // srs_12.20 // इति श्रीसमाधिराजे समाध्यनुशिक्षणापरिवर्तो नाम द्वादशः ॥ 12 ॥ (वैद्य 79) 13 समाधिनिर्देशपरिवर्तः ।

तत्र खलु भगवान् पुनरेव चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन अनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेन समाधिनिर्देशकुशलेन भवितव्यम् । तत्र कुमार कतमः समाधिनिर्देशः?या यथावत्तता सर्वधर्माणां समता अविषमता । अकल्पना अविकल्पना । अविठपना असमुत्थापना । अनुत्पादः अनिरोधः । कल्पविकल्पपरिकल्पसमुच्छेदः । चित्तानालम्बनता । अमनसिकारः । प्रज्ञप्तिसमुच्छेदः । वितर्कविकल्पसमुच्छेदः । रागद्वेषमोहसमुच्छेदः । नान्तानन्तमनसिकारः । मनसिकारसमुच्छेदः । स्कन्धधात्वायतनस्वभावज्ञानम् । स्मृतिमतिगतिह्रीधृतिचारित्राचारगोचरप्रतिपत्तिस्थानम् । अरणाभूमिः । शान्तभूमिः । सर्वप्रपञ्चसमुच्छेदः । सर्वबोधिसत्त्वशिक्षा । सर्वतथागतगोचरः । सर्वगुणपरिनिष्पत्तिः । अयमुच्यते कुमार समाधिनिर्देशः । यत्र समाधिनिर्देशे प्रतिष्ठितो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो ऽविरहितो भवति समाधिना, अभ्रान्तचित्तश्च भवति, महाकरुणासमन्वागतो ऽप्रमेयाणां च सत्त्वानमर्थं करोति ॥

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत -

समाध्यविषमा भूमिः शान्ता सूक्ष्मा सुदुर्दृशा / सर्वसंज्ञासमुद्धातः समाधिस्तेन चोच्यते // srs_13.1 //

अकल्पश्चाविकल्पश्चाग्राह्यत्वमनिदर्शनम् / अनुपलब्धिश्चित्तस्य समाधिस्तेन चोच्यते // srs_13.2 //

समाहितो यदा भोति सर्वधर्मा न मन्यते / अमन्यना यथाभूतं समाधिरिति शब्दितः // srs_13.3 //

न धर्मे ऽस्ति रजोमात्र रजश्चापि न विद्यते / अनुपलब्धिर्धर्माणां समाधिस्तेन चोच्यते // srs_13.4 //

चित्तस्यानुपलब्धिश्च विकल्पो ह्येष चोच्यते / अविकल्पिताश्च ते धर्मा समाधिरेष जानथः // srs_13.5 //

शब्देन सूचितो ह्यर्थः स च शब्दो अवस्तुकः / प्रतिश्रुत्कोपमः शब्दो अन्तरीक्षं यथा नभः // srs_13.6 //

अस्थिता हि इमे धर्माः स्थितिरेषां न विद्यते / अस्थितिः स्थितिशब्देन स्वभावेन न लभ्यते // srs_13.7 //

च्यवते अगतीत्येवं गतिश्चासौ न विद्यते / अगतिर्गतिशब्देन समाधिर्नदितस्तथा // srs_13.8 //

(वैद्य 80) असमाहितो वुच्यति एष मन्यना समाहितो एष द्वितीय मन्यना / अमन्यमाना विचरन्ति बोधये अमन्यमाना स्पृशि बोधिमुत्तमाम् // srs_13.9 //

समविषम एष शान्तभूमिः शमथविपश्यनानिमित्त एषा / सेविय इमु शान्त बुद्धबोधिं स इह प्रयुक्त समाधिभावनायाम् // srs_13.10 //

न च पुनरियमक्षरेहि शक्यं प्रविशितु अर्थगति प्रवेशे / सर्वरुत जहित्व भाष्यघोषं भवति समाहित नो च मन्यनास्य // srs_13.11 //

यश्च इह समाधि बोधिसत्त्वो यथ- उपदिष्टु तथा स्थिहेत युक्तः / सचेदिह भवि कल्पदाहु क्षेत्रे गिरिवरमध्यगतं न तं दहे ऽग्निः // srs_13.12 //

यथ गगनु न जातु दग्धपूर्वं सुबहुकल्पशतेहि दह्यमानम् / गगनसमा अधिजानमान धर्मांस्ते न जातु दह्यति सो ऽग्निमध्ये // srs_13.13 //

सचि पुन ज्वलमान बुद्धक्षेत्रे प्रणिधि करोति समाधिये स्थिहित्वा / ज्वलनु अयु प्रशाम्यतामशेषं पृथिवी विनश्यि न चास्य अन्यथात्वम् // srs_13.14 //

ऋद्धिबलु अनन्तु तस्य भोति खगपथि गच्छति सो असज्जमानः / इमि गुण अनुभोति बोधिसत्त्वो यथ-अनुशिष्टु समाधिये स्थिहित्वा // srs_13.15 //

जायते च्यवते वापि न च जाति न च्युतिः / यस्य विजानना एषा समाध्यस्य न दुर्लभा // srs_13.16 //

(वैद्य 81) न च्युतिर्नापि चो जाति लोकनाथेन देशिता / लोकनाथं विदित्वैवं समाधिं तेन जानथ // srs_13.17 //

अनोपलिप्ता लोकेन लोकधर्मे न सज्जति / असज्जमानः कायेन बुद्धक्षेत्राणि गच्छति // srs_13.18 //

क्षेत्रेषु पश्यते नित्यं संबुद्धान् लोकनायकान् / धर्मं च शृणुते तत्र बुद्धक्षेत्रेषु भाषितम् // srs_13.19 //

न जातु तस्य अज्ञानं धर्मधातुं च भाषते / गतिज्ञः सततो धर्मे धर्मधातुमयो हि सः // srs_13.20 //

भाषतः कल्पकोट्यो ऽपि प्रतिभानं न हीयते / निर्मिणोति बहूनन्यान् बोधिसत्त्वान् विचक्षणः // srs_13.21 //

क्षेत्रातः क्षेत्र गच्छन्ति बोधिसत्त्वान निर्मिताः / सहस्रपत्रपद्मेषु पर्यङ्केन निषण्णकाः // srs_13.22 //

बुद्धबोधिं प्रकाशेन्ति धारणीसूत्रशोभनम् / अन्याश्च सूत्रकोटीयो समाधिं शान्त भावयन् // srs_13.23 //

अविवर्तिकपथे स्थापेन्ति बहून् सत्त्वानचिन्तियान् / प्रतिभानं क्षयं नैति बुद्धबोधिं प्रकाशिय // srs_13.24 //

कूटागारे हि गच्छन्ति रतनेहि विचित्रिते / ओकिरन्ति च पुष्पेहि गन्धवद्भिर्विनायकम् // srs_13.25 //

ओकिरन्ति च चूर्णेहि गन्धवन्तेहि नायकम् / कुर्वन्ति विपुलां पूजां सर्वे ते बोधिकारणात् // srs_13.26 //

अप्रमेया गुणा एते बोधिसत्त्वान तायिनाम् / निष्किलेशा यदा भोन्ति तदा ऋद्धिं लभन्ति ते // srs_13.27 //

अनुपत्तिकिलेशान अच्छाः शुद्धाः प्रभास्वराः / असंस्कृता अकोप्याश्च बोधिसत्त्वान गोचराः // srs_13.28 //

प्रशान्ता उपशान्ताश्च निष्किलेशा अनङ्गनाः / अप्रपञ्चा निष्प्रपञ्चाः प्रपञ्चसमतिक्रमाः // srs_13.29 //

अप्रचारो ऽक्षराणां च सर्वधर्माण लक्षणम् / दुर्विज्ञेयश्च घोषेण समाधिस्तेन चोच्यते // srs_13.30 //

अक्षया उपशान्ता च अनाभोगा अदर्शना / गोचरः सर्वबुद्धानां भूतकोटिरनाविला // srs_13.31 //

(वैद्य 82) सर्वबुद्धानियं शिक्षा सर्वधर्मस्वभावता / इह शिक्षित्व संबुद्धा गुणानां पारमिं गताः // srs_13.32 //

न संपारं न वापारं पूर्वान्तो न विकल्पितः / तेन ते सर्व संबुद्धा गुणानां पारमिं गताः // srs_13.33 //

अनागतानगतिकान् धर्मान् ज्ञात्वा स्वभावतः / निष्प्रपञ्चाननाभोगांस्तत्र ते पारमिं गताः // srs_13.34 // इति श्रीसमाधिराजे समाधिनिर्देशपरिवर्तस्त्रयोदशः ॥ 13 ॥ (वैद्य 83) 14 स्मितसंदर्शनपरिवर्तः ।

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् - आश्चर्यं भगवन् यावत् सुभाषितेयं भगवता तथागतेनार्हता सम्यक्संबुद्धेन सर्वधर्मस्वभावसमता सर्वबोधिसत्त्वशिक्षासमाधिनिर्देशः । यथापि नाम भगवन् दीर्घरात्रमत्र शिक्षित्वा समुदागतो ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ । प्रतिभाति च मे भगवन्, प्रतिभाति च मे सुगत । भगवानाह - प्रतिभातु ते कुमार यस्येदानीं कालं मन्यसे । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवता कृतावकाशो भगवन्तं संमुखं सारूप्याभिर्गाथाभिरभ्यष्टावीत् -

दृष्ट्वान सत्त्वान् दुखितानुपद्रुतान् रागेण दोषेण सदाभिभूतान् / चित्तं त्वयोत्पादितु बोधिकारणादू बुद्धो भवेयं ति प्रजान मोचकाः // srs_14.1 //

चीर्णो ऽसि वीर्ये बहुकल्पकोटियो दाने दमे संयमि नित्यु शिक्षितः / शीले च क्षान्तौ तथ वीर्ये ऽतन्द्रितो दानं च दत्तं विपुलमनन्तकम् // srs_14.2 //

न चो तव मानसु जातु खिन्नं हस्तांश्च पादांस्त्यजमानु जीवितम् / हिरण्यसुवर्णं तथ पुत्रदारं राज्थं च त्यक्तमनपेक्ष भूत्वा // srs_14.3 //

शीलं तवाच्छं विमलं विशुद्धम् आत्मा च त्यक्तो न च शील खण्डितम् / कायेन वाचा मनसा सुसंवृता सुदान्तचित्ता सुगता नमो ऽस्तु ते // srs_14.4 //

क्षान्तीरताः क्षान्तिपथे प्रतिष्ठिताः काये कृते खण्ड पि नैव क्रुध्यसे / क्षीरं ततः प्रस्रवि मैत्रभावना आश्चर्यभूता सुगता नमो ऽस्तु ते // srs_14.5 //

(वैद्य 84) बलैरुपेता दशभिर्बलैः स्थिता असङ्गुज्ञानी विदि सर्वधर्मान् / करुणानि लोकहितकर धर्मस्वामिन् अनुकम्पसे प्रजा इम अर्थकामः // srs_14.6 //

शून्यं ति ज्ञानं न च पुनिहास्ति सत्त्वो लोकं च दृष्ट्व तथा ति प्रनष्टमार्गम् / विबोधितास्ते प्रकृतिनिरात्मधर्मे विमुक्तिजाता न च क्वचि सा विमुक्तिः // srs_14.7 //

प्रत्यादिशं जहिय सदा प्रमत्तं जित्वा च मारं सबलमनन्तसैन्यम् / बुद्धित्व बोधि विपुलामनन्तज्ञानं दिशेहि धर्मं परम विशुद्धशान्तम् // srs_14.8 //

गगनं पतेय्या सह शशितारकेहि पृथिवी विनश्येत् सनगरशैलसंस्था / आकाशधातुरपि च सियान्यथात्वं नो चैव तुभ्यं वितथ भणेय्य वाचा // srs_14.9 //

दृष्ट्वा त्वं दुःखितान् सत्त्वानुपलम्भरताः प्रजाः / अनोपलम्भं देशेसि गम्भीरां शान्तशून्यताम् // srs_14.10 //

शिक्षितो ऽसि महावीर कल्पकोटीरचिन्तिया / अनोपलम्भशिक्षायां स्खलितं ते न विद्यते // srs_14.11 //

यादृशे शिक्षितो धर्मे तादृशं धर्मु भाषसे / अभूमिरत्र बालानां यावन्त अन्यतीर्थिकाः // srs_14.12 //

ये स्थिता आत्मसंज्ञायां ते स्खलन्ति अविद्वसु / ज्ञात्वा धर्माण नैरात्म्यं स्खलितं ते न विद्यते // srs_14.13 //

भूतवादी महावीर भूतधर्मप्रतिष्ठितः / भूते सत्ये स्थितो नाथ भूतां वाचं प्रभाषसे // srs_14.14 //

भूता ते चारिका आसीद् यथा ते प्रणिधिः कृतः / तस्य भूतस्य निष्यन्दा भूतां वाचं प्रभाषसे // srs_14.15 //

भूतचर्यासु संपन्नो भूतकोटीसुशिक्षिता / भूताशया भूतचरी भूतप्रज्ञ नमो ऽस्तु ते // srs_14.16 //

(वैद्य 85) समस्ते प्रज्ञया नास्ति ज्ञानवादि प्रभाकर / ज्ञाने विशेषतां प्राप्त ज्ञानवादि नमो ऽस्तु ते // srs_14.17 //

मित्रस्त्वं सर्वसत्त्वानां मैत्री तव सुभाविता / अप्रकम्प्यो यथा मेरुरचलः सुप्रतिष्ठितः // srs_14.18 //

गणे सुविपुले शास्तुर्गणान् संपरिकर्षसि / गभीरप्रज्ञा सुगता नदसे परिषद्गता // srs_14.19 //

सिंहनादं नदि बुद्धः सिंहविक्रान्तविक्रमः / जितास्ते तीर्थिकाः सर्वे सिंहेन क्रोष्टुका यथा // srs_14.20 //

अदान्तदमको वीर अदान्ता दमितास्त्वया / ते च मित्रा दृढा भोन्ति अभेद्या भोन्ति सुस्थिताः // srs_14.21 //

दृष्ट्वा त्वं दुःखितान् सत्त्वानात्मदृष्टिसमाश्रितान् / नैरात्म्य धर्मं देशेमि यत्र नास्ति प्रियाप्रियम् // srs_14.22 //

अशिक्षितानां बालानां कुमार्गपथचारिणाम् / मार्गं त्वं संप्रकाशेसि येन गच्छन्ति नायकाः // srs_14.23 //

ये स्थिता आत्मसंज्ञायां दुःखे ते सुप्रतिष्ठिताः / न ते जानन्ति नैरात्म्यं यत्र दुःखं न विद्यते // srs_14.24 //

अखिलितपदधर्मदेशको ऽसि स्खलितु न लभ्यति लोकनाथ / अवितथ गिर संप्रभाषसे त्वं दुःखमोक्षकरा नमस्ते नाथ // srs_14.25 //

बहुनियुतशता सहस्रकोट्यो गगनस्थिताः पृथु देवनागयक्षाः / सर्विं स्पृह जनेन्ति नायकस्मिन् भगवतु वाच श्रुणित्व अर्थयुक्ताम् // srs_14.26 //

स्निग्धमृदुमनोज्ञकालयुक्तां सुमधुर वाच प्रणीत प्रेमणीयाम् / अपरिमितस्वराङ्गसंप्रयुक्तां हितकर मोक्षकरीं बहुजनस्य // srs_14.27 //

तुरियशतसहस्र अप्रमेया सुमधुर युक्त भवेयुरेककाले / (वैद्य 86) दिव्यस्वर विशिष्ट प्रेमणीया अभिभवति सुगतस्य एकवाचा // srs_14.28 //

द्विजगणकलविङ्कमञ्जुधोषाः सुरुचिर प्रेमणीयाः सुगीतशब्दाः / शङ्खपटहभेरिवीणशब्दाः कलमपि न लभन्तिः बुद्धशब्दे // srs_14.29 //

परभृतशुकशारिकाण शब्दास्तथ पुनः क्रौञ्चमयूरकिन्नराणाम् / रुत रवित य केचि प्रेमणीयाः कलमपि बुद्धस्वरस्य नानुभोन्ति // srs_14.30 //

प्रिय मधुर मनोज्ञ प्रेमणीयाः सुमधुर शान्तगिरा प्रशंसनीयाः / सर्वि गिर प्रयुक्त एककाले गिरवर हर्षणियास्तथागतस्य // srs_14.31 //

सुरमनुजनरेन्द्रदानवानां सकलभवे त्रिभवे य अस्ति सत्त्वाः / या प्रभा अभवत् प्रभाकराणां अभिभवति सुगतस्य एकरश्मिः // srs_14.32 //

कुसुमितु सुगतस्य आत्मभावः परिवृतु विचित्रु सर्वलक्षणैः / पुण्यशतनिर्वृतु अच्छ शुद्धः प्रतपति सर्वजगे जिनस्य कायः // srs_14.33 //

शङ्खान शब्द पणवसुघोषकाणां भेरीण शब्द तथपि च किम्पलानाम् / सर्वे च शब्द सुमधुर प्रेमणीया बुद्धस्य शब्दे शतिम कलां न भोन्ति // srs_14.34 //

तूर्याण कोटिनियुतसहस्रशब्दा आस्वादनीय सुमधुर दिव्यकल्पाः / प्रामोदनीय मरुगण अप्सराणां बुद्धस्य शब्दे शतिम कलां न भोन्ति // srs_14.35 //

(वैद्य 87) क्रौञ्चा मयूर परभृत चक्रवाका हंसाः कुणाला बहुविधपक्षिसंघाः / ये ते सशब्दाः सुमधुर एककाले बुद्धस्य शब्दे शतिम कलां न भोन्ति // srs_14.36 //

नागान यक्षाण असुरमहोरगाणां देवेन्द्रब्रह्ममरुपतीनां च शब्दाः / यावन्त शब्दास्त्रिभवे मनोज्ञ कान्ता बुद्धस्वरस्य कलमपि ते न भोन्ति // srs_14.37 //

या ब्रह्मणो वा मरुपतिनश्च आभा प्रभास्वराणां मणिरतनान आभाः / सर्वा य आभा विविधमनेकरूपाः सर्वास्त एका अभिभवि बुद्धरश्मिः // srs_14.38 //

कायेन शुद्धो वचसा मनेन चैव ज्ञानेन शुद्धस्त्रिभवि अनोपलिप्तः / गुणसारराशि गुणरतनो नरेन्द्रः सर्वगुणेहि असमसमः स्वयंभूः // srs_14.39 //

एवं स्तवित्वा दशबल सत्यवादिं वाचं प्रभाषि मुदितमनः कुमारः / पूजित्व बुद्धमतुलियमप्रमेयं बुद्धो भवेय यथ इव शाक्यसिंहः // srs_14.40 //

तस्यो विदित्वा सुगतु विशिष्ट चर्यामसङ्गज्ञानी स्मितमकरोन्नरेन्द्रः / मैत्रेयु पृच्छी दशबलज्येष्ठपुत्रं कस्यार्थि एतं स्मितु कृतु नायकेन // srs_14.41 //

आकम्पिताभूद्वसुमति षड्विकारं देवाश्च नाग गगनस्थिता उदग्राः / प्रेक्षन्ति बुद्धं प्रमुदित हृष्टचित्तास्तं व्याकरोहि सुगत अनाभिभूतः // srs_14.42 //

अभूमिरस्मि भगवतु श्रावकाणां यत्र प्रवृत्तं पुरुषवरस्य ज्ञानम् / सुविशुद्धज्ञानिन्ननुपमप्रज्ञभूमि अखिला ते स्मितु कृतु जिन कस्य अर्थे // srs_14.43 //

(वैद्य 88) पृच्छमि दशबलं विनायकं शाक्यसिंह द्विपदानमुत्तमम् / ज्ञानपारमिं गतं प्रभाकरं रागद्वेषखिलमोहसादकम् // srs_14.44 //

कल्पकोटि चरितो ऽसि नायको गङ्गवालुकसमास्ततोत्तरम् / एषमाणु वरबोधिमुत्तमां कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // srs_14.45 //

हस्तपाद परिकृत्त शास्तुना पुत्रदार प्रियज्ञाति बान्धवान् / एषमाणु वरज्ञानमुत्तमं को नु हेतु स्मितदर्शने मुने // srs_14.46 //

अश्वहस्तिरथपत्तियो त्वया दासदासिमणिरत्न रूप्यकम् / नैव द्रव्यरतनं च लभ्यते यन्न त्यक्तु चरता ति चारिकाम् // srs_14.47 //

ज्ञानु श्रेष्ठु त्रिभवे ऽतिवर्तते सर्वसत्त्वचरियां प्रजानसे / धातुचित्तु अधिमुक्तिकोविदा कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // srs_14.48 //

केन पूजित नराणमुत्तमाः कस्य वार्थ विपुलो भविष्यति / को च अस्य चरियाय ग्राहकः कस्य अर्थि स्मितु दर्शितं मुने // srs_14.49 //

षड्विकार पृथिवी प्रकम्पिता पद्मकोट्य धरणीतु उत्थिताः / कोटिपत्रपरमा प्रभास्वरा हेमवर्णरुचिरा मनोरमा // srs_14.50 //

यत्रिमे स्थित जिनस्य औरसा बोधिसत्त्व परमा महर्द्धिकाः / धर्मभाणक बहू समागतास्तेष कारुणिक पृच्छि नायकम् // srs_14.51 //

(वैद्य 89) भेरिशङ्खतुणवाः सुघोषकास्तूर्य कोटिनियुताः प्रवादिताः / तेष शब्द गगनस्मि श्रूयते यादृशः सुगतघोष अचिन्तियः // srs_14.52 //

हंसक्रौञ्चकलविङ्ककोकिलाः पक्षिसंघ बहुकाः समागताः / मुञ्चि घोष परमं प्रभास्वरं बुद्धघोषकल नानुभोन्ति ते // srs_14.53 //

केन दान दम संयमः पुरे कल्पकोटि बहुका निषेविताः / केन पूजित नराण उत्तमा कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // srs_14.54 //

केन पूर्वि द्विपदेन्द्रु पृच्छितो गौरवं परमु संजनित्वन / बुद्धबोधि कथमेष लभ्यते कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // srs_14.55 //

यात्तिका दशबला अतीतकाः प्रत्युत्पन्न सुगता अनागताः / सर्व जानसि नराणमुत्तमो तेन पृच्छमि प्रजाय कारणात् // srs_14.56 //

चित्तसंतति प्रजाय जानते सर्वि प्राणिन अनन्तगोचराः / यस्य यादृशु नरस्य आशयस्तेन पृच्छमि नराणमुत्तमम् // srs_14.57 //

ये चरन्ति चरियामनुत्तमां हेतुयुक्तिविनयस्मि कोविदाः / बुद्धज्ञान कथमेतु लभ्यते एतदर्थि द्विपदेन्द्रु पृच्छिहम् // srs_14.58 //

ये हि धर्म सुखुमाः सुदुर्दृशाः शून्य शान्त अतुला अचिन्तियाः / भाविता दशबलान गोचरास्तेष अर्थ अहु पृच्छि नायकम् // srs_14.59 //

(वैद्य 90) येष मैत्रि करुणा सुभाविता सर्वप्राणिषु जगे अचिन्तिया / सत्त्वसंज्ञ न च येष वर्तते तेष अर्थि द्विपदेन्द्रु पृच्छियाम् // srs_14.60 //

येष ज्ञानमतुलमचिन्तियं तेष ग्राह्य न कदाचि विद्यते / चित्तगोचरिय पारमिं गता तेष अर्थि अहु नाथ पृच्छमि // srs_14.61 //

शीलज्ञानगुणपारमिं गता त्र्यध्वज्ञानमतुलं भिवर्तते / नैव तुभ्य स्खलितूपलभ्यते कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // srs_14.62 //

शारिपुत्र अनिरुद्ध कोलिता ये च अन्य सुगतस्य श्रावकाः / नैव तेष इह ज्ञानु वर्तते बुद्धगोचरु अयं निरूत्तरः // srs_14.63 //

सर्वधर्मवशिपारमिं गताः सर्वशिक्षचरियाय उद्गताः / संजनेत्व करुणां विनायका मुञ्च घोष परमार्थकोविदा // srs_14.64 //

ये ऽपि पूर्व बहुकल्पकोटियो एव चिन्ति द्विपदेन्द्रु पृच्छितः / भष्यमग्रु शरणं परायणं तेष अद्य फल ब्रूहि नायका // srs_14.65 //

यक्षराक्षसकुम्भाण्डगुह्यकाः प्रेक्षमाण द्विपदानमुत्तमम् / सर्वि प्राञ्जलिस्थिताः सगौरवाः श्रोतु व्याकरणमग्रपुद्गलान् // srs_14.66 //

(वैद्य 91) बोधिसत्त्व बहवो ऽद्य आगता ऋद्धिमन्त बहुक्षेत्रकोटिभिः / जेष्ठपुत्र सुगतस्य औरसाः सर्वि प्राञ्जलिस्थिताः सगौरवाः // srs_14.67 //

गन्धहस्ति पुरिमादिशा गतो ऽक्षोभ्यक्षेत्र दिशि लोकविश्रुतः / बोधिसत्त्वनयुतैः पुरस्कृतः शाक्यसिंहु द्विपदेन्द्रु पृच्छना // srs_14.68 //

सुखावतीय वरलोकधातुतो महास्थाम प्राप्त अवलोकितेश्वरः / बोधिसत्त्वनयुतैः पुरस्कृतः शाक्यसिंहु द्विपदेन्द्रु पृच्छना // srs_14.69 //

येन पूर्व बहुकल्पकोटियो अप्रमेय सुगता उपस्थिताः / सागराण सकला च वालिका एषता परम ज्ञानमुत्तमम् // srs_14.70 //

सर्वबुद्धस्तुत संप्रशंसितः सर्वधर्मगुणपारमिं गतः / सर्वलोकदिशतासु विश्रुतो मञ्जुघोष स्थितु प्राञ्जलीकृतः // srs_14.71 //

बुद्धक्षेत्रनियुतैश्चरित्वना सुदुर्लभमीदृशकान दर्शनम् / बुद्धपुत्रगुणवत् सुशिक्षिताः सर्वि प्राञ्जलिस्थिताः सगौरवाः // srs_14.72 //

नास्ति अन्य इह कश्चि भाजनं एवरूपि यथ एत सूरताः / धर्मकोषधर सर्वशास्तुनां स्निग्धभाव गिर मुञ्च नायका // srs_14.73 //

न ह्यकारणक जिना विनायका दर्शयन्ति स्मितमग्रपुद्गलाः / मुञ्च घोषवर दुन्दुभिस्वर कस्य अर्थि स्मितु एतु दर्शितम् // srs_14.74 //

(वैद्य 92) हंसकोकिलमयूरसारसा मेघनाद वृषभाः प्रगर्जिताः / दिव्यवाद्यमधुराः प्रवादिता व्याकरोहि गिर सत्त्वमोचनी // srs_14.75 //

मैत्रसंजननि प्रेमवर्धनी ज्ञानदर्शनि अविद्यरिञ्चनी / अर्थतीरणि प्रज्ञाविवर्धनी कल्पकोटिनियुता विशोधनी // srs_14.73 //

विनिश्चितभावविभावितदुःखनिरोधपदार्थनिदर्शनी / सर्वकुतीर्थकवादध्वंसनी शून्य निसत्त्व निजीव विभावनि // srs_14.77 //

पुण्यसहस्रशतेहि अलंकृतः बुद्धसहस्रशतेहि चरित्विह / देवसहस्रशतेहि सुसंस्तुतः ब्रह्मसहस्रशतेहि नमस्कृतः // srs_14.78 //

राक्षसयक्षकुम्भाण्डप्रसादनि नागसुपर्णमहोरगमोचनि / नित्यमसक्तप्रयुक्तौदीरणि कर्मफलेहि शुभेहि समुद्गतः // srs_14.79 //

ये च केचि जिनाः परिनिर्वृता ये च अनागत ये च अवस्थिताः / सर्वि प्रजानसि सङ्गु न ते ऽस्तीति सर्वगुणेहि समुद्गत नायक // srs_14.80 //

भूतधरा ससमुद्रपर्वत सर्वि मही षड्विकार प्रकम्पिता / देवगणा नभि पुष्प क्षिपन्ति च दिव्यु प्रवायति गन्धु मनोरमु // srs_14.81 //

हतरागदोषतिमिरा निखिला परिशुद्धशील परिशुद्धमनाः / (वैद्य 93) प्रशान्त शून्य अनिमित्तरता नरसिंहनादु नद कारुणिका // srs_14.82 //

प्रतिभानवन्त सुविशालयशा सुसमाप्तप्रज्ञ तथज्ञान जिना / तव लोकि नास्ति समु कारुणिका भण कस्यु अर्थि स्मितु दर्शयसे // srs_14.83 //

कलविङ्ककोकिलमयूररवास्तथ जीवंजीवं जीवकमनोज्ञरुताः / रञ्जनीय शब्दु भुवि एकक्षणे कल तेन भोन्ति सुगतस्य स्वरे // srs_14.84 //

भेर्यो मृदङ्गपणवाश्च तथा शङ्ख सवेणु तथा वल्लरियो / तूर्यासहस्र सिय एकरवाः कल नानुभोन्ति सुगतस्य रुते // srs_14.85 //

तूर्यसहस्र वर दिव्यरुता रञ्जनीय गीत सिय अप्सरसाम् / सुगीति शब्दरति संजने कल न भोन्ति सुगतस्य रुते // srs_14.86 //

एकस्वरा तु तव लोकहिता नानाधिमुक्ति स्वरु निश्चरति / एकैकु मन्यि मम भाषि जिनो ब्रूहि स्मितं ति कृतु कस्य कृते // srs_14.87 //

देवान शब्द तथ नागरुता ये चापि किन्नररुता मधुराः / प्रशमेन्ति क्लेश न कदाचिदपि बुद्धस्वरास्तु सद क्लेशनुदाः // srs_14.88 //

प्रीतिं जनेति न च रागरतिं मैत्रीं जनेति न च दोषमतिम् / प्रज्ञां जनेति न च मोहरतिं बुद्धान सर्व मलनाशि स्वरः // srs_14.89 //

न बहि च शब्दु परिषातु प्रजा सर्वेष छिन्दति स काङ्क्षशतान् / (वैद्य 94) न च ओनतो न हि च औन्नमतो समसौख्यदर्शन स्वरो मुनिनः // srs_14.90 //

भज्यादियं मही सशैलरणा क्षीयते सागरजलं च तथा / चन्द्रो ऽथ सूर्यु धरणीं प्रपतेद् गिरमन्यथा न पुन भाषि जिनः // srs_14.91 //

सर्वाङ्गवाक्य परिशुद्धगिरा सिंहस्वरा मधुरमञ्जगिरा / ब्रह्मस्वरा सुगत कारुणिका भण कस्य अर्थि स्मितु दर्शयसे // srs_14.92 //

यावन्त सत्त्व इह सर्व जगे सर्वेष चित्त चरते कुशलः / ये अतीतनागत ये सांप्रतिका भण कस्य अर्थि स्मितु दर्शयसे // srs_14.93 //

यावन्त केचिज्जिन कारुणिका ज्ञानस्मि सर्वि वशि पारमिं गताः / न च ते जिना विमलचन्द्रमुखा नाहैतुकं स्मित सद दर्शयसे // srs_14.94 //

अपि कल्पकोटि भणि अप्रतिमा यथ गङ्गवालिक भणेय्य गुणान् / न च शक्यु कीर्तितु प्रमाणु गुणे भण कस्य अर्थि स्मितु दर्शयसे // srs_14.95 // इति श्रीसमाधिराजे स्मितसंदर्शनपरिवर्तश्चतुर्दशः ॥ 14 ॥ (वैद्य 95) 15 स्मितव्याकरणपरिवर्तः ।

अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां मैत्रेयं बोधिसत्त्वं महासत्त्वमाभिः सारूप्याभिर्गाथाभिः प्रत्यभाषत -

चन्द्रप्रभो एष कुमारभूतः संस्तुत्य बुद्धमतुलीय प्रीतिया / भाषित्व बुद्धान विशिष्ट वर्णं प्रशंसनीयः सद कालि भेष्यति // srs_15.1 //

इहैव चो राजगृहस्मि पूर्वं दृष्ट्वैव बुद्धान सहस्रकोटयः / सर्वेष चानेन जिनान अन्तिके अयं वरः शान्तसमाधि पृच्छितः // srs_15.2 //

सर्वत्र चो एष ममासि पुत्रो इमां चरन्तो वरबोधिचारिकाम् / सर्वत्र चासीत् प्रतिभानवन्तः सर्वत्र चासीत् सद ब्रह्मचारी // srs_15.3 //

स पश्चिमे कालि महाभयानके त्वमेव साक्षी अजिता ममात्र / स्थिहित्व शुद्धे सद ब्रह्मचर्ये वैस्तारिकं एष समाधि काहिते // srs_15.4 //

समाधिमेषन्तु इदं प्रणीतं एतेन मार्गेण स बोधि लप्स्यते / परिगृहीतो बहुबुद्धकोटिभिः पूजां वरां काहिति नायकानाम् // srs_15.5 //

ज्ञाने स्थिहित्वा अहु व्याकरोमि चन्द्रप्रभस्याचरितं विशिष्टम् / न पश्चकाले ऽस्य भवे ऽन्तरायो न ब्रह्मचर्यस्य न जीवितस्य // srs_15.6 //

हस्ते यथा आमलकानि पञ्च प्रजानाति बुद्धसहस्रकोटयः / (वैद्य 96) तदुत्तरे यात्तिक गङ्गवालिका अनागता येष्विय पूजना होति // srs_15.7 //

देवान नागान अशीतिकोटयः यक्षाण चो कोटिसहस्र सप्ततिः / औत्सुक्यमेषन्ति य पश्चकाले पूजां करोन्ता द्विपदोत्तमानाम् // srs_15.8 //

स पूज कृत्वा द्विपदान उत्तमान् समुदाचरि ज्ञानमिमं निरुत्तरम् / स पश्चिमे चोच्छ्रयि लोकनाथो विमलप्रभो नाम जिनो भविष्यति // srs_15.9 //

इदं स्वकं व्याकरणं श्रुतित्वा प्रीतिस्फुटो आसि कुमारभूतः / चन्द्रप्रभो उद्गत सप्त ताल उदानुदानेति नभे स्थिहित्वा // srs_15.10 //

अहो जिना उत्तमधर्मदेशका विमुक्तिज्ञानाधिपतीबले स्थिता / सुनिश्चिते उत्तमज्ञानि तिष्ठसि अनाभिभूतो ऽसि परप्रवादिभिः // srs_15.11 //

विवर्जिता सङ्ग विमुक्ति स्पर्शिता विभावितं वस्तु भवे न सज्जसि / प्रपञ्च सर्वे सकला न भोन्ति ते असङ्गज्ञानं त्रिभवे ऽभिवर्तते // srs_15.12 //

सर्वप्रपञ्चेभिरनोपलिप्ता दृष्टिः प्रपञ्चाः सकलाः प्रहीणाः / सुभाविअते मार्ग निकेतु नास्ति अनाभिभूता अविरुद्ध केनचित // srs_15.13 //

निकेतु त्रैधातुकि नास्ति तुभ्यं ओघाश्च ग्रन्थाश्च प्रहीण सर्वे / तृष्णालताबन्धन सर्वि छिन्ना भव प्रहीणो भवसंघि नास्ति // srs_15.14 //

(वैद्य 97) स्वभावु धर्माणमभावु जानसे अनाभिलप्या गिर संप्रभाषसे / सिंहेन वा क्रोष्टुक तीर्थ नाशिता ये ते विपर्यासस्थिता अविद्वसु // srs_15.15 //

निधान श्रेष्ठं मयि लब्धमद्य धर्मं निधानं सुगतेन देशितम् / प्रहीण सर्वा विनिपातु दुर्गति काङ्क्षा न मेहास्ति भविष्य नायकः // srs_15.16 //

मूर्धस्मि पाणिं प्रतिस्थापयित्वा सुवर्णवर्णं रुचिरं प्रभास्वरम् / अभिषिञ्च बोधाय नरर्षभस्तं सदेवकं लोक स्थपेत्व साक्षिणम् // srs_15.17 // इति श्रीसमाधिराजे स्मितव्याकरणपरिवर्तो नाम पञ्चदशः ॥ 15 ॥ (वैद्य 98) 16 पूर्वयोगपरिवर्तः ।

स्मरामि पूर्वं चरमाणु चारिकां सिंहध्वजस्य सुगतस्य शासने / अभूषि भिक्षु विदु धर्मभाणको नामेन सो उच्यति ब्रह्मदत्तः // srs_16.1 //

अहं तदासीन्मति राजपुत्रो आबाधिको बाढ गिलान दुःखितः / मह्यं च सि आचरियो अभूषि यो ब्रह्मदत्तस्तद धर्मभाणकः // srs_16.2 //

पञ्चोत्तरा वैद्यशता अनूनका व्याधिं चिकित्सन्ति उद्युक्तमानसाः / व्याधिं न शक्नन्ति मम चिकित्सितुं सर्वे मम ज्ञातय आसि दुःखिताः // srs_16.3 //

श्रुत्वा च गैलान्यु स मह्य भिक्षु गिलानपृच्छो मम अन्तिकागतः / कृपां जनेत्वा मम ब्रह्मदत्तो इमं समाधिं वरु तत्र देशयी // srs_16.4 //

तस्य ममा एतु समाधि श्रुत्वा उत्पन्न प्रीति अरिया निरामिषा / स्वभावु धर्माण प्रजानमानो उच्छ्वासि व्याधी तुहु तस्मि काले // srs_16.5 //

दीपंकरः सो चरमाणु चारिकामभूषि भिक्षुर्विदु धर्मभाणकः / अहं च आसीन्मतिराजपुत्रः समाधिज्ञानेन हु व्याधि मोचितः // srs_16.6 //

तस्मात् कुमारा बहु पश्चकाले अनुस्मरन्तो इमु पारिहाणिम् / सहेसि बालान दुरुक्त वाक्यं धारेन्तु वाचेन्तु इमं समाधिम् // srs_16.7 //

(वैद्य 99) भेष्यन्ति भिक्षु बहु पश्चकाले लुब्धाश्च दुष्टाश्च असंयताश्च / पापेच्छ अध्योषित पात्रचीवरे प्रतिक्षिपिष्यन्ति इमं समाधिम् // srs_16.8 //

ईर्ष्यालुका उद्धत प्राकटेन्द्रियाः कुलेषु चाध्योषित लाभकामाः / प्रायोगिके संस्तवि नित्य संश्रिताः प्रतिक्षिपिष्यन्ति इमं समाधिम् // srs_16.9 //

हस्तांश्च पादांश्च तथ विद्यमाना हास्ये च लास्ये च सदा प्रयुक्ताः / परस्परं कण्ठित श्लिष्यमाणा ग्रामेषु चर्यापथि अन्यु भेष्यति // srs_16.10 //

अयुक्तयोगानिमि भोन्ति लक्षणाः परकुमारीषु च नित्य ध्योषिताः / रूपेण रक्ता ग्रथिता भवन्ति हिण्डन्ति ग्रामान्निगमांश्च राष्ट्रान् // srs_16.11 //

ते खाद्यपेयस्मि सदा प्रयुक्ता नाट्ये य गीते च तथैव वादिते / क्रयविक्रये चो सद भोन्ति उत्सुकाः पाने ऽपि चाध्योषित नष्टलज्जाः // srs_16.12 //

लेखान पिष्यन्ति अयुक्तयोगाः शीलं तथेर्यापथु छोरयित्वा / मर्याद भिन्दित्व गृहीभि सार्धं ते भिन्नवृत्ता वितथप्रतिष्ठिताः // srs_16.13 //

ये कर्म बुद्धेहि सदा विवर्जितास्तुलमानकूटे च सदा प्रयुक्ताः / तत्कर्म कृत्वान किलिष्टपापकान् अपायु यास्यन्ति निहीनकर्माः // srs_16.14 //

प्रभूतवित्तं मणिहेमशंखं गृहांश्च ज्ञातींश्च विहाय प्रव्रजि / (वैद्य 100) ते प्रव्रजित्वानिह बुद्धशासने पापानि कर्माणि सदाचरन्ति // srs_16.15 //

धने च धान्ये च ते सारसंज्ञिनो धेनूश्च गावः शकटानि सज्जयी / किमर्थ तेहि इम केश छोरिता शिक्षाय येषां प्रतिपत्ति नास्ति // srs_16.16 //

मया च पूर्वे चरियां चरित्वा सुदुष्करं कल्पसहस्र चीर्णम् / अयं च मे शान्त समाधिरेषितो यत्तेष श्रुत्वा तद हास्यु भेष्यति // srs_16.17 //

चिरं मृषावादि अब्रह्मचारिणो अपायनिम्नाः सद कामलाभाः / ते ब्रह्मचारीण ध्वजं गृहीत्वा दुःशील वक्ष्यन्ति न एष धर्मः // srs_16.18 //

भेदाय स्थास्यन्ति च ते परस्परं अयुक्तिभिर्लाभ गवेषमाणाः / अवर्ण भाषित्व त अन्यमन्यं च्युता गमिप्यन्ति अपायभूमिम् // srs_16.19 //

शतःसहस्रेषु सुदुर्लभास्ते क्षान्तीबलं येषु तदा भविष्यति / अतो बहू ये कलहस्मि उत्सुकाः प्रपञ्च काहिन्ति जहित्व क्षान्तिम् // srs_16.20 //

वक्ष्यन्ति वाचा वय बोधिसत्त्वाः शब्दो ऽपि तेषां व्रजि देशदेशे / अभूतशब्देन मदेन मत्ता विपन्नशीलान कुतो ऽस्ति बोधिः // srs_16.21 //

न मे श्रुतं नापि कदाचि दृष्टमध्याशयो यस्य विशुद्ध नास्ति / इमेषु धर्मेषु च नास्ति क्षान्तिः स लप्स्यते बोधि क्षिपित्व धर्मान् // srs_16.22 //

(वैद्य 101) भीताश्च त्रस्ताश्च गृहं त्यजन्ति ते प्रव्रजि दृढतरा भवन्ति / विशेषकामा विलयं प्रयान्ति क्षिपित्व यानं पुरुषोत्तमानाम् // srs_16.23 //

निहीनप्रज्ञा गुणविप्रहीना वक्ष्यन्ति दोषं सद अग्रयाने / यस्मै च ते तच्छरणं प्रपन्नास्तत्रैव ये दोषशतान् वदन्ति // srs_16.24 //

आजीवका ये बहु प्रव्रजित्वा अनर्थिकाः सर्वसुबुद्धबोधये / ते आत्मदृष्टीय स्थिहित्व बाला उत्त्रस्त भेष्यन्ति श्रुणित्व शून्यताम् // srs_16.25 //

विहारु कृत्वान त अन्यमन्यं व्यापाददोषांश्च खिलं जनेत्वा / अभ्याख्य दत्वा च परस्परेण लप्स्यन्ति प्रामोद्य करित्व पापकम् // srs_16.26 //

यः शीलवन्तो गुणवन्तु भेष्यति मैत्रीविहारी सद क्षान्तिकोविदः / सुसंवृतो मार्दवसूरतश्च परिभूत सो भेष्यति तस्मि काले // srs_16.27 //

यो खो पुनर्भेष्यति दुष्टचित्तः सुदारुणो रौद्रातिहीनकर्मा / अधर्मचारी कलहे रतश्च स पूजितो भेष्यति तस्मि काले // srs_16.28 //

आरोचयामि प्रतिवेदयामि सचेत् कुमारा मम श्रद्ध गच्छसि / इमां स्मरित्वा सुगतानुशासनीं मा जातु विश्वस्तु भवेसि तेषाम् // srs_16.29 //

ते तीव्ररागास्तथ तीव्रदोषास्ते तीव्रमोहाः सद मानमत्ताः / (वैद्य 102) अदान्तकायाश्च अदान्तवाचः अदान्तचित्ताश्च अपायनिम्नाः // srs_16.30 //

अहं च भाषेय्य गुणान वर्णान् न चो गुणान् भिक्षु समाचरेय्या / न घोषमात्रेण च बोधि लभ्यते प्रतिपत्तिसाराण न बोधि दुर्लभा // srs_16.31 // इति श्रीसमाधिराजे पूर्वयोगपरिवर्तो नाम षोडशः ॥ 16 ॥ (वैद्य 103) 17 बहुबुद्धनिर्हारसमाधिमुखपरिवर्तः ।

अथ खलु भगवांस्तां महतीं सागरोपमां पर्षदं धर्मकथया संदर्श्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य समादाप्य उत्थायासनात् प्राक्रामत् । येन च गृध्रकूटपर्वतराजस्तेनैव उपसमक्रामत् । उपसंक्रम्य च प्रज्ञप्त एवासने न्यषीदत् । भिक्षुसंघपरिवृतो देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यनमस्कृतः सागरोपमायां पर्षदि धम संदेशयति स्म । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तं निर्गतं विदित्वा अशीत्या प्राणिकोटीशतैः सार्धं सर्वैर्देवभूतैरन्यलोकधात्वागतैश्च संबहुलैर्बोधिसत्त्वमहासत्त्वनियुतैः सार्धं पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनं गृहीत्वा तूर्यशतैर्वाद्यमानैश्छत्रध्वजघण्टापताकाभिरत्युच्छ्रिताभिः महामाल्याभिनिर्हारमादाय भगवतः पूजाकर्मणे येन गृध्रकूटपर्वतो येन च भगवांस्तेनोपजगाम । उपेत्य च भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य तैः पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनैस्तूर्यतालावचरैः प्रवाद्यमानैर्महतीं पूजां कृत्वा एकान्ते न्यषीदत् सगौरवः सप्रतीशो धर्मपरिपृच्छायै ॥

अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् - पृच्छेयमहं भगवन्तं तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं कंचिदेव प्रदेशं सचेन्मे भगवानवकाशं कुर्यात् पृष्टप्रश्नव्याकरणाय । एवमुक्ते भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - पृच्छ त्वं कुमार तथागतमर्हतं सम्यक्संबुद्धं यद् यदेवाकाङ्क्षसि । नित्यकृतस्ते कुमार तथागतेनावकाशः । एवमुक्ते चन्द्रप्रभः कुमारभूतो भगवन्तमेतदवोचत् - कतिभिर्भगवन् धर्मैः समन्वागतो बोधिसत्त्वः इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं प्रतिलभते? एवमुक्ते भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - चतुर्भिः कुमार धर्मैः समन्वागतो बोधिसत्त्वः इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं प्रतिलभते । कतमैश्चतुर्भिः? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सूरतो भवति सुविसंवासो दान्तो दान्तभूमिमनुप्राप्तः । स परैराक्रुष्टो वा परिभाषितो वा दुरुक्तानां दुर्भाषितानां वचनपथानां क्षमो भवत्यधिवासनजातीयः कर्मदर्शी निहतमानो धर्मकामः । अनेन कुमार प्रथमेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इमः समाधिं प्रतिलभते । पुनरपरं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः शीलवान् भवति । परिशुद्धशीलः (वैद्य 104) अखण्डशीलः अच्छिद्रशीलः अशबलशीलः अकल्मषशीलः अच्युतशीलः अनाविलशीलः अगर्हितशीलः अभ्युद्गतशीलः अनिश्रितशीलः अपरामृष्टशीलः अनुपलम्भशीलः आर्यप्रशस्तशीलो विज्ञप्रशस्तशीलः । अनेन कुमार द्वितीयेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इम समाधिं प्रतिलभते । पुनरपरं कुमार बोधिसत्त्वो

महासत्त्वस्त्रैधातुके उत्त्रस्तचित्तो भवति संत्रस्तचित्तो निर्विण्णचित्तो निःसरणचित्तः । अनर्थिकः अनभिरतः अनध्यवसितः अनभिषक्तः । सर्वत्रैधातुके उद्विग्नमानसः । अन्यत्र त्रैधातुकात् सत्त्वानि मोचयिष्यामीति व्यायमते । समुदागच्छत्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ । अनेन कुमार तृतीयेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं समाधिं प्रतिलभते । पुनरपरं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः श्राद्धो भवति । अतृप्तो भवति धर्मपर्येष्ट्याम् । बहुश्रुतो भवति । विशारदो भवति । धर्मकामश्च धर्मगुरुकः । न लाभसत्कारश्लोकगुरुको न ज्ञानगुरुकः । यथाश्रुतांश्च धर्मान् यथापर्यवाप्तान् परेभ्यश्च विस्तरेण देशयति संप्रकाशयति हितवस्तुपूर्वगमेन चित्तेन न ज्ञात्रलाभकामनया । अपि तु खलु पुनः किमितीमे सत्त्वा इमान् धर्मान् श्रुत्वा अविनिवर्तनीया भवेयुरनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेरिति । अनेन कुमार चतुर्थेन धर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः इमं समाधिं प्रतिलभते ॥

एभिः कुमार चतुर्भिर्धर्मैः समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व इमं सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितं समाधिं प्रतिलभते क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिभभिसंबुध्यते । तदनेनापि ते कुमार पर्यायेणैवं वेदितव्यं यथायं समाधिर्बहुबुद्धदेशितो बहुबुद्धवर्णितो बहुबुद्धसंप्रकाशितो बहुबुद्धप्रविचितः । बहूनां च बुद्धानां भगवतामन्तिकान्मया प्रव्रजित्वा अयं कुमार सर्वधर्मस्वभावसमताविपञ्चितः समाधिर्विस्तरेण श्रुत उद्गृहीतः पृष्टो धारितो वाचितः प्रवर्तितो ऽरणभावनया भावितो बहुलीकृतः परेभ्यश्च विस्तरेण संप्रकाशितः । अथ खलु भगवानिममेव बहुबुद्धनिर्हारसमाधिमुखं पूर्वयोगकथानिर्देशं भूयस्या मात्रया तस्यां वेलायां चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्य विस्तरेण गाथाभिगीतेन संप्रकाशयति स्म -

स्मरामि कल्पे ऽतुलियाप्रमेये यदा जिनो आसि स्वराङ्गघोषः / स्वराङ्गघोषस्य तथागतस्य वर्षं शता षष्टि अभूषि आयुः // srs_17.1 //

तस्यानु बुद्धो परिमेण आसीत् ज्ञानेश्वरो नाम नराणमुत्तमः / ज्ञानेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य वर्षं सहस्रा दश द्वौ च आयुः // srs_17.2 //

ज्ञानेश्वरस्यापि परेण बुद्धो तेजेश्वरो नाम जिनो अभूषि / (वैद्य 105) तेजेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य षट्सप्तती वर्षसहस्र आयुः // srs_17.3 //

तेजेश्वरस्योपरतेन बुद्धो मतीश्वरो नाम जिनो अभूषि / मतीश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य वर्षाण कोटी परिपूर्ण आयुः // srs_17.4 //

मतीश्वरस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्मेश्वरो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्मेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य चतुर्दशो वर्षसहस्र आयुः // srs_17.5 //

ब्रह्मेश्वरस्योपरतेन बुद्धो अग्नीश्वरो नाम जिनो अभूषि / अग्नीश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य षष्टिस्तदा वर्षसहस्र आयुः // srs_17.6 //

अग्नीश्वरस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्माननो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्माननस्य द्विपदोत्तमस्य रात्रिंदिवा सप्त अभूषि आयुः // srs_17.7 //

ब्रह्माननस्योपरतेन बुद्धो गणेश्वरो नाम जिनो अभूषि / गणेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य षड्वर्षकोट्यः परिपूर्ण आयुः // srs_17.8 //

गणेश्वरस्योपरतेन बुद्धो घोषेश्वरो नाम जिनो अभूषि / घोषेश्वरस्य द्विपदोत्तमस्य नववर्षकोट्यः परिपूर्ण आयुः // srs_17.9 //

घोषेश्वरस्योपरतेन बुद्धो घोषाननो नाम जिनो अभूषि / घोषाननस्य द्विपदोत्तमस्य दशवर्षकोट्यः परिपूर्ण आयुः // srs_17.10 //

(वैद्य 106) घोषाननस्योपरतेन बुद्धश्चन्द्राननो नाम जिनो अभूषि / चन्द्राननस्य द्विपदोत्तमस्य रात्रिंदिवा एक अभूषि आयुः // srs_17.11 //

चन्द्राननस्योपरतेन बुद्धः सूर्याननो नाम जिनो अभूषि / सूर्याननस्य द्विपदोत्तमस्य अष्टादशो वर्षसहस्र आयुः // srs_17.12 //

सूर्याननस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्माननो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्माननस्य द्विपदोत्तमस्य त्रिविंशति वर्षसहस्र आयुः // srs_17.13 //

ब्रह्माननस्योपरतेन बुद्धो ब्रह्मश्रवो नाम जिनो अभूषि / ब्रह्मश्रवस्य द्विपदोत्तमस्य अष्टादशो वर्षसहस्र आयुः // srs_17.14 //

एकस्मि कल्पस्मि इमे उपन्ना दुवे शते लोकविनायकानाम् / श्रुणोहि नामानिह कीर्तयिष्ये अनाभिभूतान् तथागतानाम् // srs_17.15 //

अनन्तघोषश्च विघुष्टघोषो विघुष्टतेजश्च विघुःटशब्दः / स्वराविघुष्टश्च स्वरार्चितश्च स्वराङ्गशूरश्च स्वराङ्गशब्दः // srs_17.16 //

ज्ञानाबलो ज्ञानविशेषगश्च ज्ञानाभिभूर्ज्ञानसमुद्गतश्च / ज्ञानार्चिमान् ज्ञानअभ्युद्गतश्च विघुष्टज्ञानस्तथ ज्ञानशूरः // srs_17.17 //

ब्रह्माबलो ब्रह्मवसुः सुब्रह्म ब्रह्मा च देवस्तथ ब्रह्मघोषः / (वैद्य 107) ब्रह्मेश्वरो ब्रह्मनरेन्द्रनेत्रे ब्रह्मस्वराङ्गः स्वरब्रह्मदत्तः // srs_17.18 //

तेजोबलस्तेजवतिः सुतेजाः तेजेश्वरस्तेजसमुद्रतश्च / तेजोविभुस्तेजविनिश्चितश्च । तेजस्वरेन्द्रः सुविघुष्टतेजाः // srs_17.19 //

भीष्मो बलो भीष्ममतिः सुभीष्मो भीष्माननो भीष्मसमुद्रतश्च / भीष्मार्चि र्भीष्मोत्तरु र्भीष्मघोषा एते जिना लोकविनायका ऽभूत् // srs_17.20 //

गम्भीरघोषः शिरिधारणश्च विशुद्धघोषेश्वरु शुद्धघोषः / अनन्तघोषः सुविमुक्तघोषो मारो बलो मारवित्रासनश्च // srs_17.21 //

सुनेत्र शुद्धाननु नेत्रशुद्धो विशुद्धनेत्रश्च अनन्तनेत्रः / समन्तनेत्रश्च विघुष्टनेत्रो नेत्राभिभूर्नेत्र अनिन्दितश्च // srs_17.22 //

दान्तोत्तरो दान्त सुदान्तचित्तः सुदान्त शान्तेद्रिय शान्तमानसः / शान्तोत्तरः शान्तशिरी प्रशान्तः शान्तीय पारंगतु शान्तिशूरः // srs_17.23 //

स्थितोत्तरः शान्त सुदान्तचित्तः सुदान्तशान्तेन्द्रियु शान्तमानसः / शान्तोत्तरः शान्तश्रिया ज्वलन्तः शान्तप्रशान्तेश्वरु शान्तिशूरः // srs_17.24 //

गणेन्द्र गणमुख्यु गणेश्वरश्च गणाभिभूर्गणिवर शुद्धज्ञानी / महागणेन्द्रश्च गणेन्द्रशूरो अन्यो पुनो गणिवर प्रमोचकः // srs_17.25 //

धर्मध्वजश्चो तथ धर्मकेतुः धर्मोत्तरो धर्मस्वभाव उद्गतः / (वैद्य 108) धर्मबलश्चैव सुधर्मशूरः स्वभावधर्मोत्तरनिश्चितश्च // srs_17.26 //

स्वभावधर्मोत्तरनिश्चितस्य अशीतिकोट्यः सहनामधेयाः / द्वितीयकल्पस्मि उत्पन्न नायका एते मया पूजित बोधिकारणात् // srs_17.27 //

स्वभावधर्मोत्तरनिश्चितस्य यो नामधेयं शृणुते जिनस्य / श्रुत्वा च धारेति विघुष्ट नाम स क्षिप्रमेतं लभते समाधिम् // srs_17.28 //

एतेष बुद्धान् परेण अन्यो अचिन्तिये अपरिमितस्मि कल्पे / अभूषि बुद्धो नरदेवपूजितः स नामधेयेन नरेन्द्रघोषः // srs_17.29 //

नरेन्द्रघोषस्य तथागतस्य षट्सप्तती वर्षसहस्रमायुः / त्रयश्च कोटीशत श्रावकाणां यः सन्निपातः प्रथमो अभूषि // srs_17.30 //

षडभिज्ञ त्रैविद्य जितेन्द्रियाणां महानुभावान महर्द्धिकानाम् / क्षीणास्रवाणान्तिमदेहधारिणां संघस्तदा आसि प्रभाकरस्य // srs_17.31 //

अशीति कोटीनियुता सहस्रा यो बोधिसत्त्वान गणो अभूषि / गम्भीरबुद्धीन विशारदानां महानुभावान महर्द्धिकानाम् // srs_17.32 //

अभिज्ञप्राप्ताः प्रतिभानवन्तो गतिगताः सर्वित शुन्यतायाः / ऋद्धीय गच्छन्ति ते क्षेत्रकोटियो ततोत्तरे यात्तिक गङ्गवालुकाः // srs_17.33 //

(वैद्य 109) पृच्छित्व प्रश्नं द्विपदाननुत्तमान् पुनेन्ति तस्यैव जिनस्य अन्तिके / सूत्रान्तनिर्हारनिरुक्तिकोविदा आलोकभूता विचरन्ति मेदिनीम् // srs_17.34 //

सत्त्वानमर्थाय चरन्ति चारिकां महानुभावाः सुगतस्य पुत्राः / न कामहेतोः प्रकरोन्ति पापं देवा पि तेषां स्पृह संजनेन्ति // srs_17.35 //