रत्नमालावदान

इति मातः परिज्ञाय तद् अनुज्ञां प्रदेहि मे / विषादं मा कृथा अत्र प्रसादीनी भवेत् प्रभु // rm_10.217{17} //

तथा ते मंगलं नित्यम् इहामुत्रापि संभवेत् / अहं च सौगतं धर्मं धृत्वा निर्वृतिम् आप्नुयां // rm_10.218{18} //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा मातासौ परिबोधिता / तथानुमोदनां कृत्वा तस्थौ तूष्णीव्यवस्थितान् // rm_10.219{19} //

अथ हिरण्यपाणिः सः पित्रोर् मत्वाभिसंमतं / तयोश् च चरणे नत्वा सहसा निर्ययौ गृहात् // rm_10.220{20} //

तत्र ज्ञातिगणांश् चासौ वन्धुमित्रसुहृज्जनान् / कृपणातिथिसंघादिं वांछितार्थैर् अतोषयत् // rm_10.221{21} //

ततो ऽसौ वांधवान् सर्वान् संतर्प्य परिबोधयन् / आशु जेतवनं गत्वा विहारं समुपाविशत् // rm_10.222{22} //

तत्रासौ सुगतं दृष्ट्वा कृतांजलिपुटो मुदा / भगवंतं तम् आनम्य प्रव्रज्यां समयाचत // rm_10.223{23} //

नमस् ते भगवच् छास्त भवतां चरणं व्रजे / तत् प्रव्रज्याव्रतं दत्वा ब्रह्मचर्यं प्रदेहि मे // rm_10.224{24} //

इति तेनार्थिते ऽसौ श्रीभगवान् तम् अभाषत / एहि भिक्षो कुमार त्वं ब्रह्मचर्यं चरेहि स // rm_10.225{25} //

इति प्रोक्तो मुनीन्द्रो ऽसौ पाणिना तच् छिरः स्पृशन् / सम्यक्प्रवाजयित्वाशु स्वसंघे तं समग्रहीत् // rm_10.226{26} //

एहीति प्रोक्तमात्रे ऽपि जिनेन्द्रेण स मुण्डितः / खिक्खिरीपात्रहस्ताभूच् ल्चीवरप्रावृतः सुधीः // rm_10.227{27} //

ततः शिक्षासु शिक्षित्वा प्राप्योपसंपदो ऽपि च / व्यायच्छद् घटमानश् च समाधिषु समाहितः // rm_10.228{28} //

तद् इदं पंचगंदं च भवचक्रं चलाचलं / विदित्वा सर्वसंस्कारगतिश् चापि विघाटिनी // rm_10.229{29} //

भिंदन् सर्वम् अविद्याङ्गं प्राप्य विद्याः शुभंकराः / प्रतिसंविद्गुणप्राप्तो जितक्लेशगणो यतिः // rm_10.230{30} //

साक्षाद् अर्हत्पदं प्राप्य वीतरागो जितेन्द्रियः / समलोष्टसुवर्णश् च वासीचंदनसंनिभः // rm_10.231{31} //

आकाशसमचित्तश् च निर्विकल्पो निरंजनः / संसारभोग्यसत्कारलाभलोभसुनिस्पृहः // rm_10.232{32} //

पंचाभिज्ञपदप्राप्तो चतुर्ब्रह्मविहारिकं / सदेवासुरमर्त्यानां त्रैधातुकनिवासिनां // rm_10.233{33} //

पूज्यो मान्यो ऽभिवंद्यश् च बभूव स हिरण्यभृत् / ततस् ते भिक्षवः सर्वे दृष्ट्वा तं दारकं यतिं // rm_10.234{34} //

विस्मिताः श्रीघनं नत्वा पप्रछुस् तस्य कर्मतां / भगवन् केन धर्मेण हिरण्यपाणिर् अयं सुधीः // rm_10.235{35} //

सर्वार्थिनो हि संतर्प्य साक्षाद् अर्हन् भवत्य् अपि / इति तैर् भिक्षुभिः पृष्टे भगवान् तान् तथाब्रवीत् // rm_10.236{36} //

श्रूयतां भिक्षवः सर्वैर् युष्माभिर् विस्मिताशयैः / अनेन यत् कृतं कर्म तन् मया कथ्यते ऽधुना // rm_10.237{37} //

पुरासीद् भगवान् बुद्धः काश्यपो ऽर्हन् मुनीश्वरः / सर्वविद्याधिपः शास्ता तथागतो विनायकः // rm_10.238{38} //

ससांघिको जिनेन्द्रो ऽसौ वाराणसीम् उपाश्रितः / बोधिचर्यां समादिश्य कृत्वा धर्ममयं जगत् // rm_10.239{39} //

सर्वाणि बुद्धकार्याणि समाप्य निर्वृतिं ययौ / तदा राजा कृकी नाम मत्वा तं निर्वृतिं गतं // rm_10.240{40} //

विधिवद् अग्निसंस्कारं कारयित्वा महार्चनैः / ततस् तद्धातुरत्नानि गर्भ आरोप्य सादरात् // rm_10.241{41} //

हेमरत्नमयं स्तूपं कारयाम् आस स प्रभुः / तत् सुसिद्धं प्रतिष्ठाप्य सद्विधानैर् महोत्सवैः // rm_10.242{42} //

महश् चापि तदा तत्र स्थापयित्वा भजन् नृपः / तस्मिन्न् आरोप्यमानायां यष्ट्यां पूजापरिग्रही // rm_10.243{43} //

किन्तवो कंदरो नाम निदधे रूपकद्वयं / ततः स पादयोर् नत्वा प्रणिधानं व्यधात् तथा // rm_10.244{44} //

यन् मया श्रद्धया भक्त्यारोपितं रूपकद्वयं / यत् पुण्यं च विपाकेन जायेयं सुकुले सदा // rm_10.245{45} //

करोद्भवसुवर्णैः संतर्पयित्वार्थिनो जनान् / एवंविधं च शास्तारम् आरोग्य समुपाश्रितः // rm_10.246{46} //

एतद् धर्मं समासाद्य प्राप्नुयां परमां गतिं / तेन पुण्यविपाकेन प्रणिधानेन भूयसा // rm_10.247{47} //

हिरण्यपाणिर् अयं दाता भवत्य् अर्हं स सांप्रतं / एवं सर्वे ऽपि संसारे भुंजते कर्मजं फलं // rm_10.248{48} //

येनैवं यत् कृतं कर्म तेनैव भुंज्यते फलं / अभुक्तं क्षीयते नैव कर्म क्वापि कदा चन // rm_10.249{49} //

शुभं वाप्य् अशुभं वापि भुक्तं तु क्षीयते खलु / नाग्निभिर् दह्यते कर्म क्लिद्यते नोदकैर् अपि // rm_10.250{50} //

वायुभिः शुष्यते नापि भूमिषु क्षीयते न हि / अन्यथापि भवेन् नैव संसारे कर्मणो गतिः // rm_10.251{51} //

शुभस्य शुभतैव स्यात् कृष्णस्य कृष्णतैव हि / मिश्रस्य मिश्रितैव स्याद् अन्यथा न सदा भवेत् // rm_10.252{52} //

एवं मत्वाथ संसारे चरितव्यं सदा शुभं / न प्रणस्यंति कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि // rm_10.253{53} //

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति प्राणिनां खलु / इत्य् असौ भगवान् बुद्धः सत्कर्मदेशनामतैः // rm_10.254{54} //

तर्पयन् स कलांल् लोकान् ततो विश्रान्तम् आदधौ / इति शास्त्रोदितं श्रुत्वा सर्वे ते भिक्षुसांघिकाः // rm_10.255{55} //

शुभेष्व् एव सदा नित्यं संप्रचेरुः समाहितः / महाराज त्वयाप्य् एवं चरितव्यं शुभे सदा // rm_10.256{56} //

बोधयित्वा प्रजाञ् चैवं स्थापनीयाः शुभे सदा / ततस् ते मंगलं नित्यं सर्वत्रापि भवेत् खलु / क्रमाद् बोधिचरीं प्राप्य संबोधिपदम् आपुण्याः // rm_10.257{57} //

इति तेन समादिष्टं श्रुत्वा स नृपतीश्वरः / तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा प्राभ्यनंदत् सपार्षदः // rm_10.258{58} //

शृण्वन्ति ये श्रावयन्तीह यश् च हिरण्यपाणेर् अवदानम् एतत् / ते क्लेशमुक्ताः सुगतानुभक्ताः प्रयान्ति नूनं सुगतालयेषु // rm_10.259{59} //

++ इति श्रीरत्नमालयां हिरण्यपाण्यवदानं नाम समाप्तं ++

xi hastakāvadāna अथाशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा / उपगुप्तं गुरुं नत्वा भूयो ऽप्य् एवम् अभाषत // rm_11.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणाख्यातं तथा मे वक्तुम् अर्हसि // rm_11.2{2} //

इति तेन नरेन्द्रेण पृष्टो ऽसौ सुगतांशजः / उपगुप्तो महाभिज्ञस् तं नृपं प्रत्यभाषत // rm_11.3{3} //

शृणु राजन् महाभाग यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि तद् अनुमोदनां कुरु // rm_11.4{4} //

पुरैकसमये चैवं श्रीघनो ऽसौ तथागतः / संबुद्धः सुगतः शास्ता सर्वधर्मानुदेशकः // rm_11.5{5} //

श्रावस्त्यां वहिर् उद्याने जेतवने मनोरमे / अनाथपिण्डदोद्याने विहारे सुगताश्रमे // rm_11.6{6} //

भिक्षुभिः श्रावकैः सार्द्धं उपासकैश् च चैलकैः / बोधिसत्वैर् महासत्वैस् तदन्यैश् च महर्षिभिः // rm_11.7{7} //

व्यहरत् सर्वहितार्थाय धर्मामृतं प्रवर्षयन् / तत् सद्धर्मामृतं पातुं प्रययुर् बोधिकामिनः // rm_11.8{8} //

लोकपाला महाराजा स्वस्वसैन्यजनैः सह / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिणो जनाः // rm_11.9{9} //

अमात्याः साधवः पौरा धनिनश् च महाजनाः / वणिजः सार्थवाहाश् च तथान्ये सर्वजातिकाः // rm_11.10{10} //

सर्वदिग्भ्यः समागत्य सर्वे ते समुपागताः / तं बुद्धं सुगतं नाथं पूजयित्वा समंततः // rm_11.11{11} //

परिवृत्य पुरोधाय शख्याविगुणकामिताः / कृतांजलिपुटो तस्थुः सद्धर्मचरणोत्सुकाः // rm_11.12{12} //

अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपस्थितान् / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_11.13{13} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे लोकाधिपादयः / हर्षितास् ते ऽनुमोदन्तो वभूवुः परिबोधिताः // rm_11.14{14} //

तदैव समये तस्यां श्रावस्त्यां पुरिसंभवः / आसीद् गृहपतिः प्राढ्यः कुवेरवत् समृद्धिमान् // rm_11.15{15} //

श्राद्धो दाता महाभोगी सर्वहितार्थभृत् / त्रिरत्नसेवको धीमान् सुविशालपरिग्रहः // rm_11.16{16} //

संगृही विधिवद् भार्यां स्वकुलधर्मचारिणी / परिणीता यथाकामं संरमे परिचारयन् // rm_11.17{17} //

तस्यासौ रमणी भार्या संवृत्ता गर्भिणी सती / असूत समये पुत्रं प्रासादिकं मनोहरं // rm_11.18{18} //

स च जातिस्मरो वालो जातमात्रः स्वकौ भुजौ / संदृष्ट्वालिंग्य चुंवित्वा परिष्वज्यैवम् अब्रवीत् // rm_11.19{19} //

अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ / अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना // rm_11.20{20} //

तेनैवं जातमात्रेण दृष्टं कृतं प्रभाषितं / दृष्ट्वा श्रुत्वा च सा माता त्रासिता विस्मिताभवत् // rm_11.21{21} //

किम् एतद् इति संत्रस्ता दृष्ट्वा तं दारकं मुदा / भर्त्तारं सहसाहूय अग्रम् एनम् अदर्शयत् // rm_11.22{22} //

तदासौ दारकश् चापि दृष्ट्वा तं जनकं मुदा / हस्तौ दृष्ट्वा तथालिंग्य चुंवयित्वा चैवम् अब्रवीत् // rm_11.23{23} //

अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ / अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना // rm_11.24{24} //

इति संदर्शयं हस्ताव् एवं चाप्य् अवदच् छिशुः / दारको ऽसौ पुनः सुप्तो निद्रां भेजे यद् इछया // rm_11.25{25} //

ततो ऽसौ जनको ऽप्य् एतद् दृष्ट्वा श्रुत्वा प्रविस्मितः / किं एतद् इति साशंका ज्ञातिन् आहूय चाब्रवीत् / भवन्तो ऽद्य प्रजातं मे पुत्ररत्नं मनोहरं / तन् निमित्तं निरीक्ष्यैतत् सत्यं मे वक्तुम् अर्हथ / इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातयो मुदा / तत् पुत्रं दारकं द्रष्टुं तत् कोष्ठं समुपादिशत् / तथासौ दारकश् चैवं तान् दृष्ट्वा समुपस्थितान् / भुजौ पश्यन् परिष्वज्य चुंवित्वैवम् अभाषत / अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण मयाधुना / भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदा चन / खरां वाचं च मार्हत्सु निश्चारयत सर्वदा / एवं संदर्शयं हस्तौ वचनं संवदं शिशुः / दारको ऽसौ पुनः सुप्तो निद्रां भेजे यद् इछया / एतत् ते ज्ञातयो दृष्ट्वा श्रुत्वा सर्वे ऽपि विस्मिताः / किम् एतद् इति भाषन्तो वभूवुः परिसंकिताः // rm_11.26{26} //

ततस् ते ज्ञातयः सर्वे विज्ञाय तस्य लक्षणं / संमील्य तम् उपामंत्र्य गृहस्थः प्रतिहर्षितः // rm_11.27{27} //

तस्य जातिमहं कृत्वा पुनर् एवम् अवोचत / भदन्तो दारकस्यास्य नामधेयं प्रमाणतः // rm_11.28{28} //

यथायोग्यप्रसिद्धेन कर्त्तुम् अर्हथ सांप्रतं / इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातयस् ततः // rm_11.29{29} //

संमील्य संमतं कृत्वा तं गृहस्थं समब्रुवन् / यद् अयं ते सुतो वालो जातमात्रः स्वकौ भुजौ // rm_11.30{30} //

पश्यन् आलिंग्या चुंवित्व मुदा चैवं प्रभाषते / तद् अयं दारको नाम्ना हस्तक इति विश्रुतः // rm_11.31{31} //

भवतु सर्वलोकेषु सुचिरं चापि जीवतु / तथेति प्रतिनंदित्वा गृहस्थो ऽसौ प्रमोदितः // rm_11.32{32} //

तेन नाम्ना प्रसिद्धेन प्रथयाम् आस तं सुतं / ततो ऽसौ दारकस् तेन पित्रा पुत्राभिनंदितः / उपन्यस्तोपधात्रीषु धारणप्रतिपालने // rm_11.33{33} //

ततस् तासां प्रयत्नैः स पथ्योपचारणैः क्रमात् / दिने दिने प्रवृद्धो ऽभूद् ह्रदस्थम् इव पंकजं // rm_11.34{34} //

एवं स हस्तकस् ताभिः पाल्यमानः प्रवर्द्धितः / कुमारः सखिभिः सार्द्धं क्रीडास्थानं गतो ऽरमत् // rm_11.35{35} //

तत्र तेषां सखीनां च हस्तको ऽसौ पुरःस्थितः / हस्ताव् आलिंग्य संरक्ष्य चुंवित्वैवम् अभाषत // rm_11.36{36} //

अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ / अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना // rm_11.37{37} //

भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदाचन / खरां वाचं च मार्हत्सु निश्चारयत केषु चित् // rm_11.38{38} //

इति संरक्षितौ हस्तौ तेनैवं च प्रभाषितं / दृष्ट्वा श्रुत्वाभवन् सर्वे सखायातीवविस्मिताः // rm_11.39{39} //

ततश् च जनकेनासौ लिपिशालानिवेशितः / गुरुं सम्यग् उपाश्रित्य विद्यापारं ययौ लघु // rm_11.40{40} //

तत्र तेषां गुरुणां च हस्तको ऽसौ पुरःस्थितः / हस्तौ दृष्ट्वा समालिंग्य चुंवित्वा चैवम् अब्रवीत् // rm_11.41{41} //

अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ / अहो लब्धव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना // rm_11.42{42} //

भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदा चन / खरां वाचं च मार्हत्सु निश्चारयत केषु चित् // rm_11.43{43} //

इति दृष्ट्वा च संश्रुत्य सर्वे ते गुरवो ऽपि च / सर्वे शिष्य गणाश् चापि वभूवुर् विस्मयान्विताः / यस्मिंश् च समये तत्र देशे भयौपक्रमे / जनकायः समुद्भ्रान्तो ऽगोपायत् स्वस्वभाण्डकं / तदासौ हस्तको ऽप्य् एवं समुद्भ्रान्तः स्वकौ भुजौ / संभुज्य गोपयित्वैवं जनकायम् अभाषत / अहो वताद्य मे हस्तौ सुचिरेण समुद्भवौ / अहो लब्धाव् इमौ हस्तौ सुचिरेण मयाधुना / भवन्तो ऽर्हत्सु मा चित्तं दूषयत कदा चन / खरां वाचैव मार्हत्सु निश्चारयत केषु चित् / एवं हस्तौ सुसंरक्ष्य तेनैवं च प्रभाषितं / दृष्ट्वा श्रुत्वा च ते सर्वे लोका आसन् सुविस्मिताः // rm_11.44{44} //

ततो ऽसौ हस्तको ऽन्यस्मिं दिवसे सखिभिः सह / जेतवनं महोद्यानं जिनाश्रमे उपाययौ // rm_11.45{45} //

तत्राद्राक्षीत् महाबुद्धं भगवन्तं सभास्थितं / द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनैः परिमंडितं // rm_11.46{46} //

व्यामप्रभासमुद्दीप्तं शतसूर्याधिकप्रभं / शान्तेन्द्रियं सुभद्रांगं सौम्यकान्तं मनोहरं // rm_11.47{47} //

दृष्ट्वासौ सुप्रसन्नात्मा सहसा समुपागतः / पादौ तस्य मुनेर् नत्वा धर्मं श्रोतुं पुरो ऽविशत् // rm_11.48{48} //

ततो ऽसौ भगवान् तस्य दृष्ट्वाशयं विशोधितं / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_11.49{49} //

तं सुगतोदितं धर्मं आर्य्यसत्यसमन्वितं / श्रुत्वासौ हस्तको विज्ञः सत्कायदृष्टिपर्वतं // rm_11.50{50} //

संभिद्य ज्ञानवज्रेण विंशतिशिखरोद्गतं / श्रोतापत्तिफलं प्राप्तो दृष्टसत्यो ऽभवत् ततः // rm_11.51{51} // संबुद्धसुगतं नत्वा स्वगेहं सहसा ययौ // rm_11.52{52} // तत्रैतत् सर्ववृत्तांतं पित्रोर् आज्ञाय हर्षितः / प्रव्रज्यासाधने ऽनुज्ञां पितरौ प्रत्ययाचत // rm_11.53{53} //

चित्तं मे रोचते तात प्रव्रज्याव्रतसाधने / तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे हितं मयि यदीछथ // rm_11.54{54} //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वात्मजं तं पितावदत् / मा कृथाः सहसा पुत्र प्रव्रज्यासाधने मनः // rm_11.55{55} //

प्रव्रज्या दुष्करं स्थानं तद् अन्यद्व्रतम् आचर / प्रव्रज्याग्रहणं वृद्धे दरिद्रिते सुशोभिते // rm_11.56{56} //

त्वं च पुत्र कुमारो ऽसि दहरो ऽतिसुकोमलः / किंचिद् दुःखे ऽनभिज्ञाय तत् प्रव्रज्यां चरेः कथं // rm_11.57{57} //

तद् यावद् यौवनं देहं यावत् संपच् च ते गृहे / तावद् गेहे सुखं भुक्त्वा गृही धर्मं समाचर // rm_11.58{58} //

यदा वृद्धो दरिद्रो च प्रव्रज्यायां तदा चर / यावद् युवा समृद्धश् च तावत् त्वं प्रव्रजेः कथं // rm_11.59{59} //

संपत्तिक्षणयौवन्यं एतन् मारस्य गोचरं / तद् एतस्मिं कथं पुत्र प्रव्रज्याव्रतम् आचरेः // rm_11.60{60} //

इत्य् एतद् दुष्करं मत्वा प्रव्रज्याचरणे मनः / यत्नेनापि विनिवार्य कुलधर्मे समाश्रय // rm_11.61{61} //

ततस् ते मंगलं नित्यम् इहामुत्रापि सर्वतः / यशोधर्मसुखान्य् एवं सद्गतिं समवाप्नुयाः // rm_11.62{62} //

इति वाक्यं पितुः श्रुत्वा हस्तको ऽसौ विशंकितः / पितरौ बोधयन् धर्मे पुनर् एवम् अभाषत // rm_11.63{63} //

सत्यम् एतत् तथा तात त्वयैवं सत्यम् उच्यते / अत्रापि श्रूयतां तात ममाभिप्रायम् उच्यतां // rm_11.64{64} //

अनित्यं खलु संसारं जीवितं चापि चंचरं / क्षणध्वंसि शरीरं च संपच् चापि घनोपमा // rm_11.65{65} //

एवं दृष्ट्वा ह ताताहं संसारसुखनिःस्पृहः / प्रव्रज्याव्रतम् आधाय प्राप्तुम् इछामि सद्गतिं // rm_11.66{66} //

अपि च जन्म मानुष्यं दुल्लभं भवचारिणां / तत्रापि मरणं नित्यं पुरतः सर्वसंमुखं // rm_11.67{67} //

मानुष्यं लभ्यमाने हि कुतो धर्मानुचारितं / विना धर्मानुचारेण सद्गतिं कथम् आप्नुयां // rm_11.68{68} //

संबुद्धो ऽपि सदा नात्र संस्थाप्यति ससांघिकः / अतो ऽन्यत्रापि यायाद् वा निर्वृतिं चाव्रजेत् खलु // rm_11.69{69} //

संबुद्धे निर्वृतिं याते सद्धर्म लप्स्यते कुतः / सद्धर्मान्तर्गते लोके मारचर्य्या समाचरेत् // rm_11.70{70} //

मारचर्य्यासमाक्रान्ते सर्वत्र भुवनेष्व् अपि / सर्वे सत्वाश् च कामार्त्ता भवेयुः क्लेशभागिनः // rm_11.71{71} //

तदा धर्मानुचारेषु बुद्धिः कस्य कथं चरेत् / प्रव्रज्यासंवरं स्थातुं कः समर्थो भवेत् तदा // rm_11.72{72} //

न च संशुद्ध्यते चित्तं प्रव्रज्यासंवरं विना / अविशोधितचित्ते हि नैव यायाच् छिवां गतिं // rm_11.73{73} //

तच् चित्तपरिशुद्ध्यर्थं निर्वृते च यद् आप्तये / प्रव्रज्याव्रतम् आदातुम् इछामि तात सांप्रतं // rm_11.74{74} //

यद् अत्र यदि मे तात हितं कर्तुं समिछसि / प्रव्रज्यासाधने ऽनुज्ञां दातुं मे प्रार्हसि द्रुतं // rm_11.75{75} //

इति पुत्रवचः श्रुत्व स गृहस्थो ऽनुबोधितः / तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा तद् अनुज्ञां व्यसृजत // rm_11.76{76} //

तच् छ्रुत्वा जननी चासौ दृष्ट्वा तं पुत्रम् आत्मजं / वियोगदुःखसंकार्ता रुन्दन्त्य् एवं न्यवारयत् // rm_11.77{77} //

हा पुत्र कथम् एकान्ते मां विहाय क्व यास्यसि / सहसा पुत्र मा कार्षी प्रव्रज्याचरितं मनः // rm_11.78{78} //

यावज् जीवाम्य् अहं जीव तावन् मा प्रव्रजात्मजे / मृतायां मयि पुत्र त्वं प्रव्रजस्व यथेछया // rm_11.79{79} //

अचिरेण हि मे मृत्युर् भविष्यति न संशयः / तावद् एव गृहे धर्मं कुर्वन् भुक्त्वा सुखं वस // rm_11.80{80} //

इति मातुर् वचः श्रुत्वा पुत्रो ऽसौ परिचोदितः / मातरं तां प्रणत्वैवं बोधयितुम् अभाषत // rm_11.81{81} //

यत् त्वयाम्वे रुदन्त्य् एवं मृत्युनामात्र कीर्त्त्यते / तेन मे प्रेरितं चित्तं प्रव्रज्याव्रतधारणे // rm_11.82{82} //

ध्रुवं जन्मवतां मृत्युः संसारे परिवर्त्तिनः / जातो न म्रियते को हि मृतः कश् च न जायते // rm_11.83{83} //

गृहस्थो धर्मकृच् चापि यात्य् एवं मरणं ध्रुवं / ब्रह्मचारी वनस्थो ऽपि यात्य् एवं मरणं खलु // rm_11.84{84} //

गृहस्थो बहुभिर् यत्नैः प्रकृत्वा द्रव्यसाधनं / कृच्छ्रेण साधयन् धर्मं मृतो याति सुरालयं // rm_11.85{85} //

यावद् धर्मफलं स्वर्गे तावद् भुक्त्वा सुखं वसेत् / ततो धर्मफले हीने स्वर्गाच् च्युतो यतेद् अधः // rm_11.86{86} //

अधोलोकेष्व् अवीच्यादौ नरकेषु भ्रमेच् चिरं / विविधानि च दुःखानि भुक्त्वा जीवं चिरं वसेत् // rm_11.87{87} //

यावन् न जायते तस्य पुण्यानुमोदना मतौ / तावत् कर्मजदुःखानि प्रभुक्त्वा नरके चरेत् // rm_11.88{88} //

यदा तु जायते तस्य त्रिरत्नस्मरणे मतिः / तदा तत्स्मृतिपुण्येन धर्मे ऽनुमोद्यते मतिः // rm_11.89{89} //

यदा पुण्यानुरागेण संबुद्धशरणं व्रजेत् / तदा तं सुगतं दृष्ट्वा धर्माकरैः परिस्पृशेत् // rm_11.90{90} //

सुगते दृक्प्रभास्पृष्टे पापदुःखैर् विमोचितः / नरकेभ्यः समुत्तीर्य प्रयायात् सुगतालयं // rm_11.91{91} //

तत्रापि यदि धर्मेषु चरन् नित्यम् अतंद्रितः / क्रमाद् बोधिचरीं प्राप्य प्रयायात् परमां गतिं // rm_11.92{92} //

एवं मात गृहस्थो हि कृत्वापि धर्मम् आदरात् / सुखदुःखानि संभुक्त्वा संसारे चरते भ्रमन् // rm_11.93{93} //

कथं चित् सुचिरेणैवं सुगतस्य प्रसादतः / भवचारकनिर्मुक्तं प्रयायात् परमां गतिं // rm_11.94{94} //

प्रव्रज्यार्हत्पदं प्राप्य प्राप्तुम् इछामि निर्वृतिं / तन् ममात्र त्वया मात नैव कार्या निवारणा // rm_11.95{95} //

यदि पुण्ये ऽस्ति ते वांछा तद् अनुज्ञाशु दीयतां / यदि न दीयते ऽनुज्ञा तद् अपि नौ वियोगता // rm_11.96{96} //

अकस्मात् मृत्युर् आगत्य भविष्यति पुरापि नौ / तदा ते किं करिष्यामि किं ममापि करिष्यसि // rm_11.97{97} //

सदानुशोचनाम् एव कृत्वा जीवं त्यजेवहि / इति मातर् विदित्वा त्वं तदनुज्ञां प्रदेहि मे // rm_11.98{98} //

विघ्नतां मा कृथा ह्य् अत्र धर्मे भवानुमोदिनी / तथा चेच् छुभता नित्यम् इहामुत्रापि ते भवेत् // rm_11.99{99} //

अहं च सौगतिं चर्यां कृत्वा यास्यामि निर्वृतीं / इति पुत्रोदितं श्रुत्वा मतासौ परिबोधिता // rm_11.100{100} // तथानुमोदनां कृत्वाभवत् तूष्णीव्यवस्थिता // rm_11.101{1} // अथासौ हस्तको विज्ञः पित्रोर् मत्वाभिसंमतं / तयोः पादान् प्रणत्वैवं सहसा निर्ययौ गृहात् // rm_11.102{2} //

ततो ज्ञातिगणान् सर्वान् वन्धुमित्रसुहृज्जनान् / सर्वान् अतिथिवर्गांश् च वांछितार्थैः प्रतोषयन् // rm_11.103{3} //

सन्तर्प्य बोधयित्वा च सहसा संप्रहर्षितः / जेतवनं प्रगत्वा स विहारं समुपाविशत् // rm_11.104{4} //

तत्रस्थं सुगतं दृष्ट्वा सहसा समुपायतः / कृतांजलिपुटो नत्वा प्रव्रज्यां समयाचत // rm_11.105{5} //

नमस् ते भगवन् नाथ भवतां शरणं व्रजे / तत् प्रव्रज्यां व्रतं देहि चरिष्ये ब्रह्मसंवरं // rm_11.106{6} //

इति तेनार्थिते बुद्धो भगवान् तम् अभाषत / एहि भिक्षो कुमारात्र चर ब्रह्मव्रतं वरं // rm_11.107{7} //

इत्य् आदिश्य मुनीन्द्रो ऽसौ पाणिना तच् छिरः स्पृशन् / सम्यक् प्रव्राजयित्वाशु स्वसंघे तं समग्रहीत् // rm_11.108{8} //

एहीत्य् आदिष्टमात्रे ऽपि मुनीन्द्रेण स हस्तकः / मुण्डितः खिष्खिरीपात्रहस्तो ऽभूच् चीवरावृतः // rm_11.109{9} //

क्रमाच् छिक्षा समासाद्य प्राप्योपसंपदो ऽपि च / व्यायच्छ घटमानश् च समाधिषु समाहितः // rm_11.110{10} //

तद् इदं पंचगंडं च भवचक्रं चलाचलं / विदित्वा सर्वसंस्कारगतिश् चापि विघातिनी // rm_11.111{11} //

भिन्दन् सर्वम् अविद्याङ्गं प्राप्य विद्यागणाः शिवाः / प्रतिसंविद्गुणाः प्राप्य जित्वा क्लेशगणां यतिः // rm_11.112{12} //

साक्षाद् अर्हत्पदं प्राप्तः वीतरागो जितेंद्रियः / समलोष्टहिरण्यश् च वासीचंदनसंनिभः // rm_11.113{13} //

आकाशसमचित्तांगो निर्विकल्पो निरंजनः / संसारभोग्यसत्कारलाभलोभपराङ्मुखः // rm_11.114{14} //

पंचाभिज्ञापदप्राप्तश् चतुर्ब्रह्मविहारकः / सदेवासुरमर्त्यानां त्रैधातुकनिवासिनां // rm_11.115{15} //

पूज्यो मान्यो ऽभिवंद्यो ऽभूद् धस्तको ऽर्हं यतिः सुधीः / सहसा क्लेशगणाञ् जित्वा साक्षाद् अर्हन् भवत्य् अपि // rm_11.116{16} //

ततस् ते भिक्षवः सर्वे दृष्ट्वा तं दारकं यतिं / विस्मिताः श्रीघनं नत्वा पप्रछुस् तस्य कर्मतां // rm_11.117{17} //

तद् अद्य भगवच् छास्तः सर्वसत्वानुबोधये / यद् अनेन कृतं कर्म तत् समादेष्टुम् अर्हति // rm_11.118{18} //

इति ते भिक्षुभिः पृष्टे भगवान् स मुनीश्वरः / तान् स्वशिष्यान् यतीन् भिक्षून् समामंत्र्याब्रवीत् तथा // rm_11.119{19} //

शृणुध्वं भिक्षवः सर्वे यूयं हि विस्मयान्विताः / यद् अनेन कृतं कर्म तन् मया वः प्रचक्ष्यतां // rm_11.120{20} //

पुरासीद् भगवान् बुद्धः काश्यपो नाम सर्ववित् / स्सर्वत्रैधातुकाधीशः सर्वविद्याधिपो जिनः // rm_11.121{21} //

धर्मराजो जगच्छास्ता तथागतो विनायकः / सर्वधर्मानुसंभर्त्ता संबोधिसंप्रकाशितः // rm_11.122{22} //

ससांघिको मुनीन्द्रो ऽसौ वाराणसीम् उपाश्रितः / सर्वसत्वहितार्थेन तस्थौ धर्मं समादिशत् // rm_11.123{23} //

तस्य सद्धर्मराजस्य काश्यपस्य जगद्गुरोः / शासने द्वौ यती भिक्षू संशीतिकौ वभूवतुः // rm_11.124{24} //

तयोर् एको महाधीरो विनीतो ऽर्हं वहुश्रुतः / द्वितीयो ऽल्पश्रुतः भिक्षुः पृथग्जनसमानिकः // rm_11.125{25} //

यो ऽसाव् अर्हन् महाविज्ञो वहुश्रुतो विचक्षणः / स ज्ञातो ऽर्हन् महापुण्यः सर्वलोकैः प्रपूजितः // rm_11.126{26} //

यो ऽभूच् चाल्पश्रुतो भिक्षुः संशीतिकः पृथग्जनः / स केन चित् पूजितो नैवं यथा सो ऽर्हं यतिः सुधीः // rm_11.127{27} //

यदा सो ऽर्हन् महाभिज्ञो यत्र यत्र निमंत्रितः / तेनैव सर्वतः पश्चाच्छ्रमनेन सहाचरत् // rm_11.128{28} //

तथान्यस्मिन् दिने सो ऽर्हं दात्रान्येन निमंत्रितः / गन्तुकामस् तदा तत्र पश्चाच्छ्रमणम् ऐच्छत // rm_11.129{29} //

तद् आगमनम् अन्विष्य नैव प्रत्यलभत् क्वचित् / ततस् तद्दर्शनाभावाद् अन्यम् आहूय भिक्षुकं // rm_11.130{30} //

तं पश्चाच्छ्रमणं कृत्वा दातुर् गृहम् उपाचरत् / तदनन्तरम् एवासौ तत्राश्रमे उपागतः // rm_11.131{31} //

तम् अर्हन्तम् अपश्यन् स तस्थौ तूष्णी निराशितः / तथैवं तं निषीदन्तं दृष्ट्वा ते भिक्षवो नराः // rm_11.132{32} //

तस्यौद्धत्यमनः कर्तुम् एवम् ऊचुः परस्परं / भदन्त पश्यताद्यायं तेनाहतो न नीयते // rm_11.133{33} //

अन्यो ऽद्य नीयते पश्चाच्छ्रमणः केन हेतुना / इति तैर् भिक्षुभिः प्रोक्तं श्रुत्वासौ प्रतिभेदितः / तस्यार्हतो ऽन्तिके चित्तं प्रदुष्याभ्यशपत् तथा // rm_11.134{34} //

यद् अद्य मां परित्यज्य समाहूयान्यतो हरात् / गछत भोजनं भोक्तुं तद् अहस्तो भवत्व् असौ // rm_11.135{35} //

तदासौ भोजनं भुक्त्वा तेनैवं भिक्षुणा सह / स्वाश्रमं समुपायातस् तम् अद्राक्षीद् रुषाकुलं // rm_11.136{36} //

इत्य् एवं शपितं वापि मत्वा सो ऽर्हं महामतिः / दृष्ट्वा तं कृपया दृष्ट्या तूष्णीभूत्वा व्यचिंतयत् // rm_11.137{37} //

अहो अयं महामूढ ईदृग् मयि प्रभाषते / एतत् कर्मफलं घोरं कथं भोक्ष्यति नारके // rm_11.138{38} //

यद् अयं मम दोषेण क्रोधेनैवं खलीकृतः / तद् एतत् कर्मवैपाक्यं मयैव परिपाच्यतां // rm_11.139{39} //

इत्य् एवं मनसा ध्यात्वा स महार्हं कृपानिधिः / तत्पापपरिशुद्ध्यर्थं समाधिं विदधे चिरं // rm_11.140{40} //

ततः सो ऽप्य् अयतिर् भिक्षुर् दृष्ट्वा तं ध्यानसंस्थितं / पश्चात्तापाग्निसंतप्तेस् तत्पादप्रणतो ऽवदत् // rm_11.141{41} //

भदन्त यन् मया रौष्यात् क्रोधाभिभूतचेतसा / प्रोचितं पातकं घोरं तद् भवान् क्षन्तुम् अर्हति // rm_11.142{42} //

यन् मया दुष्टचित्तेन भवतो ऽप्य् उपभाष्यते / तदत्ययं भवाञ् छास्तः प्रतिहर्तुं समर्हति // rm_11.143{43} //

अद्याग्रेण सदा चापि भवतां शरणं व्रजे / तन् मे यद् अपराधत्वं तत् सर्वं क्षन्तुम् अर्हति // rm_11.144{43!} //

पुनर् नैतत् करिष्ये ऽहं अकर्त्तव्यं यद्य् अत्र हि / अवक्तव्यं च यत् किं चिन् न तद् वक्ष्यामि सर्वथा // rm_11.145{44} //

अभाव्यं चापि यत् किंचिद् भावयिष्ये न तत् पुनः / यद् एव तं प्रकर्त्तव्यं तद् एव हि करोम्य् अहं // rm_11.146{45} //

वक्तव्यम् एव वक्ष्ये ऽहं भाव्यम् एव प्रभावये / एतत् सर्वं समासेन समादेष्टुं समर्हति // rm_11.147{46} // भवदाज्ञां शिरोधृत्वा सत्यम् एवं चरेत् सदा // rm_11.148{47!} // इति तेनार्थितं श्रुत्वा स समाधेः समुत्थितः / तं भिक्षुं कृपया दृष्ट्वा पश्यन्न् एवं समब्रवीत् // rm_11.149{48} //

शृणु वत्स समाधाय त्वाम् अत्राहं प्रबोधये / यथा मे गदितं श्रुत्वा तथा कुरु समाहितः // rm_11.150{49} //

प्राणिहिंसा न कर्त्तव्या तथादत्तप्रतिग्रहं / स्त्रीणां संगानुरागं च अकर्त्तव्यं कदा चन // rm_11.151{50} //

मृषावादं न वक्तव्यं पैशून्यवचनं तथा / संभिन्नप्रलापं च पारुष्यं च कदा चन // rm_11.152{51} //

मिथ्यादृष्टिर् अभिध्या च व्यापादं च तथा सदा / भिक्षुभिर् मनसा नैव चिंतनीया कदा चन // rm_11.153{52} //

एतानि दशपापानां मूलानि दुःखदानि हि / तस्माद् एवं परिज्ञाय त्यक्तव्यानि सुखार्थिभिः // rm_11.154{53} //

पुनर् अन्यच् छृणुष्वात्र वक्ष्ये दारुणपातकं / सद्धर्माणां प्रतिक्षेपं कर्तव्यं न कदा चन // rm_11.155{54} //

तथा वार्यापवादत्वं वक्तव्यं न कदा चन / पंचानंतर्यपापानि नैव कार्याणि केन चित् // rm_11.156{55} //

यानि श्रुत्वापि दृष्ट्वापि भावयित्वानुमोद्य च / पतन्तो नरकेष्व् एव क्लेशान्धानि च सन्ति हि // rm_11.157{56} //

तस्माद् एतानि कर्माणि मानसापि च मा कृथा / वर्जनीयानि यत्नेन सद्धर्मसुखवांछिभिः // rm_11.158{57} //

कर्त्तव्यं तु सदा नित्यम् आर्यसत्यानुभावितं / आर्याष्टांगिकमार्गे च चरित्वा व्रतम् आदरात् // rm_11.159{58} //

व्रतानाम् अपि सर्वेषाम् आर्याष्टांगम् उपोषधं / प्रवरं व्रतम् आख्यातं सर्वैर् अपि मुनीश्वरैः // rm_11.160{59} //

यस्य पुण्यानुभावेन परिशुद्धत्रिमंडलाः / निःशेषपापनिर्मुक्ताः प्रयान्त्य् अर्हत्पदं द्रुतं // rm_11.161{60} //

एवम् एतत् परिज्ञाय व्रतं कृत्वा समाचरन् / ततस् ते क्रमतः पापं निःशेषं क्षिणुयाद् द्रुतं // rm_11.162{61} //

ततश् च क्रमशः शिक्षाः शिक्षित्वात्र समाहितः / त्रिरत्नशरणं कृत्वा ब्रह्मचर्य्यं समाचर // rm_11.163{62} //

ततस् त्वं क्रमशश् चैवं शोधयित्वा त्रिमंडलं / सर्वक्लेशविनिर्मुक्तः साक्षाद् अर्हन् भविष्यसि // rm_11.164{63} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वासौ परिबोधितः / तथेति च परिज्ञाय तद्व्रतं कर्तुम् ऐछत // rm_11.165{64} //

तथा तस्यार्हतः शास्तुः सदैवं शरणं गतः / क्रमाच् छिक्षाश् च शिक्षित्वा तद् उपोषधम् आचरत् // rm_11.166{65} //

अधीत्य सकला विद्या त्रिरत्नसमुपाश्रयन् / सर्वक्लेशान् विनिर्जित्य ब्रह्मचर्यं समाचरत् // rm_11.167{66} //

भिक्षवो ज्ञायताम् एष यो ऽसौ भिक्षुः पृथग्जनः / यद् अनेनार्हते शास्त्रे शपितं रुष्टचेतसा // rm_11.168{67} //

तेनाहस्तो वभूवायं पंचजन्मशतान्य् अपि / यच् चानेनार्हतः शस्तुर् गत्वा च शरणं सदा // rm_11.169{68} //

अधीत्य सकला विद्या ब्रह्मचर्यं समाश्रितं / तेनायं शासनेनात्र प्रव्रज्यार्हं भवत्य् अपि // rm_11.170{69} //

इति हि भिक्षवो मत्वा चरितव्यं शुभे सदा / शुभेन सद्गतिं यांति कृष्णेन दुर्गतिं सदा // rm_11.171{70} //

मिश्रितेनापि मिश्रत्वं भुंजते सर्वजंतवः / येनैव यत् कृतं कर्म तस्यैव कर्मणः फलं // rm_11.172{71} //

तेनैव भुज्यते लोके नान्येन स्पृश्यते क्वचित् / अभुक्तं क्षीयते नैव कर्म क्वापि कदा चन // rm_11.173{72} //

भुक्तं तु क्षीयते कर्म शुभं वाप्य् अशुभं तथा / नाग्निभिर् दह्यते केन वायुभिश् च न शुष्यते // rm_11.174{73} //

क्लिद्यते नोदकैश् चापि क्षीयते नैव भूमिषु / न प्रणश्यन्ति कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि // rm_11.175{74} //

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति प्राणिनां खलु / एवम् एतत् प्रभषित्वा जिनेन्द्रो ऽसौ महामुनिः // rm_11.176{75} //

बोधयन् सकलांल् लोकान् समाधिं विदधे ततः / इति शास्त्रा समादिष्टं श्रुत्वा सर्वे च सांघिकाः // rm_11.177{76} // शुभेष्व् एव सदा रक्ताः प्रचेरिरे समाहिताः // rm_11.178{77} // इत्य् एवं मे समाख्यातं गुरुणा शाणवासिना / तथैवं ते मया ख्यातं श्रुत्वा चैवं शुभे चर // rm_11.179{78} //

प्रजाश् च श्रावयित्वैवं बोधयित्वा प्रयत्नतः / सद्धर्माचरणेष्व् एवं प्रेरणीया नराधिप // rm_11.180{79} //

ततस् ते मंगलं नित्यं सर्वत्रापि भवेद् ध्रुवं / क्रमाद् बोधिपथः प्राप्य संबोधिम् आप्नुयाः खलु // rm_11.181{80} //

इति तेनोपगुप्तेन भाषितं स नरेश्वरः / श्रुत्वा तथेति वंदित्वा प्राभ्यनन्दत् सपार्षदः // rm_11.182{81} //

ये शृण्वन्तीदम् एवं प्रमुदितमनसो हस्तकाख्यावदानं ये चापि श्रावयन्ति प्रतिदिनम् अनिशं बोधिचर्याभिरक्ताः / ते सर्वे क्लेशमुक्ताः सुविमलमनसो बोधिसत्वा गुणाढ्या भुक्त्वा सौख्यं प्रकामं मुनिवरनिलयं संप्रयांति प्रमोदाः // rm_11.183{82} //

++ इति श्रिरत्नमालायां हस्तकावदानं नाम समाप्तम् ++

xii sārthavāhāvadāna अथाशोको महीपालः कृतांजलिपुटो मुदा / उपगुप्तं गुरुं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_12.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणादिष्टं तथा मे ख्यातुम् अर्हसि // rm_12.2{2} //

इति तेन नरेन्द्रेण पृष्टे ऽसौ सुगतात्मजः / उपगुप्तो यतिश् चैवं तं नृपं प्रत्यभाषत // rm_12.3{3} //

शृणु राजन् समाधाय यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि तच् छ्रुत्वा मुदितो भव // rm_12.4{4} //

पुरैकसमये चैवं शाक्यसिंहो जगद्गुरुः / सर्वज्ञः सुगतः शास्ता सर्वधर्मानुदेशकः // rm_12.5{5} //

सर्वविद्याधिपो नाथस् त्रैधातुकविनायकः / धर्मराजो मुनीन्द्रो ऽसौ सर्वसत्वहितंकरः // rm_12.6{6} //

श्रावस्त्यां वहिर् उद्याने जेताह्वये महावने / अनाथपिण्डदारामे विहारे सौगताश्रमे // rm_12.7{7} //

श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धम् उपासकैश् च चैलकैः / बोधिसत्वगणैश् चापि तथान्यैश् च महर्षिभिः // rm_12.8{8} //

व्यहरत् सत्वहितार्थेन धर्मामृतैः प्रवर्षयन् / तत् सद्धर्मामृतं पातुं प्राययुर् बोधिवांछिनः // rm_12.9{9} //

लोकपालगणाः सर्वे स्वस्वसैन्यगणैः सह / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश् चापि वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिणः // rm_12.10{10} //

अमात्या धनिनः पौराः साधवश् च महाजनाः / वणिजः सार्थवाहाश् च तथान्ये सर्वजातिकाः // rm_12.11{11} //

सर्वदिग्भ्यः समागत्य सर्वे ते समुपागताः / संबुद्धं श्रीघनं नत्वा पूजयित्वा समंततः // rm_12.12{12} //

परिवृत्य पुरस्कृत्य सद्धर्मश्रवणार्थिनः / कृतांजलिपुटो दृष्ट्वा संतस्थुः संमुखानताः // rm_12.13{13} //

अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपाश्रितान् / आदिमध्यांतकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_12.14{14} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे लोकाधिपादयः / हर्षितास् ते ऽनुमोदन्तो ननन्दुः परिबोधिताः // rm_12.15{15} //

तदैव समये तस्यां श्रावस्त्यां पुरि संस्थितः / आसीत् सांयात्रिकोत्साही सार्थवाहो महोद्यमी // rm_12.16{16} //

स्वकुलधर्मभृद् वीरः स्वकुलवृत्तिमानितः / यशोधर्मार्थकामाप्त्यै समुद्रं गन्तुम् ऐछत // rm_12.17{17} //

ततो ऽसौ स्वां प्रियां भार्यां बोधयित्वा प्रयत्नतः / स्वसहायाश् च तां सर्वां समाहूय समब्रवीत् // rm_12.18{18} //

भवंतो श्रूयतां सर्वे यद् अभिलषितं मम / अत्रास्ति यदि वो वांछा तन् मे स्वागन्तुम् अर्हथ // rm_12.19{19} //

अहं रत्नाकरं गन्तुम् इछे रत्नसमृद्धये / तत् प्रायात मया सार्द्धं यदि संपत्तिम् इछथ // rm_12.20{20} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते रत्नलोभिताः / सहसा गंतुम् इछन्ते रत्नाकरे महोदधौ // rm_12.21{21} //

ततो ऽसौ सार्थभृच् छीघ्रं सर्वे सार्थगणैः सह / स्वस्त्ययनविधिं कृत्वा प्रतस्थे संप्रमोदितः // rm_12.22{22} //

ततः क्रमाद् व्यतिक्रम्य ग्रामारण्यवनानि च / सर्वे ते प्रचरन्तो वै तीरं प्रापुर् महोदधेः // rm_12.23{23} //

ततो भांडानि नौकायाम् आरोप्यारुह्य च स्वयं / कर्णधारप्रयत्नैस् ते जगाहिरे ऽम्बुधिं क्रमात् // rm_12.24{24} //

ततः क्रमात् समुल्लंघ्य बहुद्वीपान्तराणि ते / रत्नाकरं समासाद्य रत्नानि समसाधयन् // rm_12.25{25} //

ततस् ते बहुरत्नानि समासाद्य प्रमोदिताः / ततः प्रत्यागता अब्धेस् तीरान्तिकं समाययुः // rm_12.26{26} //

तत्र तत् कर्मदोषेण कालवातैर् विघट्टितं / भिद्यते वहनं तेषां हृदयैः सा सहाशु तत् // rm_12.27{27} //

तदा ते वणिजः सर्वे निःप्रयत्नप्रतिक्रिया / सर्वभाण्डैः सहागाढे निपेतुर् दुष्करे ऽम्बुधौ // rm_12.28{28} //

केचित् फलकम् आलम्व्य समुत्तीर्णाः स्ववीर्यतः / केचिद् वाहुवलाधानं समुत्तीर्य स्थलं ययुः // rm_12.29{29} //

केचिच् च विलयं प्राप्ता निरालम्व्यनिराश्रयाः / उत्प्रवन्तो निमज्जन्तः खेदिता निधनं ययुः // rm_12.30{30} //

ततस् ते वणिजः सर्वे ये विशिष्टा विषादिताः / ते यशोधनविभ्रष्टाः शून्यहस्ता गृहं ययुः // rm_12.31{31} //

तथासौ सार्थवाहो ऽपि गृहं प्राप्तो विषादितः / एतद् वृत्तं स्वभार्यायाः कथित्वैवं व्यचिन्तयत् // rm_12.32{32} //

हा हा मे मन्दभाग्यत्वाज् जायते मीदृशी विपत् / अत्राहं किं करिष्यामि यतो भाग्यं न विद्यते // rm_12.33{33} //

भाग्यवान् पुरुषो धीरो भाग्यवान् कुशली सुधीः / भाग्येन लभ्यते संपद् यशः सौख्यगुणान्वितः // rm_12.34{34} //

धीः श्रीलक्ष्मीयशोरत्नं वलं संपत् क्षणादयः / एतदाद्या गुणाः सर्वे शोभन्ति भाग्यम् आश्रिताः // rm_12.35{35} //

निहीनभाग्यवृत्तेस् तु पुरुषस्यापि संमते / एतदाद्यादिगुणाः सर्वे न प्रसिद्ध्यंति सर्वतः // rm_12.36{36} //

तद् अत्र किं करिष्ये ऽहं क्व यास्यामि धनाप्तये / धनहीना न शोभन्ते गृहस्थाः साधवो ऽपि हि // rm_12.37{37} //

वरं प्राणपरित्यागं न तु द्रव्यैर् विना गृहे / पशुवन् निरसं भुक्त्वा स्थास्याम्य् एवं निरुत्सवं // rm_12.38{38} //

भाग्येन लभ्यते द्रव्यं भाग्यं धर्मेण लभ्यते / धर्मे हि जायते स्वेष्टदेवतायाः प्रसादतः // rm_12.39{39} //

तद् धर्मभाग्यलब्धार्थं स्वकुलदेवतां प्रति / सम्यग् आराधयित्वैवं यायां रत्नाकरं पुनः // rm_12.40{40} //

मनसीति विनिश्चित्य स सार्थवाहकः पुनः / स्वकुलदेवतां सम्यग् आराध्य समयाचत // rm_12.41{41} //

नमस् ते देवते नित्यं भजे ऽहं शरणं गतः / क्षंतव्यं मे ऽपराधत्वं प्रसीद परमेश्वर // rm_12.42{42} //

इत्थं सा देवता सम्यग् आराध्य संप्रमोदिता / सर्वसार्थान् समाहूय पुनर् एवम् अभाषत // rm_12.43{43} //

भो भवन्तो विजानीध्वं वयं सर्वे वणिग्जनाः / तद् अत्र भवताम् अग्रे कथ्यते मे समीहितं // rm_12.44{44} //

यद् भवन्तो वयं सर्वे सार्थवाहकुलोद्भवाः / तत् तथैव गृहे स्थित्वा नैव शोभां व्रजेमहि // rm_12.45{45} //

तस्मात् स्वकुलवृत्तिस्थैः सर्वैर् अस्माभिर् उद्यतैः / यशोधर्मसुखाप्त्यर्थं कर्त्तव्यं धनसाधनं // rm_12.46{46} //

धनहीना न शोभन्ते गृहस्था हि कुटुंविनः / सार्थवाहो ऽस्तु शोभन्ते वहुरत्नार्जनोद्यताः // rm_12.47{47} //

तद् विषादं परित्यक्त्वा यशोरत्नसुखाप्तये / धैर्य्यम् आलम्व्य सर्वैश् च कर्त्तव्यं धनसाधनं // rm_12.48{48} //

धनवान् पुरुषो लोकैः सर्वत्रापि प्रमान्यते / धनेन साधयेद् धर्मं धर्मेण सद्गतिं व्रजेत् // rm_12.49{49} //

तस्मान् नित्यं महोत्साहैस् ञ्ल्त्यक्त्वालस्यकुशीदता / अर्जनीयं प्रयत्नेन धनं दानाय भुक्तये // rm_12.50{50} //

दानं विभूषणं लोके दानं दुर्गतिनिवारणं / दानं स्वर्गस्य सोपानं दानं शान्तिकरं सदा // rm_12.51{51} //

अस्माद् दानं सदा कर्तुं भोक्तुं सौख्यं यथेछया / भूयो रत्नाकरं गंतुम् अर्हामहे धनार्जने // rm_12.52{52} //

तत्र रत्नानि संगृह्य स्वस्तिप्रत्यागता वयं / यावज् जीवं सुखं भुक्त्वा दानं कृत्वा वसेमहि // rm_12.53{53} //

यदि दैवो विपत्तिः स्यात् समुद्रे पतिता वयं / तीर्थराजे मृताः सर्वे यास्यामः स्वर्गतिं ध्रुवं // rm_12.54{54} //

यदि भाग्याद् अथास्माकं देवानां च प्रसादतः / यात्रासिद्धिर् भवेन् नूनं यावज् जीवं सुखं तदा // rm_12.55{55} //

अस्माद् रत्नाकरे गन्तुं इछे रत्नप्रलब्धये / तत् प्रायात मया सार्द्धं यदि संपत्तिम् इछथ // rm_12.56{56} //

इति तस्योदितं श्रुत्वा ते सर्वे वणिजो मुदा / तथा तेन सहैछान्त गन्तुं रत्नाकरैः पुनः // rm_12.57{57} //

ततो ऽसौ सार्थभृच् छीघ्रं धृत्वा स्वस्त्ययनं मुदा / सर्वे सार्थगणैः सार्द्धं प्रतस्थे स्वपुराद् वहि // rm_12.58{58} //

ततः क्रमाद् व्यतिक्रम्य ग्रामारण्यवनानि च / प्रचरन्तश् च ते सर्वे तीरं प्रापुर् महोदधेः // rm_12.59{59} //

तत्र सर्वे ऽपि ते सार्था भाण्डानि वहने क्रमात् / आरोप्य सहसारूढा जगाहिरे महाम्बुधौ // rm_12.60{60} //

ततः क्रमात् समुल्लंघ्य वहुद्वीपान्तराणि ते / रत्नाकरं समासाद्य रत्नानि समसाधयन् // rm_12.61{61} //

तत्र ते वहुरत्नानि समागृह्य प्रहर्षिताः / ततः प्रत्यागताश् चाब्धेस् तीरान्तिकम् उपाययुः // rm_12.62{62} //

ततस् तद्दैवयोगेन कालिकावातघट्टिता / सा नौका भिद्यते चैवं तेषां वै हृदयैः सह // rm_12.63{63} //

तदा ते वणिजः सर्वे निःप्रयत्नप्रतिक्रिया / सर्वभाण्डैः सहागाढे न्यपतन् दुष्टरे ऽम्बुधौ // rm_12.64{64} //

तत्र ते विलयं प्राप्ता निरालंवा निराश्रयाः / उन्मज्जन्तो निमज्जन्तः प्रेरितास् तीरम् ऊर्मिभिः // rm_12.65{65} //

केचित् फलकम् आश्रित्य समुत्तीर्य्य स्ववीर्य्यतः / केचिद् वाहुवलाधानैः समुत्तीर्य्य स्थलं ययुः // rm_12.66{66} //

केचिन् निहीनवीर्य्याङ्गा हन्यमाना महोर्मिभिः / उत्प्लवन्ता निमज्जन्तः खेदिता निधनं ययुः // rm_12.67{67} //

ततस् तेषां च सार्थानां ये ऽवशिष्टा सुजीविनः / यशोरत्नवियुक्तास् ते शून्यहस्ता गृहं ययुः // rm_12.68{68} //

तथासौ सार्थवाहो ऽपि गृहं गत्वा विषादितः / एतद् वृत्तं स्ववंधूनां कथित्वैवम् अभाषत // rm_12.69{69} //

हा मया किं कृतं पापं येनेद्रिग् जायते विपत् / द्विधापि सिद्ध्यते नैव यतो भाग्यं न विद्यते // rm_12.70{70} //

पापैर् न सिद्ध्यते कर्म अत्र यत्नस्य किं वलैः / धर्मेण सिद्ध्यते कर्म तस्माद् धर्मो वलोत्तमः // rm_12.71{71} //

तस्माद् धर्मं पुरस्कृत्य कर्त्तव्यं द्रव्यसाधनं / द्रव्येन साधयेत् कर्म सद्गतिं समवाप्नुयाः // rm_12.72{72} //

कर्म तु सिद्ध्यते सम्यक् कुलवृत्तिं च चारिणां / कुलवृत्तिं परित्यज्य यो ऽन्यवृत्तौ चरेत् कुधीः // rm_12.73{73} //

स इहापि परिभ्रष्टः परत्र दुर्गतिं व्रजेत् / येनैवं सद्गतिप्राप्तिस् तदैव कर्म्म साधयेत् // rm_12.74{74} //

यतो ऽपि दुर्गतिं प्राप्तिस् तत् कर्म तर्हितं बुधैः / तद् अत्र किं करिष्ये ऽहं क्व यास्याम्य् अर्थम् अर्जितुं / अर्थं विना कथं धर्मं कर्त्तव्यं हि कुटुंविभिः // rm_12.75{75} //

विना धर्मं हि संसारे जन्म जीवं च निस्फलं / किं ते न पौरुषेणापि येन धर्मं न साध्यते // rm_12.76{76} //

धिग् धिग् मे जन्म संसारे जीवितुं न तथोत्सहे / वरं प्राणपरित्यागं न त्व् एवं चिरजीवितं // rm_12.77{77} //

अवश्यं जन्तुभिर् मृत्युर् गन्तव्यं एकधा ध्रुवं / ततो ऽत्र मर्तुम् इछामि न त्व् एवम् उषितुं गृहे // rm_12.78{(78)} //

एवंजीवो न शोभे ऽहं धिग् प्रवादाग्निदग्धितः / कथं मे शाम्यते दुःखं येनाहं परिखेदितः // rm_12.79{(78)} //

किं कर्त्तव्यं क्व गन्तव्यं यत्नं चात्र न विद्यते / सर्वथाहं विनष्टो ऽस्मि को मे ऽस्ति रक्षको जनः // rm_12.80{79} //

यशोधर्मपरिभ्रष्टो व्रजेयं दुर्गतिं खलु / तदाहं किं करिष्यामि धर्मयशःसुखान्वितः // rm_12.81{80} //

मानुष्ये लभ्यमाने हि कुतो धर्मानुसाधनं / विना धर्म्मं यशोद्रव्यः किं सौख्यं गृहवासिनां // rm_12.82{81} //

विना धर्मयशोद्रव्यैर् यो गृहस्थः पशुः खलु / धर्मेण साधयेद् द्रव्यं यशोभाग्यसुखाप्तये // rm_12.83{82} //

धर्माद् धि जायते पुण्यं दानशीलक्षमादिभिः / पुण्येनैव प्रलभ्यन्ते चतुर्वर्गा अपि ध्रुवं // rm_12.84{83} //

तद् एतेषां ममैको ऽपि न विद्यते कथं चन / हा हतो ऽस्मि स्वदैवेन किं करोमि विखेदितः // rm_12.85{84} //

सर्वथाहं विनष्टो ऽस्मि नमो दैवाय कर्मणे / एवं तेषां स्ववंधूनां विलपीत्वा स सार्थपः // rm_12.86{85} //

तस्थौ चिन्ताकुलीभूतो धनार्जननिराश्रया / एवं व्यवस्थितं दृष्ट्वा तं ते सर्वे ऽपि वांधवाः // rm_12.87{86} //

दत्वाश्वासं विनोदाय बोधयन्ते ध्रुवं तथा / साधो सार्थपते सत्यं तत् सर्वं यत् त्वयोच्यते // rm_12.88{87} //

तद् एवं धैर्य्यम् आलंव्य प्रोद्यमस्व गृहे वसन् / साधो कुत्रापि मा धाव निर्माणसदृशं फलं // rm_12.89{88} //

यावद् एवाम्भसा कुम्भः सिंधाव् अन्धौ ऽवपूर्यते / यद् अभावि न तद् भावि भावि नैव तद् अन्यथा // rm_12.90{89} //

अवश्यं भाविनो भावा भवंति सर्वदेहिनां / अवश्यं भाविनो भावा न भवेयुस् तथा यदि // rm_12.91{90} //

पित्रा त्यक्तः कथं रामो राज्यभ्रष्टो वनं ययौ / तत्रापि वसतस् तस्य भार्या शीता पतिव्रता // rm_12.92{91} //

आहृत्य रक्षसा नीता कथं लंकापुरे ऽवसत् / ततो रामेण वीर्येण हत्वासौ रावणस् ततः // rm_12.93{92} //

प्रत्यानीय पुनः शीता त्यक्ता भर्त्त्रा स्वयं कथं / पुनर् ऋषेः समानीय सभामध्ये परिक्षिता // rm_12.94{93} //

ततः पृथ्या स्वयं गृह्य सीतानीता रसातलं / ततस् तद्विरहार्त्तासौ रामः संसारनिस्पृहः // rm_12.95{94} //

नद्यां प्राणस्वयं त्यक्त्वा जनं सार्द्धं दिवं ययौ / एवम् अन्ये ऽपि राजानो युधिष्ठिरा नृपादयः / राज्यभ्रष्टा वने गत्वा विभ्रमुस् ते ऽपि दैवतः // rm_12.96{95} //

एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च सर्वत्रैधातुकभवाः / उत्तमा अधमा मध्या संति ते ऽपि स्वदैवतः // rm_12.97{96} //

केचिद् गृहे मृताः केचिज् जायमाना मृता अपि / केचिद् वाल्ये मृताः केचित् कौमारत्वे मृतास् तथा // rm_12.98{97} //

यौवने ऽपि मृताः केचिन् मृता वृद्धे वदन्ति मे / सर्वे ऽप्य् एवं मृता लोकाः स्वस्वदैवप्रमाणतः // rm_12.99{98} //

एवं देवादयो लोकाः सुखदुःखानुयोगिनः / स्वस्वदैवानुभावेन षड्गतिषु चरन्ति ते // rm_12.100{99} //

केचिद् वाल्ये सुखं भुक्त्वा यौवने दुःखभागिनः / केचिच् च यौवने सौख्यं भुक्त्वा वृद्धे सुदुःखिताः // rm_12.101{100} //

केचिच् च दुःखिता वाल्ये यौवने सौख्यभागिनः / वृद्धत्वस्य सुखीभूता भवंति ते ऽपि हि दैवतः // rm_12.102{1} //

सर्वे ऽपि सुखम् इछन्ति दुःखं नेछति कश् चन / तथा सुखानि संप्राप्तुं यत्नं कुर्वन्त्य् अनेकशः // rm_12.103{2} //

केषां चित् सिद्ध्यते यत्नं केषां चिद् वा न सिद्ध्यति / केषां चिद् विघ्नतां याति तत् सर्वं दैवयोगतः // rm_12.104{3} //

तथा च रोगिणां रोगा वैद्योपचारणैर् अपि / वर्द्ध्यन्ते नैव शाम्यन्ते तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.105{4} //

केषां चिद् रोगिणां रोगा विना वैद्योपचारणे / शाम्यंते यत्नतो चापि तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.106{5} //

तथा चल्द् मंत्रिणां मंत्राः सिद्ध्यन्ते यत्नतो लघुः / केषां चिद् विघ्नतां यान्ति तद् अपि दैवकारणात् // rm_12.107{6} //

तथैवं वणिजां लाभोः सिद्ध्यन्ते यत्नतो ऽपि च / केषां चिन् नैव यत्नेन तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.108{7} //

तथा वीरा रणे शत्रुं विना यत्नं जयंत्य् अपि / केचित् तु रिपुना युद्धे हन्यमाना मृताः परे // rm_12.109{8} //

केचित् कृत्वा महायुद्धं हन्यमानाः परस्परं / त्यक्त्वा देहं गताः स्वर्गं तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.110{9} //

एवं सांयात्रिका रत्नं प्राप्तुं रत्नाकरं गताः / केचिद् रत्नानि संगृह्य स्वस्ति प्रत्यागता गृहं // rm_12.111{10} //

केचिद् रत्नम् अलब्धं वै शून्यहस्ता गृहागताः / केचिच् च निधनं यातास् तत्रैव मकरालये // rm_12.112{11} //

केचिद् यत्नात् समुत्तीर्य जीवन्तो गृहम् आगताः / केचिच् च जांगले चौरैर् निहता मरणं गताः // rm_12.113{12} //

केचिच् च जंतुभिर् मार्गे हिंस्यमाने मृता वने / केषां चित् सिद्ध्यते यात्रा महल्लाभसमन्विताः // rm_12.114{13} //

केषां चिद् विघ्नतां यान्ति तथापि दैवयोगतः / कैश् चिद् गृहे निधिः प्राप्तः कैश् चिद् देशान्तरे वने // rm_12.115{14} //

कैश् चिद् दूरे भ्रमद्भिश् च नैव किं चित् क्व चिद् धनं / केषां चिद् वर्द्धते संपद् यत्नायासं विना लघु // rm_12.116{15} //

केषां चिद् धीयते संपद् रक्षितापि प्रयत्नतः / केषां चित् सुस्थिरा संपत् केषां चिद् वल अस्थिरा // rm_12.117{16} //

केषां चिज् जायते नैव नानोपायार्जनैर् अपि / एवं नानाप्रकारैश् च सत्वास् त्रैधातुकोद्भवाः // rm_12.118{17} //

भुंजते सुखदुःखानि स्वस्वदैवानुसारिणाः / सुखस्यान्ते हि दुःखानि दुःखस्यान्ते सुखानि च // rm_12.119{18} //

भुंजन्ते जंतवः सर्वे भ्रमन्ते षड्गतिष्व् अपि / तथा भवन्ति मित्राणि द्विषो ऽपि हितकारिणः // rm_12.120{19} //

मित्राण्य् अपि द्विषो दुष्टा भवंति दैवयोगतः / तथामृतं विषीभूतं विषं चाप्य् अमृती भवेत् // rm_12.121{20} // तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महद् वरं // rm_12.122{21} // तथा च ब्रह्मणः शीर्षं निकृत्तं शूलपाणिना / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महावली // rm_12.123{22} //

तथा चक्री सुवीरो ऽपि व्याधेषु निहतो मृतः / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महद् वलं // rm_12.124{23} //

यश् च भूताधिपश् चेशः सो ऽप्य् उमत्तो दिगंवरः / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महेश्वरः // rm_12.125{24} //

चंद्रो ऽपि च कलंकाङ्को मासे मासे ऽपि हीयते / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महद्वलं // rm_12.126{25} //

एवं चन्द्रदिनेशौ च ग्रहेणापि निपीडितौ / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महावली // rm_12.127{26} //

रामो रक्षोविजेतापि पुत्रेण निहतो रणे / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महावली // rm_12.128{27} //

तथार्ज्जुनः सुधीरो ऽपि पुत्रेणापि हतो रणे / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महावलं // rm_12.129{28} //

तथा च पर्शुरामेण मातापि निहता क्रुधा / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महावलः // rm_12.130{29} //

बिंबिसारो नृपेन्द्रो ऽपि पुत्रेणाजातशत्रुणा / वंधने मारितं चैवं तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.131{30} //

तस्माच् च ब्रह्मदत्तेन धर्मपालो स नन्दनः / मारितः प्रमदातुष्ट्यै तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.132{31} //

राज्ञी च दुर्पती माता स्वात्मजस्यापि रोहितं / पीत्वैव निर्दया तुष्टा तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.133{32} //

क्षान्तिवादी मुनिश् चापि राज्ञा निर्दयचेतसा / असिना घातितो ऽरण्ये तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.134{33} //

प्रसेनजिन् नृपेशो ऽपि पुत्रेणापि स्वराज्यतः / निर्वासितो वने भ्रान्तस् तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.135{34} //

एवम् अन्ये ऽपि राजानो हत्वा ज्ञाती स्ववांधवान् / भुंजते प्राप्य राज्यानि तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.136{35} //

एवं पित्रा सुतास् त्यक्त्वा मात्रा च स्वात्मजा अपि / वंधुमित्रादिभिस् त्यक्त्वा केचिद् दैवानुयोगतः // rm_12.137{36} //

भार्यापि स्वामिना त्यक्त्वा भर्त्तापि भार्य्यया तथा / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महत्तरं // rm_12.138{37} //

पुत्रेणापि पिता त्यक्तं मातापि जननी तथा / धात्री चापि परित्यक्तास् तथा पौत्रपितामहः // rm_12.139{38} //

तथा पितामहस् त्यक्तः पुत्रैश् चाप्य् अतिनिर्दयैः / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महत्तरं // rm_12.140{39} //

तथा राज्ञा स्वभृत्याश् च सेवका अपि सज्जनाः / अपराधं विना त्यक्तास् तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.141{40} //

तथा सखिसहायां च वंधुमित्रसुहृज्जनान् / परित्यक्त्वा निहंत्य् अन्ते तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.142{40*} //

तथा शिष्यान् गुरुर् हन्ति शिष्यो हन्ति गुरुम् अपि / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महत्तरं // rm_12.143{41} //

तथापि घ्नन्ति भर्त्तारं स्वामिनं सेवकान्न् अपि / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महत्तरं // rm_12.144{42} //

तथा च स्वयम् आत्मानं घ्नन्ति केचिद् रुषान्विताः / तद् अपि दैवयोगेन तस्माद् दैवं महत्तमः // rm_12.145{43} //

केचिच् छस्त्रैः स्वयं हत्वा केचिद् भुक्त्वा विषादिकं / केचिद् अग्नौ जले स्वभ्रे प्रपातात् पतिता मृताः // rm_12.146{44} //

केचित् पाशैः स्वयं बध्य मृताः केचिच् च वंधने / केचित् पानाशनादींश् च त्यक्त्वा यांति यमालयं // rm_12.147{45} //

एवं कृत्वापि यान्त्य् एव केचिद् वापि सुरालयं / केचिच् च नरके यान्ति तत् सर्वं दैवयोगतः // rm_12.148{46} //

तथा मृद्दारुपाषाणे नानाधातुप्रतिष्ठिताः / देवताश् च ददन्त्य् एवं फलं दैवनियोगतः // rm_12.149{47} //

परे ऽपि स्वजना इष्टाः सहजा अपि च द्विषः / भवन्ति तत् क्षणाद् एव तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.150{48} //

एवं त्रैधातुकोत्पन्नाः सर्वे सत्वाश् च जंतवः / षड्गतिषु भ्रमन्तस् ते चरन्ति दैवयोगतः // rm_12.151{49} //

केचिद् वीरा गुणाढ्याश् च सुंदरा भाग्यमानिनः / सर्वसंपत्समृद्धाश् च चक्रवर्त्तिनृपादयः // rm_12.152{50} //

केचिच् च निर्गुणाः प्राढ्याः केचिन् निर्गुणिनः शठाः / केचिच् च विकलांगाश् च गुणसंपत्तिभागिनः // rm_12.153{51} //

केचिच् च सुंदरा मूर्खा निर्धना निर्गुणाः शठाः / केचिच् च गुणिनः प्राढ्या नीचकर्मानुचारिणः // rm_12.154{52} //

केचिन् नीचकुलोत्पन्नाः गुणाढ्याः साधुवृत्तयः / दातारो धनिनो वीराः सर्वसत्वानुपालकाः // rm_12.155{53} //

केचिद् उच्चकुलोत्पन्ना निर्गुणा दुष्टवृत्तयः / कृपणा विकलांगाश् च निर्दयाश् च दुराशयाः // rm_12.156{54} //

केचिद् वीरा ह्य् अलाभिज्ञाः कुलीनाः साधवो ऽपि ये / ते ऽपि जातिनिहीने ऽपि भजंति शरणं गताः // rm_12.157{55} //

केचिच् च गुणवन्तो ऽपि कुचेलाः कृशगात्रिकाः / प्रेतवद् भुज्यमानाश् च चरंति भिक्षुका भुवि // rm_12.158{56} //

केचिच् च निर्गुणा वापि वंचका दुष्टमानसाः / मान्यन्ते साधुवल् लोके तद् अपि दैवयोगतः // rm_12.159{57} //

एवं नानाविधा लोकाः षड्गतिषु समुद्भवाः / सुखदुःखानि भुंजन्ते भ्रमंति दैवयोगतः // rm_12.160{58} //

तस्माद् दैवं महावीरं सर्वत्रैधातुकेष्व् अपि / केनापि शक्यते नैव वशे नेतुं कथं चन // rm_12.161{59} //

तेन दैवं महानाथः सर्वकर्माधिपः प्रभुः / स्रष्टा भर्त्ता च हर्त्ता च त्रैधातुवासिनाम् अपि // rm_12.162{60} //

तस्याप्य् अधिपतिब्रह्मा सर्वलोकेश्वरो विधिः / तत् तस्य शरणं गत्वा भक्त्या नित्यं समर्चय // rm_12.163{61} //

तस्मिं तुष्टे विधौ देवैः परितुष्टं भवेद् ध्रुवं / ततो दैवप्रसादेन सर्वत्र मंगलं भवेत् // rm_12.164{62} //

दैवे तुष्टे सुसिद्ध्यन्ते सर्वकर्माणि यत्नतः / विरुद्धे तु न सिद्ध्यन्ते यत्नैः संसाधितान्य् अपि // rm_12.165{63} //

तस्माद् दैवाधिपं देवं ब्रह्माणं चतुराननं / भज दैवप्रसन्नाय सर्वकार्यप्रसिद्धये // rm_12.166{64} //

दैवं ब्रह्मप्रसादेन शुभदं संमुखी भवेत् / ततस् ते मंगलं नित्यं सर्वकार्य्येषु संभवेत् // rm_12.167{65} //

एवं सार्थपते नत्वा विधानं कार्य्यसाधनं / विधिनाराध्य सद्भक्त्या कुरुष्व कर्मसाधनं // rm_12.168{66} //

तथा चेत् सर्वथा नित्यं यात्रायं मंगलं भवेत् / अन्यद् वा चिन्तितं कार्यं सर्वाप्य् एवं प्रसत्स्यते // rm_12.169{67} //

यदि वांछास्ति ते भूयो गन्तुं रत्नाकरं प्रति / तथाभ्यर्च्य विधातारं गछेत् स्वस्ति भवेत् खलु // rm_12.170{68} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सार्थवाहस् तथेति सः / प्रतिज्ञाय समभ्यर्च्य ब्रह्माणं प्रार्थयत् तदा // rm_12.171{69} //

नमस् ते भगवन् ब्रह्मं यात्रासिद्धिं कुरुष्व मे / एवं विधिं समाराध्य स सार्थाधिपतिस् ततः // rm_12.172{70} //

रत्नं प्राप्त्यै पुनः सार्थान् समाहूयाब्रवीत् तथा / भवन्तः श्रूयतां वाक्यं यन् मया समुदीरितं // rm_12.173{71} //

अत्रास्ति यदि वो वांछा तथा कर्तुं समुद्यतां / अहं रत्नाकरं भूयो गन्तुं इछामि सांप्रतं // rm_12.174{72} //

तद् यदीछथ रत्नानि तथा यात मया सह / किं चाप्य् अत्र वयं सर्वे सार्थवाहकुलोद्भवाः // rm_12.175{73} //

तद् गृहे पशुवद् भुक्त्वा कथं शोभी व्रजेमहि / संसारे सर्वजंतूनां एकधा मरणं ध्रुवं // rm_12.176{74} //

तत् किं नो मरणे भीत्या मृत्युं केन निवार्य्यते / यदि दैवाद् विपत्तिः स्याद् अस्माकं कर्म्मदोषतः // rm_12.177{75} //

सर्वतीर्थजलाधारे मृताः स्वर्गं व्रजेमहि / यदि भाग्याच् च नो यात्रा सिद्धा स्वस्तिमती भवेत् / तदा जीवं सुखं दानं कृत्वा स्वर्गं व्रजेमहि / तद् विषादं परित्यज्य यशोधर्म्मसुखाप्तये // rm_12.178{76} //

वीर्योत्साहं समाधाय समायात मया सह / इति तस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वणिजो मुदा // rm_12.179{77} //

तथेति च समुत्साहं कृत्वा गंतुं समुद्यताः / ततः सर्वे ऽपि ते सार्था धृत्वा स्वस्त्ययनं विधिं // rm_12.180{78} //

पण्यम् आदाय तेनैव सह सार्थभृता ययुः / ततस् ते प्रस्थिताः सर्वे ग्रामारण्यवनस्थलीः // rm_12.181{79} //

समुत्तीर्य्य क्रमाद् यातास् तीरं प्रापुर् महोदधेः / तत्र नावि समारूढा कर्णधारप्रयत्नतः // rm_12.182{80} //

मरुतांते ऽनुकूलेन जगाहिरे महोदधिं / ततस् तेषां च सर्वेषां दैवयोगानुयोगतः // rm_12.183{81} //

सा नौका कालिकावातसंक्षुब्धाभूद् विभेदिता / तदा सर्वे ऽपि ते सार्था दृष्ट्वा नौकां विभेदितां // rm_12.184{82} //

त्रसिताः सहसा तस्मात् प्रत्याययुः प्रयत्नतः / ततस् ते वणिजः सर्वे विपंनाशा विषादिताः // rm_12.185{83} //

रात्रौ स्वस्वगृहे गत्वा विभग्नासा विषेदिरे / तथासौ सार्थवाहो ऽपि लज्जितः खण्डिताशयः // rm_12.186{84} //

खेदितात्मा गृहे तस्थौ मूकवद् धि नतोत्सवः / ततो भार्य्या सती भद्रा पतिखेदविभेदितं / दृष्ट्वा तं विकलीभूतं समुपेत्याब्रवीत् पुनः // rm_12.187{85} //

मा विषादं कृथाः स्वामिन्न् अत्र धैर्य्यं समाश्रयः / धर्मिष्ठे शरणं गत्वा कुरुष्व धर्मसाधनं // rm_12.188{86} //

धर्म्मेण जीयते पापं निष्पापो निर्मलाशयः / शुद्धचित्तो विशुद्धात्मा पुण्यात्मा भाग्यम् आप्नुयात् // rm_12.189{87} //

ततो भाग्यवतः पुंसो यद् यत् कर्मणि साधितं / तत् तत् सर्वं प्रसिद्ध्येत तस्माद् धर्मं चरोत्तमं // rm_12.190{88} //

धर्मम् एव सुहृद् मित्रम् इहामुत्र सहानुगः / धर्म्मेण पाल्यते सर्वं तस्माद् धर्मो जगत्सुहृत् // rm_12.191{89} //

धर्मा नानाविधा लोके कुलचर्य्यानुसरतः / सर्वेषाम् अपि धर्माणां दया धर्मे विशिष्यते // rm_12.192{90} //

दयालुः सुगतो बुद्धो धर्मराजस् तथागतः / समन्तभद्र आत्मज्ञः सर्वसत्वहितंकरः // rm_12.193{91} //

सर्वज्ञो मारजिच् छास्ता जगन्नाथः शुभार्थदः / षडभिज्ञो जगद्भर्त्ता सर्वलोकाधिपेश्वरः // rm_12.194{92} //

तस्मात् तस्य मुनीन्द्रस्य सद्भक्त्या शरणं व्रजन् / सद्धर्मशरणं कृत्वा भज नित्यम् उपासकः // rm_12.195{93} //

ततस् ते नश्यते पापं मंगलं च भवेद् ध्रुवं / तदैव सर्वकार्याणि समेत्स्यंते न संशयः // rm_12.196{94} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा स सार्थाधिपतिर् मुदा / तथेति संप्रतिज्ञाय संबुद्धशरणं ययौ // rm_12.197{95} //

नमस् ते भगवन् नाथ पापिस्थो ऽहं सुदुर्भगः / भवतां शरणं गछे तन् मां दृष्ट्वाशु रक्षतां // rm_12.198{96} //

यन् मया प्रकृतं पापं कारितं वानुमोदितः / तत् सर्वं देशयिष्यामि तन् मे देहि शुभां गतिं // rm_12.199{97} //

भवतां सर्वदा नाथ शरणं याम्य् उपासकः / अन्यो मे शरणं नास्ति तन् मां रक्ष सदा भजे // rm_12.200{98} //

त्रिधापि मे जगन्नाथ यात्रा भग्ना स्वदैवतः / गृहस्थः सार्थवाहो ऽहं तन् मे देहि सुसंपदः // rm_12.201{99} //

यन्व् अहं सांप्रतं नाथ भवतं शरणं व्रजन् / भूयो रत्नाकरं गन्तुं इछामि रत्नलब्धये // rm_12.202{100} //

यदि यात्रा भवेत् सिद्धि यावल् लाभं च लप्स्यते / तदुपायेन संबुद्धं पूजयेयं ससांघिकं // rm_12.203{1} //

इत्य् एवं निश्चयं कृत्वा संबुद्धं संस्मरन् मुहुः / तां भार्य्यां भद्रिकां दृष्ट्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_12.204{2} //

भद्रे त्वया यद् आदिष्टं तथा कर्तुं समुत्सहे / अद्याग्रेण जगन्नाथं शरणं यास्याम्य् उपासकः // rm_12.205{3} //

भद्रे नाम्ना जिनेन्द्रस्य यास्ये रत्नाकरे पुनः / यदि यात्रा भवेत् सिद्धि यावल् लाभं च लप्स्यते // rm_12.206{4} //

तदुपार्द्धेन रत्नेन ससंघं सुगतं तदा / यथार्हं पूजयिष्ये ऽहम् इति संकल्पितं मया // rm_12.207{5} //

यदि दैवाद् विपत्तिः स्यात् संबुद्धनाम संस्मरन् / सर्वतीर्थजलाधाने मृतो यायां सुखावतीं // rm_12.208{6} //

तद् अत्र यदि मे कार्य्यं शुभं कर्तुं समिछसि / तद् विषादं परित्यज्य धैर्य्यं कृत्वा सुखं वस // rm_12.209{7} //

इति भर्त्त्रोदितं श्रुत्वा सा भार्य्या भद्रिका सती / तथेति प्रतिसंमोद्य स्वामिनं तं समब्रवीत् // rm_12.210{8} //

यद्य् एवं ते समीहास्ति कृत्व् एतं निश्चयं प्रभो / संबुद्धस्मरणं धृत्वा गछ स्वस्तिं समाचर // rm_12.211{9} //

यदि बुद्धकृपादृष्टिः सत्वेषु विद्यते किल / तथावश्यं स संबुद्धः पश्यन् त्वां चाप्य् अचेत् खलु // rm_12.212{10} //

तदा ते मङ्गलं नित्यं यात्रा स्वस्तिमती भवेत् / ततस् ते जन्म संसारे साफल्यं च भवेत् खलु // rm_12.213{11} //

तेन स्वामिं जिनेंद्रस्य नामस्वस्त्ययनं दधत् / गछ यात्रा सुसिद्धास्तु स्वस्ति प्रत्यागताशु च // rm_12.214{12} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा स सार्थाधिपतिर् मुदा / भूयः सार्थगणान् सर्वान् समाहूयाब्रवीत् तथा // rm_12.215{13} //

भवन्त श्रूयतां वाक्यं यन् मयात्र समीहितं / अहं रत्नाकरं भूयो गन्तुम् इछामि सांप्रतं // rm_12.216{14} //

तद् अस्ति यदि वो वांछा यशःसंपत्सुखाप्तये / समायात मया सार्द्धं रत्नाकरं व्रजेमहि // rm_12.217{15} //

यदि भाग्याद् धि नो यात्रा सिद्धा स्वस्तिमतिर् भवेत् / यावजीवं सुखं धर्मं कृत्वा स्वर्गं व्रजेमहि / अथ वा स्याद् विपत्तिर् नः सर्वतीर्थजलाश्रये / मृताः स्वर्गं गमिष्यामो ह्य् अवश्यं मरणे सति // rm_12.218{16} //

पशुवत् किं गृहे स्थित्वा सुखं वा किं यशो विना / यशोन्विता मृता ये हि तत्पुमांसो नरोत्तमाः // rm_12.219{17} //

यद् अर्थम् एव जीवामस् तद् अर्थं यन् न विद्यते / किं तेन जीवितेनापि केवलं दुःखभागिनः // rm_12.220{18} //

वरम् एवाद्य मे मृत्युर् न व्यर्थं चिरजीवितं / यस्माच् चिरम् अपि स्थित्वा मृत्युर् केन निवार्य्यते // rm_12.221{19} //

इति मृत्युभयं दृष्ट्वा सर्वत्राप्य् अनिवारणं / त्यक्त्वा विषादकौशीद्यं प्रोद्यमह्यं यशोर्जने // rm_12.222{20} //

एवं नानाप्रकारेण तेन सार्थभृतापि ते / बोध्यमाना वणिक्संघाः किं चिन् नैव समूचिरे // rm_12.223{21} //

अभद्रो ऽयं पुमां चापि यतो यात्रा न सिद्ध्यति / इति तेन महांभोधौ नैको ऽपि गन्तुम् ऐछत // rm_12.224{22} //

अथ सार्थपतिर् दृष्ट्वा तान् सर्वान् विरतोत्सवान् / एको ऽपि वा स्वयं गन्तुम् ऐछद् रत्नाकरं प्रति // rm_12.225{23} //

ततो भार्यां समामंत्र्य परिबोध्य प्रसन्नधीः / स्वस्त्ययनविधिं कृत्वा प्रतस्थे भारकैः सह // rm_12.226{24} //

ततः पण्यं समादाय भारवाहजनैः सह / पुराद् वहि विनिर्गत्य क्रमाद् देशांतरं ययौ // rm_12.227{25} //

क्रमाच् चंचूर्य्यमानो ऽसौ ग्रामारण्यवनस्थलीः / परिक्रमन् समुल्लंघ्य प्रापुस् तीरं महोदधेः // rm_12.228{26} //

तत्रासौ सार्थभृद् दृष्ट्वा तं समुद्रं महाम्बुधिं / कृतांजलिपुटो नत्वा प्रार्थयच् छरणं गतः // rm_12.229{27} //

नमस् ते जीवम् आधार सर्वसत्वार्थसंपदे / त्वदासया समायामि तद् आशां मे प्रपूरय // rm_12.230{28} //

ततो ऽसौ कर्णधारं च तोषयित्वा प्रबोधयन् / कृतांजलिपुटो नत्वा संधृत्वा समयाचत // rm_12.231{29} //

कर्णधार महावाहो तवाहं शरणं व्रजे / तत् स्वस्ति चारयन् नौकां यात्रासिद्धिं प्रसाधय // rm_12.232{30} //

तथासौ वहनं कृत्वा दृढीतं गाढवंधितं / कृतांजलिपुटो नत्वा संधृत्वा समयाचत // rm_12.233{31} //

यथा माता च गर्भस्थं वालकं संप्ररक्षते / तथा माम् एव गर्भस्थे नौके मातः प्ररक्षतां // rm_12.234{32} //

ततश् च सुगतं स्मृत्वा त्रिरत्नशरणं गतः / कृतांजलिपुटो भूत्वा प्रणम्यैवम् अयाचत // rm_12.235{33} //

नमस् ते भगवन् नाथ यथा त्रासि जगत्त्रयं / तथा मां कृपया दृष्ट्वा पाहि व्रजे रत्नाकरे // rm_12.236{34} //

इत्य् एवं सार्थवाहो ऽसौ प्रणत्वा सुगतं स्मरन् / भाण्डान्य् आरोप्य नौकायं समारोहज् जनं सह // rm_12.237{35} //

ततो ऽसौ नौक्रमेणैव कर्णधारप्रयत्नतः / मरुतां चानुकूलेन संजगाह महाम्बुधौ // rm_12.238{36} //

यत् तत्र सार्थवाहो ऽसौ संस्मरन् सुगतं मुहुः / तेन पुण्यबलेनैव सा नौका स्वस्तिम् आचरन् // rm_12.239{37} //

तथा क्रमाच् चरन्त्य् एवं द्वीपलोकान्तराणि च / व्यतिक्रम्य सुशिघ्रेण रत्नाकरं समाययौ // rm_12.240{38} //

तत्र रत्नाकरे प्राप्य रत्नानि समसाधयन् / ततो रत्नानि संगृह्य प्रतस्थे वहनास्थितः // rm_12.241{39} //

ततः क्रमाद् व्यतिक्रम्य द्वीपलोकान्तराणि च / तीरं प्रापुः सुशीघ्रेण बुद्धदृष्टिप्रसादतः // rm_12.242{40} //

ततः स्थलं समासाद्य शैलारण्यवनस्थलीः / ग्रामां देशां परिक्रम्य श्रावस्त्यां पुरम् आययौ // rm_12.243{41} //

ततो गृहे प्रविष्टो ऽसौ भर्य्यया सह मोदितः / सुहृन्मित्रजनैश् चापि कृत्वालापं न्यषीदत // rm_12.244{42} //

ततः सद्यर् गृहस्थो ऽसौ भार्य्यया सह नंदितः / भाण्डम् उद्घाट्य रत्नानि प्रत्यवेक्षितुम् आरभत् // rm_12.245{43} //

तत्र दिव्यविचित्राणि रत्नानि विविधानि च / दृष्ट्वा हर्षं समासाद्य पुनर् एवं वभाषते // rm_12.246{44} //

ममैतानि सुरत्नानि दिव्यान्य् एतादृशानि हि / तत्र दिव्यविचित्राणि नानारत्नकुलानि च // rm_12.247{45} //

लब्धानि तज् जिनेन्द्रस्य कृपादृष्टिप्रसादतः / तस्माद् यथाप्रतिज्ञातं श्रद्धया सांप्रतं मया // rm_12.248{46} //

यद् उपार्द्धं प्रदातव्यैः श्रवणायार्हते ऽपि नः / तद् उपार्द्धं कथं चानुदातव्यं मुनये ऽर्हते // rm_12.249{47} //

यदि राजा विजानीयाद् एतद् अर्द्धं हरे मम / रत्नलुब्धो नरेशो यं दण्डं वा प्रणयं मयि // rm_12.250{48} //

तदा मे स्याद् विपत्तिश् च तत् कथं क्रियते मया / अहो दैवाद् विपत्तिर् माम् अद्यापि च न मुंचति / तत् कथं वा प्रतिज्ञातं पूरयितुं न मन्यते / नमस् ते भगवन् नाथ सर्वज्ञो ऽसि मुनीश्वरः // rm_12.251{49} //

रक्ष मां पापिनं मूढनिमग्नं दुःखसागरे / इत्य् असौ सुगतं स्मृत्वा तच्चिन्ताव्यथिताशयः // rm_12.252{50} //

कपोलं स्वकरे धृत्वा तस्थौ कोष्ठे निरुत्सवः / तथैवं स्थितम् आलोक्य स्वामि नं तं विषादितं // rm_12.253{51} //

सा भार्या भद्रिकोपेत्य पुरः स्थित्वाब्रवीत् तथा / स्वामिं भर्त्तः किम् एव त्वं स्थितो ऽसि दुःखितो यथा // rm_12.254{52} // किं वा ते जायते दुःखं तद् वच चेत् प्रियास्मि ते // rm_12.255{53} // इति भार्योदितं श्रुत्वा स सार्थाधिपतिः पुनः / तां भार्य्यां समुपामंत्र्य पुनश् चैवम् अभाषत // rm_12.256{54} //

भद्रे यज् जायते दुःखं तत् प्रवक्ष्ये शृणु प्रिये / यथा मया प्रतिज्ञातं पूरयितुं कथं तथा // rm_12.257{55} //

यद्य् उपार्द्धं प्रदास्यामि श्रवणायार्हते ऽपि नु / एतद् अर्द्धं हरेद् राजा लोभान् मे दण्डयेद् अपि // rm_12.258{56} //

इत्य् एवं तद्विषादेन व्यथितो ऽहं निरुत्सवः / तन् मे नात्र प्रतीकारो कथं कर्तुं न मन्यते // rm_12.259{57} //

इति भर्त्त्रोदितं श्रुत्वा सा भार्या पुनर् अब्रवीत् / विषादं मा कृथाः स्वामिं शृणु यन् मे समीहितैः // rm_12.260{58} //

तावद् इमानि संकल्पः पश्चात् तत् समयागते / पूजया सह भोजैश् च ससंघायार्हते ऽर्चयेत् // rm_12.261{59} //

एवं कृते तथा स्वामिन् प्रतिज्ञा तेन सेत्स्यते / भीतिश् चापि न विद्येत तस्माद् एवं कुरु प्रभो // rm_12.262{60} //

इति भार्यावचः श्रुत्वा स सार्थाधिपतिर् मुदा / तथेति प्रतिसंश्रुत्य पुनर् एवम् अभाषत // rm_12.263{61} //

तावद् इमानि सर्वाणि रत्नानि ते समर्प्पये / पश्चात् काले ससंघं तं पूजयिष्ये मुनीश्वरं // rm_12.264{62} //

इदानीं सुगंधधूपेन पूजयेयं मुनीश्वरं / इत्य् उक्त्वा सर्वरत्नानि भार्यायां स न्यधापयेत् // rm_12.265{63} //

ततो ऽसौ चागुरुं क्रीत्वा कार्षापणद्वयेन वा / गत्वा जेतवने विहारे तत्र द्वारे स्थितो गुरुम् अधूपयेत् // rm_12.266{64} //

तत्रापत्रमानो ऽसौ संबुद्धशरणं गतः / कृतांजलिपुटो नत्वा संस्मरन् प्रार्थयत् तथा // rm_12.267{65} //

भगवच् छास्तासि सर्वज्ञो विजानीया ममाशयं / तद्यथा मे प्रतिज्ञातैः पूरयितुं समर्हसि // rm_12.268{66} //

अथासौ भगवान् तस्य मत्वाशयविशुद्धतां / महद् ऋध्यभिसंस्कारं चकार तत्प्रसादतः // rm_12.269{67} //

येन स धूप आकाशे प्राभ्युद्गम्य पुरीं च तां / स्फुरित्वा खे पुनर् अभ्रकूटीभूत्वाभ्यशोभयत् // rm_12.270{68} //

तत्रासौ सार्थभृद् दृष्ट्वा प्रातिहार्यं तद् अद्भुतं / महानंदप्रसंनात्मा पुनर् एवं व्यचिंतयत् // rm_12.271{69} //

नैतन् मे प्रतिरूपं स्याद् यद् अयं सुगतो जिनः / मया नाभ्यर्चितो रत्नैर् धिग् मे चित्तभयाद् द्रुतं // rm_12.272{70} //

यन्व् अहं सांप्रतं नाथं प्रार्थयित्वा ससांघिकं / सरत्नैः पूजयिष्यामि भोजनैश् च स्वके गृहे // rm_12.273{71} //

इत्य् असौ निश्चयं कृत्वा कृतांजलिपुटो मुदा / संबुद्धसंमुखं गत्वा प्रणत्वैवं व्यजिज्ञपत् // rm_12.274{72} //

भगवन् नाथ सर्वज्ञ क्षमस्व मे ऽपराधतां / भवतां पूजनां कर्तुम् इछामि मे प्रसीदतु // rm_12.275{73} //

इत्य् एवं प्रार्थिते तेन स संबुद्धो मुनीश्वरः / तथेति प्रतिसंमोद्य तूष्णीभूत्वा व्यवस्थितः // rm_12.276{74} //

ततो ऽसौ सार्थभृन् मत्वा सुगतेनाधिवासितं / प्रणत्वा च मुनेः पादौ सहसा स्वगृहं ययौ // rm_12.277{75} //

तत्र स भार्य्यया सार्द्धं वंधुमित्र जनैर् अपि / प्रणीतं भोज्यपूजांगं साधयाम् आस सत्वरं // rm_12.278{76} //

ततो भोज्यार्चनांगानि सज्जीकृत्य प्रमोदितः / विहारे सहसा गत्वा नत्वा तं प्रार्थयन् मुनिं // rm_12.279{77} //

भगवन् नाथ संबुद्ध समयो ऽयं प्रवर्त्तते / तद् भवान् सांघिकैः सार्द्धं समागन्तुं समर्हति // rm_12.280{78} //

इत्य् एवं प्रार्थिते तेन स संबुद्धः ससांघिकः / प्रतस्थे सूर्य्यवन् मार्गे प्रातिहार्यं प्रदर्शयन् // rm_12.281{79} //

ततः क्रमात् पुरीं प्राप्य तद् गृहं समुपाविशत् / तद् दत्ते पाद्यं आदाय शुद्धासने न्यषीदत // rm_12.282{80} //

ततस् तान् सांघिकान् सर्वान् संबुद्धप्रमुखान् क्रमात् / स्वस्वासनसमासीनान् दृष्ट्वा सम्यक् समर्चयत् // rm_12.283{81} //

यथार्हं भोजनैर् वापि वर्णगन्धरसान्वितैः / संबुद्धप्रमुखान् संघान् संतर्प्य पर्यतोषयत् // rm_12.284{82} //

ततश् च भोजनान्ते स शोधयित्वा भुजादिकं / अपनीय च पात्राणि ताम्बूलादीन् अढौकयत् // rm_12.285{83} //

ततो यानि सुरत्नानि पूर्वसंकल्पतानि हि / एतैः सर्वं सुरत्नैस् तं संबुद्धैः समवाकिरन् // rm_12.286{84} //

तानि रत्नानि सर्वाणि संबुद्धस्यानुभावतः / मुनेर् उपरि खे गत्वा छत्रीभूत्वा स्थिता वभौ // rm_12.287{85} //

ततस् तं स गृही दृष्ट्वा द्विगुणसंप्रमोदितः / पादौ तस्य मुनेर् नत्वा प्रणिधानं व्यधात् तथा // rm_12.288{86} //

अनेन दानधर्मेण पुण्येन कुशलेन च / भवेयं सुगतो बुद्धो लोके ऽन्धे ऽपरिणायके // rm_12.289{87} //

अमुक्तो मोचयिष्यामि तारयिष्याम्य् अतारितान् / भीतान् आश्वास्य संबोधौ स्थापयिष्यामि निर्वृतौ // rm_12.290{88} //

तथासौ भगवान् बुद्धस् तथाशयविशोधितं / संबोधौ निहितं चित्तं ज्ञात्वा स्मितं व्यधात् तथा // rm_12.291{89} //

तदा तस्य मुनीन्द्रस्य मुखपद्माद् विनिर्गताः / पंचवर्णा विभासन्तो विनिश्चेरुः सुभानवः // rm_12.292{90} //

ततस् ते भास्वराः सर्वे प्रविसृताः समंततः / केचिद् ऊर्द्धं गताः केचिन् मध्यं केचिद् रसातले // rm_12.293{91} //

केचिद् अधो गता यास् ते सर्वे ते नरकेषु च / निपतंतो विभासन्तो प्रविसस्रुः समंततः // rm_12.294{92} //

ये उष्णनरकास् तेषु शितीभूता विचेरिरे / ये शीतनरकास् तेषु न्यपतद् उष्णिकाश् च ते // rm_12.295{93} //

ये ये तैः किरणैः स्पृष्टास् ते ते सर्वे सुखान्विताः / यदा ते सुखसंप्राप्तास् तदा ते विस्मयान्विताः // rm_12.296{94} //

अहो नः सुखम् अद्यैवं कथम् एतद् व्यचिन्तयन् / किं नु वयम् इतश् च्युत्वा कुत्र यातास्म सांप्रतं // rm_12.297{95} //

आहोस्विद् उपपन्नाः स्युर् अन्यत्र भुवनेष्व् अपि / इति संदेहिनां तेषां सत्वानां परिबोधने // rm_12.298{96} //

भगवान् निर्मिते बुद्धं प्रेषयन् नरकान् प्रति / दृष्ट्वा तं निर्मितं मुनिं विस्मिता हर्षिताश् च वै // rm_12.299{97} //

ते सर्वे नरका लोकाः संमील्य संवभाषिरे / न भवन्त इतश् च्युत्वा गतास्मान्यत्र भूमिषु // rm_12.300{98} //

किंस् त्व् अयं नु महासत्वः ह्य् अपूर्वदर्शनः पुमान् / नूनम् अस्यानुभावेन दुःखानि समितानि च // rm_12.301{99} //

तद् वयम् एनम् आनम्य वंदे मया प्रमुक्तये / इति संभाष्य ते सर्वे नत्वा तच् छरणं गताः // rm_12.302{100} //

नमो बुद्धाय धर्माय संघायेति ववन्दिरे / इति ते निर्मिते तस्मिन् प्रसाद्य चित्तम् आरताः // rm_12.303{1} //

सर्वपापविनिर्मुक्ता मर्त्यदेवालयं ययुः / एवं ते भानवः सर्वे सर्वत्र नरकेष्व् अपि // rm_12.304{2} //

प्रोद्यन्ते नारकान् सर्वान् प्रत्याययुर् मुनेः पुरः / तथा तद् भानवश् चैवम् उपरिष्टां गता अपि // rm_12.305{3} //

ते ऽपि सर्वे चतुर्लोकपालानां भुवनानि च / अवभास्य क्रमात् सर्वान् देवलोकान् अभासयन् // rm_12.306{4} //

तथाकनिष्ठपर्यन्तं त्रैधातुकान् अभासयन् / एवं सर्वाश् च तान् सर्वान् अवभास्य समंततः // rm_12.307{5} //

गाथाः प्रोद्घोषयन्तश् च प्रलयं सौगते वृषे / अनित्यं खलु संसारं दुःखशून्यं ह्य् अनात्मकं // rm_12.308{6} //

तस्मात् मारं परित्यज्य गछध्वं शरणं मुनेः / निष्क्रामतारभध्वं कं युज्यध्वं बुद्धशासने // rm_12.309{7} //

मृत्युसैन्यं धुनीताशु नडागारं करी यथा / यो ऽप्य् अस्मिन् धर्मविनये ह्य् अप्रमत्तश् चरिष्यति // rm_12.310{8} // त्यक्त्वा जातिससंसारे दुःखस्यान्तं करिष्यति // rm_12.311{9!} // अथ ते भानवः सर्वे त्रैधातुभुवनेष्व् अपि / सर्वान् सत्वान् समुद्धृत्य पुनः प्रत्याययुर् मुनेः // rm_12.312{10} //

अथ ते भानवः सर्वे भगवन्तं मुनीश्वरं / प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा मूर्द्ध्नि चान्तर्दधुर् मुनेः // rm_12.313{11} //

अथैतत् सभासीना लोकाः सर्वे ससांघिकाः / तत् तदद्भुतम् आलोक्य वभूवुर् विस्मयोद्धताः // rm_12.314{12} //

अथानंदः समुत्थाय कृतांजलिपुटो मुदा / भगवन्तं गुरुं नत्वा पप्रछ स्मितकारणं // rm_12.315{12!} //

भगवन् भवतो वक्त्रात् पंचवर्णाः सुभांसवः / विनिर्गता दिशः सर्वान् अवभास्य शता पुनः // rm_12.316{13} //

भवान् हि सुगतो शास्ता संबुद्धो भगवञ् जिनः / निर्मदो निरहंकारः मानमात्सर्य्यवर्जितः // rm_12.317{14} //

तद् भव भगवं कस्मात् स्मितैः करोति सांप्रतं / दृष्ट्वैवं तं स्मितं सर्वे इमे लोकाः प्रविस्मिताः // rm_12.318{15} //

नाहेतुः सुगता बुद्धा अर्हन्तो विगतोद्धवाः / दर्शयन्ति स्मितं केचित् तत् केन भवतः स्मृतं // rm_12.319{16} //

तद् एतद् धेतुम् इछन्ति श्रोतुं सर्वे इमे जनाः / तद् एतत् कारणं शास्तः समादेष्टुं समर्हति // rm_12.320{17} //

इत्य् एवं प्रार्थिते तेन शिष्येणानंदयोगिना / तथेति प्रतिसंमोद्य तम् आनंदं वभाषत // rm_12.321{18} //

एवम् एतत् तथानंद यथैव भाषसि त्वया / तत् स्मितं यदर्थं मे तद् वक्ष्ये शृणुतादरात् // rm_12.322{19} //

पश्यानंद ममानेन सार्थवाहेन साधुना / एभी रत्नैश् च सत्कृत्य कृता पूजा स्वभक्तितः // rm_12.323{20} //

अनेन कुशलेनैव सार्थवाहो महासुधीः / क्रमाद् बोधिचरीं प्राप्य पूर्य्य पारमिता दश // rm_12.324{21} //

संबोधिपाक्षिकान् धर्मान् प्राप्य ब्रह्मविहारिकः / संबोधिं समवाप्यैवं जित्वा मारगणान् अपि // rm_12.325{22} //

बुद्धो रत्नोत्तमो नाम सर्वज्ञो ऽर्हं तथागतः / धर्मराजो जगंनाथो लोके शास्ता भविष्यति // rm_12.326{23} //

तद् अनुमोदनां कृत्वा सद्धर्मं भजतादरात् / धर्मेणैव जगज् जित्वा मारचर्याविनिर्गतः // rm_12.327{24} //

भद्रचरी समासाद्य संबोधिपदम् आप्नुयात् / धर्निओ हि जगतां मित्रम् इहामुत्र समन्ततः // rm_12.328{25} //

हितकारी सुहृद् इष्टः सर्वदापि सहानुगः / तस्माद् धर्मं समाधाय संचरध्वं समाहितः // rm_12.329{26} // तेन वा मंगलं नित्यं सर्वभावी भवेद् ध्रुवं // rm_12.330{27} // इति शास्त्रा समादिष्टं श्रुत्वानंदः सपार्षदः / तथेति मोदितस् तं च गुरुं नत्वा स नंदतः // rm_12.331{28} //

सो ऽपि सार्थपतिश् चैव स्वकं व्याकरणं किल / मुनीन्द्रेण समादिष्टं श्रुत्वातीवाभ्यनंदतत् // rm_12.332{29} //

ततश् चाभिप्रसन्नात्मा समुत्थाय कृतांजलिः / भगवंतं ससंघं तं प्रणत्वैवं व्यतिज्ञपत् // rm_12.333{30} //

नमस् ते भगवन् नाथ सर्वधर्माधिपेश्वरः / भवतां शरणं कृत्वा भवाम्य् अहम् उपासकः // rm_12.334{31} //

यन् मया प्रकृतं पापं कारितं चानुमोदितं / तत् सर्वं देशयिष्यामि तन् मे देहि शुभां चरिं // rm_12.335{32} //

बोधौ चित्तं समाधाय त्रिरत्नं समुपाश्रये / क्षमस्व मे ऽपराधत्वं तन् मां रक्ष मुदा तथा // rm_12.336{33} //

एवं तेनार्थितं श्रुत्वा स संबुद्धो ऽभ्यधात् पुनः / यथा ते ऽभिहितं साधो तथा संसेत्स्यते ध्रुवं // rm_12.337{34} //

तस्माच् चित्तं समाधाय त्रिरत्नशरणं गतः / सर्वसत्वहितं कृत्वा बोधिचर्यां समाचर // rm_12.338{35} //

ततस् त्वं क्रमतो ह्य् एवं पूर्य पारमिता द्रुतं / बोधिसत्वो महासत्वो भवेद् बोधिम् अवाप्नुयात् // rm_12.339{36} //

एतत् सत्यं परिज्ञाय सद्धर्मं संप्रसाधय / तेन ते मंगलं नित्यं सर्वत्रापि भवेद् ध्रुवं // rm_12.340{37} //

जयो ऽस्तु ते सदा बोधौ सिद्ध्यतु प्रणिहितं द्रुतं / चिरं जीवं हितं लोके धर्मं धृत्वा सुखं वस // rm_12.341{38} //

इत्य् असौ भगवान् बुद्धस् तस्मै दत्वाशिषं शुभां / संघैः सह समुत्थाय स्वं विहारं ययौ ततः // rm_12.342{39} //

अथ सार्थपतिश् चासौ सदारः संप्रमोदितः / त्रिरत्नशरणं कृत्वा सद्धर्मेषु सदाचरत् // rm_12.343{40} //

तथा सर्वे ऽपि सत्वाश् च श्रुत्वा तस्य प्रवृत्तितां / बोधिचित्तं समाधाय त्रिरत्नशरणं ययुः // rm_12.344{41} //

एतत् मे गुरुणाख्यातं संश्रुतं यथा मया / तथात्रैवं तव प्रीत्या कथ्यते संप्रबुध्यतां // rm_12.345{42} //

तथा राजन् त्वयाप्य् एवं स्वयं धृत्वा वृषं शुभे / बोधयित्वा प्रजाश् चापि स्थापनीयाः सदा शुभे // rm_12.346{43} //

एवं चेत् ते सदाप्य् एवं सर्वत्रापि सुमंगलं / भवेन् नूनं महाराजन् सत्यम् एतन् न संशयः / धर्मेण निर्जितं पापं धर्मेण जीयते कुधीः / धर्मेण निर्जिता मारा धर्मेण बोधिम् आप्नुयात् / तस्माद् बोधिपदं प्राप्तुं यदीच्छथ नराधिपः / बोधिचित्तं समाधाय सदा रत्नत्रयं भज / तथा तं क्रमणो राज बोधिचर्य्याहिताय च / सर्वमारगणाम् जित्वा संबोधिम् आप्नुया ध्रुवं / एतत् तेनोपगुप्तेन गुरुणादिष्टं समादरात् / श्रुत्वा राजो तथेत्य् एवं प्रत्यनन्दन् सपार्षदः / ये शृण्वन्तीदम् एवं प्रणिहितमनसः सार्थवाहावदानं / ये चापि श्रावयन्ति प्रमुदितमनसः सर्वलोकहितार्थं / ते सर्वे बोधिसत्वा विजितकलिमलो बुद्धधर्मानुरक्ताः / संभुक्त्वा सत्सुखानि प्रथितगुणयुता बुद्धक्षेत्रे प्रयान्ति /

++ इति श्रीरत्नमालावदानकथायां सार्थवाहोऽवदानं नाम द्वादश ++

xiii vaḍikāvadāna ओं नमः श्रीसर्वबुद्धबोधिसत्वेभ्यः / यः श्रीमाञ् छ्रीघनो लोके सद्धर्मैः समुपादिशत् / शासनानि त्रिलोकेषु जयन्तु तस्य सर्वदा // rm_13.1{1} //

अवदानतत्वं वक्ष्यामि नत्वा तं श्रीघनं गुरुं / पुराभूत् पाटलीपुत्रे नगरे स्वर्गसन्निभे // rm_13.2{2} //

अशोको नृपराजेन्द्रस् त्रिरत्नसेवकः कृती / एकस्मिन् समये तत्र स राजा स्वजनैः सह // rm_13.3{3} //

पौरिकैश् च सभां कृत्वा सद्धर्मं श्रोतुम् ऐच्छत / तदा स सौगतो भिक्षुर् उपगुप्तो जिनांशजः // rm_13.4{4} //

लोकान् धर्मोत्सुकान् दृष्ट्वा समाधेः सहसोत्थितः / तत्सभायां समाक्रम्य सिंहासने शुभासने // rm_13.5{5} //

भासयंस् तत्सभालोकांस् तस्थौ पूर्णसुधांशुवत् / अथाशोको महीपालः स मंत्रिपौरिकैः सह // rm_13.6{6} //

पूजाङ्गैः पूजयित्वा तम् उपगुप्तम् अवन्दत / स्थित्वा भूमौ स्वजानुभ्याम् उत्तरासङ्गम् उद्वहन् // rm_13.7{7} //

कृताञ्जलिः पुटो नत्वा पुनर् एवम् अभाषत / भदन्त श्रोतुम् इच्छामि सद्धर्मं सुखसंप्रदं // rm_13.8{8} //

यथोक्तं श्रीमुनीन्द्रेण तथा देष्टुं च मे ऽर्हति / एवं तेन महीन्द्रेण प्रार्थिते स यतीश्वरः // rm_13.9{9} //

उपगुप्तो नरेन्द्रं तं समामन्त्र्यैवम् अब्रवीत् / साधु सुष्ठु महाराज शृणु सद्धर्मम् आदरात् // rm_13.10{10} //

यथा मे गुरुणा ख्यातं तथा वक्ष्यामि ते हिते / पुरा स भगवान् बुद्धः शक्यसिंहो शुभाकरः // rm_13.11{11} //

धर्मराजो जगच्छास्ता सर्वज्ञः सुगतो जिनः / सर्वविद्याकलाविज्ञः षडभिज्ञो मुनीश्वरः // rm_13.12{12} //

मारजिल् लोकविन् नाथो विनायकस् तथागतः / श्रावस्त्यां जेतकारण्ये महोद्याने मनोरमे // rm_13.13{13} //

अनाथपिण्डदाख्यस्य गृहस्थस्य महात्मनः / नानावृक्षसमाकीर्णे नानापुष्पप्रशोभितैः // rm_13.14{14} //

नानाफलभरानम्रैः कल्पवृक्षसमानिकैः / अष्टाङ्गगुणसंपन्नजलैः पद्मोत्पालादिभिः // rm_13.15{15} //

सुपुष्पैः परिपूर्णाभिः पुष्करिणीभिर् आश्रिते / नानाजन्तुगुणैश् चापि मिथः स्नेहानुवन्धितैः // rm_13.16{16} //

नानापक्षिगणैश् चापि संहर्षैर् उपसेविते / तस्मिं दिव्यमनोरम्ये मुनिसंघनिषेविते // rm_13.17{17} //

पुण्यक्षेत्रे जिनावासे विहारे मणिमण्डिते / श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धं बोधिसत्वैर् उपासकैः // rm_13.18{18} //

सर्वसत्वहितार्थेन तस्थौ धर्म्मं प्रकाशितुं / एवं तत्र सभासीनं संबुद्धं धर्मभाषिणं // rm_13.19{19} // दृष्ट्वा धर्मामृतं पातुं सर्वलोकाः समाययुः // rm_13.20{19!} // दैवा दैत्याश् च सिद्धाश् च यक्षगंधर्वकिन्नराः / ग्रहा विद्याधराः साध्या नागेंद्रा गरुडा अपि // rm_13.21{20} //

सर्वे ऽपि लोकपालाश् च मुनयश् च महर्षयः / यतयो योगिनश् चापि तीर्थिकाश् च तपश्विनः // rm_13.22{21} //

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश् चापि वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिणः / अमात्याः कोट्टवाराश् च सार्थवाहा महाजनाः // rm_13.23{22} //

शिल्पिनो वणिजश् चापि गृहस्थाः पौरिका जनाः / तथा जानपदाश् चापि ग्राम्याः कार्पटिका अपि // rm_13.24{23} //

एवम् अन्ये ऽपि सत्वाश् च सर्वजातिसमुद्भवाः / पूजापंचोपहाराणि गृहीत्वा भक्तिमानसा // rm_13.25{24} //

सद्धर्मं श्रद्धया श्रोतुम् अनुमोद्य समाययुः / तत्र सर्वे प्रविष्टास् ते दृष्ट्वा तं सुगतं जिनं // rm_13.26{25} // वन्दित्वानन्दिताः सर्वे पूजां चक्रुर् यथाक्रमं // rm_13.27{26!} // ततो नत्वा समासीनाः परिवृत्य प्रमोदिताः / धर्म्मं श्रोतुं पुरस्कृत्य तस्थुः साञ्जलयो मुदा // rm_13.28{27} //

अथ स भगवान् दृष्ट्वा तांल् लोकान् धर्मवाञ्छिनः / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_13.29{28} //

एवं स भगवान् नित्यं सर्वसत्वहितार्थिकः / धर्मं प्रकाशयं लोके तस्थौ दीप्तांशुमान् इव // rm_13.30{29} //

तस्मिन्न् अवसरे तत्र श्रावस्त्यां पुरिसंभवः / आढ्यः श्रेष्ठी महाभोगः सुविस्तीर्णपरिग्रहः // rm_13.31{30} //

श्राद्धो भद्राशयो धीरः सर्वलोकसुहृत्प्रियः / तीर्थिकसेवको मानी वभूव श्रीमदान्वितः // rm_13.32{31} //

तदा स सुन्दरीभार्यां कुलधर्मसमानिकां / आदाय रतिसंरक्तो रेमे नित्यं यथासुखं // rm_13.33{32} //

तस्यैवं रममाणस्य भार्या साभूत् सुगर्भिणी / ततः प्रवृद्धगर्भा सा पाण्डुवर्णा व्यराजत // rm_13.34{33} //

ततः सा गर्भसंजातं पुत्रं तस्याम् उपाश्रितं / पुत्रं मत्वाभिनंदंती भर्त्तारम् एवम् अब्रवीत् // rm_13.35{34} //

स्वामिन् गर्भे प्रजातो मे यत् कुक्षौ दक्षिणाश्रितः / दारको ऽयं भवेत् पुत्रः नूनं तस्मात् प्रमोदय // rm_13.36{35} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा स गृहस्थः प्रहर्षितः / गर्भे स व्याश्रितं दृष्ट्वा मुदैवं समुदानयत् // rm_13.37{36} //

वत मे जायते पुत्रस् तद् अहं भाग्यवान् भवे / पुत्रमुखं हि पश्येयं वंशस्थितिर् भवेद् अपि // rm_13.38{37} //

यन् मम विद्यते पुण्यं दानशीलादिसंचितं / तेनानयोर् द्वयोर् अस्तु जननीपुत्रयोः शिवं // rm_13.39{38} //