रत्नमालावदान

इदं नरा ये धनिकावदानं शृण्वन्ति ये चापि निशामयन्ति / सुखानि भुक्त्वा स शुभे सदा ते सर्वे ऽपि शम्यान्ति जिनालयन् ते /

++ इति रत्नावदानतत्वे धनिकावदानं समाप्तम् ++

xix raivatāvadāna अथाशोको नरेन्द्रः स कृतांजलिपुटो मुदा / उपगुप्तं गुरुं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_19.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / तद्यथा गुरुणाख्यातं तथादेष्टुम् च मे ऽर्हति // rm_19.2{2} //

इति सांप्रार्थितं राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हं महामतिः / उपगुप्तो नरेन्द्रं तं समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_19.3{3} //

साधु शृणु महाराज यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि श्रुत्वैवं परिबुध्यतां // rm_19.4{4} //

क्रौर्येण द्विरसनाः शुचिवेष्टितानां मिथ्यापवादविषमं विषम् उत्सृजन्ति / ते पापशापपरितापपरंपरार्त्तास् तीव्रव्यलीकतिमिरविवरं विशन्ति // rm_19.5{5} //

तद्यथाभूत् पुरा भिक्षुः कास्मीरे पतिताश्रमे / रैवतकाभिधो बौद्धः सर्वभूतदयाश्रयः // rm_19.6{6} //

स कदाचिद् धनोद्देशे विविक्ते सुघटान्तरे / तरुत्वचः कषायेन चक्रे चीवररंजनं // rm_19.7{7} //

तस्मिन्न् अवसरे तत्र पिशुनाख्यद्विजन्मनः / धेनुवत्सा वने नष्टा वभूवुर् यूथनिर्गताः // rm_19.8{8} //

तदा स ब्राह्मणो दृष्ट्वा तं दुष्टाशितशंकितः / सर्वत्रापि समन्विष्टा तत्राप्य् अन्वेषितुं ययौ // rm_19.9{9} //

तत्र तच्चीवरक्वाथवाके वह्निसमुद्गतं / धूमं स द्विज आलोक्य वत्सपाकम् अमन्यत // rm_19.10{10} //

ततः स ब्राह्मणः सार्द्धं स्वजनैः शस्त्रपाणिभिः / तद् द्रष्टुं शैलम् आरुह्य सहसागात् तदन्तिके // rm_19.11{11} //

तत्र तं रैवतं भिक्षुं दृष्ट्वा स द्विज आदरात् / उपेत्य चूडिक-इड्याहतं कुम्भम् अपश्यत् // rm_19.12{12} //

तद् दृष्ट्वा शंकितश् चासौ विनयान् समुपासरन् / किम् एतत् क्रियते भिक्षोर् इति तं पर्यपृछत // rm_19.13{13} //

इति पृष्टे द्विजेनासौ रैवतो भिक्षुर् आदरात् / तत्र चीवररागो ऽयम् इति तं द्विजम् अब्रवीत् // rm_19.14{14} //

अस्मिन्न् अवसरे तस्या पूर्वकर्मविपाकतः / गोमांसरक्तपाणीयः सपाकः समपद्यत // rm_19.15{15} //

सुखं दुःखत्वम् आनाति शुक्लम् अप्य् एति कालतां / विधौ विधुरतां याते धर्मो ऽप्य् आयात्य् अधर्मतां // rm_19.16{16} //

मिथ्यापापप्रकटता जनकोपः पदच्युतिः / अपुण्यपरिपाकानाम् एतत् प्रत्यक्षलक्षणं // rm_19.17{17} // दोषः समुन्मिषति यात्य् अगुणः प्रकाशं कार्यं विपर्ययम् उपेति विशीर्यते धीः // rm_19.18{18} //पुंसां पुराविहितः दुःकृतपाककाले के के न नाम निपतन्ति महाभिघाताः // rm_19.19{19} // ततः स ब्राह्मणो ऽप्य् अत्र कुम्भे किम् इति शंकितः / पश्यामीति विनिश्चित्य निरीक्षितुम् उपाचरत् // rm_19.20{20} //

विरुद्धामिषगंधेन रुधिरेण च शंकितः / अपश्यन् स द्विजः कुम्भे मांसपिण्डं सुपक्वितैः // rm_19.21{21} //

प्रत्यक्षदोषम् आलोक्य द्विजः क्रोधितो रुषा / तम् अभाषत निर्भत्स्य तीव्रवैशशकंपितः // rm_19.22{22} //

अहो वत सदाचारः स्थितो ऽयं विजने वने / यस्येदृशानि कर्माणि न कस्यचिद् इह पश्यति // rm_19.23{23} //

प्रव्रज्यारंजितः कायः क्रिया म्लेछजनोचिता / जानाति छन्नपापानां कः कूटव्रतशान्तितां // rm_19.24{24} //

इत्य् उक्ते तेन साक्षेपं स रैवतो ऽप्य् अचिंतयत् / दोषे प्रत्यक्षलक्ष्यस्मिन् किं ब्रवीमि निरुत्तरः // rm_19.25{25} //

मम दैवाय घातो ऽयम् इत्य् उक्ते को ऽनुमन्यते / हास्यायतनताम् एति प्रत्यक्ष्यापह्नवी जनः // rm_19.26{26} //

उपस्थितं सहे सर्वं मौनम् आलम्ब्य केवलं / अयं मे निःप्रतीकारः सलिलाद् अग्निदुत्थितः // rm_19.27{27} //

दोषे गुणातिशयम् आशु गुणे ऽपि दोषं पैयूषधाम्नि विषम् अप्य् अमृतं विषे च // संदर्शयत्य् अनिशम् अद्भुतरूपम् एव कालेन्द्रजालिकावधूर् भवितव्येयं // rm_19.28{28} // इत्य् एवं मनसा ध्यात्वा रैवतः स महामतिः / स्वदैवस्मरणं कृत्वा तस्थौ योगसमाहितः // rm_19.29{29} //

इति ध्यानं समालम्ब्य स्थितं तं रैवतं मुनिं / दृष्ट्वातिरुषितश् चासौ संतर्य्य पर्यभाषत // rm_19.30{30} //

अरे रे दुर्मते भिक्षो किं अत्र दुर्जने वने / स्थित्वेवं दारुणं पापं साधयित्वा निषीदसि // rm_19.31{31} //

अरे पापिष्ठ भाषस्व यद् अर्थे वालकां वृषं / हत्वात्र पच्यते मांस त्वयात्मनो परेण वा // rm_19.32{32} //

परेणापि हतं दृष्ट्वा तत् पापैः परिलिप्यसे / तत् त्वया वृषभी हत्वा कथं पापैर् न दह्यसे // rm_19.33{33} //

धिग् धिक् त्वाम् अत्र रेभिक्षो संबुद्धशासने यतः / प्रव्रज्यासंवरं धृत्वा निर्जने वन आश्रयन् // rm_19.34{34} //

महद्दुःकरकर्माणि कृत्वैवं तपसे ऽधुना / अरे रे श्रूयते किं न त्वया संबुद्धभाषितं // rm_19.35{35} //

अथ श्रुत्वापि ते तत्र श्रद्धा न विद्यते खलु / किम् एवं पातकं कृत्वा प्रव्रज्यासंवरं चरन् // rm_19.36{36} //

केवलं पापकान्य् एव साधयित्वात्र तिष्ठसे / प्रव्रजितो विरक्तात्मा परिशुद्धत्रिमंडलः // rm_19.37{37} // सर्वसत्वदयादृष्टिश् चरेन् नित्यं समाहितः // rm_19.38{37!} // अदत्तं कस्य चिद् द्रव्यं गृहीयान् न कथं चन / दयाकरुण्ययुक्तात्मा न कुर्यात् प्राणिपीडिनं // rm_19.39{38} //

कामभोगम् अधर्मेण नैव भुंज्यात् कदा चन / मृषावादं कदाप्य् अत्र नैव ब्रूयात् कथं चन // rm_19.40{39} //

पारुष्यवचनं चापि नैव ब्रूयात् कथं चन / पैशुन्यवचनं वापि वदेन् न कस्य चित् पुरः // rm_19.41{40} //

संभिन्नप्रलापं च न प्रवदेत् कस्य चिद् अपि / व्यापादं कस्य चिच् चापि भावयेन् न कथं चन // rm_19.42{41} // अभिध्यां च तथा नैव चिंतयेत् कस्य चिद् अपि // rm_19.43{42} // मिथ्यादृष्टिं सदा क्वापि भावयेन् न कदा चन / एतानि दशपापानां मूलानि सर्वथा त्यजेत् // rm_19.44{43} //

एतानि ये समालभ्य प्रचरन्ति प्रमादतः / ते सर्वे क्लेशसंतप्ता भ्रमन्ति दुःखिनो भवे // rm_19.45{44} //

ततः क्लेशाग्निसंतप्ताः पापेष्व् एव समाहिताः / दुःखान्य् एव सदा भुक्त्वा नरकेषु भ्रमन्ति ते // rm_19.46{45} //

इति मत्वात्र संसारे त्यक्त्वैतानि दशापि हि / सन्तो नित्यम् शुभेष्व् एव प्रचरन्ति समाहिताः // rm_19.47{46} //

शुभेन सद्गतिं यान्ति पपिन दुर्गतिं सदा / इत्य् आख्यातं जिनैः सर्वैः किं नैतच् छ्रूयते त्वया // rm_19.48{47} //

कथम् एतद् अवज्ञाय प्रव्रजितस् त्वम् आचरेः / धिक् ते चित्तं यद् एवं मे गोवत्सं भोक्तुम् इछति // rm_19.49{48} //

प्रव्रजितो हि शुद्धात्मा परिशुद्धस् त्रिमण्डलः / सर्वसत्वदयाचित्तश् चरेन् नित्यं समाहितः // rm_19.50{49} //

सर्वसत्वहितं कृत्वा ब्रह्मचर्यं समाहितः / भिक्षान्नमात्रसंकृष्टः सुनिःस्पृहश् चरेच् छुभे // rm_19.51{50} //

समाधिनिरतो योगी धारणीपरमार्थभृत् / सर्वक्लेशान् विनिर्जित्वा सर्वमारगाणान् अपि // rm_19.52{51} //

सर्वान् परिग्रहान् त्यक्त्वा निर्विकल्पो निरंजनः / साक्षाद् अर्हत्वम् आसाद्य ब्रह्मचर्यं समाचरेत् // rm_19.53{52} //

एवं प्रव्रजितो भिक्षुश् चरन् नित्यं सुशीलभृत् / शिवां बोधिं समासाद्य निर्वृतिपदम् आप्नुयात् // rm_19.54{53} //

त्वं तु प्रव्रजितो ऽप्य् एवं महद्दारुणपातकं / कृत्वात्र निर्जने भुक्त्वा चरसे म्लेछचारिकां // rm_19.55{54} //

हा वतात्र विनष्टो ऽसि यद् एतत् पातकान्वितः / सहसा नरके गत्वा चिरं दुःखानि भोक्ष्यसि // rm_19.56{55} //

किं त्वया प्रकृतं पापं पुरा जन्मान्तरे कथं / यद् अत्र सौगते धर्मं प्राप्तो ऽप्य् एवं दुराशयः // rm_19.57{56} //

तच् चरस्व समाधाय प्रायश्चित्तव्रतं पुनः / एतत्पापाभिसंशुद्ध्यै पुनर् व्रतसमाप्तये // rm_19.58{57} //

तथा ते शुद्धिते काये मंगलं च भवेत् क्रमात् / परिशुद्धस् त्रिकायश् च प्रव्रज्यासंवरं चर // rm_19.59{58} //

तदा त्वं सर्वथा जित्वा क्लेशान् मारगणान्न् अपि / साक्षाद् अर्हत्वम् आसाद्य ब्रह्मचारी भविष्यति // rm_19.60{59} //

तदा त्वं परिशुद्धात्मा निर्विकल्पो निरंजनः / शिवां बोधिं समासाद्य निर्वृतिपदम् आप्नुयाः // rm_19.61{60} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा रैवतः स प्रबोधितः / तथापि मौनम् आधाय तथौ दैवाभ्यनुस्मरन् // rm_19.62{61} //

एवं स्थितं तम् आलोक्य ब्राह्मणः स रुषान्वितः / एवं द्विधा त्रिधाप्य् एनं परिभाष्याभ्यनिन्दयत् // rm_19.63{62} //

एवं द्विधा त्रिधाप्य् उक्ते ब्राह्मणेन स रैवतः / स्वदैवम् अभ्यनुस्मृत्वा मौनेनैव न्यषीदत // rm_19.64{63} //

स्वदैवचिन्तयस् तस्य मौनात् स ब्राह्मणो रुषा / रैवतं तां कताक्षेण दृष्ट्वैनं पर्यभाषत // rm_19.65{64} //

अरे रे दुर्मते भिक्षो किम् एवं तिष्ठसे ऽधुना / उत्तिष्ठात्र प्रवंधित्व नयामि त्वां नृपान्तिके // rm_19.66{65} //

एवं तेनोदिते ऽप्य् एव स्थितः स रैवतो यतिः / किं चिन् नैवावदेन् मौनम् एवालम्ब्य न्यषीदत // rm_19.67{66} //

ततः स ब्राह्मणस् तस्य मौनाद् अतिप्रकोपितः / मुर्द्ध्नि पापम् इव स्थूलं लगुडं मर्पयातयत् // rm_19.68{67} //

तथाभिघात्यमानो ऽपि रैवतः स समाहितः / दैवम् एवाभ्यनुस्मृत्वा तस्थौ निःकंपिताशयः // rm_19.69{68} //

तथास्थितं तं मुनिम् आत्मविद्यं दैवं स्मरंतं ह्य् अकृतापराधं / निनाय पश्चात्कृतवाहुदंडं सदस् तदा नंदनभूमिभर्तुः // rm_19.70{69} //

तथास्थितं तम् आलोक्य स द्विजः प्रतिरोषितः / रक्ताक्षं रैवतं वद्ध्वा सहसानयन् नृपान्तिके // rm_19.71{70} //

तत्र स ब्राह्मणो नीत्वा तं राज्ञः स्थितः / तद्वत्सपिशितं पक्वम् उपस्थाप्य ऽभ्यदर्शयत् // rm_19.72{71} //

ततः स ब्राह्मणः क्रूरस् तस्य भिक्षो सविस्तरं / सर्ववृत्तांतम् आख्याय तं नृपं पर्यकोपयत् // rm_19.73{72} //

तद् वत्समांसम् आलोक्य नृपतिः स प्रकोपितः / रैवतं तं यतिं वद्ध्वा चक्रे कारागृहातिथिं // rm_19.74{73} //

निर्दोषः क्लेशम् आश्नाति तम्भते गुप्तपातकः / जानाति कस्य कः शुद्धिं चित्राकारेष्व् असाक्षिषु // rm_19.75{74} //

तत्र स वंधनागारे वंधितो ऽपि स सन्मतिः / त्रिरत्नस्मरणं कृत्वा तस्थौ दैवानुचिन्तयन् // rm_19.76{75} //

तत्रैवं वंधनागारे तस्मिन् भिक्षौ निवन्धिते / काले न विस्नितो राजा तद् विचारे ऽपि नास्मरत् // rm_19.77{76} //

तदान्यस्मिन् दिने तत्र ते वत्साः सर्व आगताः / मातृभिः सह संसक्तास् तृणं भुक्त्वा निषेदिरे // rm_19.78{77!} //

तान् वत्सान् मातृसंसक्तान् सर्वान् आलोक्य स द्विजः / विस्मितः पुनर् आलोक्य पश्यन्न् एवं व्यचिंतयत् // rm_19.79{78} //

अहो वत्सा इमे सर्वे कुत्र गत्वाधुनागताः / सर्वत्रान्विष्यमाना हि कुत्रापि नाभ्यदृश्यते // rm_19.80{79} //

हा ममात्र महत्पापो जायते सांप्रतं कथं / यन् मया सहसा भिक्षोर् असमीक्ष्यापराध्यते // rm_19.81{80} //

यथा भिक्षोर् घटे मान्सं दृष्ट्वैषाम् इति चिन्तयत् / चौरायम् इति तं भिक्षुं पर्यभाषं रुषाभृतं // rm_19.82{81} //

अपराधं विनार्हंतम् अपि भिक्षुं प्रताडयत् / वद्ध्वा तं सहसा राज्ञः पुरो ऽत्र समुपानयं // rm_19.83{82} //

राजापि मम वाक्येन सहसैव निमंत्रयन् / वद्ध्वाशु वंधनागारे प्रस्थापयति सांप्रतं // rm_19.84{83} //

तद् अत्र किं करिष्यामि वत्साः सर्वे इहागताः / अपराधा यतेर् नेति वदेय सांप्रतं कथं // rm_19.85{84} //

यद्य् अवक्ष्यं तथा राजा तदा मे कुपितो नृपः / सर्वस्वम् अपहृत्वापि प्राहरिष्यते माम् इह // rm_19.86{85} //

अथ यदि भयाद् राज्ञो नावदिष्यंस् तथा क्वचित् / नूनं तं यतिम् अर्हन्तम् अपि राजा हनिष्यते // rm_19.87{86} //

तदाहं किं करिष्यामि तद्घोरपातकानलैः / पच्यमानस् सदावीचौ तिष्ठेयम् अतिदुःखितः // rm_19.88{87} //

तद् अत्र किं करिष्यामि यत्रोपायं न विद्यते / सर्वथाहं विनष्टो ऽस्मि व्रजेय शरणं कुह // rm_19.89{88} //

यद् इमं सौगतं भिक्षुम् अर्हन्तं ब्रह्मचारिणं / अनपराधिनं हत्वा कथं पापैर् न लेप्स्यते // rm_19.90{89} //

एतैर् हि पातकैर् घोरैर् अहं राजा जना इमे / सर्वे वत्स्यामहे ऽवीचौ भुक्त्वा दुःखानि सर्वदा // rm_19.91{90} //

हा मे दैवाद् यतेश् चापि निर्जने वसतो ऽपि यत् / घटे ऽभिदृश्यते वत्समान्सीभूतं हि चीवरं // rm_19.92{91} //

अवश्यं भाविनो भावा भवन्त्य् एव न चान्यथा / तद् अत्र किं करिष्यामि भिक्षुर् वा किं करिष्यति // rm_19.93{92} //

तस्यैव कर्मदोषेण मांसीभूतं हि चीवरं / अथ ममैव दैवेन तद् इति मन्यते न हि // rm_19.94{93} //

तद् अत्र किं वदेयाहं दैवं हि सर्वकर्मकृति / इति ममार्हो ऽप्य् अस्य दूषणं नात्र विद्यते // rm_19.95{94} //

तथप्य् एतत् प्रवृत्तिर् न वक्तव्यं कस्य चिद् अपि / न गंतव्यं वहिः क्वापि स्थातव्यं स्वगृहे सदा // rm_19.96{95} //

कदा चित् स्खलिता बुद्धिर् वाणी च विस्मृतस्य मे / एतद् धि पातकं घोरं समाचक्षत कुत्र चित् // rm_19.97{96} //

तदाहं निंद्यमानो ऽत्र सर्वलोकैर् इतस् ततः / भ्रत्स्यमानः कथं लोके चरिष्ये दुष्टजंतुवत् // rm_19.98{97} //

इति ध्यात्वा विनिश्चित्य ब्राह्मणः स विषादितः / कस्याप्य् एतत् प्रवृत्तांतं नोचे दौर्जन्यलज्जया // rm_19.99{98} //

तत् पातकाग्निसंतप्तः स्मृत्वार्हन्तं तम् एव सः / प्रायश्चित्तव्रतं कुर्वन्न् इव तस्थौ गृहाश्रितः // rm_19.100{99} //

एवं द्वादशवर्षाणि नृपेणापि स विस्मृतः / रैवतो वंधनागारे तस्थौ ध्यानसमाहितः // rm_19.101{100} //

अथ द्वादशवर्षान्ते तच् छिष्याः सर्व आगताः / तत् प्रवृत्तिं समाकर्ण्य विस्मितास् ते ऽभवंस् तदा // rm_19.102{1} //

ततः सर्वे ऽपि ते शिष्याः संमील्य नृपतेः पुरः / उपेत्यैतत् प्रवृत्तांतं समाख्याय न्यवेदयन् // rm_19.103{2} //

आरोग्यम् अस्तु ते राजन् लोकान् धर्मेण पालय / यदर्थे वयम् आयामस् तत्र भवान् प्रसीदतु // rm_19.104{3} //

यद् अस्माकं गुरुर् भिक्षुर् अपराधं विना कथं / भवता वंधनागारे स्थापितस् तद् विचारय // rm_19.105{4} //

इति तैर् भिक्षुभिः सर्वैस् तच् छिष्यैः प्रार्थिते तदा / व्योमवाणी तथाख्याय नरेन्द्रं तं व्यबोधयत् // rm_19.106{5} //

तत् खवाणिं समाकर्ण्य नृपः स परिबोधितः / तच् छिष्यैः सारितो भिक्षुं तं मुमोचाशु वंधनात् // rm_19.107{6} //

अहो ग्रावाग्रलिखिता निश्चला कर्मसंततिः / प्राप्तभिज्ञो ऽपि यत् प्राप क्रूरक्लेशदशां तथा // rm_19.108{7} //

तं यतिं निर्गतं दृष्ट्वा स राजाभ्यानुतापितः / निनिन्दा मन्दपुण्यत्वं प्रमादाद् धतम् आत्मनः // rm_19.109{8} //

तदा स नृपति राजा सहसा तस्य पादयोः / सांजलिः प्रणतिं कृत्वा समुत्थायैवम् अब्रवीत् // rm_19.110{9} //

भदन्तो विचार्यैव प्रमदा यद् भवान् मया / स्थापितो वंधने तन् मे ऽपराधं क्षंतुम् अर्हति // rm_19.111{10} //

विस्मृता मे सहायां च परिज्ञाता न केन चित् / दण्डः पतति शुद्धेषु प्राप्तः पापे महीपतौ // rm_19.112{11} //

इत्य् उक्तः क्षितिपालेन क्षान्तिप्रक्षालिताशयः / रैवतः स नरेंद्रं तं समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_19.113{12} //

राजन् न ते ऽपराधत्वं ममैतत् कर्मजं फलं / तद् अत्र मा कृथाः खेटं सौगत आत्मविद्युतं // rm_19.114{13} //

ततस् तं यतिम् अर्हन्तं स राजा सहसादरात् / चीवरेण समाछाद्य पिंडकेन समार्चयत् // rm_19.115{14} //

तदैतद् वृत्तिम् आकर्ण्य ब्राह्मणः स त्वरान्वितः / आगत्य तत् सभामध्ये दत्ताशीः समुपाचरत् // rm_19.116{15} //

तत्र स समुपासृत्य राज्ञे दत्वा जयाशिषां / तं यतिं साञ्जलिर् नत्वा प्रार्थयन् विनयात् क्षमां // rm_19.117{16} //

भदन्त भवताम् एवम् अपराधम् अकारयन् / तन् मे ऽपराधतां क्षंतुम् अर्हति सर्वथा भवान् // rm_19.118{17} //

इत्य् उक्ते तेन विप्रेण रैवतः स विशुद्धधीः / ब्राह्मणं तं विषण्णास्यं समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_19.119{18} //

न मन्युर् विद्यते विप्र न त्वयापकृतं मयि / ममैव दैवया केन मांसीभूतं हि चीवरं // rm_19.120{19} //

तत्राहं मौनम् आलम्ब्य स्थितो दैवाभ्यनुस्मरन् / तेनात्र किं वदिष्यामि दैवा हि वलवान् भवे // rm_19.121{20} //

न त्वयापाकृतं किञ्चिद् विपुलक्लेशपातितः / तन् ममोपनतं पाके स्वकर्मसदृशं फलं // rm_19.122{21} //

यत् सौत्कण्ठतयैव सर्वविपदः कुर्वन्ति कण्ठग्रहं सर्वाङ्गप्रसभोपभोगसुभगाः क्लिश्यन्ति यत् संपदः / यत् स्वाछंद्यसुखास्पदं विहरणं दीर्घं च यद् वंधनं तत् पुंसां निजकर्मपाकशवलं संसारवल्लीफलं // rm_19.123{22} //

इति तेनार्हताख्यातं श्रुत्वा नंदः स भूपतिः / विस्मितः कौतुकाच् चैवं दृष्ट्वा तं यतिम् अब्रवीत् // rm_19.124{23} //

तवापि सुमते कस्य फलम् एतत् कुकर्मणः / किं पुरा प्रकृतं कर्मन् तत् समाख्यातुम् अर्हति // rm_19.125{24} //

इति पृष्टे नरेन्द्रेण रैवतः स सुधिर् यतिः / तं नरेंद्रं समालोक्य बोधयितुं तथावदत् // rm_19.126{25} //

साधु शृणु महाराज यन् मया प्रकृतं पुरा / तद् अत्राहं प्रवक्ष्यामि सर्वलोकप्रबोधने // rm_19.127{26} //

वाराणस्यां पुरा क्रूरचरितो ऽभूत् कुथाभिधः / गोचौरः कुत्सिकाचारो गोमांसविहिताशनः // rm_19.128{27} //

कदा चित् स वने गत्वा हत्वा गोवत्सम् आत्मना / तद् वत्समांसम् आदाय सहसा ततो विनिर्ययौ // rm_19.129{28} //

तत्र गोरक्षिणो वत्सनष्टम् अन्विष्य सर्वतः / दृष्ट्वा तं मांसभारार्त्तं कोपात् समभिदुद्रुवुः // rm_19.130{29} //

तत्र स कुथ आलोक्य तान् सर्वान् समुपद्रुतान् / सहसोपद्रुतो ऽरण्ये प्रदुद्राव वनांतरे // rm_19.131{30} //

तत्र प्रत्येकबुद्धस्य ध्यानलीनस्य सो ऽग्रतः / उपनिक्षिप्य तन् मांसं तत्रैकान्ते न्यलीयत // rm_19.132{31} //

ते ऽपि गोरक्षिणः सर्वे सानुचराम् अभिद्रुताः / तत्र प्रत्येकबुद्धं तम् आलोक्य समुपाचरन् // rm_19.133{32} //

तत्र स कुथ आगत्य तेषां गोरक्षिणां पुरः / गोमांसं दर्शयित्वा तं चौरायम् इत्य् अदर्शयत् // rm_19.134{33} //

तत्र ते गोभृतः सर्वे गोमांसं तन् मुनेः पुरः / दृष्ट्वैव सहसा कोपात् तं मुनिम् अभ्यघातयत् // rm_19.135{34} //

वध्यो ऽयम् इति तं वध्वा गोपालास् ते प्रकोपिताः / आक्रुश्य सहसानीत्वा कारागारे न्यवंधयत् // rm_19.136{35} //

ततः स कुथ आकर्ण्य तं यतिं वंधने धृतं / पश्चात्तापाग्निसंतप्तस् तहीत्य् एवं व्यचिंतयत् // rm_19.137{36} //

हा मया पापिनाप्य् एवं साध्यते पातकानि च / अवश्यं वह्निनावीचौ कुंह्भ्यां पक्ष्ये रतंश् चिरं // rm_19.138{37} //

यद् अयं निर्जने ध्यातो प्रत्येकबुद्ध आत्मवित् / चौरायम् इति संदर्श्य वंधने स्थापितोमया // rm_19.139{38} //

एतत्पापविपाके हि सर्वदा नरके स्थितः / तीव्रदुःखाग्निसंतप्त अन्ते मां स्वकृते फलं // rm_19.140{39} //

हा मयैवं महाघोरं पातकं दुर्धिया कृतं / कदा तत् पातकान् मुक्तो व्रजेयं सद्गतिं कथं // rm_19.141{40} //

हा सर्वज्ञ नमस् तुभ्यं पश्य माम् अतिपापिनं / भवान्न् एव जगत्त्राता तन् मे ऽपि त्रातुम् अर्हति // rm_19.142{41} //

मया मूढेन दुष्टेन महापातकम् आचितं / तद् विमुक्त्याम् उपायं मे कृपया दातुम् अर्हति // rm_19.143{42} //

इति कुथः स चाण्डालः स्मृत्वा संबुद्धम् आदरात् / पश्चात्तापाभिसंतप्तस् तस्थौ गेहे प्रमोहितः // rm_19.144{43} //

ततः स चेतनं प्राप्य संबुद्धस्यानुभावतः / सहसा तत उत्थाय तदन्तिके उपाचरत् // rm_19.145{44} //

तत्र स समुपासृत्य तेसां गोरक्षिणं पुरः / कृतांजलिपुटो नत्वा याचित्वाभयम् अब्रवीत् // rm_19.146{45} //

भवन्तो ऽत्र मया पापं कृतं तत् प्रतिदेक्ष्यते / तद् भवंतः समाकर्ण्य क्षंतुम् अर्हंति सर्वथा // rm_19.147{46} //

अस्य प्रत्येकबुद्धस्य ह्य् अपराधो न विद्यते / तत्र मयातिदुष्टेन चौरो ऽयम् इति दर्शितः // rm_19.148{47} //

तद् अत्र मुच्यताम् एष प्रत्येकसुगतो मुनिः / सत्कृत्याभ्यर्च्य पिंडेन माननीयो हि सर्वदा // rm_19.149{48} //

अत्रैतत् पातकं नास्य ममैव मस्तके पचेत् / तद् अहम् एव वध्यो ऽत्र तद् अयं मुच्यतां यतिः // rm_19.150{49} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे गोरक्षिणो ऽपि ते / रुष्टास् तं सहसा वद्ध्वा पर्य्याख्यायात्यताडयत् // rm_19.151{50} //

तत् ताडनरवं श्रुत्वा स प्रत्येकजिनः सुधीः / गोपालांस् तान् समामंत्र्य पुनर् एवं समादिशत् // rm_19.152{51} //

भवन्तो मुच्यताम् एष मापराधे ऽपि हन्यतां / क्षमा हि परमं धर्मं तत् कुर्वन्तु क्षमाम् इह // rm_19.153{52} //

तन्तासाद्यागनो योगं कर्तुम् अर्हन्ति सर्वथा / किं दैवं निहतं हत्वा युष्माकं सेत्स्यते फलं // rm_19.154{53} //

मयैतद् वंधनं प्राप्तं ममैव दैवयोगतः / तद् अस्याप्य् अपराधो ऽत्र नास्तीत्य् एष विमुच्यतां // rm_19.155{54} //

इति प्रत्येकबुद्धेन तेनादिष्टं निशम्यते / तथेति प्रतिबुद्धित्वा तत् कोपं मुमुचुस् तदा // rm_19.156{55} //

अथ ते गोभृतः सर्वे श्रुत्वा तस्य मुनेर् वचः / सहसा विनतिं कृत्वा वंधनात् तं व्यमुंचयत् // rm_19.157{56} //

ततस् ते गोभृतः सर्वे तं प्रत्येकमुनिं मुदा / चीवरेण समाछाद्य समभ्यर्च्यात्यतोषयन् // rm_19.158{57} //

तत्र तं समुपाश्रित्य कृतांजलिपुटो नताः / तद् अपराधसंतप्ताः प्रार्थयन्न् एवम् आदरात् // rm_19.159{58} //

भगवञ् ज्ञायते ऽस्माभिर् भवतो नापराधता / तेनास्माकं क्षमां कर्तुम् अर्हत्य् अत्र भवान् अपि // rm_19.160{59} //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा स प्रत्येकजिनः / तान् सर्वान् गोभृतो दृष्ट्वा समाश्वास्यैवम् अब्रवीत् // rm_19.161{60} //

भवन्तो मा विषीदन्तु दूषणं वा न विद्यते / एतद् वृत्तिं विजानामि सौगता हि भवार्थवित् // rm_19.162{61} //

इत्य् आदिश्य स सर्वज्ञः प्रत्येकबुद्ध उत्थितः / तत आकाश उत्प्लुत्य स्वाश्रमं गते आश्रयन् // rm_19.163{62} //

तद् दृष्ट्वा ते जनाः सर्वे गोपालाः प्रतिविस्मिताः / तम् एव सुगतं स्मृत्वा सद्धर्मे सर्वदाचरन् // rm_19.164{63} //

यो ऽसौ कुथाभिधो गोघ्नः प्रदुष्टो ऽहं तदाभवत् / तत्पापैर् नरकेष्व् एवं चिरं दुःखानि भुक्तवान् // rm_19.165{64} //

अस्मिञ् जन्मन्य् अपि प्राप्तक्लेशद्वादशवार्षिकं / तद् अस्यात्रापराधं न ममैतद् दैवयोगतः // rm_19.166{65} //

इति महाराज शुभाशुभं स्वदैवतः / संसारे ऽत्र सदा पुण्यं कर्त्तव्यं सत्सुखार्थिभिः // rm_19.167{66} //

पुण्यम् एवात्र संसारे सारसर्वार्थसिद्धिदं / पुण्यं विना न सिद्ध्यन्ते कृतकर्माणि सर्वथा // rm_19.168{67} //

पुण्येन जायते स्वर्गे पुण्येन यान्ति सद्गतिं / पुण्येन सर्वदा भद्रं कृत्वा यांति जिनालयं // rm_19.169{68} //

दंडेन मुच्यते वध्यः पुण्यस्यैवानुभावतः / दंडार्हो ऽपि प्रहारेण प्रहारार्हो ऽपि रोषतः // rm_19.170{69} //

रोषार्हा रोमहर्षनेन मुच्यते पुण्यतो नृप / यावन्तः सूखिनः सर्वसंपत्समन्विताः // rm_19.171{70} //

सर्वे ते पुण्यकर्त्तार इति ज्ञेया नराधिप / पुण्येन शुद्ध्यते चित्तं शुद्धाशयो भवेत् सुधीः // rm_19.172{71} //

सुबुद्धिः सर्वदा नित्यं शुभेष्व् एव समाचरेत् / शुभाचारो विशुद्धांगः सत्यवादी जितेन्द्रियः // rm_19.173{72} //

परिशुद्धाशयो धीरो भवेत् सत्वहितार्थभृत् / तथैतत् पुण्ययुक्तात्मा सर्वविद्याकलार्थवित् // rm_19.174{73} //

भवेद् धर्मार्थविज्ञश् च सुगुणश्रीसमन्वितः / ततो माहेश्वरीसंपत्प्राप्तो लोकहितोद्यतः // rm_19.175{74} //

दानं कृत्वा सदा सौख्यं भुक्त्या नित्यं शुभे चरेत् / एतत्पुण्यविपाकेन परिशुद्धस् त्रिमण्डलः // rm_19.176{75} //

शुभ्रशीलो विशुद्धात्मा सदार्यव्रतम् आचरेत् / एतत्पुण्यानुभावेन क्षन्तिधर्मार्थसाधकः // rm_19.177{76} //

स्वपरात्मसमाभावी चरेत् मैत्रीसुखान्वितः / एतत्पुण्यविपाकेन धर्मोत्साहगुणान्वितः // rm_19.178{77} //

सर्वदुष्टगणाञ् जित्वा चरेत् सत्वहिते कृती / एतत्पुण्यप्रभावैश् च सर्वक्लेशान् विनिर्जयन् / समाधिधारणीविज्ञश् चरेद् ध्यानं समाहितः // rm_19.179{78} //

एतत्पुण्यविपाकैश् च सर्वशास्त्राब्धिपारगः / प्रज्ञारत्नं समासाद्य महाभिज्ञपदं लभेत् // rm_19.180{79} //

एतत्पुण्यानुभावैश् चिअ सर्वोपायविधानवित् / सर्वसत्वहितं कृत्वा शुभे नित्यं समाचरेत् // rm_19.181{80} //

एतत्पुण्यानुभावैश् च बोधिप्रणिधिमानसः / सर्वेषां मंगलं कृत्वा भद्रचर्यां समाचरेत् // rm_19.182{81} //

एतत्पुण्यप्रभावैश् च दशबलसमन्वितः / सर्वमारान् विनिर्जित्य चरेद् बोधिव्रतं सदा // rm_19.183{82} //

एतत् पुण्यबलेनैव संबोधिज्ञानम् उत्तमं / महारत्नं समासाद्य भवेत् सर्वविनायकः // rm_19.184{83} //

ततः सर्वत्र लोकेषु कृत्वा भद्राणि सर्वदा / बोधिसत्वो महासत्वः संबुद्धपदम् आप्नुयात् // rm_19.185{84} //

एतत्पुण्यानुभावैश् च सर्वांस् त्रैधातुकास्थितान् / सत्वान् बोधौ प्रतिस्थाप्य कृत्वा धर्ममयं जगत् // rm_19.186{85} //

एतत्पुण्यविपाकेन धर्मराजस् तथागतः / निर्वृत आलयलीनो महाबुद्धो भवेद् ध्रुवं // rm_19.187{86} //

एवं मत्वा महाराज निर्वृतिपदलब्धये / यदीछसि तथा पुण्यम् एव कर्त्तव्यम् आभवैः // rm_19.188{87} //

पुण्यम् एव महारत्नं सर्वत्रापि महानुगं / सर्वार्थसिद्धिदं भद्रं संबुद्धपदसाधनं // rm_19.189{88} //

इति विज्ञाय राजेन्द्र हित्वा पापानुरागतां / पुण्यान्य् एवात्र संसारे कर्त्तव्यानि हि सर्वदा // rm_19.190{89} //

पापेन सर्वदाप्य् एवं दुर्गतीष्व् एव संगताः / मूढा क्लेशाग्निसंतप्ता भ्रमन्ति भवचारके // rm_19.191{90} //

यावंतो दुःखितो दुष्टा संसारे क्लेशतापिताः / सर्वे ते पापकर्त्तार इति बुद्धैः प्रकथ्यते // rm_19.192{91} //

इति मत्वा महाराज सदा भद्रं यदीछसि / हित्वा पापानुरागत्वं सद्धर्मं चिनु सादरं // rm_19.193{92} //

सद्धर्मं सौगतं धर्मं यल् लोकं हितसाधनं / तेनात्र सर्वधर्माणां प्रवरम् अग्रम् उच्यते // rm_19.194{93} //

तद् एतद्धर्मसंप्राप्त्यै त्रिरत्नशरणं गतः / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं भजस्व समुपस्थितः // rm_19.195{94} //

त्रिरत्ने यत् कृतं कर्मं शुभं वाप्य् अशुभं तथा / तत् फलम् अप्रमेयम् असंख्येय महत्तरं // rm_19.196{95} //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वे बुद्धा मुनीश्वराः / जगद् धर्ममयं कृत्वा निःक्लेशा परिनिर्वृताः // rm_19.197{96} //

एवं विज्ञाय भूमीन्द्र हित्वा पापरतिं सदा / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चर नित्यं सदा शुभे // rm_19.198{97} //

अभुक्तं क्षीयते नैव क्वापि कर्म शुभाशुभं / येनैव यत् कृतं कर्मं तेनैव भुज्यते फलं // rm_19.199{98} //

नाग्निभिर् दह्यते कर्मं दह्यते देह एव हि / नोदकैः क्लिद्यते कर्मं क्लिद्यते तनुर् एव च // rm_19.200{99} //

नानिलैः शुष्यते कर्मं काय एवाभिशुष्यते / न क्षीतौ क्षीयते कर्मं क्षीयते तनुर् एव हि // rm_19.201{100} //

अन्यथापि भवेन् नैव विपाके कर्मणः फलं / यथैव यत् कृतं येन तेनैव भुज्यते तथा // rm_19.202{1} //

कृष्णस्य कर्मणः पाके दुःखतैव सदा भवे / शुभस्य सुखता नित्यं मिश्रितस्योभयं तथा // rm_19.203{2} //

एवं कर्मविपाकोत्थं शुभाशुभफलं सदा / भुक्त्वा सर्वत्र संसारे भ्रमन्ति सर्वजंतवः // rm_19.204{3} //

एवं मत्वा महाराज कृष्णानि मिश्रितानि च / विहायात्र शोभेष्व् एव चरितव्यं सदा भवे // rm_19.205{4} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वानंदः स भूपतिः / तथेति प्रतिविज्ञप्य सजनः प्राभ्य नंदतः // rm_19.206{5} //

ततः स नृपतिर् भूयो रैवतं तं महामतिं / सुचीवरैः समाछाद्य सांजलिः प्रणतिं व्यधात् // rm_19.207{6} //

पुनर् उत्थाय भूपालस् तम् अर्हन्तं कृतांजलिः / प्रणत्वा विनयं कुर्वन् क्रमाच् च प्रार्थयत् तथा // rm_19.208{7} //

भदन्तात्र प्रसीदस्व क्षमस्व मे ऽपराधतां / सर्वदा दर्शनं दत्वानुग्रहं कर्तुम् अर्हसि // rm_19.209{8} //

इत्य् उक्ते ऽनेन भूपेन रैवतः स प्रसादितः / हंसराज इवाप्लुत्य भासयन् खे समाययौ // rm_19.210{9} //

तत्राकाशे समासीनः प्रातिहार्यं प्रदर्शयन् / लोकैः संदृश्यमानो ऽसौ ध्यात्वा तस्थौ समुज्वलन् // rm_19.211{10} //

ततस् तैर् भिक्षुभिः शिष्यैः समन्वितः प्रभासयन् / तथाकाशाश् चरं गत्वा स्वाश्रमे समुपाश्रयन् // rm_19.212{11} //

तद् दृष्ट्वा स नृपो लोकैः सहातिविस्मयान्वितः / त्रिरत्नभजनं कुर्वन् प्रचचार सदा मुदा // rm_19.213{12} //

एवं ह्य् अदोषेन विशेषयुक्त्या प्रत्यक्षणक्ष्यीकृतलक्षणेन / अलंकृतः साधुजनः खलेन निघ्नीकृतो ऽपि न विकारम् एति // rm_19.214{13} //

एवं स्वदैवयोगेन जायते ह्य् अपराधता / तन् नान्यस्यापराधत्वं वक्तव्यं केन चित् क्व चित् // rm_19.215{14} //

इति मे गुरुणाख्यातं तथात्र कथ्यते मया / इति मत्वा महाराज सदा धर्मे समाचर // rm_19.216{15} //

प्रजाश् चापि तथा राजन् बोधयित्वा प्रयत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य पालयस्व सदादरात् // rm_19.217{16} //

तथा ते मंगलं नित्यं सर्वं चापि भवेत् सदा / क्रमाद् बोधिं समासाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_19.218{17} //

इति सत्यं परिज्ञाय त्रिरत्नशरणं गतः / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं भजस्वात्र समाहितः // rm_19.219{18} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूपतिः / तथा हीति प्रतिज्ञप्य प्राभ्यनन्दत् सपार्षदः // rm_19.220{19} //

सत्कृत्येदं नरा ये कलिमतिदरणं रैवतस्यावदनं शृण्वन्ति श्रावयन्ति प्रमुदितमनसो भक्तिश्रद्धाप्रसन्नाः / ते सर्वे ऽप्य् एवम् अत्र विमलसुमनसः सर्वदा सत्सुखानि भुक्त्वा कृत्वा सुभद्रं जिनवरनिलये संप्रयान्ति प्रमोदां // rm_19.221{20} //

++ इति रत्नावदानतत्वे रैवतावदानं समाप्तम् ++

xx mahiṣāvadāna अथ स पार्थिवो ऽसोकः कृताञ्जलिपुटो मुदा / उपगुप्तं गुरुं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_20.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / तद्यथा गुरुणाख्यातं तथादेष्टुं च मे ऽर्हति // rm_20.2{2} //

इति संप्रार्थितं राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् महामतिः / उपगुप्तो नरेंद्रं तं समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_20.3{3} //

साधु शृणु महाराज यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि सर्वे लोकप्रबोधने // rm_20.4{4} //

तद्यथा भगवान् बुद्धः शाक्यसिंहो मुनीश्वरः / सर्वज्ञः सुगतः शास्ता धर्मराजो विनायकः // rm_20.5{5} //

षडभिज्ञो जगन्नाथो मारजित् तु तथागतः / पुरैकसमये सार्द्धं भिक्षुभिः श्रावकैः सह // rm_20.6{6} //

चैलकैर् भिक्षुणीभिश् चैवम् उपासिकागणैर् अपि / उपासाकैस् तथान्यैश् च सद्धर्मगुणवांछिभिः // rm_20.7{7} //

बोधिसत्वैर् महासत्वैर् ब्रह्मेन्द्रादिसुराधिपैः / सर्वे लोकाधिपैश् चापि दानवेन्द्रैः शुभार्थिभिः // rm_20.8{8} //

नागेन्द्रैर् गरुडेन्द्रैश् च यक्षगंधर्वकिन्नरैः / ग्रहै विद्याधरैश् चापि तथान्यैश् च वृषार्थिभिः // rm_20.9{9} //

स्तूय मानार्च्यमानश् च वंद्यमानो ऽभिनंदितः / सर्वसत्वहितार्थेन जनपदेषु सर्वतः // rm_20.10{10} //

सद्धर्मं समुपादिश्य प्रचचार ससांघिकः / तथा च कोशले राष्ट्रे वरं धर्मम् उपादिशत् // rm_20.11{11} //

ततो ऽन्यत्रापि सद्धर्मम् उपदेष्टुं ततो ऽचरत् / तत्रान्यस्मिन् वने प्राप्तो भगवान् स ससांघिकः // rm_20.12{12} //

सर्वत्र मंगलं कृत्वा प्रचचार शनैः क्रमात् / तत्राराण्ये महान् यूथो महिषीणां समाचरत् // rm_20.13{13} //

तत्रैको महिषश् चण्डो वलवीर्यसमन्वितः / महाशृंगो महाकायः प्रत्यवसन् मदोत्कटः // rm_20.14{14} //

तत्रासन् पंचमात्राणि महिषपालशतानि च / सर्वे तन् महिषीयूथम् अनुरक्ष्याध्युवासत // rm_20.15{15} //

तदैकस्मिन् दिने तत्र भगवान् स ससंघिकः / प्रचरंस् तत्प्रदेशे तं महिषीयुथम् ऐक्षत // rm_20.16{16} //

तदा ते महिषीपाला तं मुनींद्रं ससंघिकं / समुपायातम् आलोक्य दूराद् एवम् अघोषयन् // rm_20.17{17} //

भगवान् मात्र समायाहि पथान्येन व्रजाधुना / अस्त्य् अत्र महिषो दुष्टस् तत् सहसा चरान्यत // rm_20.18{18} //

इति तैः शब्दितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / ससंघः समुपाश्रित्य तां दृष्ट्वैवम् अह्हाषत // rm_20.19{19} //

अल्पोत्सुकाभवत्व् अत्र भगवन्तः किं कुतो भयं / कालज्ञो ऽहं जिनेन्द्रो ऽस्मि तदर्थे ऽत्र समाचरे // rm_20.20{20} //

तदा स महिषो दुष्टस् तं मुनीन्द्रं ससांघिकं / दूराद् दृष्ट्वा समुत्थाय प्रदुद्राव तदन्तिके // rm_20.21{21} //

तत्र तद्गंधम् आघ्राय दृष्ट्वा तं रक्तचीवरं / रुषा लांगूलम् उन्नाम्य संमुखः प्राभ्यधावत // rm_20.22{22} //

तत्र तेन जिनेन्द्रेण पञ्चसिंहा महोद्धताः / अभिनिर्माय तत्पृष्ठे स्थापिता भीमरूपिणः // rm_20.23{23} //

तथा निर्माय तत्राग्निस्कंधौ द्वाव् अतिप्रोज्वलौ / उभयोः पार्श्वयोस् तस्य स्थापितो भीमनिस्वनौ // rm_20.24{24} //

तथात्र कूटसंकाशो निर्माय महती शिला / उपरिष्टात् प्रतिष्ठाप्य दर्शिता तस्य भीतये // rm_20.25{25} //

तत्र स महिषो ऽद्राक्षीत् तान् सिंहान् पृष्ठसंस्थितान् / पार्श्वयोर् उभयोर् अग्निस्कंधौर् उपरितां शिलां // rm_20.26{26} //

एवं स महिषो दुष्टो महाभयम् उपस्थितं / समन्ततः समालोक्य प्रविखेटाभिमोहितः // rm_20.27{27} //

तत्र स त्रसितो दृष्ट्वा परायितुं चतुर्दिशः / समन्ततो भयाद् विग्नस् तस्थौ त्राणनिराश्रयः // rm_20.28{28} //

ततः स चकितस् तस्य मुनीन्द्रस्याभिसंमुखं / उपेत्य चरणौ नत्वा शरणं समुपाययौ // rm_20.29{29} //

तत्र तद्भयभिन्नास्यः परिखिन्नाशयो रुदन् / भगवंतं तम् आलोक्य तस्थौ ऽत्राणाश्रयो पुरः // rm_20.30{30} //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा महिष्यं तम् उपस्थितं / शरणागतम् आलोक्य धर्मम् एवम् उपादिशत् // rm_20.31{31} //

भद्रमुखेति संस्काराः सर्वे ऽनित्या भवे ध्रुवाः / सर्वधर्मा अनात्मनः शान्तं निर्वाणम् एव हि // rm_20.32{32} //

इति धर्मरवम् श्रुत्वा स तत् पुण्यानुभावतः / पूर्वजन्मप्रवृत्तांतं स्मृत्वा प्ररुरोदानुतापितः // rm_20.33{33} //

एवं तं रुदितं दृष्ट्वा भगवान् स मुनीश्वर / बोधयितुं समाश्वास्य पुनर् गाथे ऽभ्यभाषत // rm_20.34{34} //

इदानीं किं करिष्यामि तिर्यग्योनिगतस्य ते / अक्षणप्रतिपन्नस्य किं रोदिषि निरर्थकं // rm_20.35{25} //

साधु प्रसाद्यतां चित्तं मयि कारुणिके जिने / तिर्यग्योनिं विराग्येह ततः स्वर्गं गमिष्यसि // rm_20.36{26} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स महिषस् तदा / सर्वं स्मृत्वा पुरावृत्तं मनसैवं व्यचिंतयत् // rm_20.37{27} //

हा मया दुर्धियाज्ञेन त्यक्त्वा सद्धर्मसंयमं / क्रोधाग्निना स्वयं दग्धा संतापरे ऽपि तापिता // rm_20.38{28} //

येनाहं हा परिभ्रष्टः सद्धर्ममणिना ऽधुना / विषरागाग्निसंतप्तः कृष्णाहिर् इव दुर्मतिः // rm_20.39{29} //

तद् अत्र किं करिष्यामि तिर्यक्जातिर् इहाधुना / किं ममानेन कायेन दुःखे पापानुसाधिना // rm_20.40{30} //

यत्र पुण्यं सुखं नास्ति तत्र किं जीवितेन मे / वरम् एवाद्य मे मृत्युर् न त्व् एवं चिरजीवितं // rm_20.41{31} //

अवश्यं मृत्युम् आप्नुयां सर्वेषां मरणं ध्रुवं / तद् अत्र मे शरीरे का स्नेहता जीविते ऽपि वा // rm_20.42{32} //

धिक् कायं जीवितं चापि येन पुण्यं न साध्यते / पुण्यम् एव भवे सारं सर्वत्र सत्सुखप्रदं // rm_20.43{33} //

पुण्यं विनात्रा संसरे किं श्रीसंपत्सुखान्विते / सर्वं विहाय गंतव्यं पुण्याम् एकं तदानुगः // rm_20.44{34} //

पुण्यम् एव जगन्मित्रं पुण्यम् एव सदानुगः / पुण्यम् एव महत्सारं पुण्यम् एव हितार्थदं // rm_20.45{35} //

तस्मात् पुण्यं प्रयत्नेन साधनीयं भवे सदा / सर्वत्र सुखताहेतु पुण्यम् एवेति कथ्यते // rm_20.46{36} //

तत् पुण्यरत्नसंप्राप्त्यै बुद्धस्य शरणं गतः / सर्वथा स्मरणं कृत्वा भजेयेह समाहितः // rm_20.47{37} //

इत्य् एवं मनसा ध्यात्वा महिषः स प्रबोधितः / तं बुद्धं श्रीघनं नत्वानुस्मृत्वाभजान् मुदा // rm_20.48{38} //

ततः स भगवान्स् तस्य दृष्ट्वाशयविशुद्धतां / सद्धर्मं समुपादिश्य ससंघः स्वाश्रमे ययौ // rm_20.49{39} //

तत्राश्रमे समासीनो भगवान् सससांघिकः / सर्वसत्वहितार्थेन संबोधिधर्मम् आदिशत् // rm_20.50{40} //

तद्धर्मदेशनां श्रोतुं सर्वे लोकाः समागताः / ब्रह्मशक्रादयो देवा लोकपालाश् च दानवाः // rm_20.51{41} //

ग्रहा विद्याधराः सिद्धा यक्षगंधर्वकिन्नराः / गरुडा नागराजाश् च राक्षसाश् च शुभार्थिनः // rm_20.52{42} //

ऋषयो ब्राह्मणाश् चापि नृपा राजकुमारकाः / वैश्याच् च मंत्रिणो ऽमात्या गृहस्थाश् च महाजनाः // rm_20.53{43} //

वणिजः सार्थवाहाश् च शिल्पिनः पौरिका अपि / ग्राम्या जानपदाश् चापि तीर्थ्याः कार्पटिका अपि // rm_20.54{44} //

एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च सद्धर्मगुणवां छिनः / सर्वे ते समुपागत्य तत्राश्रमे समाविशत् // rm_20.55{45} //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा भिक्षुसंघपुरस्कृतं / नत्वा प्रदक्षिणीकृत्वा समानर्चुर् यथाक्रमं // rm_20.56{46} //

ततस् ते प्रणतिं कृत्वा परिवृत्य समंततः / तत् सद्धर्मामृतं पातुम् उपतस्थुः समाहिताः // rm_20.57{47} //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपस्थितां / आदिमध्यांतकल्याणं सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_20.58{48} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे ते संप्रबोधिताः / धर्मविशेषम् आज्ञाय त्रिरत्नं सर्वदाभजन् // rm_20.59{49} //

तत्र स महिषः पूर्वजन्मवृत्तिम् अनुस्मरन् / तदा तद्देहम् उत्स्रष्टुं मनसैवं व्यचिंतयत् // rm_20.60{50} //

हा दुष्टेन मया पूर्वम् आचितं घोरपातकं / तेनाहं महिषो दुष्टो भवाम्य् अत्र यथोदितं // rm_20.61{51} //

तद् अत्र किं प्रकुर्वीय पशुस् तत् पापशोधणं / तत् त्रिरत्नम् अनुस्मृत्वा चरेयाहम् उपोषधं // rm_20.62{52} //

दत्वात्राहम् इमं कायं सत्वेभ्यः श्रद्धया ऽधुना / मनसा सुगतं ध्यात्वा मर्तुं तिष्ठेय सांप्रतं // rm_20.63{53} //

तद् इमं देहम् उत्कृत्य त्वग्मान्सरुधिरादिकं / अस्थिमज्जादि सर्वं च भुजन्तु प्राणिनो मुदा // rm_20.64{54} //

ये ये सत्वा इमं देहं भुजन्ति सुरसं मुदा / ते ते सर्वे सदा धर्मं कृत्वा यान्तु सुरालायं // rm_20.65{55} //

तथैतत् पुण्यपाकेन मुक्त्वास्मान् पापकाश्रयात् / आसाद्य सद्गतौ जन्म भजेयं सुगतं सदा // rm_20.66{56} //

इति ध्यात्वा विनिश्चित्य महिषः स प्रसन्नधीः / त्यक्त्वाहारं तपश्वीव बुद्धं स्मृत्वाचरत् तपः // rm_20.67{57} //

तथा स महिषो ध्यात्वा त्रिरत्नं चाभ्यनुस्मरन् / देहं त्यक्त्वा विशुद्धात्मा सुरालयं समाययौ // rm_20.68{58} //

तत्र स्वर्गे स उत्पन्नो महासुखसमन्वितः / विस्मिताभिप्रसन्नात्मा तदैवं समचिंतयत् // rm_20.69{59} //

अहो हि जायते सौख्यं कुतश् च्युत्वा कुहाचरे / कस्य पुण्यविपाकेन ममैवं जायते शुभं // rm_20.70{60} //

इति चिंतयतस् तस्य महिषपूर्विणस् तथा / विस्मयाक्रांतचित्तस्य समुत्पन्नाभवन् मतिः // rm_20.71{61} //

अहो तिर्यग्गतेश् च्युत्वा देवलोक इहासरे / संबुद्धस्मृतिपुण्येन देवो भवामि सांप्रतं // rm_20.72{62} //

तद् अहं तस्य मुनीन्द्रस्य द्रष्टुं गछेय सांप्रतं / श्रद्धया समुपाश्रित्य सद्धर्मं शृणुयां पुनः // rm_20.73{63} //

इति महिषपूर्वी स देवपुत्रः प्रमोदितः / तत्र तस्य मुनीन्द्रस्य दर्शने गंतुम् ऐछत // rm_20.74{64} //

ततः स मुदितः स्नात्वा शुद्धदिव्यांवरावृतः / दिव्यगंधानुलिप्तांगो दिव्यालंकारभूषितः // rm_20.75{65} //

दिव्यपूजोपहाराणि गृहीत्वा देवगणैः सह / तस्यां रात्रौ मुनीन्द्रस्य भासयन्न् आश्रमे ययौ // rm_20.76{66} //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा मुदितः समुपासरन् / नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य समानर्च्च यथाविधिः // rm_20.77{67} //

ततस् तस्य मुनीन्द्रस्य सांजलिः स प्रणम्य च / सद्धर्मदेशनां श्रोतुं पुरतः समुपाश्रयत् // rm_20.78{68} //

तथा ते तत् सहायाश् च देवपुत्राः प्रसादिताः / भगवंतं सांजलयः उपाश्रयन् // rm_20.79{69} //

ततः स भगवान् दृष्ट्वा सर्वान्स् तान् समुपस्थितान् / आर्य्यसत्यसमारभ्य सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_20.80{70} //

तत्सद्धर्मामृतं पीत्वा सह देवैः प्रमोदितः / देवो महिषपूर्वि स धर्मविशेषम् आप्तवान् // rm_20.81{71} //

सत्कायदुष्टिभूमीन्ध्रं विंशतिशिखरोद्गतं / निर्भिद्य ज्ञानवज्रेण श्रोतआपत्तिम् आययौ // rm_20.82{72} //

तातः स दृष्टसत्यस् तं भगवन्तं मुनीश्वरं / कृतांजलिः पुटो नत्वा त्रिर् उदानम् उदानयत् // rm_20.83{73} //

भगवन्न् इदम् अस्माकं कृतं न जनकेन हि / न मात्रा न च राज्ञापि नान्येन केन चित् खलु // rm_20.84{74} //

भवतैव यद् अस्माकं कृतपापविशोधनं / तेनाभिशोषिताशेषरुधिराश्रुसारित्परिः // rm_20.85{75} //

लंघिता अस्थिशैलाश् च पिहिता पापपद्धतिः / विवृताः स्वर्गमार्गाश् च मोक्षमार्गश् च दर्शितः // rm_20.86{76} //

मयाप्तं विमलं चक्षुः शान्तम् आर्यपदं तथा / दुःखार्णवः समुत्तीर्णो बोधिमार्गो ऽपि दृश्यते // rm_20.87{77} //

तद् भवतां कृपादृष्टेः प्रसादान् मम सांप्रतं / संसारजन्म साफल्यं बुद्धपुत्रास्म्य् अहं यतः // rm_20.88{78} //

अद्यारभ्य सदा नित्यं भवतां शरणं गतः / बोधौ चित्तं समाधाय चरिष्यामि शुभां चरिं // rm_20.89{79} //

तद् अत्रानुग्रहं कृत्वा भवाञ् छास्ता जगगुरुः / कृपया सर्वदा पश्यन्न् एवं मां त्रातुम् अर्हति // rm_20.90{80} //

इति संप्रार्थितं तेन सुपर्वणा निशम्य सः / शास्ता तस्याशयं शुद्धं समलोक्यैवम् आदिशत् // rm_20.91{81} //

सधो शृणु हितं वक्ष्ये सदा भद्रं यदीछसि / त्रिरत्नं शरणं गत्वा भज नित्यं समादरात् // rm_20.92{82} //

ये बुद्धशरणं कृत्वा भजंति श्रद्धया सदा / मारचर्याभिमुक्तास् ते संप्रयांति जिनालयं // rm_20.93{83} //

ये धर्मं सौगतं नित्यं शृण्वन्ति श्रद्धया मुदा / सर्वपापाभिमुक्तास् ते संप्रयान्ति सुखावतीं // rm_20.94{84} //

ये च संघे प्रकुर्वन्ति सत्कारं श्रद्धयादरात् / ते सर्वे दुर्गतेर् मुक्त्वा संप्रयान्ति सुरालयं // rm_20.95{85} //

त्रिरत्नशरणं कृत्वा ये भजन्ति सदादरात् / दुर्गतिं ते न गछंति सदा गछंति सद्गतिं // rm_20.96{86} //

सद्गतौ ते सदा स्थित्वा त्रिरत्नं शरणं गताः / कृत्वा लोकहितं सौख्यं भुक्त्वा रमन्ति सर्वदा // rm_20.97{87} //

ततः पारमिताः सर्वाः परिपूर्य यथाक्रमं / त्रिविधां बोधिम् आसद्य निर्वृतिं समवाप्नुयुः // rm_20.98{88} //

इति निर्वाणसत्सौख्यः प्राप्तुं यदि समिछसि / त्रिरत्नं शरणं कृत्वा भज नित्यं समाहितः // rm_20.99{89} //

एतत्पुण्यानुभावेन परिशुद्धस् त्रिमंडलः / क्रमाद् बोधिं समासाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_20.100{90} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा स परिबोधिताः / तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_20.101{91} //

अद्य मे सफलं संपूरितं मनोरथं / बोधिरत्नाभिसंपन्नो बुद्धपुत्रो ऽस्मि सांप्रतं // rm_20.102{92} //

सर्वदा भवताम् एव शरणे ऽहं समास्थितः / त्रिरत्नभजनं कुर्वञ् चरिष्ये बोधिसंवरं // rm_20.103{93} //

इति संप्रार्थनां कृत्वा देवपुत्रः स मोदितः / श्रीघनं तैः पुनर् नत्वा ससहायो दिवं ययौ // rm_20.104{94} //

तत्र स्वर्गे स संप्राप्तो देवैः सह समाश्रितः / त्रिरत्नस्मरणं कुर्वन् सौख्यं भुक्त्वा समाचरत् // rm_20.105{95} //

तस्यां रात्रौ महत्कान्तिं प्रभां दृष्ट्वा सविस्मयाः / सर्वे ते महिषीपाला वभूवुः शंकिताशयाः // rm_20.106{96} //

ततः प्रातः समुत्थाय सर्वे ते कौतुकान्विताः / संमील्य सहसा तत्र बुद्धाश्रमे उपाचरन् // rm_20.107{97} //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा सर्वे ते प्रतिमोदिताः / कृतांजलिपुटो नत्वा समुपतस्थुर् आदरात् // rm_20.108{98} //

तदा स भगावान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपस्थितान् / आदिमध्यांतकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_20.109{9!} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे ते प्रतिबोधिताः / भगवंतं पुनर् नत्वा पप्रछुर् एवम् आदरात् // rm_20.110{100} //

भगवन्न् अद्य रात्रौ क इहाश्रमे प्रभासयन् / भवतां समुपायातस् तत् समादेष्टुम् अर्हति // rm_20.111{1} //

इति तैर् महिषीपालैः परिपृष्टे स सर्ववित् / भगवांस् तान् समालोक्य पुरावृत्तिम् उपादिशत् // rm_20.112{2} //

यो ऽत्रासौ महिषो दुष्टो दृष्ट्वास्मान् समुपद्रुतः / समन्ततो भयं दृष्ट्वा त्रस्तो मे शरणं गतः // rm_20.113{3} //

तदा मद्धर्मम् आकर्ण्य पूर्वजातिम् अनुस्मरन् / मयि चित्तं प्रसाद्यैव त्यक्त्वाहारा त्यजन् तनुं // rm_20.114{4} //

ततो ऽस्मत्स्मृतिपुण्येन पापमुक्तो विशुद्धधीः / स्वर्गलोके समुत्पन्नो देवो भवति सांप्रतं // rm_20.115{5} //

स एष देवपुत्रो ऽद्य निशायाम् अत्र भासयन् / देवलोकैः सहायातो दर्शनाय ममालाये // rm_20.116{6} //

मत्सद्धर्मं समाकर्ण्य दृष्टसत्यः स हर्षितः / देवसंघैः सह स्वर्गे स्वालये प्रगतस् तथा // rm_20.117{7} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वातिविस्मयोद्धताः / सर्वे ते महिषीपाला मिथ एवं समब्रुवन् // rm_20.118{8} //

अहो चित्र हि यन् नाम तिर्य्यग्योनिगतो ऽपि सः / बुद्धं सद्गुरुम् आसाद्य धर्मं श्रुत्वाभवत् सुधीः // rm_20.119{9} //

सद्गुरौ सुगते चित्तं प्रसाद्य विरताशनः / त्रिरात्नस्मरणं कृत्वा प्राणं त्यक्त्वा दिवं ययौ // rm_20.120{10} //

ततो ऽपीह समागत्य संबुद्धं शरणं गतः / अभ्यर्च्य धर्मम् आकर्ण्य दृष्टसत्यो दिवं ययौ // rm_20.121{11} //

स्वर्गे ऽपि तत् तथा नित्यं सद्गुरोः शरणं गतः / श्रद्धया भजनं कुर्वं छुभे ऽचरत् समाहितः // rm_20.122{12} //

धन्यो ऽयं सुगतः शास्ता सर्वसत्वशुभंकरः / यत्र चित्तं प्रसाद्यैव पशुर् अपि दिवं गतः // rm_20.123{13} //

वयं तु मानवाः सर्वे कथम् एनं मुनीश्वरं / सद्गुरुं समुपासाद्य श्रद्धया न भजेमहि // rm_20.124{14} //

तथा सद्धर्मम् आकर्ण्य प्रसादाद् अस्य सद्गुरोः / अत्कृत्य सर्वदा भद्रं न लाभेम कथं वयं // rm_20.125{15} //

विशेषधर्मम् आज्ञाय दृष्टसत्याः समाहिताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा नूनं गछेम सद्गतिं // rm_20.126{16} //

तद् अत्र सद्गुरोर् अस्य मुनीन्द्रस्याधुना वयं / सर्वे ऽपि श्रद्धयाभ्यर्च्य भजेमहि समादरात् // rm_20.127{17} //

तत् साद्धर्मं समाकर्ण्य श्रद्धया समुपस्थिताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चरेमहि शुभे सदा // rm_20.128{18} //

तदादौ सुगतस्यास्य ससंघस्या ऽधुना वयं / यथार्हभोजनेनात्र पूजयेम प्रपुष्टये // rm_20.129{18!} //

इति संभाषणां कृत्वा सर्वे ते प्रतिमोदिताः / तथेति संमतं कृत्वा तत्र बुद्धाश्रमे ययुः // rm_20.130{19} //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा ससंघं तं प्रमोदिताः / सर्वसांजलयो नत्वा प्रार्थयन्न् एवम् आदरात् // rm_20.131{20} //

भगवन् नाथ सर्वज्ञ भगवंतं ससंघिकं / पूजयितुं समिछामस् तन्न् अत्रानुग्रहं कुरु // rm_20.132{21} //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / तेषां पुण्याभिसंवृद्ध्यै तूष्णीभूत्वाध्युवास तत् // rm_20.133{22} //

तथाध्युवासितं मत्वा सर्वे ते परिहर्षिताः / पादौ तस्य मुनीन्द्रस्य नत्वा निजालयं ययुः // rm_20.134{23} //

तत्र ते मुदिताः सर्वे दधिक्षीरोदनादिकं / यथार्हभोज्यसामग्रिं सहसा समसाधयन् // rm_20.135{24} //

ततस् ते समये गत्वा तत्र बुद्धाश्रमे मुदा / ससांघिकं मुनीन्द्रं तं प्रणत्वैवं न्यवेदयन् // rm_20.136{25} //

भगवन् नाथ सर्वज्ञ समयो वर्त्तते ऽधुना / तत् संघ भगवान् पूजां प्रतिग्रहितुम् अर्हति // rm_20.137{26} //

इति तैः प्रार्थिते सर्वे भगवान् सससांघिकः / उत्थाय भोजनक्षेत्रे उपाचरान् प्रभासयन् // rm_20.138{27} //

तत्र पाद्यं समादाय संबुद्धप्रमुखाः क्रमात् / सर्वे ते सांघिकास् तत्र स्वस्वासने समाश्रयन् // rm_20.139{28} //

तां बुद्धप्रमुखान् सर्वान् सांघिकान् स्वासनाश्रितान् / दृष्ट्वा ते मुदिता सर्वे सामानर्चुर् यथाक्रमं // rm_20.140{29} //

ततस् ते सुरसैर् भोज्यैः क्षीरोदनैः सव्यंजनैः / प्रणीतैर् भगवंतं तं ससंघं समतोषयन् // rm_20.141{30} //

ततस् तं सुगतं तृप्तं ससांघिकं समीक्ष्य ते / तत् पात्राण्य् अपनीयाशु तद् धस्तादि समशोधयन् // rm_20.142{31} //

ततः सपूगताम्बुरामहौषधरसायनं / संबुद्धप्रमुखेभ्यस् ते संघेभ्यः प्रददुर् मुदा // rm_20.143{32} //

ततस् ते महिषीपालाः कृतांजलिपूटा मुदा / श्रीघनं तं ससंघं च नत्वा समुपतस्थिरे // rm_20.144{33} //

तथा तन् समुपासीनान् सर्वान् दृष्ट्वा स सर्ववित् / आर्यधर्मं समादिश्य बोधिमार्गे ऽभ्ययोजयत् // rm_20.145{34} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे ते ऽभ्यनुमोदिताः / संबुद्धशासने तत्र प्रव्रजितुं समीक्षिरे // rm_20.146{35} //

ततास् ते महिषीपालाः सर्वे कृत्वाभिसंमतं / कृतांजलिपुटा नत्वा प्रार्थयन् तं मुनीश्वरं // rm_20.147{36} //

भागवं नाथ सर्वज्ञ भवतां शासने वयं / प्रव्रजितुं समिछामस् तन् नो ऽन्वाहर्तुम् अर्हति // rm_20.148{37} //

इति तैः प्रार्थितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / तान् विशुद्धाशयान् सर्वान् समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_20.149{38} //

मातापित्रोर् विनानुज्ञां प्रव्रज्यां न ददाम्य् अहं / तद् अनुज्ञां समादाय प्रेत दास्यामि वस् तदा // rm_20.150{39} //

इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण सर्वे ते प्रतिनंदिताः / तं मुनीन्द्रं प्रणत्वाशु स्वस्वगेहं ययुर् मुदा // rm_20.151{40} //

तत्र ते सहसा गत्वा समातापितृवांधवान् / परिबोध्य प्रयत्नेन प्राप्यानुज्ञां समाचरं // rm_20.152{41} //

तत्र ते सहसा गत्वा भगवत उपासृताः / पादौ सांजलयोर् नत्वा प्रार्थयन्न् एवम् आदरात् // rm_20.153{42} //

भगवन् सर्ववित् पितृप्राप्तानुज्ञाः समागताः / तत्रानुग्रहम् आधाय प्रव्रज्यां दातुम् अर्हति // rm_20.154{43} //

इति तैः प्रार्थिते शास्ता भगवान् सव्यपाणिना / तेषां शिरस् सुसंस्पृष्ट्वा समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_20.155{44} //

समेत भिक्षवः सर्वे यूयं श्रद्धासमंगिताः / प्रव्रज्याव्रतम् आधाय चरत ब्रह्मचारिकां // rm_20.156{45} //

इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण सर्वे ते मुण्डिता वभुः / खिक्खिरीपात्रधर्त्तारः काखायचीवरावृताः // rm_20.157{46} //

ततः शस्तुः प्रसादेन सर्वे ते विमलाशयाः / प्रलब्धबोधिसच्चित्ताः शुद्धशीला जितेंद्रियाः // rm_20.158{47} //

भित्वाविद्यागुणाः सम्यक् प्राप्तविद्याविशारदाः / प्रतिसंवित्सुसंप्राप्ताः सत्यमार्गसमन्विताः // rm_20.159{48} //

समाधिधारणीविद्या घटमानाः समाहिताः / क्षमान्विताः शुभात्मानो योगिनो भिक्षवो ऽभवन् // rm_20.160{49} //

ततस् ते सर्वसंसारं मत्वानित्यं चालाचलं / दृष्ट्वा च सर्वसंस्कारगतीर् अहिविघातिनीः // rm_20.161{50} //

सर्वक्लेशगणान् हित्वा जित्वा मारगणान् अपि / साक्षाद् अर्हत्वम् आसाद्य प्रचेरुर् ब्रह्मचारिकाः // rm_20.162{51} //

ततस् ते भिक्षवः सर्वे परिशुद्धत्रिमंडलाः / वीतसंगा महाभिज्ञा निर्विकल्पा निरंजनाः // rm_20.163{52} //

समलोष्टकसौवर्णाः सत्कारलाभनिस्पृहाः / अकाशसमचित्ताङ्गा भवे लाभपराङ्मुखाः // rm_20.164{53} //

देवासुरादि लोकानां त्रैधातुकनिवासिनां / पूज्या मान्याश् च वंद्याश् च बभूवुर् बोधिचारिणः // rm_20.165{54} //

तद् दृष्ट्वा भिक्षवः सर्वे विस्मयोद्धतमानसाः / भगवंतं मुनिं नत्वा पप्रच्बुस् तत् पुराकृतं // rm_20.166{55} //

भगवन् कानि कर्माणि तेन महिषपूर्विणा / कृतानि देवपुत्रेण यैर् असौ महिषो ऽभवत् // rm_20.167{56} //

एभिश् च महिषीपालैः किं कर्म प्रकृतैः पुरा / येनार्हत्वं समासाद्य भवंति ब्रह्मचारिणः // rm_20.168{57} //

एतत् सर्वं समादिश्य भवाञ् छास्तात्र सांप्रतं / अस्माकं अपि चेतांसि प्रबोधयितुम् अर्हति // rm_20.169{58} //

इति तैर् भिक्षुभिः पृष्टे भगवान् स मुनीश्वरः / तान् सर्वान् सांघिकान् भिक्षून् समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_20.170{59} //

शृणुत भिक्षवः सर्वे तेन महिषपूर्विणा / पुरा कृतानि कर्माणि तानि वक्ष्यामि सांप्रतं // rm_20.171{60} //

एभिश् च महिषिपालैः पुरा यानि कृतान्य् अपि / तानि सर्वाणि कर्माणि वक्ष्यामि च तथा ऽधुना // rm_20.172{61} //

तद्यथाभूत् पुरा बुद्धः काश्यपो ऽर्हन्स् तथागतः / सर्वज्ञः सुगतः शास्ता धर्मराजो विनायाकः // rm_20.173{62} //

भगवान् स तदा पूर्य्यां वराणस्या उपाश्रमे / मृगदावे समाश्रित्य विजहार ससांघिकः // rm_20.174{63} //

तदा तस्य मुनीन्द्रस्य शासने त्रिपिटो यतिः / भिक्षुर् एको महाविज्ञो निश्चयार्थविशारदः // rm_20.175{64} //

तदैकसमये भिक्षुपंचशतैः पुरस्कृतः / स सभायां समासीनः सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_20.176{65} //

तस्य ते भिक्षवः शिक्षाः शैक्षाश् च संश्चयान्विताः / त्रिपिटार्थं परिज्ञातुं पप्रछुस् तं गुरुं मुहुः // rm_20.177{66} //

एवं तैर् भिक्षुभिः पृष्टे स गुरुः प्रतिरोषितः / तान् सर्वाञ् छ्रावकाञ् छिष्याञ् छैक्षांश् च पर्यभाषत // rm_20.178{67} //

ततस् ते श्रावकाः सर्वे दृष्ट्वा तं रुषितं गुरुं / प्रणत्वा विनयं कृत्वा पुनर् एवम् अभासिरे // rm_20.179{68} //

भवन्त मा कृथा रोषं प्रसीदस्व कृपानिधे / व्याख्यातं भवता सम्यक् तद् अस्माभि न बुध्यते // rm_20.180{69} //

तद् भूयो ऽपि भवान् एतदर्थं सम्यक् सुविस्तरं / अस्मच् चेतं प्रबोधार्थं समुपादेष्टुम् अर्हति // rm_20.181{70} //

इति तैः प्रार्थिते भूयस् त्रिपिटः सो ऽतिरोषितः / तथा ताञ् छ्रावकान् सर्वान् परिभाष्यैवम् अब्रवीत् // rm_20.182{71} //

अरे रे महिषा यूयं तत् किं जानीथ मद्वचः / तद् भूयः किं प्रवक्ष्यामि यच् छ्रुत्वापि न बुध्यते // rm_20.183{72} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते परिरोषिताः / तं गुरुं यतिम् अर्हन्तम् अपि प्रत्यवदस् तथा // rm_20.184{73} //

यद् वयं महिषाः सर्वे तद् भवान् महिषाधिपः / यद् अस्माकं यथा शास्त तथा भवतु पालकः // rm_20.185{74} //

इति तैः श्रावकैः सर्वैः शिक्षैः शैक्षं च रोषितैः / सद्गुरोर् अन्तिके कोपाद् यत् खलं प्रतिभाषितं // rm_20.186{75} //

एतत् पापाभिशंकार्त्ताः पश्चात्तापाभितापिनः / तम् अर्हन्तं गुरुं नत्वा पुनर् एवं वभाषिरे // rm_20.187{76} //

अहो मूढा वयं सर्वे यत् कोपात् सद्गुरोर् अपि / प्रत्याख्याय वयो ऽस्माभिः प्रत्युत्तरं प्रदीयते // rm_20.188{77} //

तद् एतत् पातकं घोरं कथं वयं शहेमहि / तद् भवान् कृपयास्माकं क्षंतुम् अर्हति सर्वथा // rm_20.189{78} //

तथा जन्मांतरे चापि भवन्तम् एव सद्गुरुं / कल्याणमित्रम् आसाद्य प्राप्नुयाम सुसंवरं // rm_20.190{79} //

इति संप्रार्थनां कृत्वा सर्वे ते भिक्षवस् तथा / तस्य गुरोर् उपाश्रित्य धर्मं श्रुत्वाभजन् सदा // rm_20.191{80} //

ततस् ते समये सर्वे श्रावकास् त्रिपिटो ऽपि सः / कालं गताः पुनर् जन्म लेहिरे दुर्गतौ ततः // rm_20.192{81} //

खलवाक्कर्मपाकेन पंचजन्मशतान्य् अपि / स त्रिपिटपतिः शास्ता महिषो ऽयं सभाभवत् // rm_20.193{82} //

सर्वे ते श्रावकाश् चापि यथा वाक्कर्मदोषतः / तथेमे महिषीपला वभूवुः सर्वदा भवे // rm_20.194{83} //

अत्रापि महिषो दुष्टस् त्रिपिटो ऽसौ भवत्य् अपि / इमे ऽपि महिषीपाला भवन्ति भिक्षवो ऽपि ते // rm_20.195{84} //

यच् चायं महिषो ऽप्य् अत्र काश्यपकृतपुण्यतः / दृष्ट्वा मां सुप्रसन्नात्मा नत्वा मे शरणं गतः // rm_20.196{85} //

एतत्पुण्यविपाकेन देवपुत्रो भवत्य् अयं / आर्यसत्यं समासाद्य दृष्टसत्यो सुधीर् अपि // rm_20.197{86} //

इमे ऽपि महिषीपालाः काश्यपपुण्यपाकातः / प्रव्रज्यार्हत्वम् आसाद्य भवन्ति ब्रह्मचारिणः // rm_20.198{87} //

एवं कर्मविपाकैर् हि सर्वे ऽपि जन्तवो भवे / सुखदुःखानि भुंजाना भ्रमन्ति भवचारके // rm_20.199{88} //

नाग्निभिर् दह्यते कर्मं वायुभिर् वा न शुष्यते / क्लिद्यते नोदकैश् चापि क्षीयते नापि भूमिषु // rm_20.200{89} //

अभुक्तं क्षीयते नैव कर्मं क्वापि कथं चन / सर्वत्रापि भवेन् नैव कर्मणो गतिर् अन्यथा // rm_20.201{90} //

शुभस्य कर्मणः पाके शुभतैव सदा भवे / तथा कृष्णस्य पाके च दुःखतैव सदा भवे // rm_20.202{91} //

मिश्रितानां तथा पाके मिश्रितानि फलान्य् अपि / एवं मत्वा शुभेष्व् एव चरितव्यं सदा भवे // rm_20.203{92} //

येनैव यत् कृतं कर्मं तेनैव भुज्यते फलं / अवश्यं परिबोक्तव्यं संसारे कर्मणः फलं // rm_20.204{93} //

न नस्यंति हि कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि / सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति प्राणिनां खलु // rm_20.205{94} //

इति मत्वात्र संसारे त्रिरत्नं शरणं गताः / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं भजध्वं सर्वथादरात् // rm_20.206{95} //

ये भजंति सदा नित्यं त्रिरत्नं शरणं गताः / दुर्गतिं ते न गछंति यान्त्य् एव सद्गतिं सदा // rm_20.207{96} //

इत्य् आदिष्टैः मुनीन्द्रेण श्रुत्वा ते संघिका मुदा / सर्वे लोकाश् च सत्कृत्य त्रिरत्नं सर्वदाभजं // rm_20.208{97} //

एतन् मे गुरुणाख्यातं तथा मयोच्यते ऽधुना / त्वयाप्य् एवं महाराज चरितव्यं सदा शुभे // rm_20.209{98} //

प्रजाश् चापि सदा धार्मं श्रावायित्वा प्रबोधयन् / बोधिमार्गे प्रतिस्थाप्य पालयस्व समाहितः // rm_20.210{99} //

तथा ते मंगलम् नित्यं सर्वत्रापि भवेद् ध्रुवं / क्रमाद् बोधिं समासाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_20.211{100} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूपतिः / तथेति ऽभ्यनुमोदित्वा प्राभ्यनन्दत् सपार्षदः // rm_20.212{1} // इदं नरा ये महिषावादानं शृण्वंति ये चपि निशामयंति सुखानि भुक्त्वा खलु ते ऽत्र सर्वे सम्यांति नूनं सुगतालयं ते // rm_20.213{2} // ++ इत्य् अवदानतत्वे महिषावदानं समाप्तम् ++

xxi nāvikāvadāna अथाशोको महिनाथ उपगुप्तं यतिं गुरुं / कृतांजलिपुटो नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_21.1{1} //

भदंत श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / तद् यथा गुरुणाख्यातं तथादेष्टुं च मे ऽर्हति // rm_21.2{2} //

संप्रार्थिते राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् सुधीर् यतिः / उपगुप्तो नरेंद्रं तं समालोक्यैयम् अब्रवीत् // rm_21.3{3} //

साधु शृणु महाराज यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि श्रुत्वानुमोदनां कुरु // rm_21.4{4} //

पुरैकसमये बुद्धो भगवान् स मुनीश्वरः / सर्वज्ञः सुगतः शस्ता धर्मराजो विनायकः // rm_21.5{5} //

ससंघो हासयन् तत्र मगधे चारिकां चरन् / सर्वत्र भद्रतां कृत्वा गंगातीरम् उपाश्रयन् // rm_21.6{6} //

तत्र स भगवान् सर्वै भिक्षुसंघैः पुरस्कृतः / सभामध्यासनासीनो धर्मम् आदेष्टुम् ऐछत // rm_21.7{7} //

तत् सद्धर्मामृतं पातुं सर्वलोकास् तदागताः / ब्रह्मशक्रादयो देवा लोकपाला गणादयः // rm_21.8{8} //

दैत्येंद्रो गरुडा नागा यक्षगंधर्वकिंनराः / सिद्धा विद्याधराश् चापि राक्षसाश् च महर्द्धिकाः // rm_21.9{9} //

ऋषयो ब्राह्मणाश् चापि योगिनो यतयो ऽपि च / राजानः क्षत्रिया भूपा राजपुत्राश् च तीर्थिकः // rm_21.10{10} //

वैश्याश् चा मंत्रिणो ऽमात्याः श्रेष्ठिनः पौरिकाः प्रजाः / गृहस्थाः साधवो भद्राः सार्थवाहमहाजनाः // rm_21.11{11} //

वणिजाः शिल्पिनश् चापि ग्राम्या जानपदा अपि / तथान्ये ऽपि समायाताः सद्धर्मश्रवणार्थिनः // rm_21.12{12} //

तत्र ते समुपायाता दृष्ट्वा तं श्रीघनं मुदा / नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य समानर्चुर् यथाक्रमं // rm_21.13{13} //

ततः सर्वे ऽपि ते लोकाः परिवृत्य समंततः / समाहिताः समुद्वीक्ष्य धर्मं श्रोतुं समाश्रयन् // rm_21.14{14} //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा सर्वान्स् तान् समुपस्थितान् / बोधिचर्यां समारभ्य सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_21.15{15} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे लोकाः प्रमोदिताः / धर्माविशेषम् आज्ञाय त्रिरत्नं प्राभजन् सदा // rm_21.16{16} //

ततः स भगवान् दृष्ट्वा सर्वाल् लोकाञ् छुभाश्रितान् / तथान्यत्र शुभं कर्तुं गंगातीरम् उपाचरत् // rm_21.17{17} //

ससंघो भगावंस् तत्र गंगातीर उपासृतः / नविकान् समुपाहूय समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_21.18{18} //

नाविका गन्तुम् इछामि गंगापारम् इतो ऽधुना / तन् माम् इमां नदीं गंगां समुत्तारयत द्रुतं // rm_21.19{19} // इति तत् प्रार्थितं श्रुत्वा सर्वे ते नाविका अपि // rm_21.20{20} // ससांघिकं मुनीन्द्रं तन् अनादृत्यैवम् अब्रुवन् / तरपण्यं विनास्माभिः कश्चि दिशा न तारितः // rm_21.21{21} //

यदीछति भवान्स् तर्त्तुं तरपण्यं प्रयछतु / इति तैर् भाषितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः // rm_21.22{22} //

तान् सर्वान् नाविकान् दृष्ट्वा पुनर् एवम् अभाषत / अहम् अपि भवंतो ऽत्र नाविको ऽस्मि ति मन्यतां // rm_21.23{23} //

मया हि तारितो नंदो महारागनदीकृतः पुरा / द्वेषाब्धिपतितो दुष्टो ऽङ्गुलिमालो ऽपि तारितः // rm_21.24{24} //

मानवो मानकूपारपतितस् तारितो मया / मोहोदधिनिमग्नश् चोरुविल्वीकाश्यपस् तथा // rm_21.25{25} //

एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च क्लेशाब्धे तारिता मया / कस्य चिद् अपि सत्वस्य तरपण्यं न किं चन // rm_21.26{26} //

गृह्यते याच्यते नापि मया क्वापि कदा चन / तथा यूयम् अपीहास्मान् सर्वान् भिक्षून् निमांदकी // rm_21.27{27} //

अगाढां सहसा तार्य पारे नयतुम् अर्हथ / एवं तेन मुनीन्द्रेण प्रार्थिते ऽपि न के चन // rm_21.28{28} //

नाविकास् ते मुनीन्द्रं तं तारयितुं समीछिरे / अत्र कश्चित् सुधीः साधुर् नाविकस् तं मुनीश्वरं // rm_21.29{29} //

महाभिज्ञं परिज्ञाय नत्वोवाच कृतांजलिः / भगवन् नाथ सर्वज्ञ भवन्तं सर्वसांघिकान् // rm_21.30{30} //

अप्य् अहं तारयिष्यामि तत् प्रसीदतु मे सदा / इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः // rm_21.31{31} //

सर्वान्स् तान् सांघिकान् भिक्षून् समालोक्यैवम् आदिशत् / भिक्षवो नावम् आरुह्य यूयं सर्वे समाहिताः // rm_21.32{32} //

इमां गंगां समुत्तीर्य तिष्ठत तीरम् आश्रिताः / इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण सर्वे ते भिक्षुसंघिकाः // rm_21.33{33} //

सहसा नावम् आरुह्य संनिषेदुः समाहिताः / तदा स नाविको दृष्ट्वा सर्वान् नौकासमाश्रितान् // rm_21.34{34} //

तां नावं सहसा गंगामध्ये संप्रापयन् क्रमात् / तदा स भगवान्न् ऋद्ध्या विहायसा स्वयं चरन् // rm_21.35{35} //

तद् अग्रतः समुत्तीर्य तीरभूमौ समाश्रयन् / तद् दृष्ट्वा नाविका सर्वे ते सलोकाः सविस्मयाः / पश्चात्तापाग्निसंतप्ताः पश्यन्त एव तस्थिरे // rm_21.36{36} //

सो ऽपि च नावीको दृष्ट्वा तं मुनीन्द्रं विहायसा / सहसा तीरम् आसद्य स्थितं पश्यन् न्यषीदत् // rm_21.37{37} //

ततः सा निश्चरा नौका स्तम्भितैव जलाश्रिता / तद् दृष्ट्वा नाविकः सो ऽतिविस्मयाकुलतो ऽभवत् // rm_21.38{38} //

ततस् तैः श्रीघनं तीरसमासीनं स नाविकः / दृष्ट्वा तत् स्मृतिम् आधाय प्रणनाम कृतांजलिः // rm_21.39{39} //

ततः सासंचरा नौका वायुसंप्रेरिता द्रुतं / सहसा तीरम् आसाद्य तस्थौ तत्र सुनिश्चरा // rm_21.40{40} //

ततस् ते भिक्षवः सर्वे समुत्तीर्य वहित्रतः / सहसा तीरम् आगत्य संबुद्धान्तिकम् आययुः // rm_21.41{41} //

तत्र स भगवान् दृष्ट्वा सर्वांस् तान् समुपागतान् / सद्धर्मं समुपादेष्टुं तस्थौ सभासनाश्रितः // rm_21.42{42} //

ततः स नाविकश् चापि दृष्ट्वा तं श्रीघनं मुनिं / भिक्षुसंघसभासीनं प्रणतुं समुपाचरन् // rm_21.43{43} //

तत्र स साञ्जलिर् नत्वा सर्वान् तन् सांघिकान् क्रमात् / पादाम्बुजौ मुनीन्द्रस्य प्रणनाम प्रमोदितः // rm_21.44{44} //

तत्र ते नाविकाश् चापि सर्वे ते विस्मयान्विताः / तद् धर्मदेशनां श्रोतुं मुदिताः समुपाचरन् // rm_21.45{45} //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा ससंघं संप्रमोदिताः / नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य समुपतस्थुर् आदरात् // rm_21.46{46} //

ततः स भगवान् दृष्ट्वा सर्वान्स् तान् समुपस्थितान् / आर्य्यसत्यसमारभ्य सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_21.47{47} //

तत् अद्धर्मामृतं पीत्वा नाविकः संप्रमोदितः / विज्ञाय धर्मवैशेष्यं सद्धर्माभिरतो भवेत् // rm_21.48{48} //

ततः सत्कायभूमीन्ध्रं विंशतिशिखरोद्गतं / निर्भिद्य ज्ञानवज्रेण धर्मदृष्टि समाप्तवान् // rm_21.49{49} //

ततः स श्रोतआपत्तिफलप्राप्तः प्रसन्नधीः / तं मुनीन्द्रं समालोक्य त्रिर् उदानम् उदानयत् // rm_21.50{50} //

भगवन् यत् मया प्राप्तं धर्मचक्षुः सुनिर्मलं / शान्तं पदम् आर्यकान्तं तीर्णश् चापि भवार्णवः // rm_21.51{51} //

सत्कायदृष्टिशैलाश् च लंघिताः सांप्रतं मया / पिहितो पापमार्गो मे स्वर्गमार्गः प्रकाशितः // rm_21.52{52} //

मोक्षमार्गो ऽपि संप्राप्तो भवतां कृपया ऽधुना / तथा भवान् सदा नित्यं मां परित्रातुम् अर्हति // rm_21.53{53} //

एवं हि न कृतं मात्रा नापि पित्रा कृतं मम / न सुहृदिष्टमित्रैश् च वांधवैः स्वजनैर् अपि // rm_21.54{54} //

श्रमणैर् ब्राह्मणैश् चापि गुरुभिश् च न वा नृपैः / तथान्यैश् च महाविज्ञैर् न कृतम् आर्यदेशनां // rm_21.55{55} //

भवतैव कृतं नाथ सत्यमार्गोपदेशनां / तदार्यसत्यसंप्राप्त आर्यमार्गं लभाम्य् अहं // rm_21.56{56} //

अद्य मे सफलं जन्म बुद्धपुत्रो ऽस्मि सांप्रतं / इत्य् उक्त्वा स मुनीन्द्रं तं प्रणत्वा प्राभ्यनंदत // rm_21.57{57} //

ततः स नाविकस् तत्र त्रिरत्नं शरणं गतः / सत्कृत्य समुपाश्रित्य प्राभजन् सर्वदा मुदा // rm_21.58{58} //

तत् समीक्ष्य परश् चापि नाविको ऽत्यनुतापितः / तत्र तस्य मुनीन्द्रस्य सत्कारं कर्तुम् ऐछत // rm_21.59{59} //

ततः स नाविकस् तत्र समुत्थायानुमोदितः / भगवंतं प्रणत्वैव संप्रबोधयत् कृतांजलिः // rm_21.60{60} //

भगवन् यन् मया लोभप्रलुप्तधर्मचेतसा / तरपण्यं विना गंगां तारितो न भवान् अपि // rm_21.61{61} //

तन् महान् अपराधो मे भवत्य् अत्राहि जायते / तत् क्षमतां जगन्नाथ क्षमारत्नाकरो भवान् // rm_21.62{62} //

यच् चात्र भवतां पूजां कर्तुम् इछामि सांप्रतं / तान् ममानुग्रहं कृत्वा प्रतिग्रहीतुम् अर्हति // rm_21.63{63} //

इति संप्रार्थितं तेन श्रुत्वा स भगवान् मुनिः / तथेति प्रतिमोदित्वा तूष्णीभूत्वाध्युवास तत् // rm_21.64{64} //

तथाधिवाशितं शास्त्रा नाविकः संप्रमोदितः / स पूजाभोज्यसामाग्रीम् सहसा समसाधय // rm_21.65{65} //

ततः स भगवंतं तं ससांघिकं यथाक्रमं / अभ्यर्च्य सुरसैः शुद्धैर् भोजनैः समतोषयत् // rm_21.66{66} //

ततस् ते सांघिकाः सर्वे संबुद्धप्रमुखा अपि / तद् भोज्यं सुरसं भुक्त्वा समातृप्तिं समाययुः // rm_21.67{67} //

ततः स नाविको दृष्ट्वा तृप्तं मुनिं ससांघिकं / अपनीयाशु पात्राणि तद् धस्तादि व्यशोधयत् // rm_21.68{68} //

ततः पूगादि तांबूलमहौषधरसायनं / दत्वा स नाविकस् तत्र सांजलिः प्रार्थयत् क्षमां // rm_21.69{69} //

ततः स सांजलिर् नत्वा ससंघं तं मुनीश्वरं / बोधिचित्तं समालम्व्य तत् पुरः समुपाश्रयत् // rm_21.70{70} //

ततः स भगवांस् तस्य नाविकस्य मनोगतं / बोध्यभिलाषम् आलोक्य तदा स्मितं व्यमुंचत // rm_21.71{71} //

ततस् तस्य मुनींद्रस्य नानावर्णा मरीचयः / मुखपद्माद् विनिर्याताः प्रसेरुर् भुवनत्रये // rm_21.72{72} //

या अधस्ताद् गतास् तत्र नरकेषु समंततः / ताः सौम्या रश्मयः सर्वाः प्रसृत्य समहासयन् // rm_21.73{73} //

तत्र ताभिः परिस्पृष्टाः सर्वे ते नरकाश्रिताः / महत् सौख्यं समासाद्य विस्मिता एवम् अब्रुवन् // rm_21.74{74} //

अहो चित्रं महत् सौख्यम् अधुना जायते कथं / कुतश् चेयं प्रभा जाता कस्य चेह समागताः // rm_21.75{75} //

यत् प्रभाभिः परिस्पृष्टा वयं सौख्यसमन्विताः / सर्वे दुःखाभिनिर्मुक्तास् तद् इदं महद् अद्भुतं // rm_21.76{76} //

किं नु च्युता इतो ऽहो स्विद् अन्यत्रोपगता वयं / यन् नो दुःखानि शांयंते जायंते ससुखान्य् अपि // rm_21.77{77} //

इति चिंतासमाक्रान्तहृदयास् ते सविस्मयाः / षर्वे ऽप्य् एकत्र संमील्य भाषंत उपतस्थिरे // rm_21.78{78} //

एवं सर्वे ऽपि ते सत्वाः सर्वत्र नरकेष्व् अपि / निर्दुःखा सुखसंपन्ना उपतस्थुः सविस्मयाः // rm_21.79{79} //

तदा तेषां प्रबोधार्थं निर्माय भगवान् मुनिं / प्रत्येकं नराकेष्व् एवं सर्वत्रापि व्यसर्जयत् // rm_21.80{80} //

तं बुद्धं निर्मितं दृष्ट्वा सार्वे ते नरकाश्रिताः / भूयो ऽतिविस्मयाक्रांतहृदयाश् चैवं अब्रुवन् // rm_21.81{81} //

न ह्य् एवेतच् च्युतास् सर्वे नाप्य् आन्यत्र गता वयं / इहैव नरके स्थाने स्थिताः सर्वे वयं खलु // rm_21.82{82} //

यद् इहायं समायातः पुरुषो पूर्वदर्शनः / नूनं अस्य प्रभाकान्तिर् इयम् अत्राभिप्रसृता // rm_21.83{83} //

तद् अस्माकं हि दुःखानि प्रशान्तां समंततः / महत्सौख्यानि जयन्ते नूनम् अस्यानूभावतः // rm_21.84{84} //

अयं हि सुगतो बुद्धः सर्वसत्वानुकंपकः / सर्वान् नो दुःखितान् दृष्ट्वा समुद्धर्तुम् इहागतः // rm_21.85{85} //

तद् अस्य शरणं गत्वा वयं सर्वे समादरात् / सत्कृत्य श्रद्धया नत्वा यथाशक्ति भजेमहि // rm_21.86{86} //

इति संभाष्य ते सर्वे नारकीयास् तथा मुदा / सहसा तं पुरोगत्वा प्रणत्वैवं वभाषिरे // rm_21.87{87} //

नमस् ते भगवन् नाथ शरणं ते व्रजामहे / एवम् अस्मान् सदा दृष्ट्वा कृपया त्रातुम् अर्हसि // rm_21.88{88} //

इति संप्रार्थनां कृत्वा सर्वे ते प्रतिमोदिताः / तस्यैव शरणं कृत्वा प्रभेजिरे समाहिताः // rm_21.89{89} //

एतत्पुण्यपरीतास् ते सर्वे विमुक्तपापकाः / नरकेभ्यः समुत्थाय सहसा सद्गतिं ययुः // rm_21.90{90} //

एवं ता रस्मयः सर्वा नरकेभ्यः समंततः / सर्वान् सत्वान् संउद्धृत्य प्रत्याययुर् मुनेः पुरः // rm_21.91{91} //

याश् चाप्य् उर्द्धगताभासप्रसृताः ताः समंततः / अवभास्य दिशः सर्वान् समहाराजिकालयाः // rm_21.92{92} //

सर्वान् देवालयान् यावद् अकनिष्ठं भवालयं / अवभास्यमरान् सर्वान् गाथाभिः समचोदयत् // rm_21.93{93} //

अनित्यं खलु संसारे सर्वं शून्यम् अनात्मकं / इति मत्वात्र संसारे चरत सर्वदा शुभे // rm_21.94{94} //

निष्क्रामतारभध्वं तद् युज्यध्वं बुद्धशासने / धुनीत मृत्युसैन्यानि नडागारम् इव द्विपः // rm_21.95{95} //

यो ह्य् अस्मिन् सौगते धर्मे चरिष्यति समाहितः / स हित्वा जन्म संसारे दुःखस्यान्तं करिष्यति // rm_21.96{96} //

इति तच् छब्दम् आकर्ण्य सर्वे देवाः प्रबोधिताः / त्रिरत्नशरणं कृत्वा प्रभेजिरे समाहिताः // rm_21.97{97} //

एवं ता रस्मयः सर्वाः सर्वान् देवान् समंततः / चोदयित्वा ततस् तत्र प्रत्याययुर् मुनेः पुरः // rm_21.98{98} //

तत्र ता रस्मयः सर्वा एकीभूता सुपिण्डिताः / मुनेः प्रदक्षिणीकृत्य भ्रुमध्ये ऽन्तर्हितो ऽभवत् // rm_21.99{99} //

तद् दृष्ट्वा ते सांघिकाः सर्वे लोकाश् चान्ये ऽपि विस्मिताः / शास्ता किम् आदिशेद् धार्मम् इति ध्यात्वा निषेदिरे // rm_21.100{100} //

तदानंदः समुत्थाय शास्तारं तं मुनीश्वरं / कृतांजलिपुटो नत्वा पप्रछैवं पुरः स्थितः // rm_21.101{1} //

भगवन् नाथ सर्वज्ञ भवद्वक्त्रात् सुधाकरात् / नाना वर्णाः प्रभाः कांता विनिःसृत्य प्रसारिताः // rm_21.102{2} //

सर्वांस् त्रैधातुकान्न् अवभास्य समंततः / पुनः प्रत्यागाताः सर्वा एकीभूता सुपिंडिता // rm_21.103{3} //

तव प्रदक्षिणीकृत्य भ्रुमध्ये प्रविसंति ताः / नाहेतुप्रत्यये बुद्धा दर्शयन्ति स्मितं क्वचित् // rm_21.104{4} //

तद् भवान् हेतुना केन स्मितं मुंचसि सांप्रतं / यद् दृष्ट्वा सांघिकः सर्वे इमे लोकाश् च विस्मिताः // rm_21.105{5} //

शास्ता किम् आदिशेद् धर्मम् इति संदिग्धमानसाः / कुतूहलसमाक्रांतहृदयाः सद्गुणार्थिनः // rm_21.106{6} //

त्वत्सद्धर्मामृतं पातुम् इछन्ति तृषिता इव / यदर्थे ऽत्र भवान् स्मितं दर्शयति सरस्मिकं // rm_21.107{7} //

तदर्थं समुपादिश्य सर्वाल् लोकान् प्रबोधय / इत्य् आनंदवच श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / तम् आनंदं सभां चापि समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_21.108{8} //

एवम् एतत् तथानंद नाहेतुप्रत्ययं क्वचित् / संबुद्धाः सुगताः सर्वे प्रविकुर्वन्ति संस्मितं // rm_21.109{9} //

यदर्थे ऽहम् इहानंद स्मितं मुंचामि सांप्रतं / तदर्थं समुपाख्यामि शृणुत यूयम् आदरात् // rm_21.110{10} //

यद् अनेन सतानंद नाविकेन प्रसादिना / ससंघो ऽहं समभ्यर्च्य वंदितो बोधिचेतासा // rm_21.111{11} //

अनेन कुशलेनायं नाविको ऽपि भविष्यति / संसारोत्तरणो नाम प्रत्येकबुद्ध आत्मवित् // rm_21.112{12} //

एवं मत्वा महत्पुण्यं त्रिरत्नं सत्कृतोद्भवं / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं त्रिरत्नं भजतादरात् // rm_21.113{13} //

त्रिरत्नेषु कृतं पुण्यं न क्षिणोति कदा चन / व्रतपुण्यविपाकेन संबुद्धपदम् आप्नुयात् // rm_21.114{14} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वानंदः ससांघिकः / तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा त्रिरत्नं सर्वदाभजेत् // rm_21.115{15} //

एवं शास्त्रा मुनीन्द्रेण व्याकृतम् आत्मनस् तदा / श्रुत्वा स नाविको बुद्धः प्राभ्यनंदत् प्रसादितः // rm_21.116{16} //

तदारभ्य सदा नित्यं नाविकः संप्रमोदितः / त्रिरत्नशरणं कृत्वा सत्कृत्य श्रद्धयाभजत् // rm_21.117{17} //

सर्वे लोकाश् च तद् दृष्ट्वा सद्धर्मगुणवांछिनः / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं त्रिरत्नं प्राभजन् मुदा // rm_21.118{18} //

ततश् च स जगच्छास्ता भगवान् सह सांघिकैः / तथान्यत्र शुभं कर्तुं प्रतस्थे सांप्रभासयन् // rm_21.119{19} //

इति मे गुरुणादिष्टं मया प्रचक्ष्यते तव / तथात्र त्वं महाराज त्रिरत्नं सर्वदा भज // rm_21.120{20} //

प्रजाश् चापि तथा धर्मे बोधयित्वा प्रसादयन् / बोधिमार्गे प्रतिस्थाप्य पालयस्व समाहितः // rm_21.121{21} //

तथा ते मंगलं नित्यं सर्वत्रापि भवेद् ध्रुवं / क्रमाद् बोधिं समासाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_21.122{22} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूपतिः / तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा प्राभ्यनंदत् सपार्षदः // rm_21.123{23} //

यच् छास्त्राख्यातं तथेदं यतिवरकथितं नाविकस्यावदानं शृण्वन्ति श्रावयन्ति प्रमुदितमनसः श्रद्धया ये प्रसन्नाः / ते सर्वे शुद्धभावा जिनगुणरूचनो बोधिचर्या चरन्ते / भुक्त्वा सौख्यानि नित्यं मुनिवरनिलये संप्रयान्ति प्रमोदं // rm_21.124{24} //

++ इत्य् अवदानतत्वे नाविकावदानं समप्तम् ++

xxii gandhamādanāvadāna अथाशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा / उपगुप्तं गुरुं नत्वा प्रार्थयच् चैवम् आदरात् // rm_22.1{1} //

भदंत श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / तद्यथा गुरुणादिष्टं तथादेष्टुं च मे ऽर्हति // rm_22.2{2} //

इति संप्रार्थिते राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् सुधीर् यतिः / तम् अशोकम् महीपालं समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_22.3{3} //

साधु शृणु महाराज यथा मे गुरुभाषितं / तथाहं संप्रवक्ष्यामि तव पुण्यविवृद्धये // rm_22.4{4} //

पुरैकस्मिन् दिने तत्र राजगृहे ससांघिकः / भगवान् स जगन्नाथः पिण्डार्थं समुपाविशत् // rm_22.5{5} //

तदा राजगृहे तत्र गृहपतेः सुतो महान् / तस्यैका दासिका भद्रा सत्यधर्मानुचारिणी // rm_22.6{6} //

सा स्वाम्यङ्गानुलेपार्थं लोहितचंदनं तदा / सुरभिगणसंयुक्तं पिपेष प्रस्तरे मुदा // rm_22.7{7} //

तस्मिन्न् एव क्षणे तत्र स संबुद्धः ससांघिकः / भासयं मंगलं कृत्वा तद् गृहं निकषाचरत् // rm_22.8{8} //

तथायातं मुनीन्द्रं तं श्रुत्वा सा दारिका मुदा / सहसा निर्गता गेहात् तत्र द्रष्टुम् उपाचरन् // rm_22.9{9} //

तत्र सा समुपागत्य प्राद्राक्षीत् तं मुनीश्वरं / द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनपरिभूषितं // rm_22.10{10} //

शतसूर्याधिकाभासं शतचंद्रामृतप्रभं / व्यामप्रभासमुज्वालं रत्नांगम् इव जंगमं // rm_22.11{11} //

दृष्ट्वा सा दासिका तत्र मुदिता विस्मयान्विता / सुचिरं तं समालोक्य तस्थौ निश्चलमानसी // rm_22.12{12} //

तत्र सा सुचिरं दृष्ट्वा दासिकाभिप्रमोदिता / सत्कारं कर्त्तुम् इछन्ती शास्तुर् एवं व्यचिंतयत् // rm_22.13{13} //

अहो भाग्यं मुनीन्द्रो ऽयं दृश्यते यन् मयाधुना / तद् अस्य किं भजिष्यामि दरिद्रा प्रेषिका ह्य् अहं // rm_22.14{14} //

कुत्र वा द्रक्ष्यते भूयो मुनीन्द्रो ऽयं जगद्गुरुः / धिग् मे जन्मापि येनात्र किं चित् पुण्यं न साध्यते // rm_22.15{15} //

किं ममानेन देहेन येनेदृशं मुनीश्वरं / प्राप्य किं चित् प्रदत्वापि पुण्यं प्राप्तुं न शक्यते // rm_22.16{16} //

अनेन जीवितेनापि किं ममात्र प्रयोजनं / येन दुःखानि भुक्त्वैव किं चित् पुण्यं न साध्यते // rm_22.17{17} //

पुण्यं विनात्र संसारे सौख्यं प्राप्तुं कथं कुह / तत् पुण्यं प्राप्यते केन विना दानव्रतः क्वचित् // rm_22.18{18} //

किं चात्र दास्यते दानं किं चिद् द्रव्यं न मे गृहे / व्रतं वा किं करिष्यामि पराधीना हि दासिका // rm_22.19{19} //

तद् अत्र किं सुखं लप्स्ये किं चिद् दानं व्रतं विना / सर्वथाहं विनष्टा स्यां को मां रक्षेद् भवान्तरे // rm_22.20{20} //

पुण्येन सद्गतिं यायां पापेन दुर्गतिं सदा / इति हेतोः प्रकर्त्तव्यं दानं किं चिद् अपि व्रतं // rm_22.21{21} //

तर्ह्य् एतद् विद्यते हस्ते लोहितचंदनं मम / एतेनापि मुनीन्द्रस्य भजेयं चरणाम्बुजौ // rm_22.22{22} //

इति ध्यात्वा विनिश्चित्य दरिका सा प्रसादिता / सहसा स्वगृहं गत्वा तच् चंदनं समाग्रहीत् // rm_22.23{23} //

तच् चंदनं समादाय दासिका सा व्यचिन्तयत् / यद् इदं स्वामिनो द्रव्यं तद् अनुज्ञां विना कथं // rm_22.24{24} //

यदि स्वामि विजानाति तदा मे कुपितो रुषा / निर्भत्स्य ताडयित्वा मां गृहान् निष्कासयेद् अप्ल् // rm_22.25{25} //

तदात्र किं चरिष्यामि दासिकाहम् निराश्रया / अवश्यं भाविनो भावा भवन्ति महताम् अपि // rm_22.26{26} //

यदि मे कुपितः स्वामी परत्र किं करिष्यति / प्रसन्नो यदि वा स्वामी कल्याणं स्याद् इहापि मे // rm_22.27{27} //

कुपितो व प्रसन्नो वा भवत्व् अत्रैव मे प्रभुः / स्वामी भर्त्तानुशास्तैव परत्र किं करिष्यति // rm_22.28{28} //

बुद्धस् तु जगतां स्वामी भर्त्ता नाथो ऽनुकंपकः / प्रभु धर्मानुशास्ता मे परत्रेहाप्य् अवेत् सदा // rm_22.29{29} //

तद् अत्र किं ममानेन स्वामिनापि करिष्यते / तद् एतच् चंदनेनापि भजेयं तं मुनीश्वरं // rm_22.30{30} //

इति ध्यात्वा विनिश्चित्य दासिका सा प्रमोदिता / लोहितचंदनेनोभौ पाणौ प्रलिप्य सेत्वया // rm_22.31{31} //

गृहाद् वहिर् विनिर्गत्वा भगवते ऽन्त उपागता / पादयोर् उभयोस् तेन चंदनेन लिलेप सा // rm_22.32{32} //

ततः सा दारिका नारी कृतांजलिपुटो मुदा / पादौ तस्य मुनेर् नत्वा पुरतः समुपाश्रयत् // rm_22.33{33} //

तत्र स भगवान् दृष्ट्वा तस्या भक्तिरतं मनः / तच् चंदनसौरभ्यैस् तत् पुरं समपूरयत् // rm_22.34{34} //

ततस् तद् गंधम् आघ्राय सर्वे पौराः सविस्मयाः / कस्येदं गंधम् आयातम् इति प्रोक्त्वा प्रचेरिरे // rm_22.35{35} //

ततस् तद् वृत्तिम् आज्ञाय सर्वे लोकाः प्रमोदिताः / तद् द्रष्टुं सहसा तत्र भगवतो ऽन्तिकम् उपाययुः // rm_22.36{36} //

तत्र सर्वे ऽपि ते लोका दृष्ट्वा तं श्रीघनं मुनिं / नत्वा प्रदक्षिणीकृत्वा समुपतस्थुर् आदरात् // rm_22.37{37} //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा सर्वान्स् तान् समुपस्थितान् / आर्य्यसत्यं समारभ्य दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_22.38{38} //

तद् धार्मदेशनां श्रुत्वा सर्वे लोकाः प्रबोधितः / त्रिरत्नशरणं कृत्वा सदा भजितुम् ईछिरे // rm_22.39{39} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा दासिका सा प्रबोधिता / सांजलिस् तं मुनिं नत्वा प्रणिधानं व्यधात् तथा // rm_22.40{40} //

एतत्पुण्यविपाकेन संसारे ऽत्र पुनर्भवे / प्रत्येकां बोधिम् आसाद्य निर्वाणपदम् आप्नुयां // rm_22.41{41} //

एवं बुद्धपदं प्राप्त्यै प्रणिधानं कृतं तया / दृष्ट्वा स भगवांस् तत्र स्मितं प्रादुर्व्यधात् तदा // rm_22.42{42} //

ततस् तस्य मुनेर् वक्त्रान् नानावर्णाः सुरस्मयः / विनिर्गता दिशः सर्वा भासयन्तः प्रसेरिरे // rm_22.43{43} //

या अधस्ताद् गताभासाः सर्वत्र नरकेष्व् अपि / अवभास्य शुभं कृत्वा सर्वत्र संप्रसंसिरे // rm_22.44{44} //

तत्र सत्वान् परिस्पृश्य कृत्वा सर्वान् सुखान्वितान् / संबुद्धदर्शनं दत्वा संप्रेषयन् सुरालायं // rm_22.45{45} //

याश् चाप्य् उर्द्धं गताभासताः सर्वांश् च सुरालयन् / अवभास्यामरान् सर्वान् समुद्घुष्याभ्यचोदयन् // rm_22.46{46} //

अनित्यं खलु संसारं सर्वं शून्यं निरात्मकं / इति मत्वात्र कर्त्तव्यं संबुद्धभजनं सदा // rm_22.47{47} //

निष्क्रामत रभध्वं तत् सद्धर्मं बुद्धशासने / मारचर्यां परित्यज्य चरत भद्रचारिकां // rm_22.48{48} //

यो ऽप्रमत्तश् चरत्य् अत्र संबुद्धशासने व्रतं / स विहाय पुनर्जातिं दुःखस्यांतं करिष्यति // rm_22.49{49} //

इति मत्वात्र संसारे परिशुद्धत्रिमण्डलाः / त्रिरत्नं शरणं कृत्वा भजध्वं श्रद्धया सदा // rm_22.50{50} //

एतद् घोषं समाकर्ण्य सर्वे देवाः प्रमोदिताः / त्रिरत्नस्मरणं कृत्वा प्राचरन् सर्वदा शुभे // rm_22.51{51} //

ततस् ते रश्मयः सर्वे भासयन्तः समंततः / प्रत्यागता मुनीन्द्रस्य पुरतः समुपाश्रयन् // rm_22.52{52} //

तत्र ते रश्मयः सर्वे ऽप्य् एकीभूताः सुपिण्डिताः / शास्तुः प्रदक्षिणीकृत्य भ्रुवो ऽन्तरे तिरोदधौ // rm_22.53{53} //

तद् दृष्ट्वा ते सभासीनाः सर्वे लोकाः सविस्मयाः / शास्ता किम् आदिशेद् धर्मम् इति ध्यात्वा समाश्रयन् // rm_22.54{54} //

तत्रानंदः समालोक्य सर्वांल् लोकान् सविस्मयान् / सांजलिस् तं जगन्नाथं प्रणत्वैवं समब्रवीत् // rm_22.55{55} //

भगवन् हेतुना केन स्मितं मुंचति सांप्रतं / नाहेतुप्रत्ययं बुद्धाः स्मितं मुंचंति सर्वदा // rm_22.56{56} //

यद् भवतः स्मिते वक्त्रान् नानावर्णाः सुरश्मयः / निर्गताः सर्वलोकेषु प्रसृता अवभास्यत // rm_22.57{57} //

इमे सर्वत्र भद्राणि कृत्वा सत्वांश् च भद्रितान् / प्रत्यागता भवदुर्णामध्ये चान्तर्दधन्ति हि // rm_22.58{58} //

एतद् अद्भुतम् आलोक्य सर्वे लोका इमे ऽधुना / शास्ता किम् आदिशेद् धर्मम् इति ध्यात्वा समास्थिताः // rm_22.59{59} //

भवद्धर्मामृतं पातुं सर्वे सद्धर्मवांछिनः / भवन्तम् एव संवीक्ष्य संतिष्ठन्ते समाहिताः // rm_22.60{60} //

भगवंस् तद् यद् अर्थे त्वं स्मितं मुंचसि सांप्रतं / तद् अर्थं समुपादिश्य सर्वाल् लोकान् प्रबोधय // rm_22.61{61} //

इति संप्रार्थिते तेन भगवान् स मुनीश्चरः / तम् आनंदं सभां चापि समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_22.62{62} //

एवम् एतन् महानंद सर्वे ऽपि सुगता जिनाः / नाहेतुप्रत्ययं क्वापि स्मितं मुंचंति सर्वदा // rm_22.63{63} //

यदर्थे ऽहम् इहानंद स्मितं मुंचामि सांप्रतं / तदर्थं संप्रवक्ष्यामि सर्वे शृण्वंतु सादरं // rm_22.64{64} //

पश्यानंदानया नार्य्या दारिकया मम पदोः / लोहितचंदनेनैवं प्रलिप्य सत्कृतिः कृता // rm_22.65{65} //

एतत्पुण्यविपाकेन दारिकेयं भविष्यति / प्रत्येकसुगतो गन्धमादनो नाम सर्ववित् // rm_22.66{66} //

यथेयं मयि संबुद्धचित्तं प्रसाद्य मोदिता / प्रणिधानं करोत्य् एवं प्रत्येकबोधिम् आप्स्यति // rm_22.67{67} //

एवं मत्वा महत्पुण्यं संबुद्धभजनोद्भवं / सत्कृत्य श्रद्धया नित्यं त्रिरत्नं भजम् आदरात् // rm_22.68{68} //