रत्नमालावदान

ततो गृहे समासाद्य पित्रोश् च पुरतः स्थितः / कृतांजलिपुटो नत्वा वृत्तांतं समभाषत // rm_7.48{48} //

अद्याम्ब तात संबुद्धो दृश्यते ऽपूर्वदर्शनः / सर्वलक्षणसंपूर्णो दिव्यातिकान्तसुंदरः // rm_7.49{49} //

संस्थितः पर्षदां मध्ये भाषति धर्मम् उत्तमं / अपूर्वं श्रूयते तस्य सुभाषितवचोऽमृतं // rm_7.50{50} //

तत्सुभाषितसुधां पीत्वा चित्तं मे तृप्यते न हि / भूयस् तद् अमृतं पातुं व्रतम् इछामि सांप्रतं // rm_7.51{51} // अन्ये ऽपि बहवो दृष्ट्वा भिक्षवो ब्रह्मचारिणः // rm_7.52{52} // शान्तशीलाः शुभात्मानो दयाकारुण्यमानसाः / तत् सभागव्रतं चर्तुम् इछामि खलु सांप्रतं // rm_7.53{53} //

तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे कृपास्ति यदि वां मयि / एवं तस्य स्वपुत्रस्य वचनं वज्रसन्निभं // rm_7.54{54} //

तौ मातापितरौ श्रुत्वा मूर्छितौ पेततुर् भुवि / ततः पुत्रप्रयत्नेन चेतनां प्राप्य तौ पुनः // rm_7.55{55} //

परिष्वज्य स्वकं पुत्रं तम् एवं पर्य्यदेवतां / हा पुत्र कथम् अज्ञो ऽसि हात्मज वल्लभो ऽसि नः // rm_7.56{56} //

हा सुत वंच्यसे केन हा तात किं नु वांछसि / हा जीव कथम् एकान्ते त्यक्त्वास्मान् क्व नु यास्यसे // rm_7.57{57} //

नन्दनः सुप्रियाश् चासि केन दुःखेन यास्यसे / किंचिद् दुःखं न ते दत्तं अस्माभिर् वा कदा चन // rm_7.58{58} //

कुतः किं जायते दुःखं तद् वदस्व यदीहसि / इत्य् एवं परिदेवित्वा पितासौ चेतसात्मजं // rm_7.59{59} //

निवारयन् प्रवंधेन बोधयितुं समब्रवीत् / त्वं कुमार वयस्थो ऽसि सुकोमलः सुखैधितः // rm_7.60{60} //

शीततापासहिष्णुश् च यथेछाभोग्यसंरतः / किंचिद् दुःखानभिज्ञस् त्वं तत् कथं प्रव्रजेः सुत // rm_7.61{61} //

प्रव्रजितो गृहं त्यक्त्वा बहिर्देशे वसेस् सदा / चीवरप्रावृतः पिण्डं याचित्वा स्वयम् आहरेः // rm_7.62{62} //

अनेकजन्तुसंचारे वने ऽरण्ये कथं वसेः / जंगले दुर्गमे नैकचौराकीर्णे कथं चरेः // rm_7.63{63} //

एकाकी च कथं तिष्ठेर् वृक्षमूले च निर्जने / श्मशाने संस्थितः पश्यन् मृतकान्तो त्रसेः कथं // rm_7.64{64} //

शयिथाश् च कथं शून्ये गृहे भूतनिवासिते / एवं सुदुष्करीं चर्य्यां चरितुं कथम् इछसि // rm_7.65{65} //

तत् प्रव्रज्याव्रते चित्तं मा कृथास् त्वं निवर्त्तय / इति मद्वचनं श्रुत्वा गृहे स्थित्वा सुखं रम // rm_7.66{66} //

नित्यं प्रव्रजतां दुःखं किं सिद्धं दुःखचर्य्यया / धर्मे वंछास्ति चेत् पुत्र गृहे स्थित्वा चर व्रतं // rm_7.67{67} //

शृण्वंश् च धर्मशास्त्राणि श्रावयंश् च बहूञ् जनान् / दानं कृत्वा विशुद्धात्मा त्रिरत्नं सततं भज // rm_7.68{68} //

यस्य किंचिद् गृहे नास्ति ज्ञातिर् वंधुश् च कश्चन / नापि मित्रगतिश् चापि प्रव्रज्या तस्य युज्यते / किं तव सेत्स्यते पुत्र प्रव्रज्यां पाकुनिष्ठया / सर्वथा त्यज तद्वांछा गृहे धर्मं सुखं चर / इति पित्रोदितं श्रुत्वा वपुष्मान् स विशंकितः // rm_7.69{69} //

पित्रोः पादान् पुनर् नत्वा प्रत्युवाच प्रबोधयन् / सत्यं तात गृहे सौख्यं धर्माणां चरम् उत्तमं // rm_7.70{70} //

संपदो ऽपि समृद्धास् ते कामभोग्यं महत्सुखं / गृहे परिग्रहाः पोष्यास् तद् अर्थं धनम् अर्जयेत् // rm_7.71{71} //

अर्जने हि महत्कष्टं रक्षणे ऽपि प्रयत्नता / अनेके संपदो ऽपाया राजाग्न्युदकतस्कराः // rm_7.72{72} //

क्षणाद् धरेयुर् आकृष्य तद् दुःखं सहितुं कथं / संपदो ऽन्ते विपत्तिः स्यात् कस्य संपद्विनिश्चला // rm_7.73{73} //

विपत्तौ हीयते धैर्य्यम् अधैर्य्यात् क्लेशितो भवेत् / क्लेशितो दोषम् आप्नोति तदा पुण्ये मतिः कुतः // rm_7.74{74} //

अपुण्ये कुपिता लक्ष्मिर् नैवाश्रये गमिष्यति / लक्ष्मीविरहिते गेहे कुतो धर्मस्य गोचरं // rm_7.75{75} //

संपत्तौ तु लभेन् मानं मानाद् धि जायते मदः / मदाद् प्रमादितो धर्मे तदा धर्मो गृहे कुतः // rm_7.76{76} //

अधर्मात् कामभोग्यं तु केवलं पापसाधनं / कामार्थे क्लेशिता लोकाः कामार्थे दुःखभागिनः // rm_7.77{77} //

कामार्थे प्रतिहन्यन्ते तेन कामे सुखं कथं / संत्य् एवं तात सर्वत्र भयानि विविधानि हि // rm_7.78{78} //

त्रैधातुकभवस्थानां कस्य नास्ति भयं कुह / दैवात् सर्वत्र जायन्ते दुःखानि च सुखानि च // rm_7.79{79} //

क्लेशचित्तसमुत्थानि दुःखानि च भयानि च / यत्र यत्रापि संयाति क्लेशितात्मा सुखेछया // rm_7.80{80} //

तत्र तत्रापि कर्मोत्थैर् दुःखैर् भयैश् च हन्यते / यत्र यत्रापि संयाति धर्मचित्तो हितेछया / तत्र तत्रापि सर्वत्र निर्भयश् चरते सुखं / यल् लोकानां भयस्थानं तत्रैव रमते यतिः / विविक्ते निर्जने ऽरण्ये वृक्षमूले गुहासु च // rm_7.81{81} //

शून्यगेहे श्मशाने ऽपि सुखं ध्यात्वा यतिर् वसेत् / स्वधर्मै रक्षितो योगी संयतात्मा कुतो भयः // rm_7.82{82} //

किम् एव वहुवादेन निर्वाणार्थिमनो मम / तन् निर्वातुं स्वदेहे ऽपि निरपेक्षः परिव्रजे // rm_7.83{83} //

तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे प्रव्रज्याव्रतसाधने / यदि न दीयते ऽनुज्ञा मरिष्ये ऽहं न संशयः // rm_7.84{84} //

इति तस्यात्मजस्यैवं निर्वन्धवचनं पिता / श्रुत्वा वियोगदुःखार्त्तः पुनस् तं सुतम् अब्रवीत् // rm_7.85{85} //

मा पुत्र सहसा कार्षी मरणाभिलाषितं मनः / सर्वथाप्य् अनिवर्त्ती त्वम् अवश्यं चेद् गमिष्यसि // rm_7.86{86} //

यद् इछसि व्रतं कर्तुं सद्धर्मार्थिमनस् तव / प्रव्रज श्रद्धया पुत्र स्वाख्याते बुद्धशासने // rm_7.87{87} //

एवं भर्त्त्रोदितं श्रुत्वा तन् माता मूर्छितापतत् / चिरात् सा चेतनां प्राप्ता रुदन्ती चावदत् सुतं // rm_7.88{88} //

हा पुत्र कथम् एकान्ते मां विहाय क्व यास्यसि / हा मे जीवो ऽसि किं पश्यं प्रव्रजितुं समीहसि // rm_7.89{89} //

किंचिद् दुःखं न ते दत्तं मयाम्वाया कदा चन / केन दुःखेन ते चित्तं प्रव्रजितुं समिछति // rm_7.90{90} //

प्रव्रज्या शोभते पुत्र वृद्धत्वे वा दरिद्रिते / त्वं तु दहर इत्यश् च तत् प्रव्रज्यां चरेः कथं // rm_7.91{91} //

यावच् च जिवितं मे ऽस्ति तावन् मा गाः सुत क्वचित् / यावच् चास्ति गृहे संपत् तावद् भुक्त्वा सुखं वस // rm_7.92{92} //

यदाहं मरणं याता यदा चापत्तिता गृहे / ज्ञातिमित्रपरित्यक्तस् तदा व्रजस्व वांछया // rm_7.93{93} //

इत्य् उक्ते ऽपि तयोः पित्रोर् उदतोर् विघ्नशंकितः / पादां नत्वा वपुष्मान् स सहसा निर्ययौ गृहात् // rm_7.94{94} //

ततो वेणुवनं गत्वा प्रणम्य मुनिम् आदरात् / कृतांजलिपुटो भूत्वा प्रव्रज्यां समयाचत // rm_7.95{95} //

पितृप्राप्ताभ्यनुज्ञो ऽहं नाथ सांप्रतम् आगतः / तत् प्रव्रज्यां व्रतं देहि पंचशिक्षापदानि च // rm_7.96{96} //

उपसम्पच्छुभाचारम् अनुशिक्षापदं च मे / ब्रह्मचर्य्यं चरिष्यामि संबोधौ कृतनिश्चयः // rm_7.97{97} //

अद्याग्रेण महाबुद्ध भवतां शरणं व्रजे / सधर्मसांघिकानां च्ं कायवाक्चित्तभक्तितः // rm_7.98{98} //

इत्य् उक्ते भगवान् दृष्ट्वा पृष्ट्वा हस्तेन तच् छिरः / एहि भिक्षो कुमारेति संवदंस् तं समग्रहीत् // rm_7.99{99} //

एहीति प्रोक्ते सुगतेन मुण्डः पात्री वपुष्मान् सकषायवासाः / सद्यप्रशान्तेन्द्रिय एव तस्थौ स्वर्ण्णप्रभो बुद्धमनोरथेन // rm_7.100{100} //

सच्चित्तलब्धः स मुनेः प्रसादात् प्रयुज्यमानो व्यहरत् समाधौ / व्यायछमानः खलु बोधिमार्गे संबुद्धधर्मे घटमान एवं // rm_7.101{1} //

सर्वं च संसारम् अनित्यताहतं मत्वा च त्रैधातुगतिं विघातिनीं / क्लेशांश् च सर्वान् प्रविहाय संयतः साक्षाद् वरो ऽर्हं स बभूव सांघिकः // rm_7.102{2} //

सुवीतरागः समलोष्टहेम आकाशचित्तशुभगंधिवासी / भिन्दन्न् अविद्यांगम् इवाण्डकोशं प्राप्ताद् अभिज्ञाः प्रतिसंविदश् च // rm_7.103{3} //

सत्कारलोभेषु परांमुखत्वात् स शक्रदेवासुरमानुषाणां / पूज्यश् च मान्यो ऽप्य् अभिवन्दनीयो बभूव स ब्रह्मविहारचारी // rm_7.104{4} //

अथ ते भिक्षवः सर्वे तं दृष्ट्वा विस्मयान्विताः / भगवन्तं प्रणम्यैवं पप्रछुस् तस्य कर्मतां // rm_7.105{5} //

केनायं कर्मणा नाथ वपुष्मान् अतिसुंदरः / प्रव्रज्य सहसार्हत्वं प्राप्तो भवति चात्मवित् // rm_7.106{6} //

इति पृष्टे च तैर् नाथो भगवांस् तान् समब्रवीत् / भिक्षवः श्रूयतां वक्ष्ये तस्य च कर्म यत् कृतं // rm_7.107{7} //

एतेन यत् कृतं कर्म तत् केनान्येन भोक्ष्यते / येनैव यत् कृतं कर्म तेनैव तद् धि भुज्यते // rm_7.108{8} //

पुरैकनवते कल्पे विपश्वी नाम सर्ववित् / समुदपादि लोके ऽर्हन् धर्मराजस् तथागतः // rm_7.109{9} //

विद्याचरणसंपन्नः सुगतो भद्रकृज् जिनः / सर्वज्ञो ऽनुत्तरो नाथः पुरुषदम्यसारथिः // rm_7.110{10} //

शास्ता त्रैधातुकस्थानां विनायको गुणाकरः / सद्धर्मरत्नदात स भगवान् पुण्यभास्करः // rm_7.111{11} //

पुरीं वंधुमतो राज्ञो राजधानीम् उपाश्रयन् / सार्द्धं भिक्षुगणैः शिष्यै बोधिसत्वगणैर् अपि // rm_7.112{12} //

हिताय सर्वसत्वानां दिदेश धर्मम् उत्तमं / आदिमध्यांतकल्याणं बोधिचर्य्यानुसारिकं // rm_7.113{13} //

ततः स बुद्धकार्य्याणि कृत्वा सर्वाण्य् अशेषतः / निर्वाणम् आययौ शान्तो वह्निर् इवेन्धनक्षयात् // rm_7.114{14} //

ततो वन्धुमता राज्ञा तत् तनुः संस्कृतो ऽग्निना / तद्धातूश् च समारोप्य स्तूप उच्चैर् महान् कृतः // rm_7.115{15} //

तत्र रत्नमये स्तूपे सद्विधाने प्रतिष्ठिते / नित्यसत्कारपूजाभिः कारितं च महोत्सवं // rm_7.116{16} //

संगीतिवाद्यनृत्यैश् च महानंदप्रचारिभिः / कारयित्वा महोत्साहं स्थापितं सुमहन्महः // rm_7.117{17} //

एकस्मिन् दिवसे तत्र पुमान् एको दरिद्रितः / तन्महांते दिने ऽन्यस्मिं स्तापांगणम् उपाविशत् // rm_7.118{18} //

तत्र स्तूपाङ्गणे चासौ प्रविष्टः समलोकयत् / म्लानीभूतानि पुष्पाणि प्रकीर्ण्णानि समंततः // rm_7.119{19} //

तानि निर्माल्यपुष्पाणि विकीर्ण्णानि समंततः / ग्लानीभूतान्य् अशुद्धानि दृष्ट्वा चैवं व्यचिन्तयत् / अयं चैत्यो मुनीन्द्रस्य विपश्चिनो गुणांबुधेः // rm_7.120{20} //

धातुरत्नमयस्तूपः सर्वलोकाभिः पूजितः / एतन् निर्माल्यपुष्पैस् तु म्लानितैः पवनेरितैः // rm_7.121{21} //

आकीर्णो मलिनीभूतो ह्य् अशुद्धेः स्याद् अशोभितः / तस्माद् एतानि पुष्पाणि निर्माल्यानि समंततः // rm_7.122{22} // अपनीय विशुद्धाय मार्जयेयम् इह द्रुतं // rm_7.123{23} //इति ध्यात्वा दरिद्रो ऽसौ निर्माल्यान्य् अपनीय वै // rm_7.124{25} // संमार्ज न्यासममार्क्षी स्तूपांगणं समंततः / ततः स्तूपांगणं सर्वं विरजं परिशोधितं / दृष्ट्वा प्रसन्नचित्तो ऽसौ नत्वैवं प्रणिधिं दधे / यन् मयात्र जिनस्तूपे निर्माल्यान्य् अपनीय वै / संमृज्य शोभनं कृत्वा कुशलं समुपार्जितं / अनेन कुशलेनाहं सदा दुर्गतिमोचितः // rm_7.125{26} //

एवंविधगुणज्ञानलाभि भूयासम् आत्मवित् / एवंविधं च शास्तारं संबुद्धं ज्ञानभास्करं // rm_7.126{27} //

आरागयं समाश्रित्य लभेयं सौगतिं गतिं / प्रणिधानं तथा धृत्वा नित्यम् एवम् उपाश्रयन् // rm_7.127{28} //

तत्स्तूपे शरणं गत्वा भजे रत्नत्रयं सदा / भिक्षवः किं नु मन्यध्वे यो पुरुषः दरिद्रिकः // rm_7.128{29} //

अयम् एव वपुष्मान् स ज्ञेयो हि नान्यथा खलु / यत् स्तूपांगणं तेन संबुद्धगुणभाविना // rm_7.129{30} //

समन्ततः सुसंमृज्य परिशुद्धीकृतं तदा / तेन पुण्यविपाकेन जात आढ्यकुले ऽधुना // rm_7.130{31} //

दिव्याभिसुन्दरः कान्तः स वपुष्मान् भवत्य् अयं / यत् प्रणिधिः कृतः स्तूपे नत्वा तेन सुचेतसा // rm_7.131{32} //

तेन मे शासने ऽप्य् अद्य प्रव्रज्यार्हन् भवत्य् अयं / आरागितस् तथार्हञ् च संबुद्धः सुगतो जिनः // rm_7.132{33} //

अनेन भिक्षुणा बोधिप्राप्तेन ब्रह्मचारिणा / इत्य् एवं कर्म जानीत सुकृतं दुष्कृतं भवे // rm_7.133{34} //

येनैव यत् कृतं कर्म तेनैव तत् फलं गतं / न नश्यन्ति हि कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि // rm_7.134{35} //

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलंति खलु देहिनां / अभुक्तं क्षीयते नैव कर्म क्वापि कथं चन // rm_7.135{36} //

नाग्निभिर् दह्यते कर्म वायुभिश् च न शुष्यते / जलैश् च क्लिद्यते नापि क्षीयते नापि भूमिषु // rm_7.136{37} //

अन्यथापि भवेन् नैव कर्मणां गतिर् आभवं / शुक्लानां शुभतैव स्यात् कृष्णानां दुर्गतिस् सदा // rm_7.137{38} //

मिश्रिता मिश्रितानं तु भुज्यंते सर्वजन्तुभिः / तस्माद् अपास्य कृष्णानि कर्माणि मिश्रितानि च // rm_7.138{39} //

चरणीयां शुभेष्व् एव कर्मसु सुखवांछिभिः / तथेति भिक्षवः सर्वे ते च लोकाः सभाश्रिताः // rm_7.139{40} //

बुद्धवाचो ऽमृतं पीत्वा ननन्दुः शुभकामिनः / एवम् एतन् महाराज श्रुतं मे गुरुभाषितं // rm_7.140{41} //

एवं श्रुत्वा त्वयाप्य् एवं कर्त्तव्यं पुण्यम् एव हि / पुण्यम् एव भवेत् त्राता सुहृन् मित्रं हितंकरः // rm_7.141{42} //

नान्यः कश्चिद् इहामुत्र विद्यते भवचारिणां / तस्मात् पुण्यं स्वयं श्रुत्वा कर्त्तव्यम् आदरात् सदा // rm_7.142{43} //

प्रजाश् च श्रावयित्वैवं पुण्ये संस्थापय सदा / इत्य् एवं गुरुणादिष्टं उपगुप्तेन भिक्षुणा // rm_7.143{44} //

श्रुत्वा राजा जनैः सार्द्धं तथेति प्राभ्यनंदत / शृण्वन्ति ये श्रावयन्तीह यश् च वपुष्मतो ऽदः प्रथितावदानं / ते क्लेशनिर्मुक्तविशुद्धचित्ताः प्रयान्ति नूनं सुगतालयेषु // rm_7.144{45} //

++ इति रत्नावदानमालायां वपुष्मतावदानं नाम समाप्तम् ++

विइइ प्रश्नोत्तरावदान अथाशोको महीपालः संबुद्धगुणलालसः / उपगुप्तं गुरुं नत्वा प्रांजलिश् चैवम् अब्रवीत् // rm_8.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणादिष्टं तथा मे ख्यातुम् अर्हसि // rm_8.2{12} //

इति तेन नरेन्द्रेण पृष्टे ऽसौ च जिनांशजः / उपगुप्तो यतिर् भूयस् तं नृपेशम् अभाषत // rm_8.3{31} //

शृणु राजंस् तथा वक्ष्ये यथा मे गुरुणोदितं / श्रुत्वा च भवताप्य् एवं कर्त्तव्यं धर्मसाधनं // rm_8.4{41} //

पुरैकसमये चासौ शाक्यसिंहोस् दयाकरः / सर्वज्ञः सुगतो नाथः शास्ता त्रैधातुकाधिपः // rm_8.5{5} //

सर्वविद्याधिपो बुद्धः षडभिज्ञो मुनीश्वरः / मारजिष्णुर् विनेतार्हं धर्मराजस् तथागतः // rm_8.6{6} //

सर्वसत्वहितार्थाय श्रावस्त्यां वहिर् आश्रमे / जेतवने विहारस्थे व्यहरच् छ्रावकैः सह // rm_8.7{7} //

बोधिसत्वगणैश् चापि सूपासकैश् च चैलकैः / देवासुरगणैश् चापि चतुर्वर्ण्णादिमानवैः // rm_8.8{8} //

चतुर्भिश् च महाराजैः ससैन्यपरिवारकैः / सर्वसत्वैश् च पौरैश् च सद्धर्मगुणवांछिभिः // rm_8.9{9} //

सत्कृत्य पूजयित्वा च परिवृत्य पुरस्कृतः / स भगवान् सभामध्ये सिंहासने स्थितो वभौ // rm_8.10{10} //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा तां सभां समुपस्थितां / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_8.11{11} //

ते तद् धर्मामृतं पीत्वा सर्वे लोकाः प्रमोदिताः / भगवन्तं पुनर् नत्वा स्वस्वस्थानं प्रतीयिरे // rm_8.12{12} //

ततो ऽसौ भगवान् रात्रौ ध्यानागारे समाविशन् / पर्य्यङ्कं समुपाश्रित्य तस्थौ ध्यानसमाहितः // rm_8.13{13} //

तदैका देवता तस्यां रात्रौ स्वर्गात् समागता / स्वकान्त्या भासयंत्य् एवं जेतवनम् उपाविशत् // rm_8.14{14} //

ततस् तां भगवान् दृष्ट्वा देवतां समुपागतां / संनिरीक्ष्य समामंत्र्य तथैनां समबोधयत् // rm_8.15{15} //

देवते स्वागतं कच्चि कुशलं ते समेहि भो / प्रायातासि यद् अर्थेन तद् वदस्व प्रपूरये // rm_8.16{16} //

इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण तेनासौ देवता मुदा / संपृछावसरं लब्ध्वा हर्षिता समुपाक्रमत् // rm_8.17{17} //

तत्रासौ पुरतो गत्वा नत्वा पादौ कृतांजलिः / प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा तस्थाव् एकान्तिके मुनेः // rm_8.18{18} //

सर्वजेतवनं तस्या देवतायाः प्रभावतः / उदारेणावभासेन प्रविस्फुटं वभौ तदा // rm_8.19{19} //

तथावभाषितं दृष्ट्वा सर्वे ते भिक्षुसांघिकाः / विस्मिताः सहसोत्थाय दृष्ट्वा तम् उपतस्थिरे // rm_8.20{20} //

अथ सा देवतोत्थाय कृतांजलिपुटो ऽग्रगा / भगवन्तं मुनीन्द्रं तं प्रणत्वैवम् अपृछत // rm_8.21{21} //

सर्वज्ञ भगवं छास्तः येनाहं समुपागता / तदर्थं त्वं समादिश्य चित्तं मे परिबोधय // rm_8.22{22} //

के नराः सुगतिं यान्ति के नराः स्वर्गगामिनः / केषां चापि दिवारात्रौ सदा पुण्यं प्रवर्द्धते // rm_8.23{23} //

के चापि दुर्गतिं यांति के चाधः पतिता नराः / केषां चापि दिवारात्रौ सदा पापं प्रवर्द्धते // rm_8.24{24} //

किंददो वलवां स्याच् च किंददश् च प्रशोभितः / किंददः सुखितो लोकः चक्षुष्मान् अपि किंप्रदः // rm_8.25{25} //

किं नु वा निशितं शस्त्रं किं वा हालाहलं विषं / किं च प्रज्वलितो वह्निः किं महद् दारुणं तमः // rm_8.26{26} //

गृहीतं किं नु मर्त्येन किन् तेनेह समुज्झितं / अभेद्यं कवचं किं च किं वा तीक्ष्णम् इहायुधं // rm_8.27{27} //

को न्व् असौ प्रोच्यते चौरो धनं किं वा सतां मतं / के वा त्रैधातुके लोके प्रोच्यन्ते मुषितैति // rm_8.28{28} //

कश् चेह सत्सुखी लोके को वा च परमेश्वरः / को विभूषितो नित्यं कश् चाप्य् अत्र विदंवितः // rm_8.29{29} //

वत्सलो वांधवो को नु को वा दुष्टाशयो रिपुः / किं महद् दारुणं दुःखं किं महत् परमं सुखं // rm_8.30{30} //

किं च लोके प्रियो पथ्यः किं वापथ्यं न चाप्रियं / को नु पीडाकरो व्याधिः को नु वै को भिषग्वरः // rm_8.31{31} //

केनायम् आवृतो लोकः केन लोको वशीकृतः / केन त्यजति मित्राणि केन स्वर्गं न गछति // rm_8.32{32} //

केन मित्राणि वर्द्ध्यंते केन शाम्यंति शत्रवः / केन स्वर्गम् अवाप्नोति केन मोक्षं च गछति // rm_8.33{33} //

केनायं बध्यते लोकः केन लोको विमुच्यते / कस्येह विप्रहाणेन निर्वाणम् इति कथ्यते // rm_8.34{34} //

किं नु राजा च चौराश् च स्यंदमानाः समुद्यताः / नो शक्नुवन्त्य् अपाहर्तुं स्त्रियो वा पुरुषस्य च // rm_8.35{35} //

किं न दहति सप्तार्चिः किं न भिनत्ति मारुतः / किं वा न क्लेदयंत्य् आपः किं न क्षीणं च भूमिषु // rm_8.36{36} //

इमं संशयम् अद्यापि मम तच् छेतुम् अर्हसि / अस्माल् लोकात् परं लोकं को गतो ऽत्यंतवंचितः // rm_8.37{37} //

किं नु हत्वा सुखं शेते किं च हत्वा न शोचति / कस्य चैकस्य धर्मस्य वधं संशसि गौतम // rm_8.38{38} //

मयैतद् भगवन् पृष्टः सर्वज्ञो ऽसि यतो सुधीः / तन् मम संशयं छेतुं सम्यग् आदेष्टुम् अर्हसि // rm_8.39{39} //

तयैवं पृछ्यमानो ऽसौ भगवान् सर्वविज् जिनः / देवतां तां समालोक्य तत् प्रश्नोत्तरम् अब्रवीत् // rm_8.40{40} //

शृणु त्वं देवते सम्यक् कृत्वा चित्तं समाहितं / तवैतत् परिपृछायाः प्रत्युत्तरम् उदाहरे // rm_8.41{41} //

आरामारोपका ये ऽत्र ये च वा सेतुकारकाः / प्रपातोदकयानं च प्रददन्ति प्रतिश्रयं // rm_8.42{42} //

श्रद्धाशीलेन सत्येन क्षमया वीतमत्सराः / ते नराः सुगतिं यान्ति ते नराः स्वर्गगामिनः // rm_8.43{43} //

तेषाम् एव हि मर्त्यानां दिवारात्रौ निरंतरं / अविछिन्नाः पुण्यधाराः प्रवर्द्ध्यन्ते सदा खलु // rm_8.44{44} //

दशाकुशलकर्त्तारो येन सद्धर्मनिंदकाः / ते नरा दुर्गतिं यान्ति भ्रमन्ति पापचारिणः // rm_8.45{45} //

ये चाततायिनो मर्त्याः स्वकुलधर्मनष्टकाः / ते नराः पतिता यन्ति नरके दुःखभागिनः // rm_8.46{46} //

तेषां पापिष्ठसत्वानां दिवारात्रौ निरंतरं / अविछिन्नाः पापधाराः प्रवहन्ते सदा खलु // rm_8.47{47} //

अन्नदो वलवान् भोगी वस्त्रदः शोभितो भवेत् / पानदः सुखितः तृप्तश् चक्षुष्मान् भवति दीपदः // rm_8.48{48} //

दुष्टवाग् निशितं शस्त्रं रागो हालहलं विषं / द्वेषः प्रज्वलितो वह्निर् अविद्या दारुणं तमः // rm_8.49{49} //

गृहीतं यत् स्वयं दत्तं यद् गृहे तद् इहोज्झितं / अभेद्यं कवचं क्षान्तिः प्रज्ञा तीक्ष्णं महायुधं // rm_8.50{50} //

वितर्को ऽकुशलश् चौरः शिलं धनं सतां मतं / ते एव मुषिता लोके यैः शीलं विनिपातितं // rm_8.51{51} //

अल्पेछः सत्सुखी लोके संतुष्टः परमेश्वरः / शीलवान् भूषितो नित्यं नष्टशीलो विदंवितः // rm_8.52{52} //

वत्सलो वान्धवः पुण्यं पापं दुष्टाशयो रिपुः / नारकं दारुणं दुःखं स्कंधाभावपरं सुखं // rm_8.53{53} //

कामाः प्रिया अपथ्या हि मोक्षः पथ्यो प्रियः सतां / द्वेषः पीडाकरो व्याधिः बुद्ध एको भिषग्वरः // rm_8.54{54} //

अज्ञानेनावृतो लोको मोहनः प्रवशीकृतः / लोभात् त्यजति मित्राणि संगात् स्वर्गं न गछति // rm_8.55{55} //

त्यागान् मित्राणि वर्द्धन्ते मैत्र्या शाम्यन्ति शत्रवः / शीलात् स्वर्गम् अवाप्नोति ज्ञानान् मोक्षं सु गछति // rm_8.56{56} //

इछया बध्यते लोको नीछया च विमुच्यते / तृष्णाया विप्रहाणेन निर्वाणम् इति कथ्यते // rm_8.57{57} //

पुण्यं राजा च चौराश् च स्यंदमानाः समुद्यताः / न शक्नुवंत्य् अपाहर्तुं स्त्रियो वा पुरुषस्य च // rm_8.58{58} //

पुण्यं न दहते वह्निर् भिनत्ति च न मारुतः / पुण्यं न क्लेदयंत्य् आपो नैव क्षीण्वंति भूमयः // rm_8.59{59} //

विद्यमानेषु भोग्येषु पुण्यं येन न संचितं / अस्माल् लोकात् परं लोकं स गतो ऽत्यंतवंचितः // rm_8.60{60} //

क्रोधं हत्वा सुखं शेते क्रोधं हत्वा न शोचति / क्रोधस्यैकस्य धर्मस्य वधं संशामि सर्वदा // rm_8.61{61} //

एतत् प्रश्नोत्तरं श्रुत्वा देवतासौ प्रमोदिता / भगवंतं पुनर् नत्वा प्रसंश्यैवम् अवोचत // rm_8.62{62} //

धन्यो ऽसि भगवन् बुद्ध सर्वप्रश्नोत्तरप्रदः / सर्वज्ञो जगतां शास्ता षडभिज्ञो मुनीश्वरः // rm_8.63{63} //

वीरस्य च न पश्यामि ब्राह्मण्यं परिनिर्वृतिं / सर्ववीरो भयातीतस् त्रातुं लोके ऽभिशक्तिभाग् // rm_8.64{64} //

इत्य् उक्त्वा देवता भूयः कृत्वा प्रदक्षिणत्रयं / नत्वा पादौ मुनीन्द्रस्य तत एव दिवं ययौ // rm_8.65{6} //

अथ ते भिक्षवः सर्वे श्रुत्वा शास्त्रानुदेशितं / सत्यम् एवं परिज्ञाय सम्यक् कर्मसु चेरिरे // rm_8.66{66} //

एवम् एतन् महाराज गुरुणा मे प्रभाषितं / श्रुत्वा चैवं परिज्ञाय सद्धर्मे निरतो भव // rm_8.67{67} //

धर्मेण सुगतिं यायात् पापेन दुर्गतिं व्रजेत् / तस्माद् धर्मं पुरस्कृत्य प्रजाः सम्यक् प्रपालय // rm_8.68{68} //

दशाकुशलकर्माणि त्यक्त्वा संवृतिम् आचर / सर्वोपकरणं दानं दातव्यं स्वर्गवांछिना // rm_8.69{69} //

दुष्टसंगं परित्यज्य हत्वा रागविषं मुहुः / द्वेषाग्निशमनं कृत्वा ह्य् अविद्या संप्रघात्यतां // rm_8.70{70} //

कामवितर्कतां त्यक्त्वा बोधिप्रणिधिचेतसा / त्रिकायशोधनं कृत्वा शीलधनम् उपार्ज्यतां // rm_8.71{71} //

स्कंधाभावं परिज्ञाय मत्वा दुष्टाशयं रिपुं / क्षमास्व् आवरणं धृत्वा दुष्टसंघान् विजीयतां // rm_8.72{72} //

मारधर्मान् विनिर्जित्य संबोधिधर्मसाधने / धैर्यवीर्यमहोत्साहैर् उद्यमं क्रियतां सदा // rm_8.73{(73)} //

क्लेशमानमदाञ् जित्वा कृत्वा चित्तं समाहितं / सर्वसत्वहितार्थेषु ध्यातां बोधिसाधनं // rm_8.74{(74)} //

लोकं मायासमुद्भूतम् अज्ञानतमसावृतं / दृष्ट्वा प्रज्ञाप्रदीपेन प्रेर्यतां सुगतेः पथि // rm_8.75{(75)} //

एवं राजन् भवान् मत्वा दुष्टसंगान् विवर्जयेत् / सत्संगं निरतो नित्यं त्रिरत्नसेवको भव // rm_8.76{(76)} //

सर्वा अपि प्रजाश् चैवं परिबोध्य प्रयत्नतः / प्रेरणीया त्वया राजन् संवृत्तिचरणे सदा // rm_8.77{(77)} //

एवं मत्वा भवां राजा संसारसारम् आप्नुवन् / क्रमाद् बोधिचरी पूर्य संबुद्धपदम् आप्नुयात् // rm_8.78{(78)} //

इत्य् एतद् गुरुणादिष्टम् उपगुप्तेन भिक्षुणा / श्रुत्वा तथेति राजासाव् अभ्यनंदत् सपर्षिकाः // rm_8.79{(79)} //

देवतापरिपृछाख्यसूत्रं शृण्वंति ये मुदा / श्रावयंति च ते सौख्यं भुक्त्वा यांति सुखावतीं // rm_8.80{(80)} //

++ इति देवतापरिपृछासूत्रं समाप्तं ++

ix śuklāvadāna अथाशोको नरेंद्रश् च कृतांजलिपुटो मुदा / उपगुप्तं गुरुं नत्वा पुनः श्रोतुं समर्थयत् // rm_9.1{(1)} //

भदंत श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणादिष्टं तन् ममाख्यातुम् अर्हसि // rm_9.2{(2)} //

इति पृष्टे नृपेणासौव् उपगुप्तो जिनांशजः / तम् अशोकं महीनाथं संनिरीक्ष्य समब्रवीत् // rm_9.3{(3)} //

शृणु वक्ष्यामि ते राजं यथा मे गुरुणोदितं / श्रुत्वैतद् भवताप्य् एवं कर्त्तव्यं धर्मम् आदरात् // rm_9.4{(4)} //

पुरैकसमये राजं शाक्यसिंहो दयांबुधिः / सर्वज्ञो धर्मराण् नाथः शास्ता त्रैधातुकाधिपः // rm_9.5{(5)} //

सर्वविद्याधिपो बुद्धः षडभिज्ञो मुनीश्वरः / जिनो ऽर्हन् सुगतो बुद्धस् तथागतो विनायकः // rm_9.6{(6)} //

भगवान् सत्वहितार्थेन पुरे कपिलवस्तुनि / न्यग्रोधमण्डितोद्याने करण्डकनिवापके // rm_9.7{(7)} //

श्रावकभिक्षुसंघैश् च बोधिसत्वगणैः सह / सद्धर्मदेशनां कर्तुं विजहार जिनाश्रमे // rm_9.8{(8)} //

तद् धर्मं श्रोतुम् आयातैर् उपासकैश् च चैलकैः / देवासुरगणैश् चापि चतुर्भि लोकपालकैः // rm_9.9{(9)} //

चातुर्वर्ण्ण्यैर् मनुष्यैश् च पौरजानपदादिभिः / संबोधिचरणोत्साहैः सद्धर्मगुणलालसैः // rm_9.10{(10)} //

सत्कृतो पूजितश् चैवं परिवृत्य पुरस्कृतः / भगवान् स सभामध्ये सिंहासनस्थितो वभौ // rm_9.11{(11)} //

तत्र स भगवान् दृष्ट्वा सभां तां समुपस्थितां / आदिमध्यांतकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_9.12{(12)} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे सत्वाश् च मोदिताः / तथैनं श्रीघनं नित्यं भेजिरे धर्मलालसाः // rm_9.13{(13)} //

तस्मिंश् च समये तत्र पुरे कपिलवस्तुनि / रोहिणाख्यो महाछाक्यो धनाढ्यो धनदोपमः // rm_9.14{(14)} //

महाभोगो महाश्राद्धः सुविशालपरिग्रहः / दाता साधुर् महा धीरः प्रत्युवास सुखान्वितः // rm_9.15{15} //

समये तेन शाक्येन स्वकुलसदृशात् कुलात् / भार्या नीता सुभद्राङ्गी स्वकुलधर्मचारिणी // rm_9.16{16} //

ततो ऽसौ रोहिणः शाक्यस् तयैव कान्तया सह / महारगानुरागेण रराम परिचारयन् // rm_9.17{17} //

तस्यैवं रममाणस्य कृईडतो ऽप्य् अनुरागतः / न पुत्रो न सुता वापि सुचिरेणाप्य् अजायत // rm_9.18{18} //

ततो ऽसौ रोहिणः पुत्रीपुत्रलाभे समुत्सुकः / पुत्रचिन्तापरः कोष्ठे स्थित्वैवं च व्यचिन्तयत् // rm_9.19{19} //

ईयत्संपद् गृहे मे ऽस्ति न च पुत्रसुतापि न / एता मे संपदो राजा ममात्ययाद् ग्रहीष्यति // rm_9.20{20} //

हा मे संपद् विनष्टा स्यात् परत्रापि गतिर् न हि / व्यर्थस् मज्जन्म संसारे यतो मे सन्ततिर् न हि // rm_9.21{21} //

को मे कुर्याच् च संस्कारं कश् च पिण्डं प्रदास्यति / कुत्राहं शरणं यायां हा दैवनिहतो ऽस्म्य् अहं // rm_9.22{22} // इति चिन्ताविषण्णो ऽसौ शोकागारे व्यवस्थितः // rm_9.23{23} // कपोलं स्वकरे धृत्वा तस्थौ भोग्यनिरुत्सुकः / एवं चिन्तासमाक्रान्तं रोहिणं तं निरुत्सुकं // rm_9.24{24} //

दृष्ट्वा सर्वे सुहृन्मित्रा वान्धवाश् च व्यबोधयन् / किम् एवं तिष्ठसे भद्र किं च दुःखं प्रजायते // rm_9.25{25} //

वक्तव्यं चेत् तथास्माकं वक्तुम् अर्हसि सर्वथा / इति पृष्टे च तैः सर्वैर् वन्धुमित्रसुहृज्जनैः // rm_9.26{26} //

रोहिणो ऽसौ पुरस् तेषां सर्वम् एवम् अभाषत / भवन्तः शृणुत सर्वे कथ्यते दुःखता मया // rm_9.27{27} //

महती मे गृहे संपद् अस्या भोक्ता न विद्यते / कथं मे विद्यते वंशस् तत् प्रकारं न मन्यते // rm_9.28{28} //

यदि वो ऽस्ति मयि स्नेहस् तद् उपायं प्रचक्ष्यतां / एवं तेनार्थितं श्रुत्वा सर्वे ते स्नेहवंधिताः // rm_9.29{29} //

तस्य वंशसमुत्पत्तेर् उपायं समुपादिशन् / मा कार्षीः शोकतां भद्र तद् उपायं नु विद्यते // rm_9.30{30} //

देवताराधनां कृत्वा याचस्व पुत्रम् आत्मना / अवश्यं देवतानां ते प्रसन्नानां प्रसादतः // rm_9.31{31} //

पुत्रो वा दुहिता वापि भविष्यति न संशयः / इत्य् एतत् तैः समादिष्टं श्रुत्वासौ रोहिणो मुदा // rm_9.32{32} //

देवताराधनां कर्तुं प्रयतात्मा समारभत् / पूजाङ्गैः पूजायित्वा च ब्राह्मणं हरिम् ईश्वरं // rm_9.33{33} //

इंद्रादिलोकपालाञ् च संततिं समयाचत / एवं पुत्राभिनन्दी स सदारः वंशकाम्यया // rm_9.34{34} //

देवताराधनं कृत्वा तस्थौ नित्यं समुत्सुकः / तथापि तस्य शाक्यस्य स्वदैवपरिमाणतः // rm_9.35{35} //

न पुत्रो न च पुत्री वा सुचिरम् अप्य् अजायत / ततो ऽसौ रोहिणः शाक्यो देवतासु निराशया // rm_9.36{36} //

पुत्रवांछाविरक्तात्मा तस्थौ गेहे निरुत्सवः / अस्ति चैष महाराज प्रवादो लौकिकोद्भवः // rm_9.37{37} //

यद् देवताप्रसादेन जायते संततिः खलु / एवं चेद् वा तथा राजन्न् एकैकस्य भवेत् खलु // rm_9.38{38} //

यथा पुत्रसहस्रं वा नृपस्य चक्रवर्त्तिनः / अपि तु संमुखीभावात् त्रिस्थानानां नृपेश्वर // rm_9.39{39} //

पुत्रा वापि सुताश् चापि जायंते प्राणिनां खलु / तद्यथा पितरौ रक्तौ कल्या चर्तुमती प्रसूः / गंधर्वः प्रस्थितः काले तदा गर्भे समुद्भवेत् // rm_9.40{40} //

ततश् च समये तस्य रोहिणस्यानुरागिणः / भार्य्या कल्यावतीभूता स्नात्वा रतिं समारभत् // rm_9.41{41} //

तदैका देवता स्वर्गाच् च्युत्वा कर्मानुभोगिनी / तस्य शाक्यस्य भार्य्याया गर्भे सा समुपाविशत् // rm_9.42{42} //

ततः स्वापन्नसत्वा सा मत्वा गर्भसमुद्भवं / स्वामिनो ऽग्रे रहः स्थित्वा हर्षितैवं न्यवेदयत् // rm_9.43{43} //

स्वामिन्न् आपन्नसत्वास्मि वंश आवां समुद्भवेत् / तद् भवान् सर्वकृयानि कारयत्व् अनुमोदितः // rm_9.44{44} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा रोहिणो ऽसौ प्रमोदितः / भार्यां तां गर्भिणीं दृष्ट्वा संस्मितः प्रत्यभाषत // rm_9.45{45} // सत्यं मे भाषितं भद्रे मत्वा भव समाहिता // rm_9.46{45!} // प्रमादम् अत्र मा कार्षी यदि स्नेहास्ति ते मयि / एवं ते कुशलं भद्रे यदि पुत्रं जनिष्यसि // rm_9.47{46} //

तदा निष्काशयामि त्वां यदि पुत्रीं जनिष्यसि / इति भर्तुर् वचः श्रुत्वा सा स्त्री विवृद्धदोहदा / भर्तुर् वियोगशंकार्त्ता बभूव परिखेटिता // rm_9.48{47} //

यावत् सा समये सूत दारिकां दिव्यसुंदरीं / शुक्लवस्त्रपरीताङ्गां गर्भमलाविलिप्तितां // rm_9.49{48} //

ततस् तां दारिकां जातां श्रुत्वासौ रोहिणो रुषा / प्रत्याख्यातुं स्वयं भार्यां विवेश सूतिकागृहे // rm_9.50{49} //

प्रजापत्या तया भर्तुर् उपनीता पुरः सुता / शुक्लवस्त्रपरीताङ्गा भद्राङ्गी दिव्यसुंदरी // rm_9.51{50} //

ततः स रोहिणो दृष्ट्वा तां सुतां दिव्यसुंदरीं / शुक्लवस्त्रपरीताङ्गां परविस्मयम् आययौ // rm_9.52{51} //

अहो भाग्यान् मया लब्धा सुतेयं भद्ररूपिणी / यद् एषा सहजैः शुक्लवस्त्रैः प्रावृत्य जायते // rm_9.53{52} //

तस्मान् नूनं इयं साक्षाद् देवकन्यावतारिता / सद्धर्मचारिणी भद्रा भविष्यति न संशयः // rm_9.54{53} //

इत्य् उक्त्वासौ पिता शाक्यः पश्यंस् तां दारिकां चिरात् / अतृप्तो निश्चलाक्षश् च तस्थौ संमूर्छितो यथा // rm_9.55{54} //

ततो ज्ञातीन् समाहूय कृत्वा जातिमहं मुदा / तन् नामकरणं तस्यास् तान् पुनः स समब्रवीत् // rm_9.56{55} //

भवन्तो ऽस्याः सुताया मे भद्राङ्ग्या अनुरूपतः / नामधेयं प्रसिद्धेन कर्त्तव्यं क्रियतां शुभं // rm_9.57{56} //

इति तेनार्थिते तस्याः सर्वे ते जातयस् तथा / सहजशुक्लवस्त्राङ्गं दृष्ट्वैवं संवभाषिरे // rm_9.58{57} //

यद् इयं दारिका सौम्या भद्रांगी दिव्यसुंदरी / शुक्लवस्त्रावृता जाता तच् छुक्लेति प्रसिध्यतु // rm_9.59{58} //

इति संभाषणां कृत्वा सर्वे ते ज्ञातयस् तथा / रोहिणं तं समामंत्र्य तथैवं समुदाहरत् // rm_9.60{59} //

यद् इयं ते सुता भद्र भद्राङ्गी दिव्यसुंदरी / शुक्लवस्त्रावृता जाता तच् छुक्लेति प्रचक्ष्यतां // rm_9.61{60} //

तथेत्य् अनुमतं कृत्वा तेन पित्रा प्रसादिता / शुक्ला सा दुहिताष्टासु धात्रीषु समुपार्पिता // rm_9.62{61} //

ततस् तासां च धात्रीणाम् उपचारप्रचारतः / वर्द्धिताभूत् सुरम्याङ्गी ह्रदस्थम् इव पंकजं // rm_9.63{62} //

यथा यथा च सा शुक्ला परिवृद्धाभवत् क्रमात् / तथा तथा च तद् वस्त्रं ववृद्धे निर्मली ऽभवत् // rm_9.64{63} //

न च कायो ऽप्य् अभूत् तस्मात् मलाभिलिप्तदुर्भगः / वभौ तु निर्मलः शुद्धः सुगंधिपरिवाहकः // rm_9.65{64} //

यदा सा दारिका शुक्ला परिवृद्धा क्रमाद् अभूत् / कुमारी सर्वलोकानां मनोनेत्राभिहारिणी // rm_9.66{65} //

ततः सा शिक्षितुं विद्या गुरुणां समुपाश्रिता / शिक्षित्वा क्रमशो विद्यां पारम् आशु ययौ सुधीः // rm_9.67{66} //

तदा ये ये च तां शुक्लाम् अपश्यद् दिव्यसुंदरीं / ते ते सर्वे ऽपि पश्यन्तो विस्मिता मोहम् आययुः // rm_9.68{67} //

ततस् ते ब्राह्मणाद्याश् च तद्गुणाकृष्टमानसाः / स्वस्वदूतेन तां शुक्लां रोहिणं प्रार्थयन् मुहुः // rm_9.69{68} //

जातिश्रेष्ठो ह्य् अहं विप्रस् तच् छुक्लां मे दातुम् अर्हसि / इति तां ब्राह्मणपुत्रा रोहिणं प्रत्ययाचयन् // rm_9.70{[69]} //

राजपुत्रो ऽस्म्य् अहं वीरस् तत् सुता मे प्रदीयतां / इति राजकुमारास् तं रोहिणं तां समर्थयन् // rm_9.71{[70]} //

अहं वैश्यः प्रजाभर्ता तच् छुक्लां मे दातुम् अर्हसि / इति वैश्यकुमारास् तां रोहिणं प्रार्थयरि मुहुः // rm_9.72{[71]} //

अहं मंत्रिसुतो विज्ञस् तच् छुक्ला मे प्रदीयतां / इति मंत्रिसुताः सर्वे रोहिणं प्रत्ययाचयन् // rm_9.73{71!} //

महामात्यसुतो ऽहं हि तच् छुक्लां मे प्रयछतां / इत्य् आमात्यकुमारास् तां रोहिणं प्रत्ययाचयन् // rm_9.74{72} //

एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च रूपद्रव्याभिमानिनः / स्वस्वदूतेन तां शुक्लां रोहिणं प्रत्ययाचयन् // rm_9.75{73} //

एवं सर्वैश् च तैर् नित्यैः प्रार्थ्यमानो महाजनैः / रोहिणः स विषण्णात्मा स्थित्वैवं च व्यचिन्तयत् // rm_9.76{74} //

हा मे दुःखानि जातानि कथम् अत्र प्रतिक्रिया / सर्वथाहं प्रणष्टः स्यां सुतयाः कारणे ऽधुना // rm_9.77{75} //

यद्य् एकस्मै प्रदास्यामि सुताम् एतां मनोहरां / अन्ये सर्वे ऽपि मे वैरा भविष्यंति तदा खलु // rm_9.78{76} //

अवश्यं मे सुता हीयं वैरिणी मां हनिष्यति / एवं दुःखानुदायिन्या पुत्र्यापि किं ममैतया // rm_9.79{77} //

इति चिन्ताविषण्णो ऽसौ तच् चिन्ताकुलमानसः / कपोलं स्वकरे स्थाप्य तस्थौ कोष्ठे निरुत्सवः // rm_9.80{78} //

एवं चिन्ताविभिन्नास्यं पितरं तं विषादिनं / सा शुक्ला दुहिता दृष्ट्वा प्रणत्वैवम् अभाषत // rm_9.81{79} //

किम् एवं तिष्ठसे तात किं ते दुःखं नु जायते / कथ्यतां तद् यदि स्नेहो मयि ते वर्त्तते पितः // rm_9.82{80} //

इति पुत्र्या वचः श्रुत्वा पिता स रुषिताशयः / निःस्नेहस् तां सुतां शुक्लां दृष्ट्वैवं पर्य्यभाषत // rm_9.83{81} //

त्वन् निमित्ते महद् दुःखं जायते मे कुपुत्रिके / किं तवाग्रे कथित्वैतं यतो नैव प्रतिक्रिया // rm_9.84{82} //

अवश्यं त्वं सुता शत्रुः सर्वथा मां हनिष्यसि / एवं दुःखाभिदायिन्या पुत्र्यापि किं मम त्वया // rm_9.85{83} //

इति पित्रोदितं श्रुत्वा सा शुक्ला प्रहताशया / सहसा पितरं नत्वा रुदंत्यैवं अभाषत / तात किं मे निमित्तेन दुःखं ते जायते कथं / सर्वथैतत् प्रवक्तव्यं यदि ते ऽहं सुतात्मजा / तद् उपायं करिष्यामि येन दुःखं निहन्यते // rm_9.86{84} //

तद् एतत् सर्वथा तात ममाग्रे वक्तुम् अर्हसि / इति पुत्र्योदिते भूयः पितासौ रोहिणो ऽवदत् // rm_9.87{85} //

तत् किन् ते कथ्यते पुत्रि यतो नास्ति प्रतिक्रिया / बहवः प्रार्थयितारस् तव राजसुतादयः // rm_9.88{86} //

कुमारा ब्राह्मणा वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिनंदनाः / अमात्यनंदनाश् चापि सार्थवाहसुतादयः // rm_9.89{87} //

एवम् अन्ये ऽपि ये चान्या गुणद्रव्याभिमानिताः / पौरिका ग्रामिकाश् चापि कुलरूपाभिमानिकाः // rm_9.90{88} //

एतैः सर्वैर् अहं नित्यं सुमुद्रितस् त्वदर्थिभिः / कथम् अत्र करिष्यामि चेतना मे न विद्यते // rm_9.91{89} //

त्वम् एवैका हि मे पुत्री बहवो याचकाश् च ते / एकस्मै यदि दास्यामि सर्वे ऽन्ये स्युर् ममाहिताः // rm_9.92{90} //

अतस् त्वां खण्डशः कृत्वा सर्वेभ्यो ऽप्य् अर्पये च वै / एवं तु क्रियमाणे मे कुशलत्वं भविष्यति // rm_9.93{91} //

अन्यथा चेद् भवेन् नैव कुशलं मे सदापि हि / इति पित्रोदितं श्रुत्वा शुक्ला सा मृत्युशंकित // rm_9.94{92} //

मोदितेव पितुः पादौ प्रणत्वैवम् अभाषत / प्रसीद मा कृथाः खेदं ममैतत् कारणे पितः // rm_9.95{93} //

तथाहं ते करिष्यामि यथा दोषो न विद्यते / नाहं कामार्थिनी तात तद् अनुज्ञां प्रदेहि मे // rm_9.96{94} //

प्रव्रजित्वा चरिष्यामि भगवच्छासने व्रतं / इत्य् एतद् भाषितं पुत्र्या श्रुत्वासौ रोहिणः पिता // rm_9.97{95} //

पुत्रीवियोगम् आशंक्य पुनर् एवम् अभाषत / मा कृथाः सर्वथा पुत्रि प्रव्रज्याचरणे मनः // rm_9.98{96} //

त्वं स्त्री वाला न शक्नुयाः प्रव्रज्यां चरितुं सुते / प्रव्रज्यायां व्रतं कष्टं पुरुषैर् अपि दुष्करं // rm_9.99{97} //

त्वं तु वाला सुभद्रांगी कोमला दिव्यसुंदरी / कथं तद् दुष्करस्थाने व्रतं कर्तुं सहेः सुते // rm_9.100{98} //

तन् मा कृथास् तथा वाले प्रव्रज्यायां मनस् त्यज / यदि कामार्थिनी नासि कस्मै चिद् दास्यते न हि // rm_9.101{99} //

तत् पुत्रि स्वगृहे स्थित्वा व्रतं धृत्वा सुखं वस / यदि कामार्थिनी वासि पुत्रि तेषां त्वदर्थिनां // rm_9.102{100} //

स्वयंवरविधिं कृत्वा स्वयं वर यम् इछसि / तदा मे दूषणं नास्ति तवापि दूषणं न हि // rm_9.103{1} //

सर्वत्रापि हि लोकेषु विधिर् एष प्रवर्त्तते / तस्मात् तेषां कुमाराणां पतिं भद्रं स्वयं वर // rm_9.104{2} //

तेनैव पतिना सार्द्धं व्रतं कृत्वा सुखं चर / तदा सन्ततिम् उत्पाद्य भुक्त्वा भोग्यं यथा सुखं // rm_9.105{3} //

संवृत्तिचरणं कृत्वा तथान्ते स्वर्गम् आप्नुयाः / तेनैवं मा कृथाः पुत्रि प्रव्रज्याचरणे मनः // rm_9.106{4} //

किं ते प्रव्रज्यया सिद्ध्येन् महद्दुष्करचर्य्यया / इत्य् उक्ते जनकेनासौ शुक्ला कामपराङ्मुखा // rm_9.107{5} //

सद्धर्मचरणप्रेप्सुः पितरम् एवम् अब्रवीत् / नाहं कामार्थिनी तात संबोधिपदवांछिनी // rm_9.108{6} //

तस्माद् भोग्यान्य् अपि त्यक्त्वा चरितुम् इछामि सद्व्रतं / सभयाः सरणाः कामाः सक्लेशाश् च विषोपमाः // rm_9.109{7} //

तस्मात् कामे न मे वांछा निर्वाणे एव मे मनः / सदेवासुरमानुष्या ये सत्वाः कामरागिणः // rm_9.110{8} //

सर्वे ते क्लेशिताश् चान्धाश् चरन्ति पातकेष्व् अपि / कृत्वा ते पातकान्य् एवं गछन्ति दुर्गतिष्व् अपि // rm_9.111{9} //

विविधानि च दुःखानि भुंजते नरकास्थिताः / ब्राह्मणा अपि धीराश् च वैदिका ब्रह्मचारिणः // rm_9.112{10} //

ते ऽपि कामानुरागेन भ्रष्टा गच्छंति दुर्गतिं / तपस्विनो महाभिज्ञाः शुद्धात्माना जितेन्द्रियाः / ते ऽपि कामानुरागेन भ्रष्टा गच्छंति दुर्गतिं / यतयो योगिनश् चापि निर्ग्रंथाश् च दिगंवराः // rm_9.113{11} //

ते ऽपि कामानुरागेन भ्रष्टा गच्छन्ति दुर्गतिं / राजानः क्षत्रियाश् चापि कृत्वा युद्धं परस्परं // rm_9.114{12} //

आहवे निधनं यान्ति तद् अपि कामकारणे / अमात्या मंत्रिणश् चापि मारयन्ति परार्धिनः // rm_9.115{13} //

तत्पापैर् दुर्गतिं यान्ति तद् अपि कामहेतुना / योधारश् च महावीरा युद्धं कृत्वा परस्परं // rm_9.116{14} //

संग्रामे निधनं यान्ति तद् अपि कामकारणे / वणिजः सार्थवाहाश् च रत्नद्रव्यातिलालसाः // rm_9.117{15} //

समुद्रे पतिताः केचिन् मृताः केचिच् च जंगले / केचिन् मृता महारण्ये चौरैः केचिद् उपद्रुताः // rm_9.118{16} //

क्षुत्पिपासाहताः केचिन् मृता मार्गे रुजान्विताः / शीतवातातपाक्रान्ता मृता केचिच् छ्रमातुराः // rm_9.119{17} //

केचिद् गृहगता एव मृताः केचिच् च रोगिनः / केचिद् भारं वहन्तश् च मृताः केचिद् भयान्विताः // rm_9.120{18} //

जन्तुभिः खादिताः केचित् तत् सर्वं कामहेतुना / कृषिणश् च दिनं यावत् क्षत्रकर्मसमुद्यताः // rm_9.121{19} //

दिनान्ते गृहम् अगत्य शेरते ते मृता इव / एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च शिल्पिप्रेष्यजनादयः // rm_9.122{20} //

दासदासीजनाश् चापि स्वस्वकर्मसमुद्यताः / एवं नित्यम् अविश्रान्तं कुटुंवधनसाधने // rm_9.123{21} //

वहंति खेदिताः क्लेशं तत् सर्वं कामहेतुना / एवं चौरादिदुष्टाश् च परद्रव्यापहारिणः // rm_9.124{22} //

पातकान्य् अपि कुर्वन्ति तद् अपि कामकारणे / केचिच् च परद्रव्याणि हरन्ति हारयन्ति च // rm_9.125{23} //

केचिद् धत्वापि सर्वं हरन्ति क्रूरमानसाः / धनार्थे किं न कुर्वन्ति दुष्टा लुब्धाश् च निर्दयाः // rm_9.126{24} //

प्रघ्नन्ति पितरौ केचित् ते ऽपि घ्नन्ति गुरून् अपि / केचिद् विघ्नन्ति मित्राणि ज्ञातिवन्धुजनान् अपि // rm_9.127{[125]} //

पत्नीपुत्रदुहितॄश् च भ्रात्रींश् च भागिनीर् अपि / केचिद् घ्नन्ति सहायांश् च दासदासीजनान्य् अपि // rm_9.128{26} //

बालान् वृद्धांश् च नारींश् च तत् सर्वं कामकारणे / केचिच् च प्राणिनः पक्षिमृगमत्स्यादिजन्तुकान् // rm_9.129{27} //

हत्वा खादन्ति पापिष्ठास् तद् अपि कामकारणे / एवं तिर्य्यग्गणाश् चापि पक्षिसिंहादिजन्तवः // rm_9.130{28} //

परस्परं निहत्यैवं खादन्ति कामहेतुना / एवं शथावंचयन्तस् त्रासयन्तो ऽपि वालकान् // rm_9.131{29} //

अदत्तं प्रतिगृह्नन्ति तद् अपि कामकारणात् / मिथ्याकामरताः केचित् परदारांश् च कामिनीः // rm_9.132{30} //

हरन्ति छद्मना चापि तद् अपि कामकारणे / यच् च मृषावदंतो ऽपि परकार्य्याभिघाटकाः // rm_9.133{31} //

साधयन्ति स्वकार्याणि तद् अपि कामहेतुना / यच् च पिशुनवादेन सुहृन्मित्रानुचारिणां / विरोधं कारयन्त्य् एवं तद् अपि कामहेतुना // rm_9.134{[132]} //

यच् च पारुष्यवादेन गुरुसाधुजनान् अपि / परिभाष्य विनिन्दन्ति तद् अपि कामकारणे // rm_9.135{[133]} //

यत् संभिन्नप्रलापेन सुहृन्मित्रानुयायिनां / चित्तानि भेदयन्त्य् एवं तद् अपि कामकारणे // rm_9.136{[134]} //

यच् च मायानुरागेण साधूनां धर्मचारिणां / प्रभेदयन्ति चित्तानि तद् अपि कामहेतुना // rm_9.137{[135]} //

यद् ईर्ष्यामत्सरालीढा दृष्ट्वा परगुणर्द्धितां / व्यापादं चिन्तयन्त्य् एवं तद् अपि कामकारणे // rm_9.138{[136]} //

यन् मिथ्यादृष्टिका लोके सर्वधर्मप्रहासिकाः / भोग्यानि भुंजते हृत्वा तद् अपि कामकारणे // rm_9.139{[137]} //

केचिज् जातिपरिभ्रष्टा नीचजातिप्रसंगताः / स्वकुलधर्मभ्रष्टाश् च तद् अपि कामकारणे // rm_9.140{[138]} //

एवं सर्वे ऽपि सत्वाश् च सद्गतिपरिवर्तिनः / कामर्थे क्लेशितात्मानो भ्रमन्ति दुर्गतौ सदा // rm_9.141{[139]} //

एवं यावन्ति दुःखानि संसारे षड्गतिष्व् अपि / तानि सर्वाणि सत्वानां जायन्ते कामहेतुना // rm_9.142{[130]} //

एवं मत्वा तु ये विज्ञाः कामं त्यक्त्वा विरागिणः / प्रव्रजित्वा सुनिःक्लेशा ब्रह्मचर्य्यं चरन्ति ते // rm_9.143{[131]} //

ततो मे सभये कामे सरणे च विषोपमे / विद्वद्भिर् गर्हिते तात मनोवांछा न वर्त्तते // rm_9.144{32} //

तत्प्रव्रज्यां समाश्रित्य भगवच्छरणं गता / ब्रह्मचर्य्यं चरित्वाहं प्राप्तुम् इछामि निर्वृतिं // rm_9.145{33} //

बुद्धो हि जगतां शास्ता धर्मराजो विनायकः / तत् तस्य शरणे गत्वा चरितुम् इछामि सच्चरीं // rm_9.146{34} //

यद्य् अस्ति ते मयि स्नेहः सद्धर्मे चानुरागता / तद् अनुमोदनां कृत्वानुज्ञां मे दातुम् अर्हसि // rm_9.147{35} //

यदि तु सौगते धर्मे ऽप्य् अनुज्ञां मे ददासि न / तीर्थयात्रां भ्रमिष्यामि सर्वदाहं विरागिनी // rm_9.148{36} //

इति पुत्रीवचः श्रुत्य शाक्यो ऽसौ रोहिणः पिता / सुताधर्मवियोगत्वं विज्ञायैवम् अचिन्तयत् // rm_9.149{37} //

यद् इयं मे सुता भद्रा निराश्रवा विरागिनी / अवश्यं स्वगृहं त्यक्त्वा प्रव्रजेत् सर्वथा खलु // rm_9.150{38} //

अवश्यं मे ऽनया पुत्र्या वियोगं सर्वथा भवेत् / सर्वथा ह्य् अनिवार्य्येयं व्रजतु सौगताश्रमे // rm_9.151{39} //

यदायं सौगते धर्मे प्रव्रजित्वा निराश्रवा / ब्रह्मचर्य्यं चरत्य् एवं ततो निर्वृतिम् आप्नुयात् // rm_9.152{40} //

यद् इयं मे सुता कान्ता सुभद्रा दिव्यसुंदरी / यदि गेहं परित्यक्त्वा तीर्थयात्रां करिष्यति // rm_9.153{41} //

तदा नूनम् इयं भ्रांता तीर्थिकधर्मसंरता / कुलधर्मपरिभ्रष्टा विनष्टा स्यान् न संशयः // rm_9.154{42} //

ततो ऽस्माकं यशोधर्मविनष्टो ऽपि भवेत् खलु / तस्याश् च दूरगामिन्या दर्शनं स्यात् सुदुल्लभं // rm_9.155{43} //

तस्माद् अस्या न कर्त्तव्या वारणा धर्मसाधने / चरतु सौगतीं चर्य्याम् इयं हि निर्वृतये // rm_9.156{44} //

तथा चेत् सफलं जन्म मानुष्ये स्यान् ममापि च / तेनेयं जगतां भर्तुः शासने चरतु व्रतं // rm_9.157{45} //

इत्य् एवं मनसा ध्यात्वा शाक्यो ऽसौ रोहिणः पिता / शुक्लां तां स्वात्मजां भद्रां संनिरीक्ष्यैवम् अब्रवीत् // rm_9.158{46} //

सत्यम् एवं सुते भद्रे यथोद्दिष्टं त्वया खलु / किं तु त्वं दारिका नारी प्रव्रज्यां तत् कथं चरेः // rm_9.159{47} //

प्रव्रज्या दुष्करस्थानं नारीणां तु विशेषतः / तत् प्रव्रज्याव्रते स्थित्वा मा पश्चात् परितप्यथाः // rm_9.160{48} //

यदि त्वं निश्चयेनैव प्रव्रज्याव्रतम् इछसि / तच् चरस्व मुनीन्द्रस्य शासने व्रतम् आदरात् // rm_9.161{49} //

यथा च गुरुणादिष्टं श्रुत्वा तथा समाहितः / सम्यक् छिक्षाः समाधाय चर नित्यम् अतन्द्रिता // rm_9.162{50} //

संबुद्धशासनं धृत्वा श्रद्धाभक्तिसमन्विता / त्रिरत्नशरणं गत्वा बोधिव्रतं समाचर // rm_9.163{51} //

इति पित्रा समादिष्टे शुक्ला सा प्रतिमोदिता / नत्वा पादौ पितुश् चैवं जनन्याश् चरणे ऽनमत् // rm_9.164{52} //

ततः सा जननी दृष्ट्वा तां शुक्लां स्वात्मजां प्रियां / परिष्वज्य रुदन्त्य् एवं प्रव्रज्यायां न्यवारयत् // rm_9.165{53} //

हा पुत्रि कथम् एकान्ते मां त्यक्त्वा क्व व्रजिष्यसे / हा जीव किं नु पश्यन्ती प्रव्रजितुं त्वम् ईहसे // rm_9.166{54} //

किं चिद् दुःखं न ते दत्तं मयाम्वया कदा चन / केनैवं हेतुना पुत्री प्रव्रजितुं त्वम् इछसि // rm_9.167{55} //

त्वं तु नारी सुभाद्राङ्गी कुमारी दिव्यसुंदरी / किंचिद् दुःखानभिज्ञा च तत् प्रव्रज्यां कथं चरे // rm_9.168{56} //

यावज् जीवाम्य् अहं चैव तावत् मा गाः कुहापि हि / यावच् चास्ति गृहे संपत् तावद् भुक्त्वा सुखं वस // rm_9.169{57} //

यदाहं मरणं याता यदा चापि गृहे विपत् / ज्ञातिमित्रजनैस् त्यक्त्वा तदा व्रजस्व वांछया // rm_9.170{58} //

इति मात्रा निषिद्धे ऽपि शुक्ला सा विघ्नशंकितास् / मातुः पादौ प्रणत्वैव सहसा निर्ययौ गृहात् // rm_9.171{59} //

ततः सा सत्वरा गत्वा न्यग्रोधारम आश्रमे / ददर्श भिक्षुणीभिक्षून् शन्तशीलाञ् जितेंद्रियान् // rm_9.172{60} //

तान् सर्वान् क्रमतो नत्वा विहारे समुपाविशत् / तत्रस्थं सुगतं नाथम् अपश्यच् छ्रिघनं जिनं // rm_9.173{61} //

द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनैः परिमंडितं / सहस्रेणाधिकाभासं व्यामाभपरिरोचितं // rm_9.174{62} //

शान्तात्मानम् सुभद्रांशं समन्तभद्ररूपिणं / रत्नराशिम् इवोज्ज्वालं सुमेरुम् इव जंगमं // rm_9.175{63} //

दृष्ट्वैव निश्चला तस्थौ हर्षोत्फुल्लतनूरुहा / दृष्ट्वैवं सुचिरात् तस्य श्रीघनस्यान्तिके ययौ // rm_9.176{64} //

तथैवं समुपायातां दृष्ट्वा तां भगवान् मुनिः / स्वागतं दारिके भद्रे एहीत्य् उक्त्वा समग्रहीत् // rm_9.177{65} //

ततो ऽसौ दारिका शुक्ला स्वागतास्मि मुनीश्वर / इत्य् उक्त्वा प्रांजलिं कृत्वा ननाम चरणौ मुनेः // rm_9.178{66} //

ततो भगवता तेन प्रेषिता मातुर् अन्तिके / सा शुक्ला सहसा गत्वा गौतम्याच् चरणे ऽनमत् // rm_9.179{67} //

तथा तां समुपायातां शुक्लां सद्व्रतवांछिनीं / दृष्ट्वा सा गौतमी स्पृष्ट्वा हस्तेनैव समग्रहीत् // rm_9.180{68} //

ततः प्रव्राजयित्वा सा गौतम्या भिक्षुणी कृता / खिक्खिरीपात्रहस्ताङ्का संगताभूज् जितेन्द्रिया // rm_9.181{69} //

येनैव शुक्लवस्त्रेण प्रावृता समजायत / ततः पंचसुरक्तं जातानि चीवराण्य् अपि // rm_9.182{70} //

तैर् एव चिवरै रक्तैः प्रावृता परिशोभिता / सा शुक्ला सुप्रसन्नास्या मुण्डिताप्य् अभ्यरोचत // rm_9.183{71} //

ततो बुद्धानुभावेन सुप्रशान्तसुभाविनी / जित्वा क्लेशारिवर्गांश् च शिक्षापारं समाययौ // rm_9.184{72} //

मत्वानित्यं च संसारं भवगतिं विघातिनीं / निहत्य सर्वसंस्कारगतीसतनधर्मिणी // rm_9.185{73} //

मारचर्य्याविनिर्मुक्ता साक्षाद् अर्हत्वम् आययौ / अविद्याङ्गं विनिर्भिद्य प्राप्तविद्या शुभाशया // rm_9.186{74} //

अभिज्ञा गुणसंपन्ना प्रतिसंविद्वती सुधीः / सुवीतरागिणी धीरा लोष्ठहेमसमानिका // rm_9.187{75} //

आकाशसमचित्ता च पाणीतलसमाशया / निरंजनाविकल्पा च श्रीखण्डतुल्यवासिनी // rm_9.188{76} //

स्वात्मसत्कारलाभेषु पराण्मुखी सुनिस्पृहा / सर्वसत्वहिताधानि संबुद्धधर्मचारिणी // rm_9.189{77} //

सदेवासुरलोकानां पूज्या मान्या समन्ततः / वंदनीया चाभितोष्या च वभूव ब्रह्मचारिणी // rm_9.190{78} //

अथ ते भिक्षवः सर्वे दृष्ट्वा तां ब्रह्मचारिणीं / विस्मिताः सुगतं नत्वा पप्रछुर् इति सादरं // rm_9.191{79} //

भगवन् किम् इयं शुक्ला पुरा कर्माकरोच् छुभं / येन वस्त्रावृता जाता भवत्य् एवं च भिक्षुणी // rm_9.192{80} //

तत् सर्वं नः समादेष्टुम् अर्हसि सर्वविद् गुरो / यद् अनया कृतं कर्म भिक्षुण्या शुक्लया पुरा // rm_9.193{81} //

इति तैर् भिक्षुभिः पृष्टे भगवान् स मुनीश्वरः / तान् भिक्षुसांघिकान् सर्वान् संनिरीक्ष्यैवम् अब्रवीत् // rm_9.194{82} //

शृणुध्वं भिक्षवः सर्वे यद् अनया कृतं पुरा / तत् सर्वं कथयिष्यामि सर्वलोकाभिबोधने // rm_9.195{83} //

पुरास्मिन्न् एव भद्राख्ये कल्पे ऽभूत् काश्यपो जिनः / संबुद्धः सुगतो नाथो धर्मराजस् तथागतः // rm_9.196{84} //

सर्वविद्याधिपः शास्ता त्रैधातुकविनायकः / सर्वज्ञो भगवान् अर्हन् ब्रह्मचारी हितंकरः // rm_9.197{85} //

स मुनीन्द्रो जगन्नाथो वाराणसीम् उपाश्रयन् / मृगदावे वने रम्ये व्यहरच् छ्रावकैः सह // rm_9.198{86} //

भिक्षुभिर् बोधिसत्वैश् च भिक्षुणीभिर् उपासकैः / सार्द्धम् उपासिकाभिश् च यतिभिश् च महर्षिभिः // rm_9.199{87} //

तत्रस्थो भगवान् बुद्धो सर्वसत्वहिताय सः / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_9.200{88} //

तदैकान्यतरा काचिच् छ्रेष्ठिभार्या शुभाशया / सुकल्याणार्थिनी श्राद्धा सद्धर्ममानसी सुधीः // rm_9.201{89} //

केन चित् करणियेन मृगदावम् उपाचरत् / तत्र भिक्षून् क्रमाद् दृष्ट्वा संबुद्धान्तिकम् उपाययौ // rm_9.202{90} //

तत्र सा समुपागत्य ददर्श तं मुनीश्वरं / द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनैर् उपलक्षितं // rm_9.203{91} //

व्यामाभालंकृतं सौम्यं शतसूर्य्याधिकप्रभं / सुप्रशान्तेन्द्रियां काम्यं समंतभद्ररूपकं // rm_9.204{92} //

रत्नराशिम् इवोज्ज्वालं सुमेरुम् इव जंगमं / तथा दृष्ट्वैव प्रामोदात् सांजलिं समुपागता // rm_9.205{93} //

नत्वा पादौ मुनेस् तस्थाव् एकान्तिके कृतांजलिः / ततः स भगवान् दृष्ट्वा तस्याश् चित्तं विशोधितं // rm_9.206{94} //

आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं / तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सा शूद्री परिहर्षिता // rm_9.207{95} //

ससंघं सुगतं नाथं भोजयितुं समैछत / ततः सा स्वगृहे गत्वा साधयित्वा सुभोजनं // rm_9.208{96} //

संबुद्धप्रमुखं संघं स्वांतर्गेहे न्यमंत्रयत् / तत्र स्वस्वासनासीनं संबुद्धं तं ससांघिकं // rm_9.209{97} //

पूजयित्वा तदर्हैश् च भोजनैः समतोषयत् / ततः सा श्रद्धया तेभ्यः सर्वेभ्यो ऽपि प्रसन्निता // rm_9.210{98} //

बुद्धप्रमुखसंघेभ्यः प्रत्येकं चीवरं ददौ / ततो नित्यं च सा भक्त्या चक्रे संबुद्धसेवनां // rm_9.211{99} //

तत्पुण्यैश् चापि सद्धर्मे प्रव्रजितुं समैछत / ततो ऽसौ पितरौ नत्वाभ्यनुज्ञाप्य प्रसादिनी // rm_9.212{100} //

भगवच्छासने गत्वा प्रव्रज्याव्रतम् आचरत् / तस्मात् किं भिक्षवो यूयं मन्यध्वे याभवत् तदा // rm_9.213{1} //

श्रेष्ठिभार्या न चान्या सा शुक्लैवैषेति मन्यत / यद् अनया प्रसादिन्या बुद्धप्रमुखसांघिके // rm_9.214{2} //

प्रत्येकं चीवरं दत्तं प्रव्रज्या चापि साधिता / एतत्पुण्यविपाकेन प्रावृत्य शुक्लवाससा // rm_9.215{3} //

जाता प्रव्रजिता चैषा भवति ब्रह्मचारिणी / इत्य् एवं कर्मजं भोग्यं प्राणिनो भुंजते भवे // rm_9.216{4} //

येनैव यत् कृतं कर्म तेनैव भुज्यते फलं / न नश्यंति हि कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि // rm_9.217{5} //

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलंति खलु देहिनां / अभुक्तं क्षीयते नैव कर्म क्वापि कथं चन // rm_9.218{6} //

नाग्निभिर् दह्यते कर्म वायुभिश् च न शुष्यते / जलैश् च क्लिद्यते नापि क्षीयते नापि भूमिषु // rm_9.219{7} //

अन्यथा च भवेन् नैव कर्मगतिः कथं चन / शुक्लानां शुभता नित्यं कृष्णानां दुःखता सदा // rm_9.220{8} //

मिश्रिता मिश्रितानां च जंतुभिर् भुज्यते गतिः / तस्माद् अपास्य कृष्णानि कर्माणि मिश्रितानि च // rm_9.221{9} //

चरितव्यं शुभेष्व् एव कर्मसु सुखवांछिभिः / तथेति भिक्षवः सर्वे ते च लोकः सभास्थिताः // rm_9.222{10} //

श्रुत्वा तत् सुगतादिष्टम् अभ्यनन्दन् प्रसादिताः / एवम् एतन् महाराज गुरुणा मे प्रभाषितं // rm_9.223{11} //

एवं राजंस् त्वयाप्य् एवं कर्त्तव्यं पुण्यम् आदरात् / पुण्यम् एव भवे वन्धुभ्राता मित्रं सुहृत्सखा // rm_9.224{12} //

नान्यः पुण्यात् परः कश्चिद् विद्यते भवचारिणां / तस्मात् पुण्यं स्वयं कृत्वा लोकेष्व् अपि प्रचारय // rm_9.225{13} //

प्रजाश् च बोधयित्वैवं पुण्यमार्गे प्रचारय / इत्य् एवं गुरुणादिष्टम् उपगुप्तेन भिक्षुणा // rm_9.226{14} // श्रुत्वा तथेति राजासौ प्राभ्यनन्दज् जनैः सह // rm_9.227{15} // य इदं शुक्लावदानं जिनवरकथितं पुण्यहेतोर् नराणां शृण्वन्ति श्रवयन्ति प्रमुदितमनसः सद्गुणप्राप्तुकामाः / ते सर्वे क्लेशमुक्ताः सुविमलमनसो बोधिचर्या चरन्तः सत्सौख्यान्य् एव भुक्त्वा मुनिवरनिलये संप्रयाता वसन्ति // rm_9.228{16} //

++ इति रत्नमालायां शुक्लावदानं नाम समाप्तम् ++

x hiraṇyapāṇyavadāna अथाशोको महीपाल उपगुप्तं जिनांशजं / कृतांजलिपुटो नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_10.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / यथा ते गुरुणा ख्यातं तथा वक्तुं समर्हसि // rm_10.2{2} //

एवं तेन नृपेन्द्रेण प्रार्थिते स जिनात्मजः / उपगुप्तो महाभिज्ञस् तं नृपं चैवम् अब्रवीत् // rm_10.3{3} //

शृणु राजंस् तथा वक्ष्ये यथा मे गुरुणोदितं / श्रुत्वा चैवं सदा बोधिचर्यां चर समाहितः // rm_10.4{4} //

पुरैकसमये ऽसौ च शाक्यमुनिस् तथागतः / सर्वज्ञः सुगतो नाथः शास्ता त्रैधातुकाधिपः // rm_10.5{5} //

सर्वविद्याधिपस् तायी षडभिज्ञो मुनीश्वरः / जिनो ऽर्हं भगवान् बुद्धो धर्मराजो विनायकः // rm_10.6{6} //

श्रावस्त्यां वहिर् उद्याने जेतवने जिनाश्रमे / अनाथपिण्डदारामे विहारे मणिमण्डिते // rm_10.7{7} //

भिक्षुभिः श्रावकैः सार्द्धं भिक्षुणीभिर् उपासकैः / त्रिरत्नोपासिकाभिश् च चैलकैश् च शुभाशयैः // rm_10.8{8} //

बोधिसत्वगणैश् चापि सहान्यैश् च महर्षिभिः / ओसद्धर्मदेशनां दत्वा तस्थौ लोकहितार्थतः // rm_10.9{9} //

तत् सद्धर्मामृतं पातुं प्राजग्मुः सद्गुणार्थिनः / देवा दैत्याश् च नागाश् च यक्षगंधर्वकिन्नराः // rm_10.10{10} //

सिद्धविद्याधराद्याश् च लोकपालगणादयः / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश् चापि वैश्याः शूद्राश् च मंत्रिणः // rm_10.11{11} //

अमात्याः श्रेष्ठिनश् चापि धनिनश् च महाजनाः / वणिजः सार्थवाहाश् च तदन्ये ऽपि च सज्जनाः // rm_10.12{12} //

पौरा जानपदाश् चापि सर्वे ते समुपागताः / तं बुद्धं सुगतं नत्वा पूजयित्वा समंततः // rm_10.13{13} //

परिवृत्य परस्कृत्य तस्थुः सांजलयो मुदा / अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपास्थितान् / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_10.14{14} //

तत् सद्धर्मामृतं पीत्वा सर्वे सत्वाः सुरादयः / हर्षिता अनुमोदन्तो वभूवुर् बोधिचारिणः // rm_10.15{15} //

एवं नित्यं च ते सत्वाः पीत्वा धर्मामृतं मुनेः / त्रिरत्नशरणं गत्वा भेजिरे समुपाश्रिताः // rm_10.16{16} //

तदैव समये तस्यां श्रावस्त्यां पुरि संस्थितः / आसीद् गृहपतिः प्राढ्यो महाभोग्यसमृद्धिमान् // rm_10.17{17} // कुवेलवन् महाश्रीमान् सुविस्तीर्णपरिग्रहः // rm_10.18{18} // श्राद्धो दाता महाभोगी सर्वलोकहितार्थभृत् / एवं महर्द्धिकस्यापि तस्य गृहपतेश् चिरं / न पुत्रो न च पुत्री वा समुदपादि दैवतः // rm_10.19{19} //

ततो ऽपुत्रो गृहस्थो ऽसौ वंशविछिन्नखेटितः / कपोलं स्वकरे स्थाप्य विषाद्यैवं व्यचिन्तयत् // rm_10.20{20} //

अनेकधनरत्नाद्याः संपदो मे महर्द्धिकाः / विशालपरिवाराश् च विद्यन्ते सुपरिग्रहाः // rm_10.21{21} //

पुत्रो मे दुहिता वापि विद्यते न कथं चन / संपदो ऽपि निरर्थाः स्युर् यतो भोक्ता न विद्यते // rm_10.22{22} //

हा हा सर्वं विनष्टं स्याद् यतो मे सन्ततिर् न हि / किं मे ऽनया समृद्ध्यापि यत्र वंशो न विद्यते // rm_10.23{23} //

व्यर्थम् एव मया द्रव्यं कष्टेन समुपार्जितं / किं करिष्यामि तद्द्रव्यं सर्वथा मरणे सति // rm_10.24{24} //

के हि ग्रस्ता न संसारे मृत्युसर्प्पेण जंतवः / मयि मृत्युप्रयाते ऽत्र संस्कारं कः करिष्यति // rm_10.25{25} //

दुर्गतिशोधनं कश् च पिण्डम् एकं प्रदास्यति / नूनं मदत्ययाद् राजा सर्वस्वम् आहरिष्यति // rm_10.26{26} //

तदा नामापि मे लोके न कश् चन ग्रहीष्यति / यद् अर्थम् एव संपत्तीः साधयामि प्रयत्नतः // rm_10.27{27} // तद् एव यदि नास्त्य् एवं तत् किं मे स्यात् सुजीविते // rm_10.28{28!} // वरम् एवाद्य मृत्युर् न मिथ्याचिरजीवनं / यस्माच् चिरम् अपि स्थित्वा मृत्युदुःखं तदैव हि // rm_10.29{29} //

तन् मे भोग्ये ऽपि वांछा न भुक्त्वापि किं सुखं विना / अपुत्रस्य सुखं नैव परत्रेह निरन्वयात् // rm_10.30{30} //

तन् मे जन्मापि व्यर्थं स्याद् ध्य् अपुत्रो ऽस्मि निरन्वयात् / हा हतो ऽहं स्वदैवेन किं मयात्र करिष्यते // rm_10.31{31} //

कस्याग्रे संवदिष्यामि को मे बुद्धिं प्रदास्यति / कस्याहं शरणं यास्ये को मां समुद्धरिष्यति // rm_10.32{32} //

इति चिन्ताविषण्नो ऽसौ तस्थौ कोष्ठे यथातुरः / निरुत्साही गृहान् नैव निरपायात् कदाचन // rm_10.33{33} //

एतच् चिन्ताविषण्णाभं तं गृहस्थं सुहृज्जनाः / दृष्ट्वैव सहसोपेत्य बोधयितुं समब्रुवन् // rm_10.34{34} //

किं ते दुःखं समुत्पन्नं केनैवं तिष्ठसे सखे / वक्तव्यं चेत् तदा आशु सर्वथा वक्तुम् अर्हसि // rm_10.35{31} //

इति पृष्टे सुहृद्भिस् तैर् गृहस्थः स विनिश्वसन् / तान् सर्वान् सुहृदो दृष्ट्वा तद् दुःखं समुदाहरत् // rm_10.36{36} //

सुहृदो मे भवन्तो हि तन् मयात्र प्रचक्ष्यते / संपत्तिर् महती मे ऽस्ति पुत्रो नैव सुतापि नः // rm_10.37{37} //

तेन मे संपदः सर्वा विनक्ष्यन्ति निरर्थिताः / एतच् चिन्ताविषार्त्ताहं तिष्ठामि पुत्रवांछितः // rm_10.38{38} //

अपुत्रस्य सुखं नास्ति परत्रेह समंततः / तन् मे जन्मापि व्यर्थं स्याद् अपुत्रस्य निरन्वयात् // rm_10.39{39} //

तथा हतो ऽहं स्वदैवेन किं मयात्र चरिष्यते / इति तेनोदिते सर्वे ज्ञातिवंधुसुहृज्जनाः // rm_10.40{40} //

तस्य ग्रीहपतेश् चैवां तद् उपायं समादिशत् / किं भद्रात्र विषादेन यत्र देवाधिकारता // rm_10.41{41} //

तथापि क्रियतां यत्नं क्लैब्यं त्यक्त्वा त्वयाधुना / यद् अशक्यं वलैर् द्रव्यैस् तद् उपायेन शक्यते // rm_10.42{42} //

तस्मात् क्लैब्यम् इह त्यक्त्वा कुरु यत्नं समाहितः / देवताराधनां कृत्वा सर्वकार्य्यं हि साधयेत् // rm_10.43{43} //

तदादौ देवताः पूज्य याचस्व पुत्रम् आत्मना / ततो देवप्रसादेन तवधर्मानुभावतः / पुत्रो वा दुहिता वापि समुपपत्स्यते ध्रुवं // rm_10.44{44} //

ततस् ते संततिश् चैवं वर्द्धिष्यति क्रमात् तथा / तदापि भृशतो मुक्तः सद्गतिं समवाप्नुयात् // rm_10.45{45} //

इति तैः समुपादिष्टं श्रुत्वासाव् अनुमोदिताः / देवताराधनं कर्तुं प्रयतात्मा समारभत् // rm_10.46{46} //

पूजांगैः पूजयित्वैवं ब्रह्माणं हरिम् ईश्वरं / इंद्रादिलोकपालानां संततिं समयाचत // rm_10.47{47} //

एवं पुत्राभिलासी स सदा च सन्ततीछया / देवताराधनं कृत्वा तस्थौ नित्यं समुत्सुकः // rm_10.48{48} //

नित्यम् एवं कृतस्यापि तस्य दैवप्रणामतः / न पुत्रो दुहिता वापि नोदपादि चिराद् अपि // rm_10.49{49} //

तथा चापि गृहस्थो ऽसौ देवतासु निराशया / सन्तत्युच्छिन्नचिन्तार्त्तस् तस्थौ भूयो विषादितः // rm_10.50{50} //

ततः कश्चित् सुहृत् साधुः संबुद्धोपासकः सुधीः / तं गृहस्थम् उपागत्य तथैवं पर्य्यबोधयत् // rm_10.51{51} //

साधो किन् ते विषादेन तद् धीरं समुपाश्रय / यदि ते सन्ततौ वांछा तन् मे श्रुत्वा ततश् चर // rm_10.52{52} //

किम् एवं देवताः पूज्य याचसे पुत्रम् आदरात् / यत्र दैवाधिकारत्वं तत्र किं देवता वलं // rm_10.53{53} //

वंशार्थे यदि ते भक्तिर् अस्त्य् एवं देवतासु तत् / संबुद्धशरणं गत्वा सद्धर्मं समुपाश्रय // rm_10.54{54} //

ततो धर्मानुभावेन बुद्धस्यापि प्रसादतः / नूनं ते सत्सुतः शीघ्रम् उत्पत्स्यति न संशयः // rm_10.55{55} //

यदि नोत्पत्स्यते पुत्रस् तव देवविरोधतः / पुण्यम् उत्पत्स्यते नूनं तेन सद्गतिम् आप्नुयात् // rm_10.56{56} //

ये बुद्धशरणं यान्ति ते लभन्ति शुभाशयं / ये विशुद्धाशया लोके सद्धर्मं ते शृण्वन्ति हि // rm_10.57{57} //

ये सद्धर्मानुशृण्वन् तो बोधिचित्तं लभन्ति ते / प्रलब्धबोधिचित्ता ये ते चरन्ति गुणार्थिनः // rm_10.58{58} //

गुणकामाश् च ये लोके ते भजन्ति जिनात्मजान् / बोधिसत्वानुभावेन बोधिचर्यां समाप्नुयुः // rm_10.59{59} //

बोधिचर्यारता ये च न ते गछंति दुर्गतिं / सर्वक्लेशगणाञ् जित्वा सौख्यावतीम् अवाप्नुयुः // rm_10.60{60} //

एवं मत्वा जिनं स्मृत्वा सद्धर्मं समुपाश्रयेः / ततस् ते संभवेद् भद्रम् इहामुत्रापि सर्वतः // rm_10.61{61} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा गृहस्थो ऽसौ ऽनुमोदितः / तथेति प्रतिसंश्रुत्य संबुद्धं स्मर्तुम् ऐछत // rm_10.62{62} //

ततो गृहपतिर् नित्यं सदारः श्रद्धयान्वितः / संबुद्धं सुगतं स्मृत्वा वंशम् एवम् अयाचत // rm_10.63{63} //

नमस् ते भगवन् नाथ भवतां शरणं व्रजे / तन् मां करुणाय दृष्ट्या द्रष्टुम् अर्हसि सर्वथा // rm_10.64{64} //

भवान् एव हि जगन्नाथः सर्वसत्वहितार्थदः / त्वया मह्यं हितार्थाय सत्पुत्रं दातुम् अर्हसि // rm_10.65{65} //

इत्य् एवं स गृही साधुः पुत्राभिलषितः सदा / सभार्य्यः सुगतं स्मृत्वा तथा नित्यं समुत्सुकः // rm_10.66{66} //

तदैव समये कश्चिद् देवपुत्रो दिवश् च्युतः / स संबुद्धानुभावेन तद्भार्यागर्भम् आविशत् // rm_10.67{67} //

ततः स्वापन्नसत्वाभूत् सा भार्या गृहिणः सती / दोहदलक्षणोपेता कृशाङ्गी भाविनी क्रमात् // rm_10.68{68} //

प्रवृद्धगर्भा सा दृष्ट्वा स्वयं च गर्भम् आदरात् / दक्षपार्श्वगतं सत्वं मत्वा चैवं व्यचिंतयत् // rm_10.69{69} //

नूनं मे जायते गर्भे सत्वो बुद्धानुभावतः / यद् अयं दक्षिणे वर्त्ति तेन पुत्रो भवेत् खलु // rm_10.70{70} //

इति निश्चित्य सा नारी पुत्रोत्पत्याशया मुदा / स्वस्वामिनो पुरे स्थित्वा रहस्यैवं न्यवेदयत् // rm_10.71{71} //

दृष्ट्यार्य्यपुत्र वर्द्धस्व यद् अहं गर्भिणी भवे / नूनम् अयं भवेत् पुत्रो यत् स्थितो दक्षिणोदरे // rm_10.72{72} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा स गृहस्थः प्रमोदितः / दक्सिणं वाहुम् उन्नम्य नन्दन्न् एवम् उदानयत् // rm_10.73{73} //

चिराभिलषितं पुत्रमुखं पश्येयं सांप्रतं / जातः स्यान् नामजाता मे कुलवंशस्थितिर् भवेत् // rm_10.74{74} //

कृत्यानि च प्रकुर्वीत बिभृयाद् भरणं प्रति / नूनं बुद्धानुभावेन सत्पुत्रो ऽपि भविष्यति // rm_10.75{75} //

यद् अस्माकं कृतं पूर्वं कर्म दानादिकं शुभं / एतत् पुण्यानुभावेन भवेत् कुशलम् एतयोः // rm_10.76{76} //

ततस् तेन सदा भर्त्ता सह संमोदचारिणी / पथ्याहारोपचारैश् च वर्द्धितो सुखचारिणी // rm_10.77{77} //

ततः सा समये सूत पुत्रं दिव्यातिसुंदरं / दर्शनीयं सुसौम्याङ्गं प्रासादिकं मनोहरं // rm_10.78{78} //

सर्वाङ्गलक्षणोपेतं सदीनारकरद्वयं / सर्वसत्वमनापीशम् अभिरूपं सुभद्रिकं // rm_10.79{79} //

ततः सा जननी तस्य वालकस्य करद्वयं / दीनारांकितम् आलोक्य सहर्षं विस्मिताभवत् // rm_10.80{80} //

ततो ऽसौ जनकश् चापि जातं पुत्रमहाद्भुतं / सखीभिर् वेदितं श्रुत्वा विस्मितो द्रष्टुम् आययौ // rm_10.81{81} //

ततः प्रजापतिः सापि विस्मितो स्वामिनो ऽग्रतः / दर्शयित्वा सुतं पुत्रं शंकितैवं न्यवेदयत् // rm_10.82{82} //

स्वामिं पश्य महाश्चर्य्यम् अस्य हेमान्वितौ करौ / तच् छुभं वाप्य् अशुभं वा दर्शयित्वा विचारय // rm_10.83{83} //

इति भार्य्योदितं श्रुत्वा दृष्ट्वा तं वालकं चिरं / दीनारं भुजयोः पश्यं तस्थौ सविस्मयान्वितः // rm_10.84{84} //

ततस् तस्य गृहस्थो ऽसौ निमित्तं ज्ञातुम् आदरात् / नैमित्तिकं समाहूय दारकं तम् अदर्शयत् // rm_10.85{86} //

भवन्तो दृश्यताम् अस्य दारकस्य करद्वयं / तन् निमित्तं परिज्ञाय तत् फलं वक्तुम् अर्हथ // rm_10.86{86} //

इत्य् उक्ते तेन ते सर्वे दृष्ट्वा तं दारकं शुभं / दीनारे भुजयोश् चापि परिज्ञायैवम् अब्रवीत् // rm_10.87{87} //

साधो गृहपते ह्य् अस्य दारकस्य करद्वयं / सुवर्णलक्षणोपेतं तत् ते भद्रं भवेत् खलु // rm_10.88{88} //

तवायं दारको दाता महेशाख्यो भवेत् किल / स्वहस्तं संप्रसार्य्यैव हेमवृष्टिं करिष्यति // rm_10.89{89} //

अपनीय स्वयं हस्ताद् इदं दीनारम् अर्पयेत् / अपनीते पुनर् अन्यत् प्रादुर् भवेत् ततो ऽधिकं // rm_10.90{90} //

इत्य् एवं तैः समादिष्टं श्रुत्वा संहर्षितो गृही / ततो जातिमहं कृत्वा ज्ञातीन् एवम् अभाषत // rm_10.91{91} //

भवन्तो दारकस्यास्य शुभाक्षरसमन्वितं / नामधेयं यथायोग्यं क्रियतां संप्रसिद्धितं // rm_10.92{92} //

इति तेनार्थितं श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातयस् तथा / दृष्ट्वा तस्य निमित्तानि संमतेनैवम् अब्रुवन् // rm_10.93{93} //

यस्माद् धस्तद्वयो ऽप्य् अस्य हिरण्येनोपलक्षितं / तन् नाम्ना प्रसिद्धो ऽस्तु हिरण्यपाणिर् इत्य् अयं // rm_10.94{94} //

एवं ज्ञातिसमुदिष्टं श्रुत्वासौ स गृहाधिपः / तथेति तस्य पुत्रस्य चक्रे नामव्यवस्थितं // rm_10.95{95} //

ततो हिरण्यपाणिः स दारकः प्रतिपालने / अष्टासु यो ऽपि धात्रीषु तेन पित्रा समर्पितः // rm_10.96{96} //

ताभिः प्रपाल्यमानो ऽसौ पथ्यपुष्टोपचारणैः / वर्द्धितो ऽभूत् क्रमाद् आशु ह्रदस्थम् इव पंकजं // rm_10.97{97} //

तथा क्रमात् प्रवृद्धो ऽसौ हिरण्यपाणिर् आत्मवित् / श्राद्धो भद्राशयो धीमान् स्वपरार्थहितार्थिकः // rm_10.98{98} //

ततः स शिक्षितुं विद्याः सद्गुरुं समुपाश्रयत् / क्रमात् तेषां प्रसादाच् च विद्यापारं ययौ लघुः // rm_10.99{99} //

ततो ऽसौ दारको विद्वान् दाता श्रद्धासमन्वितः / स्वहस्तं संप्रसार्य्यैव ददौ दानं यथेप्सितं // rm_10.100{100} //

गुरुभ्यो ब्राह्मणेभ्यश् च याचकेभ्यः स दारकः / स्वहस्तं संप्रसार्य्यैव ददौ हेमं यथेप्सितं // rm_10.101{1} //

तथा तद् दानम् आकर्ण्य श्रवणब्राह्मणादयः / अर्थिनो धनलुब्धाश् च संप्रतीयुः समंततः // rm_10.102{2} //

तथा तं समुपेत्यैवं सर्वदिग्भ्यः समागताः / वालावृद्धादयो दीना ययाचिरे यथेप्सितं // rm_10.103{3} //

तदा हिरण्यपाणिः स दृष्ट्वैतान् अर्थिनो मुदा / सर्वोपकरणैश् चापि सर्वांस् तान् समतोषयत् // rm_10.104{4} //

ततस् ते याचकाः सर्वे तेनैव परितर्पिताः / यथेछया सुखं भुक्त्वा प्रचेरुर् धर्ममानसा // rm_10.105{5} //

तथा वीथिगतश् चैवं हस्तद्वयं प्रसार्य सः / हेमराशिं समुत्थाप्य सर्वेभ्यः प्रददौ मुदा // rm_10.106{6} //

तथा सर्वे ऽपि ते लोका धनाढ्याः सुखिनो ऽभवन् / नैको ऽभूत् कृपनो दुःखी नो ऽपि कश्चिद् दरिद्रितः // rm_10.107{7} //

सर्वे ऽपि धनिनः प्राढ्या दातारो भोगिनो ऽभवन् / सत्यधर्मानुरक्ताश् च सद्धर्मश्रवणार्थिनः // rm_10.108{8} //

तदा तस्यैव तत् कीर्त्तिः सर्वत्र भुवनेष्व् अपि / लोकैर् उद्गीर्यमानो ऽसौ प्रससार समंततः // rm_10.109{9} //

तद् दृष्ट्वा ब्राह्मणो लोभी मात्सर्य्यप्रहताशयः / तद् यशः प्रतिलब्धं स मनसैवं व्यचिन्तयत् // rm_10.110{10} //

यद् अस्य भुजयोर् हेम चिन्तामणिसमं खलु / तेनायं भवते श्रीमान् प्रार्थितार्थाधिकप्रदः // rm_10.111{11} //

यच् चायं दारकः श्राद्धः प्रार्थनासंप्रदायकः / तद् अहं प्रार्थनां कृत्वा प्रतिगृह्णीय तत् मणिं // rm_10.112{12} //

इत्य् असौ मनसा ध्यत्वा लोभाकृष्टो त्वरान्वितः / तं हिरण्यभुजं प्रेत्य तद् दीनारं समयाचत // rm_10.113{13} //

जयो ऽस्तु ते सदा साधो दीर्घायुश् च सुमंगलं / तथैव त्वं सदा भूया अर्थिनां कल्पपादपः // rm_10.114{14} //

त्वत्कीर्त्त्या समाहूतः प्रागतो ऽस्मि यद् आशया / तदर्थं पूरयित्वा मे चित्तं हर्षय सर्वतः // rm_10.115{15} //

इत्य् एवं प्रार्थिते तेन विप्रेणाभिप्रगल्भिना / दृष्ट्वा हिरण्यपाणिः स तं विप्रं प्रत्यभाषत // rm_10.116{16} //

साधु विप्र प्रसीद त्वं यदर्थं समुपागतः / तदर्थं संप्रदत्वाद्य हर्षयिष्यामि ते मनः // rm_10.117{17} //

तच् छंका मा कृथा ह्य् अत्र यद् यत् ते हृदि रोचते / तत् तन् नूनं प्रदास्ये ते तद् वदस्व यद् ईहितं // rm_10.118{18} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा विप्रो ऽसौ संप्रहर्षितः / स्वस्तीत्य् आशीर्वचो दत्वा तद् दीनारम् अयाचत // rm_10.119{19} //

साधो हिरण्यपाणे यत् तव हस्तसमुद्भवं / तद् दीनारं प्रदत्वा मे चित्तं संहर्षयार्थदः // rm_10.120{20} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा तत् पितासौ सुविस्मितः / सवन्धुज्ञातिमित्रस् तं पुत्रम् एवम् अभाषत // rm_10.121{21} //

शृणु पुत्र मया प्रोक्तं तवैव हितकारणं / यदि ते स्वामिनी प्रीतिस् तत् कर्त्तव्यं हि सर्वथा // rm_10.122{22} //

त्वं हि पुत्र मया लब्धः संबुद्धस्यानुभावतः / तत् संबुद्धशासने कार्य्यम् एव दातु समर्हसि // rm_10.123{23} //

यच् चेदन् भुजयोर् जातं दीनारं मणिसंनिभं / तद् अपि सुगतस्यैव प्रभावान् मन्यतां खलु // rm_10.124{24} //

यच् चेदं ते करोद्भूतं जीवितं सहजेन्द्रियं / तत् स्वकरात् समुद्धृत्य कथं दद्या द्विजातये // rm_10.125{25} //

यदीदं दास्यते हस्तात् समुद्धृत्य वलाद् अपि / तदा ते जीवितं वापि सहानेन व्रजं खलु // rm_10.126{26} //

तस्माद् एवं परिज्ञाय यदि ते जीवित प्रियं / तद् एवं सहजं हेम मा प्रदाहि द्विजातये // rm_10.127{27} //

तद् अन्यद् दीयतां तस्मै यद् यद् वस्तु समीछितं / इदं तु सर्वथान्यस्मै दातव्यं नैव यत्नतः // rm_10.128{28} //

येनैव त्वं महेशाख्यो सर्वार्थिप्रार्थितार्थदः / तेन यदा परिभ्रष्टस् तदा किं तेन मन्यसे // rm_10.129{29} //

येनापि च त्वया सर्वे याचकाः संप्रतर्पिताः / तच् चिन्तामणिसामान्यं कथं दातुं समिछसि // rm_10.130{30} //

यत् त्वया सुकृतं कर्म प्रकृत्वा पुण्यम् आचितं / नूनं तस्य विपाकत्वं भुंजयोस् ते प्रतिष्ठितं // rm_10.131{31} //

तस्माद् इदं महारत्नं कस्मिञ्चिन् मा प्रदीयतां / दत्वा त्व् इदं महारत्नं किम् अन्यल् लब्धम् इछसि // rm_10.132{32} //

यदि त्व् इदं महारत्नं दातुम् एवं प्रतिष्ठितं / संप्रदेहि जिनेन्द्राय तत् पुण्यम् अक्षयं वहुं // rm_10.133{33} //

पुण्येन लभ्यते जन्म शुद्धवम्षे महत्कुले / पुण्येन दीयते कीर्त्तिं निर्वृतिं च समाप्नुयात् // rm_10.134{34} //

यदि पुण्ये ऽस्ति ते वांछा तद् बुद्धशरणं गतः / देहि बुद्धानुशासिन्या तद् दानं हि महत्फलं // rm_10.135{35} //

ततो नित्यं सुखं भुक्त्वा कृत्वा संबोधिसाधनं / क्रमाद् बोधिचरिं प्राप्ते निर्वृतिं वा समाप्नुयाः // rm_10.136{36} //

इति पित्रा समादिष्टं श्रुत्वासौ हेमभृत् सुधीः / तथेति निश्चयं कृत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_10.137{37} //

सत्यं तात त्वयादिष्टं तत् सर्वं हितम् एव मे / तस्मात् तथा चरिष्यामि त्वदाज्ञां शिरसा वहन् // rm_10.138{38} //

किं तु सत्यं मया प्रोक्ताम् इदं दातुं द्विजातये / तत् कथम् अन्यथा कृत्वा पुण्यम् एव समाप्नुयात् // rm_10.139{39} //

तत् सत्यं पूरणे तात प्रदद्यामि ममात्मनः / अथ न दास्यते ह्य् अत्र कियत् कालं हि जीवितं // rm_10.140{40} //

यद् इदं भुजयोर् हेमं ममात्मसहसंभवं / तथैवं सहजीवेन विनक्ष्यति न संशयः // rm_10.141{41} //

यथेदं तु महारत्नं मम देवसमुद्भवं / तथैवं संप्रदत्वास्मै पुनः प्राप्स्यामि ते ऽधिकं // rm_10.142{42} //

यथा बुद्धानुभायेन संजातं करयोर् इदं / तथा सत्यानुभावेन पुनर् अन्यज् जनिष्यते // rm_10.143{43} //

धर्मेण तुष्यते बुद्धो मूलं धर्मस्य सत्यवाक् / तत् सत्यपारणार्थेन दास्याम्य् अहम् इदं मणिं // rm_10.144{44} //

सत्यं विना न फुल्लन्ते पुण्यानि प्रकृतान्य् अपि / म्लानिभूतानि नश्यन्ते शस्यानीवामृतं विना // rm_10.145{45} //

सत्येन वर्द्धते धर्मं धर्मेण पाल्यते नरः / धर्मिष्ठः सद्गतिं याति तस्मात् सत्यं महद्वली // rm_10.146{46} //

तस्मात् सत्यवलेनात्र यशोधर्मार्थलब्धये / सर्वथास्मै प्रदास्यामि मा कृथास् तं निवारणं // rm_10.147{47} //

इति पुत्रवचः श्रुत्वा पिता स विस्मयान्वितः / तथेत्य् अभ्यनुमोदित्वा तस्थौ तूष्णी विलोकयन् // rm_10.148{48} //

ततो हिरण्यपाणिः स मत्वा पित्राधिवासितं / तद् दीनारं सहसोत्कृत्य विप्राय प्रददौ मुदा // rm_10.149{49} //

तत् प्रदत्तम् असौ विप्रः प्रतिगृह्य प्रमोदितः / दत्वाशीर्वचनं तस्मै स्वगृहं सहसा ययौ // rm_10.150{50} //

ततश् चानन्तरं तस्य भुजे ऽन्यत् तद्गुणाधिकं / दीनारं दिव्यरत्नाभैः प्रादुरासीन् महाद्भुतं // rm_10.151{51} //

तद् दत्तानंतरोद्भूतं दीनारं तद्गुणाधिकं / दृष्ट्वा श्रुत्वा च सर्वे ते लोका आशु सुविस्मिताः // rm_10.152{52} //

ततो हिरण्यपाणिः स एवं लोकान् प्रहर्षयन् / संबुद्धशासने दातुं जेतवनम् उपाचरत् // rm_10.153{53} //

तत्र भिक्षून् यतीन् दृष्ट्वा सद्धर्मचरणोत्सुकः / संबुद्धं सुगतं द्रष्टुं विहारं समुपाविशत् // rm_10.154{54} //

तत्रासौ भगवन्तं तम् अद्राक्षीत् समितिस्थितं / द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनैः परिमंडितं // rm_10.155{55} //

व्यामप्रभासम् उज्वालं सहस्रेणाधिकप्रभं / शान्तेंद्रियं सुभद्रांगं सौम्यरूपं मनोहरं // rm_10.156{56} //

दृष्ट्वासौ सुप्रसन्नात्मा सहसा समुपागतः / नत्वा पादौ मुनेस् तस्य पुरस्तात् समुपाश्रयन् // rm_10.157{57} //

तत्रासौ भगवान् तस्य दृष्ट्वाशयविशुद्धतां / आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_10.158{58} //

तं धर्मं सुगतादिष्टं श्रुत्वासौ संप्रमोदितः / आनंदं समुपाश्रित्य प्रणम्यैवं व्यजिज्ञपत् // rm_10.159{59} //

भदन्त दातुम् इछामि संघेभ्यो भोजनं खलु / तद् आज्ञां देहि मे शास्त यदि ते ऽस्ति कृपा मयि // rm_10.160{60} //

इति विज्ञापिते तेन हिरण्यपाणिना मुदा / स आनंदः समालोक्य दारकं तं समादिशत् // rm_10.161{61} //

साधु वत्स महाभाग्याद् भद्रम् आलोचितं त्वया / यद्य् अत्र दास्यते भोज्यं कार्षापणं प्रदीयतां // rm_10.162{62} //

एवंकृते तु ते वत्स मंगलं सर्वदा भवेत् / अतश् च दुर्गतिं हित्वा सद्गतिं समवाप्नुयाः // rm_10.163{63} //

इत्य् आनंदसमादिष्टे दारको ऽसौ प्रमोदितः / स्वयं हस्तौ प्रसार्य्यैव हेमराशिं व्यधात् पुनः // rm_10.164{64} //

तां दृष्ट्वा भिक्षवः सर्वे विस्मिताः संप्रहर्षिताः / तद्द्रव्यैः साधयामास भोज्यानि सुरसानि च // rm_10.165{65} //

ततः स दारको भोज्यैस् तैः प्रणीतसुसाधितैः / संबुद्धप्रमुखं सर्वसांघिकं समतोषयत् // rm_10.166{66} //

ततो ऽसौ भोजनान्ते च संबुद्धप्रमुखं क्रमात् / सर्वसंघं प्रणम्यैवं पुनस् तस्थौ कृतांजलिः // rm_10.167{67} //

ततः श्रीभगवान् दृष्ट्वा तस्याशयविशुद्धतां / आर्य्यसत्यं समायुक्तं दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_10.168{68} //

तच् छ्रुत्वा हेमपाणिः स सत्कायदृष्टिपर्वतं / प्रभित्वा ज्ञानवज्रेण विंशतिशिखरोद्गतं // rm_10.169{69} //

श्रोतापत्तिफलं प्राप्तो दृष्टसत्यो ऽभवत् ततः / संबुद्धसगणं नत्वा स्वगेहं हर्षितो ययौ // rm_10.170{70} //

तत्र सर्वं स तद्वृत्तं पित्रोर् आख्याय हर्षितः / प्रव्रज्याचरणानुज्ञां पितरौ प्रत्ययाचत // rm_10.171{71} //

चित्तं मे रोचते तात प्रव्रज्याव्रतसाधने / तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे हितं मयि यदीच्छथ // rm_10.172{72} //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा स्वात्मजं स पितावदत् / मा कृथा सहसा पुत्र प्रव्रज्याचरणे मनः // rm_10.173{73} //

प्रव्रज्याचरणे भैक्ष्यं दुःखिनाम् एव तद्व्रतं / त्वं वृद्धिमान् महादाता तत् प्रव्रज्यां कुतश् चरेः // rm_10.174{74} //

किं वाप्यते विवाहस् त्वं दहरश् च कुमारिकः / प्रव्रज्या दुष्करं स्थानं तत् कथं प्रचरेत् सुतः // rm_10.175{75} //

तत् तावत् त्वं युवा पुत्र विवाहित्वा कुलस्त्रियं / भुक्त्वा सौख्यं यथाकामं गृहे धर्मं समाचर // rm_10.176{76} //

ततो वंशं समुत्पाद्य कुलस्थितिप्रसिद्धये / कुलधर्मं प्रतिस्थाप्य ततः प्रव्रज वार्द्धिकः // rm_10.177{77} //

यदा वृद्धो दरिद्रश् च प्रव्रज्यां हि तदा चरेत् / यावद् युवा समृद्धश् च तावत् त्वं प्रव्रज कथं // rm_10.178{78} //

संपत्तिः क्षणयौवन्यम् एतन् मारवलध्रुवं / तदेतदा कथं पुत्र प्रव्रज्याव्रतम् आचरेः // rm_10.179{79} //

इत्य् एतद् दुष्करं मत्वा प्रव्रज्याचरणे मनः / सर्वथा त्वं विनिर्वार्य कुलधर्मं समाचर // rm_10.180{80} //

ततस् ते मंगलं नित्यं इमु पुत्र भवेद् ध्रुवं / यशोधर्मसुखान्वेत्य सद्गतिं चाप्य् अवाप्नुयाः // rm_10.181{81} //

इति पित्रोदितं श्रुत्वा दारको ऽसौ विशंकितः / बोधयन् पितरं धर्मे पुनर् एवम् अभाषत // rm_10.182{82} //

सत्यम् एव तथा तात यद् एतद् भाष्यते त्वया / तथापि श्रूयतां तात यद् अभिप्रायकं मम // rm_10.183{83} //

अनित्यं खलु संसारं जीवितं चापि भंगुरं / क्षणध्वंसि शरीरं च क्षणसंपद् घनोपमं // rm_10.184{84} //

एवं पश्यन् अहं तात संसारभोगनिस्पृहः / प्रव्रज्याव्रतम् आश्रित्य प्राप्तुम् इछामि निर्वृतिं // rm_10.185{85} //

अपि च दुल्लभं जन्म मानुषं भवचारिणां / सर्वेषाम् अपि जन्तूनां मरणं सर्वथा ध्रुवं // rm_10.186{86} //

मानुष्ये लभ्यमाने तु कुतो धर्मानुभावना / विना धर्मानुभावेन कथं सद्गतिम् आप्नुयात् // rm_10.187{87} //

संबुद्धो ऽपि ससंघो ऽयं स्थास्यति न सदेह च / अन्यत्रापि व्रजेन् नूनं निर्वृतिं वा गमिष्यति // rm_10.188{88} //

संबुद्धे निर्वृतिं याते सद्धर्मो ऽपि विनक्ष्यते / सद्धर्मान्तर्गते लोके म्लेछधर्मवली भवेत् // rm_10.189{89} //

म्लेछधर्मवलीक्रान्ते सर्वत्र भूमिमंडले / सर्वलोकाश् च कामांधा भवेयुः क्लेशमानिनः // rm_10.190{90} //

तद धर्मानुसंवृत्तौ मतिः कस्यापि नो चरेत् / प्रव्रज्यासंवरं धर्तुं कः समर्थो भविष्यति // rm_10.191{91} //

नैव संयुज्यते चित्तं प्रव्रज्यासंवरं विना / अविशोधितचित्तात्मा न यायात् परमां गतिं // rm_10.192{92} //

तच् चित्तये विशुद्ध्यर्थं निर्वाणपदलब्धये / प्रव्रज्यासंवरं धर्त्तुं इछामि तात सांप्रतं // rm_10.193{93} //

तद् यदि मे हितं द्रष्टुम् इछसि तात सर्वदा / तद् अनुज्ञां समादातुम् अर्हसि मात्र चारये // rm_10.194{94} //

इति पुरोदितं श्रुत्वा पिता स परिबोधितः / तथेत्य् अनुमतं कृत्वाभवत् तूष्णीव्यवस्थितः // rm_10.195{95} //

तदा तज्जननी चासौ दृष्ट्वा तं सुतम् आत्मजं / स्नेहाद् अश्रु विमोचन्ती निवारयितुम् अब्रवीत् // rm_10.196{96} //

हा पुत्र कथम् एकान्ते मां विहाय क्व यास्यसे / मा पुत्र सहसा गछ किंचित् कालं विनोदय // rm_10.197{97} //

यावज् जीवाम्य् अहं तात तावन् मा गाः कुहापि च / मृतायां मयि भो पुत्र तदा व्रजस्व वांछिते // rm_10.198{98} //

अचिरेणैव मां मृत्युर् ग्रहीष्यति न संशयः / तावद् एव गृहे स्थित्वा दानं कुर्वन् सुखं वस // rm_10.199{99} //

इति मात्रोदितं श्रुत्वा पुत्रो ऽसौ परिमोदितः / नत्वा तां जननीम् एवं बोधयितुम् अभाषत // rm_10.200{100} //

यत् त्वयाम्वे रुदन्त्य् एवं मृत्युनाम प्रकीर्तितं / तेन मे चोदितं चित्तं प्रव्रज्याव्रतसाधने // rm_10.201{1} //

ध्रुवं जन्मवतां मृत्युर् मृतानां जन्म च ध्रुवं / परिवर्त्तिनि संसारे मृतः को हि न जायते // rm_10.202{2} //

धर्मिष्ठो वीर्यावांश् चापि मरणं याति सर्वतः / पापिष्ठो निघ्नितश् चापि मरणं याति सर्वतः // rm_10.203{3} //

धर्मिष्ठः सत्सुखं भुक्त्वा मृतो यात्य् एव सद्गतिं / पापिष्ठो दुःखतां भुक्त्वा मृतो गछति दुर्गतिं // rm_10.204{4} //

यदा संत्यजते जन्तुः संसारप्राणवायुना / तदा संत्यज्यते सर्वैर् वंधुमित्रजनैर् अपि // rm_10.205{5} //

तदा न विद्यते को ऽपि हितकारी सहानुगः / धर्म एकः सहायः स्यात् सर्वत्रापि हितार्थकृत् // rm_10.206{6} //

तस्मात् मातः प्रयत्नेन कर्त्तव्यं धर्मम् आदरात् / धर्मेण रक्ष्यते सर्व इहामुत्र सहापि हि // rm_10.207{7} //

धर्मेणैवाभिपाल्यन्ते वालवृद्धातुरादयः / धर्मेण सुधृताः सत्वा निमग्ना दुःखसागरे // rm_10.208{8} //

धर्मेण जीयते दुष्टो धर्मेण जीयते कलिः / धर्मेण जीयते रागो मृत्युर् धर्मेण जीयते // rm_10.209{9} //

धर्मेण सुकुले जन्म लक्ष्मी धर्मेण स्थीयते / विद्यायशो ऽर्थमोक्साश् च प्राप्यन्ते धर्मतः खलु // rm_10.210{10} //

धर्मं तु सौगतं कार्यं सर्वलोकहितंकरं / सुगतस्यापि धर्मेषु प्रव्रज्याधर्मम् उत्तमं // rm_10.211{11} //

यम् आश्रित्य महासत्वा जित्वा क्लेशगणान् लघुः / साक्षाद् अर्हत्पदं प्राप्य व्रजन्ति निर्वृतिं परां // rm_10.212{12} //

इति मत्वा हि ते सर्वे भिक्षवो भवनिस्पृहाः / प्रव्रज्याव्रतम् आश्रित्य भवन्ति ब्रह्मचारिणः // rm_10.213{13} //

तथात्राहं समिछामि प्रव्रज्याव्रतम् उत्तमं / तद् अनुज्ञां प्रदत्वा मे नात्र कार्यो विषादितः // rm_10.214{14} //

यदि न दीयते ऽनुज्ञा तद् अपि नो वियोगतः / अकस्मान् मृत्युना घ्राय ग्रसिष्यति पुरो हि नः // rm_10.215{15} //

तदा किं ते करिष्यामि ममापि किं करिष्यसि / कृत्वानुशोचनां चैव यास्यामो मरणं ध्रुवं // rm_10.216{16} //