रत्नमालावदान

दिव्यातिरिक्ताभैः शोभितः स्यान् समृद्धिमान् / अनागतांश् च संबुद्धान् आरागयेयम् आदरात् // rm_35.207{7} //

तदा तच्छासने गत्वा त्रिरत्नशरणं गतः / प्रव्रज्यार्हत्पदं प्राप्य व्रजेयाहं सुनिर्वृतिं // rm_35.208{8} //

इत्य् एवं प्रणिधिं कृत्वा प्रणत्वा तं जिनालयं / सततः काष्ठम् आदाय स्वगृहं समुदाचरत् // rm_35.209{9} //

ततः स सुमतिः श्रीमान् अभूत् तत्पुण्यवान् कृतिः / सुखानि सुचिरं भुक्त्वा काले मृतो दिवं ययौ // rm_35.210{10} //

स्वर्गे स दिव्यभोग्यानि भुक्त्वा रेमे सुरैः सह / पंचजन्मशतान्य् एवं सुखं भुक्त्वा भ्रमेद् भवे // rm_35.211{11} //

अत्रापि यदेयं श्रीमाञ् छासने मे समागतः / प्रव्रज्यासंवरं धृत्वा चरन्न् अर्हन् भवत्य् अपि // rm_35.212{12} //

तत् सर्वं हि विजानीत तत्स्तूपसंमृष्टपुण्यतः / यथा च चिंतितं तत्र तथास्य सिद्ध्यते ऽधुना // rm_35.213{13} //

दरिद्रकाष्ठहारो यो भवेत् सो ऽयं हि शोभितः / अन्य इति न मन्यन्तव्यं युष्माभिर् नात्र संशयः // rm_35.214{14} //

एवं सर्वत्र संसारे सर्वेषाम् अपि प्राणिनां / यथैव यत् कृतं कर्म तथैव तत् फलं ध्रुवं // rm_35.215{15} //

अभुक्तं क्षीयते नैव कर्म क्वापि कदा चन / अन्यथापि भवेन् नैव कर्मफलं कथं चन // rm_35.216{16} //

एवं मत्वात्र संसारे सर्वदा सुखवांछिभिः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चरितव्यं शुभे सदा // rm_35.217{17} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा ते सर्वसांघिकाः / सर्वे लोकाश् च संबोधिप्राप्तुं धर्मार्थिनो ऽभवन् // rm_35.218{18} //

इति मे गुरुणाख्यातं श्रुतं मया तथोच्यते / त्वम् अप्य् एवं महाराज सद्धर्मनिरतो भव // rm_35.219{19} //

प्रजाश् चापि महारज बोधयित्वा प्रयत्नतः / बोधिमार्गे ऽभिसंस्थाप्य पातुम् अर्हति सर्वदा // rm_35.220{20} //

एवं कृते महाराज सर्वत्र वः शुभं भवेत् / क्रमात् संबोधिम् आसाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_35.221{21} //

इति तेनार्हताख्यातं श्रुत्वाशोकः स भूमिपः / तथा हीति प्रतिज्ञप्य प्राभ्यनन्दत् स पार्षदः // rm_35.222{22} //

ये श्रद्धाः सुप्रसन्ना इदम् अपि मनुजाः शोभितस्यावदानं / शृण्वन्ति श्रावयंति प्रमुदितमनसा ये च संबोधिकामाः / ते सर्वे बोधिसत्वाः सकलगुणभृतो बोधिचर्यां चरन्तो / भुक्त्वा सौख्यं प्रकामं दशबलनिलये संप्रयान्ति प्रमुक्त्वा // rm_35.223{23} //

++ इति रत्नावदानतत्वे शोभितावदानं समाप्तम् ++

xxxvi muktāvadāna अथाशोको महीपालः सांजलिः समुपाश्रितः / उपगुप्तं यतिं नत्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_36.1{1} //

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं / तद्यथा गुरुणाख्यातं तथादेष्टुं च मे ऽर्हति // rm_36.2{2} //

इति संप्रार्थितं राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् सुधीर् यतिः / तम् अशोकं महाराजं समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_36.3{3} //

शृणु साधु महाराज यथा मे गुरुभाषितं / तथात्राहं प्रवक्ष्यामि तव चित्तविशुद्धये // rm_36.4{4} //

तद्यथाभून् महापूर्य्यां श्रावस्त्यां श्रीदसंनिभः / श्रेष्ठी महाधनः साधुः पुष्याभिधो महाजनः // rm_36.5{5} //

तस्य भार्या सुभद्रांगी रामाख्या श्रीसमानिका / कुलधर्मसमाचरा स्वामिचर्यानुचारिणी // rm_36.6{6} //

यया पत्न्या सुभाविन्या सार्द्धं पुष्यः स सन्मतिः / यथाकामः सुखं भुक्त्वा रेमे समुपचारयन् // rm_36.7{7} //

ततः सा समये कांता गर्भिणी वर्द्धितोदरा / स्वल्पाहाररता पाण्डुवर्णा कृशाभवत् क्रमात् // rm_36.8{8} //

ततः सा समये ऽसूत दारिकां दिव्यसुंदरीं / शिरोनिवद्धमुक्ता स्रक्कोहिताम् अभिरोचिनीं // rm_36.9{9} //

तां संजातां शिरोवद्धमुक्तामालां प्रशोभितां / दारिकां सा प्रसू दृष्ट्वा सचित्रानंदितो ऽभवत् // rm_36.10{10} //

तच् छ्रुत्वा स पिता पुष्यो विस्मयोद्धतमानसः / उपेत्य तां सुतां दृष्ट्वा तस्थौ पश्यन् सविस्मयः // rm_36.11{11} //

ततस् ते ज्ञातयः सर्वे वंधुमित्रसुहृज्जनाः / तां संजातां निशम्याशु द्रष्टुम् आजग्मुर् आदरात् // rm_36.12{12} //

तत्र तां दारिकां कांतां शिरोमुक्तास्रगन्वितां / दर्शनीयां सुभद्रांगीं प्राद्राक्षुस् ते चिरं मुदा // rm_36.13{13} //

अहोस्विद् देवकन्येयं नूनं मान्या न मानवी / यद् इयं जातमात्रापि भाभिः शोभते पुरं // rm_36.14{14} //

इति संभाष्य ते सर्वे ज्ञातिवंधू सुहृज्जनाः / सुचिरं तां समालोक्य विस्मिता निर्ययुस् ततः // rm_36.15{15} //

ततः स जनकस् तस्याः कृत्वा जतिमहं मुदा / सर्वाञ् ज्ञातीन् समामंत्र्य पुर एवम् अभाषत // rm_36.16{16} //

भवन्तो ऽस्याः सुताया मे दृष्ट्वा संपन्निमित्तमां / यथा लोके प्रसिद्धं स्यात् तथा नामाभिधीयतां // rm_36.17{17} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते ज्ञातिवांधवाः / तन् निमित्तं समालोक्य तं पुष्यम् एवम् अब्रुवन् // rm_36.18{18} //

साधो यत् संप्रजातेयं मुक्तामालाशिरोरुहा / तद् अस्या नाम मुक्तेति प्रसिद्धं भवतु ध्रुवं // rm_36.19{19} //

एवं तैः ज्ञातिभिः सर्वैः समाख्यातं निशम्य सः / पुष्यस् तस्याः सुतायास् तन् नामप्रसिद्धम् अचारयत् // rm_36.20{20} //

ततः सा दारिका मुक्ता धात्रीभिः प्रतिपालिता / अष्टाभिर् अभिपुष्यांगा प्रवृद्धाभूद् ह्रदाब्जवत् // rm_36.21{21} //

ततः सा दारिका कान्ता प्रवृद्धाभूत् कुमारिका / गुरुणां समुपाश्रित्य क्रमाद् विद्या अशिक्षते // rm_36.22{21*} //

तत्र सा सुमतीर् मुक्ता लिपिपारं गता क्रमात् / सर्वशास्त्रकलाविद्यापारं ययौ विचक्षणा // rm_36.23{22} //

ततः सा दानसंरक्ता सर्वार्थिभ्यो यथेप्सितं / सद्धर्मप्रणिधानेन ददौ नित्यं प्रसादिता // rm_36.24{23} //

सर्वे ऽपि याचकास् तस्या गृहं दृष्ट्वा समागताः / तद् दत्तं द्रव्यम् आदाय प्रययुः संप्रमोदिताः // rm_36.25{24} //

तदैको ब्राह्मणस् तस्या मुक्तामालां शिरोरुहां / दृष्ट्वा लोभाकुलात्मा स गृहं गत्वा समाश्रयत् // rm_36.26{25} //

तत्र स ब्राह्मणो दृष्ट्वा तां कन्यां संप्रदायनीं / उपेत्याशीर्वचोद्दत्वा प्रार्थयद् एवम् आदरात् // rm_36.27{26} //

जयो ऽस्तु ते सदा भद्रे चिरं जिव्याः सुखान्विता / यथा ते वांछते चित्तं तथा सर्वं प्रसिद्ध्यतु // rm_36.28{27} //

भद्रे ऽहं ते गुणाच् छ्रुत्वा दूरतो यद् इहाव्रजे / तद् अर्थं शृणु ते वक्ष्ये तच् छ्रुत्वा मे प्रसीदतु // rm_36.29{28} //

यद् इयं ते शिरोबद्धा मुक्तामाला प्रशोभिता / तद् इमां मे प्रदत्वात्र मनो मम विनोदय // rm_36.30{29} //

इति संप्रार्थिते तेन सा मुक्ता संप्रदानिका / तां प्रदातुं समिछन्ती तं विप्रम् एवम् अब्रवीत् // rm_36.31{30} //

साधु विप्र क्षणं तिष्ठ मा व्रजस्वान्यतः क्वचित् / पित्रोर् आज्ञां समायाच्य दास्यामि ते इमाम् अपि // rm_36.32{31} //

इत्य् उक्त्वा स समाश्वास्य ब्राह्मणं तं प्रलोभितं / सहसा पुरतो गत्वा पित्रोर् एवम् अभाषत // rm_36.33{32} //

पितर् अम्ब गृहे ऽस्माकं ब्राह्मणो ऽर्थी समागतः / स ममेमां शिरोरूढां मुक्तामालां प्रयाचते // rm_36.34{33} //

तद् इमां दातुम् इछामि तस्मै विप्राय साधवे / तद् अनुज्ञां प्रदत्तं मे यद्य् अस्ति वां दयाम् अपि // rm_36.35{34} //

इति पुत्र्योदितं श्रुत्वा स पिता विस्मयाहतः / तां पुत्रीं सुचिरं दृष्ट्वा परिभाष्यैवम् अब्रवीत् // rm_36.36{35} //

भो वत्स किं समीक्ष्यैवं स्वमस्तक समुद्भवां / नेत्रवत् कथम् उत्कृत्य प्रदद्याद् अर्थिने सुते // rm_36.37{36} //

यदि दातुं समिछा ते ब्राह्मणायार्थिने सुते / तद् अन्यत्प्रार्थितं द्रव्यं प्रददस्व यथेप्सितं // rm_36.38{37} //

इति पित्रोदितं श्रुत्वा सा मुक्ता दुहिता सुधीः / जनकं तं समालोक्य प्रणत्वा चैवम् अब्रवीत् // rm_36.39{38} //

शृणु तात यद् अर्थे ऽहं स्वशिरःसंभवाम् अपि / मुक्तामालं समुद्धृत्य दित्सामि तत् प्रवक्ष्यते // rm_36.40{39} //

अनित्यं खलु संसारे मानुष्ये जन्म दुर्लभं / क्षणध्वंसि शरीरं च जीवितं च तृणाम्बुवत् // rm_36.41{40} //

तत्रापि बहवो रोगाः संपदो ऽप्य् अतिचंचलः / दुर्लभा क्षणसंपच् च धर्ममतिश् च दुर्लभा // rm_36.42{41} //

किं नित्यम् अत्र संसारे को हि नित्यस्थितो भवे / इत्य् अनित्याम् इमां मुक्तामालां दित्साम्य् अहं पित // rm_36.43{42} //

को ऽन्यत्र मानुषा देहाद् दानं कर्तुं प्रशक्नुयात् / इत्य् आप्य् अहं समीक्ष्यात्र दातुम् इछे कजाम् अपि // rm_36.44{43} //

कस्यात्र विग्रहे मृत्योर् विश्वासं विद्यते खलु / इति मत्वापि तातेमां दित्सामि मुक्तकास्रजं // rm_36.45{44} //

कस्यात्र जीवितं काये स्वेछया समवस्थितं / एवं विज्ञाय तातेमं मालां दित्सामि पुष्पवत् // rm_36.46{45} //

को नात्र पीड्यते रोगैः सक्लेशैर् देवसंभवैः / इत्य् एवं समीक्ष्यैमां दातुम् इछामि मुक्तिकां // rm_36.47{46} //

कस्य संपत् स्थिरा गेहे अस्ताश् चपि स्थितिर् न हि / एवं विज्ञाय ततेमं दित्सामि कुसुमाकृतिं // rm_36.48{47} //

कस्य चात्र शुभे दृष्टिर् जायात् तिष्ठेच् च सर्वदा / एवं वापि परिज्ञाय दित्सामीमां कजाम् अपि // rm_36.49{48} //

सदा न जायते नैवं धर्मे मतिः कथं चन / इति दृष्ट्वापि मे चित्तम् इमां दित्सति पुष्पवत् // rm_36.50{49} //

इमां मे दैवसंजातां शिरःस्थां केशसादृशीं / दातुम् इछाम्य् अहं तात सद्धर्मरत्नलब्धये // rm_36.51{50} //

कियत् कालं च जीवेयं सर्वेषां मरणं ध्रुवं / यावद् जीवितमुक्तायाम् इयं मुक्तापि नक्ष्यति // rm_36.52{51} //

यद् इयं मे शिरोजापि प्राणेन सह नक्ष्यति / तद् दत्ता वाप्य् अदत्तापि सर्वथापि विनक्ष्यति // rm_36.53{52} //

एतद् देवं समीक्ष्ये मां मुक्तां पुष्पस्रजं यथा / कजाम् अपि समुद्धृत्य दातुम् इछाम्य् अहं पित // rm_36.54{53} //

तद् अत्र मा कृथा विघ्नं मम सद्धर्मसाधने / तद् अनुज्ञां प्रदत्वा मे प्रार्थितं सफलं कुरु // rm_36.55{54} //

यदि न दीयते ऽनुज्ञां दानविघ्नफलं लाभेः / ततो ते दुष्कृतिर् जायात् ततो हि दुर्गतिं व्रजेः // rm_36.56{55} //

यद्य् अनुज्ञां प्रदानेन सत्यं पूरयसे मम / ततस् ते सुकृतिर् जायात् तेन यायाद् धि सद्गतिं // rm_36.57{56} //

सद्गतौ सर्वदा सौख्यं भुक्त्वा चरेः शुभेष्व् अपि / ततः क्रमेण संबोधिं प्राप्य बुद्धत्वम् आप्नुयाः // rm_36.58{57} //

एवं वीज्ञाय तातात्र वारयितुं न मे ऽर्हति / तद् अनुज्ञप्य मे सत्यं संपूरयितुम् अर्हति // rm_36.59{58} //

इति पुत्र्या तयाख्यातं श्रुत्वा पिता स बोधितः / तां मुक्तां सुमातिः पुत्रीं समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_36.60{59} //

यत् त्वयैवं समाख्यातं तत् सर्वं सत्यम् एव हि / यदि श्रद्धास्ति ते दातुं प्रदेहि किं निवारये // rm_36.61{60} //

इति पित्राभ्यनुज्ञाते सा मुक्ता परिमोदिता / तां शिरःसद्भवां मुक्तां मालाम् उत्कर्तुम् ऐछत // rm_36.62{61} //

तदा सा जननी दृष्ट्वा तां मुक्तां स्वात्मजां प्रियां / शिरोजाम् अपि तां मुक्तां मालाम् उत्कर्तु वांछिनीं // rm_36.63{62} //

सहसा गाढम् आलिंग्य वारयितुं समुद्यता / गलदश्रुविलिप्ताक्षा विलपंत्यैवम् अब्रवीत् // rm_36.64{63} //

हा प्रिये स्वात्मजे पुत्री कथम् अज्ञासि सांप्रतं / इन्द्रियवत् तनूद्भूताम् अपि दातुं यदीछसि // rm_36.65{64} //

यच् छिरोजां समुत्कृत्य मुक्तामालां स्वदैवजां / किम् अन्यद् इह पश्यन्ति विप्राय दातुम् इछसि // rm_36.66{65} //

यदि दाने ऽतिवांछा ते प्रदेहि तद् यद् इप्सितं / इमाम् एव शिरोजतां मा दाः कस्मै चिद् अर्थिने // rm_36.67{66} //

दम् इयं स्वतनूद्भूता सहजा जीवितेन्द्रैः / तद् इयं कथम् उत्कृत्य दातव्येति विचारय // rm_36.68{67} //

यदीमं स्वशिरोरूढां बलेनोत्कृत्य दास्यसि / तदेयं नक्ष्यते नूनं जीवितेन सह ध्रुवं // rm_36.69{68} //

विनष्टे जीविते काये को धर्मं साधयेत् पुनः / धर्मं विनात्र संसारे निरर्थं सर्वसाधनं // rm_36.70{69} //

धर्ममूलं हि संसारे सत्कायजीवितं किल / तज् जीविताश्रयः कायो रक्षितव्यः प्रयत्नतः // rm_36.71{70} //

यत् कायप्राणरक्षार्थं संसारे धर्मसाधनं / कायप्राणं विना को ऽर्थः संसारे धर्मसाधने // rm_36.72{71} //

धर्मार्थकाममोक्षादि साधनं सुखकारणं / अभावे जीविते काये कस्यार्थे सुखसाधनं // rm_36.73{72} //

यत् स्वजीवे न पक्ष्यैवं किम् अर्थे दातुम् इछसि / स्वकायजीवरक्षार्थं दानादि पुण्यसाधनं // rm_36.74{73} //

स्वकायजीवितं त्यक्त्वा किम् अर्थे पुण्यसाधनं / स्वकायजीव भद्रार्थे गुणद्रव्यवृषार्जनं // rm_36.75{74} //

इति सत्यं मयाख्यातं हितार्थं ते प्रियात्मजे / श्रुत्वेमं नेत्रवद् रक्ष्या मा दाः कस्मै चिद् अर्थिने // rm_36.76{75} //

यदि ते ऽस्ति वृषे वांछा दत्वेतो ऽन्यद् यथेप्सितं / गृहे व्रतं चरत्य् एवं सुखेन पुण्यम् अर्जय // rm_36.77{76} //

एतत्पुण्यविपाकेन सर्वत्र ते शुभं भवेत् / सर्वदा दुर्गतिं नैव यायात् सदा तु सद्गतिं // rm_36.78{77} //

एवं मत्वात्मजे श्रुत्वा सद्धर्मं सौगतोदितं / त्रिरत्नभजनं कृत्वा गृहे व्रतं सुखं चर // rm_36.79{78} //

एतत्पुण्यविशुद्धा त्वं सर्वदा शुभभाविनी / क्रमात् संबोधिम् आसाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_36.80{79} //

इति मात्रा समाख्यातं श्रुत्वा मुक्तात्मजापि सा / उत्थायाश्रुविरुक्षा ययौ शोकालये शनैः // rm_36.81{80} //

तत्र शय्यातलासीना मुक्तादानचिन्तया / संबुद्धस्मरणं कृत्वा तस्थौ ध्यानसमाहिता // rm_36.82{81} //

तत्र तद्ध्यानसंमूढा निद्रासुप्तेन्द्रियापि सा / तम् एव श्रीघनं स्मृत्वा तस्थौ निश्चरिताशयाः // rm_36.83{82} //

ताम् एवां संस्थितां दृष्ट्वा भगवान् स मुनीश्वरः / स्वप्न इव समाभाष्य मुक्ताम् एवं व्यबोधयत् // rm_36.84{83} //

वत्से मात्र विषीद त्वं प्रदेयेयं कजापि ते / प्रदीयतां समुद्धृत्य पुनः प्रादुर्भविष्यति // rm_36.85{84} //

इति संभाषितं श्रुत्वा स्वप्ने इव समुत्थिता / सा मुक्ता विस्मयाक्रान्तचित्ता तस्थौ सुनिशला // rm_36.86{85} //

ततः सा तं जगन्नाथं स्मृत्वा तच्चिन्तयाकुला / किम् एतत् सत्यम् एवं स्याद् इति ज्ञातुं समैछत // rm_36.87{86} //

ततः सा स्वयम् उद्धृत्य स्वशिरःस्थां स्वपाणिना / मुक्तामालां मुदालोक्य तां शास्त्रे समकल्पयत् // rm_36.88{87} //

ततो ऽनंतरम् एवं सा मुक्तामालाभिशोभिता / तस्याः शिरसमुभूता रराज तत्समानिका // rm_36.89{88} //

तां समालोक्य सा मुक्ता कन्यातिविस्मयान्विता / सहसा पुरतो गत्वा मातुर् एवं न्यवेदयत् // rm_36.90{89} //

मातर् अद्य मुनीन्द्रस्य कृपादृष्टिप्रसादतः / यथा मया प्रतिज्ञातं पूर्य्येत मे तथा ध्रुवं // rm_36.91{90} //

इत्य् उक्त्वा सा मुदा मुक्ता समुद्धृतां शिरोरुहां / ये उभे दर्शयित्वाग्रे मातुर् एवम् अभाषत // rm_36.92{91} //

मातर् अहं विपन्नाशा शय्या तलसमाश्रिता / संबुद्धं मनसा ध्यात्वा तिष्ठामि दानचिंतया // rm_36.93{92} //

यदा मे ध्यानसुप्ताया हृदि निद्रोपसर्पते / तदैवं सर्वनाथेन समादिष्टं श्रुतं मया // rm_36.94{93} //

प्रदेयेयं शिरोजाता मुक्तामाला त्वया मुदा / पुनः प्रादुर्भवेद् भूयो ऽप्य् एतत्समानिका ध्रुवं // rm_36.95{94} //

इति श्रुत्वा प्रबुद्धाहं किम् एतत् सूनृतं भवेत् / इति कृत्वा समुद्धृत्य पश्यामीमां प्रमोदिता // rm_36.96{95} //

ततो ऽनंतरम् एवं मे शिरस्यैतत्समानिका / मुक्तामाला समुद्भूता दृश्यताम् इयम् अम्बिके // rm_36.97{96} //

इत्य् उक्त्वा सा सुता मुक्ता तस्या मातुः पुरो मुदा / मुक्तां मालां उपस्थाप्य दर्शयन्त्य् एवम् आह च // rm_36.98{97} //

इमां मातुर् जगच्छास्त्रे मुदा संकल्पयाम्य् अहं / तद् एनां त्रिजगच्छास्त्रे संप्रदातुं व्रजेय हि // rm_36.99{98} //

इति पुत्र्या समाख्यातं श्रुत्वा सा जननी मुदा / तां मुक्तास्रजम् आलोक्य तच् छिरोजां च हर्षिता // rm_36.100{99} //

मुहुर् मुहुः समीक्षन्ती तां सुताम् एवम् अब्रवीत् / धन्यासि भद्रिका पुत्रि त्वया यथा समीहितं // rm_36.101{100} //

तथा ते सिद्ध्यते नूनं संबुद्धस्यानुभावातः / तद् इमां त्वं समादाया यथा संकल्पितं त्वया // rm_36.102{1} //

तथा तस्मै मुनीन्द्राय प्राभ्यर्च्य दातुम् अर्हसि / तथा ते ऽङ्गीकृतं पुत्रि तत् सत्यं सेत्स्यते ध्रुवं // rm_36.103{2} //

एतत्पुण्यानुभावैश् च सर्वदा सद्गतिं व्रजेः / इति मत्वा जगच्छास्तुर् उपहृत्य भजादरात् // rm_36.104{3} //

तथा चास्मै द्विजायैवम् आदाय दातुम् अर्हति / तथा ते ऽङ्गी कृते सिद्धे सर्वत्र मंगलं भवेत् // rm_36.105{4} // सफलं मानुषे जन्म सदा च सद्गतौ स्थितिः // rm_36.106{5} // इति मात्रोदितं श्रुत्वा प्रतिसंमोदिताशया / सा तथेति प्रतिश्रुत्य तथा कर्तुं समैछत // rm_36.107{6} //

तथा सैतत्प्रवृत्तांतं भर्त्तुर् अग्रे न्यवेदयत् / श्रुत्वा भर्त्तापि पुष्यः समुदिताभ्यन्वमोदत // rm_36.108{7} //

तस्मिन्न् अवसरे तत्र श्रावस्त्यां जेतकाश्रमे / विहारे भगवान् सो ऽर्हन् विजहार ससांघिकः // rm_36.109{8} //

तत्र स त्रिजगच्छास्ता बोधिचर्यां प्रकाशयन् / सर्वसत्वसहितार्थेन धर्मम् आदेष्टुम् आरभत् // rm_36.110{9} //

तदा ते भिक्षवः सर्वे श्रावकाश् चैलकादयः / भिक्षुण्यो व्रतिनश् चापि बोधिसत्वगणा अपि // rm_36.111{10} //

उपासकगणाश् चापि तथा चोपासिका अपि / सर्वे ते समुपाश्रित्य समातस्थुः समाहिताः // rm_36.112{11} //

तथा शक्रादयो देवा ब्रह्माद्या ब्रह्मचारिणः / दानवा लोकपालाश् च यक्षगंधर्वकिन्नराः // rm_36.113{11!} //

राक्षसा गरुडा नागाः सिद्धविद्याधरादयः / यतयो योगिनश् चापि निर्ग्रन्थास् तीर्थिका अपि // rm_36.114{12} //

ऋषयो ब्राह्मणाश् चापि तपश्विनो महर्द्धिकाः / राजानः क्षत्रियाश् चापि वैश्या राजकुमारकाः // rm_36.115{} //

श्रेष्ठिनो मंत्रिणो ऽमात्या गृहस्थाश् च महाजनाः / वणिजः सार्थवाहाश् च पौरिकाः शिल्पिनो ऽपि च // rm_36.116{24} //

ग्राम्या जानपदाश् चापि तथान्यद्देशवासिनः / सर्वे ते समुपागत्य दृष्ट्वा तं श्रीघनं मुदा // rm_36.117{15} //

नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य समभ्यर्च्य यथाक्रमं / कृताञ्जलिपुटा नत्वा परिवृत्य समंततः // rm_36.118{16} //

तत् सद्धर्मामृतं पातुम् उपतस्थुः समाहिताः / तदा स भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपस्थितान् / आदिमध्यांतकल्याणं सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_36.119{17} //

तत् सद्धर्मं समाकर्ण्य सर्वे लोकाः [प्रबोधिकाह्] प्रबोधिताः / सर्वसत्वहितार्थेषु बभूवुः बोधिचारिणः // rm_36.120{18} //

तदा सा कन्यका मुक्ता सखीभिः सह मोदिता[ः] / मुक्तामालां समादाय धर्मं श्रोतुम् उपाचरत् // rm_36.121{19} //

तत्र तं श्रीघनं दृष्ट्वा नत्वा सा सांजलिर् मुदा / त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य तस्य शास्तुः पुरोगता // rm_36.122{20} //

तत्राग्रे ताम् उपस्थप्य मुक्तामालां कृतांजलिः / पादौ नत्वा प्रसन्नास्या धर्मं श्रोतुम् उपाश्रयत् // rm_36.123{21} //

ततः स भगवांस् तस्या दृष्ट्वाशयं विशुद्धितं / आर्यसत्यं समारभ्य सद्धर्मं समुपादिशत् // rm_36.124{22} //

तत् सद्धर्मं समाकर्ण्य सा मुक्ता परिबोधिता / धर्मविशेषम् आज्ञाय बभूव बोधिवाञ्छिनी // rm_36.125{23} //

तत्र सा कन्यका मुक्ता सत्कायदृष्टिपर्वतं / हित्वा ज्ञानासिना श्रोतआपत्तिफलम् आययौ // rm_36.126{24} //

ततः सा भद्रिका मुक्ता दृष्टसत्या प्रमोदिता / सांजलिश् चरणौ शास्तुर् नत्वा स्वगृहम् आययौ // rm_36.127{25} //

ततः सा च समादाय मुक्तामालं स्वमूर्द्धजं / सुप्रसन्नाशया तस्मै द्विजाय प्रददौ मुदा // rm_36.128{26} //

तां मुक्तास्रजम् आदाय ब्राह्मणः संप्रमोदितः / तस्यै भद्राशिषं दत्वा सहसा स्वगृहे ऽव्रजत् // rm_36.129{27} //

तथा सा मुदिता गत्वा सर्वार्थिभ्यो यथेप्सितं / त्रिरत्नभजनं कृत्वा शुभधर्मे समाचरत् // rm_36.130{28} //

तदा तस्या गुणाञ् छ्रुत्वा बहवः कामरागिणः / सरत्नप्राभृतं दत्वा तां प्रार्थयितुम् ईछिरे // rm_36.131{29} //

कुमारा भुर्भुजा तस्याः पितरं पुष्यम् आदरात् / स्वस्वदूतैः सरत्नानि दत्वा संप्रार्थयन् मुदा // rm_36.132{30} //

तथा द्विजकुमाराश् च मंत्रिपुत्राश् च कामिनः / वैश्यपुत्रास् तथान्ये न धनिनो वणिगात्मजाः // rm_36.133{31} //

सार्थवाहसुताश् चापि तथा शिल्पिसुता अपि / महाजनसुताश् चैवम् अन्ये ऽपि काममोहिताः // rm_36.134{32} //

सर्वे ते तां सुभद्रांगीं मुक्तां मुक्ताभ्यलंकृतां / दृष्ट्वा रागाग्निसंतप्तास् तन्मुखामृतवांछिनः // rm_36.135{33} //

सवस्त्रालंकाररत्नानि दत्व दूतैः पृथक् पृथक् / तस्यास् तं जनकं पुष्यं प्रार्थयन्न् एवम् आदरात् // rm_36.136{34} //

तथा तैः प्रार्थ्यमानो ऽसौ पुष्यो दूतैः पृथक् पृथक् / तद् दत्तं प्राभृतं दृष्ट्वा तस्थौ तं क्षुभिताशयः // rm_36.137{35} //

तत उत्थाय पुष्यः स शोकागारे विषण्णधीः / गत्वा शय्यातलासीनो मनसैवं व्यचिंतयत् // rm_36.138{36} //

हारे दुःखं प्रजातं मे किं करिष्यामि सांप्रतं / एकैव दुहिता मे ऽस्ति याचका बहवो ऽपि मे // rm_36.139{37} //

यद्य् एकस्मै प्रदास्यामि सर्वे ऽन्ये स्युर् मम द्विषः / अत्राहं किं करिष्यामि यद् उपायं न मन्यते // rm_36.140{38} // इति चिन्ताविषण्णास्यस् तस्थौ मोहविषार्दितः // rm_36.141{39!} // तत्रैवं संस्थितं दृष्ट्वा जनकं तं समोहितं / समेत्य सात्मजा मुक्ता नत्वैवं पर्यपृछत // rm_36.142{40} //

तात किं ते मनो दुःखं यद् एवं तिष्ठसे ऽधुमा / तत् सत्यं समुपाख्या प्रबोधयात्मजाम् इमां // rm_36.143{41} //

इति संप्रार्थिते पुत्र्या तया स जनकः सुधीः / तं मुक्तां स्वात्मजं दृष्ट्वा सुचिराद् एवम् अब्रवीत् // rm_36.144{42} //

अयि पुत्रि सुभद्रांगी किम् अत्राहं वदेय हि / यत् त्वम् एका सुता मे ऽस्ति याचका बहवास् तव // rm_36.145{43} //

यद्य् एकस्मै प्रदास्यामि त्वाम् एकं दिव्यसुंदरीं / ते सर्वे ऽन्ये भवेयुर् मे शत्रवो ह्य् अपकारिणः // rm_36.146{44} //

इति चिन्ताविदग्धात्मा तिष्ठाम्य् एवं हि नान्यथा / तद् उपायं न पश्यामि यतो मे जायते भयं // rm_36.147{45} //

इति पित्रोदितं श्रुत्वा सा मुक्ता दुहिता पुनः / जनकं तं समालोक्य बोधयन्त्य् एवम् अब्रवीत् // rm_36.148{46} //

नाहं कामार्थिनी तात संबुद्धशासने गता / प्रव्रज्य संवरं धृत्वा चरिष्यामि शुभां चरिं // rm_36.149{47} //

इति मे निश्चितं चित्तम् अन्यथा न करोमि हि / तद् अत्र मा विषीद त्वं तद् अनुज्ञां प्रदेहि मे // rm_36.150{48} //

इति पुत्र्या तथाख्यातं स पुष्यो जनकः सुधीः / स्वात्मजां तां समालोक्य पुनर् एवम् अभाषत // rm_36.151{49} //

अयि पुत्रि कथं तावत् प्रव्रज्यां चरितुं सहेः / त्वं हि बाला सुभद्राङ्गी कुमारी सुखमेधिनी // rm_36.152{50} //

तस्माद् यावत् कुमारी त्वं तावद् गेहे समाश्रिता / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चरोपासकसंवरं // rm_36.153{51} //

इति पित्र्योदितं श्रुत्वा सा मुक्ता दुहिता सुधीः / तथा हीति प्रतिश्रुत्य प्रबोधितान्वमोदितः // rm_36.154{52} //

तथा सा भद्रिका मुक्ता शुद्धशीला सुभाविनी / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चेरे उपासिकाव्रतं // rm_36.155{53} //

यदा सा यौवनी कांता मुक्ता मुक्तातिशोभिता / तदा कनिष्ठपुत्रेण दृष्टानाथान्नसंस्तृतः // rm_36.156{54} //

ततः सो ऽनाथभृत्पुत्रः सुप्रियाख्यो ऽभिमोदितः / कामरागाग्निसंतप्तो रोगी वाभूद् विषण्णधीः // rm_36.157{55} //

तं पुत्रं कामरागार्त्तं दृष्ट्वा सो ऽनाथपिण्डदः / तन् निमित्तं समालोक्य समाश्वास्यैवम् अब्रवीत् // rm_36.158{56} //

भो पुत्रैवं किम् अर्थे त्वं रोगीव तिष्ठसे ऽधुना / तद् वदस्व ममाग्रे ऽपि यद् इछति मनस् तव // rm_36.159{57} //

इति पित्रोदितम् श्रुत्वा सुप्रियः स विनिःश्वसन् / पितरं तं समालोक्य शनैर् एवम् अभाषत // rm_36.160{58} //

तात यो ऽसौ सुभद्राङ्गी मुक्ता मुक्तातिशोभिता / दृष्ट्वा मयानुरूपेति मनो मे हरते ऽपि सा // rm_36.161{59} //

तदभिलाषरागाग्निदाहसंतोषितं मनः / तद् रागाग्निशमोपायं कर्तुम् अर्हति मे ऽधुना // rm_36.162{60} //

इति पुत्रोदितं श्रुत्वा सो ऽनाथपिण्डदः पिता / पुत्रस्य प्राणरक्षार्थं याचितुं तां समैहत // rm_36.163{61} //

ततः स दूतम् आहूय पुर एवम् अभाषत / साधो गछ गृहस्थस्य पुष्यस्यैव परो वद // rm_36.164{62} //

साधो तद् दुहिता भद्रा तद् दीयतां सुताय मे / एवं कृते ऽपि संबंधं यावज्जीवं सुखाय नौ // rm_36.165{63} //

इत्य् उक्त्वा तस्य पुष्यस्य तां मुक्ताख्यां सुभाविनीं / प्रार्थयित्वा सुतायास्मै दातुं मे ऽर्हति सर्वथा // rm_36.166{64} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा तथेति प्रतिभाष्य सः / दूतः प्राभृतम् आदाय पुष्यस्य समुपाचरत् // rm_36.167{65} //

तत्र तस्य पुरः स्थाप्य प्राभृतं संविनोदयन् / यथानाथभृतादिष्टं तथा सर्वं न्यवेदयत् // rm_36.168{66} //

तद् उक्तं सर्वम् आकर्ण्य स पुष्यः परिबोधितः / मुक्तां तां स्वात्मजां पुत्रीं समामंत्र्यैवम् अब्रवीत् // rm_36.169{67} //

अयि प्रियात्मजे पुत्रि त्वम् अनाथभृता सता / सुप्रियाय स्वपुत्राय प्रार्थिता त्वं प्रसीद तत् // rm_36.170{68} //

इति पित्रोदितं श्रुत्वा मुक्ता सा दुहिता सती / पितरं तं समालोक्य प्रणत्वैवम् अभाषत // rm_36.171{69} //

नाहं कामार्थिनी तात संबुद्धशरणं गता / प्रव्रज्यासंवरं धृत्वा चरिष्यामि शुभां चरीं // rm_36.172{70} //

इति पुत्र्योदितं श्रुत्वा स पुष्यो ऽभिहताशयः / दुहितां तां चिरं दृष्ट्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_36.173{71} //

हे सुते कथम् एव त्वं वदेथाः किं न मन्यसे / यद् असौ गृहभृन् नाथस् तद् वचः श्रूयते न कैः // rm_36.174{72} //

तद् यावद् यौवनी भूता तावद् भर्त्ता सहानुगाः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा चर व्रतं गृहे सुखं // rm_36.175{73} //

यदा वृद्धा व्यवस्थास्यै तदा त्वं सौगताश्रमे / प्रव्रज्यासंवरं धृत्वा प्रचरस्व शुभां चरीं // rm_36.176{74} //

इति पित्रा समादिष्टं श्रुत्वा सा दुहिता सुधीः / पित्रो वाक्यं कथं लंघ्यम् इति मत्वैवम् अब्रवीत् // rm_36.177{75} //

नाहं कामर्थिनी तात सद्धर्मसाधनार्थिनी / तथापि त्वद्वचो ऽलंघ्यम् इति श्रोष्यामि ते वचः // rm_36.178{76} //

यदि मे समयं धृत्वा सत्यवाक्यं ददाति मे / वृणुयां तं पतिं ननुम् इति मे वचनं ध्रुवं // rm_36.179{77} //

इति पुत्र्योदितं श्रुत्व स पुष्यः परिबोधितः / एतत् सर्वं प्रवृत्तांतं दूतस्याग्रे न्यवेदयत् // rm_36.180{78} //

दूतापि तत् प्रवृत्तांतं श्रुत्वा तथेति सत्वराः / अनाथपिण्डदस्याग्रे विस्तरेण न्यवेदयत् // rm_36.181{79} //

सो ऽनाथपिण्डदश् चापि श्रुत्वा स प्रतिमोदितः / सर्वम् एतत् प्रवृत्तांतं पुत्रस्याग्रे न्यवेदयत् // rm_36.182{80} //

एतत् पित्रा समाख्यातं श्रुत्वा स सुप्रियः सुधीः / तथा हीति प्रतिज्ञाय दूतस्याग्रे न्यवेदयत् // rm_36.183{81} //

दूतश् च तद्वचः श्रुत्वा पुष्यस्य पुरतो गतः / सर्वम् एतत् प्रवृत्तांतं विस्तरेण न्यवेदयत् // rm_36.184{82} //

पुष्यो ऽपि तत् समाख्यातं श्रुत्वा पत्न्याः पुरो ऽवदत् / सापि तज् जननी श्रुत्वा पुत्र्या अग्रे न्यवेदयत् // rm_36.185{83} //

तन् मात्रा समुपादिष्टं श्रुत्वा सा दुहिता सती / तथा हीति प्रतिश्रुत्य तूष्णीभूत्वाध्युवास तत् // rm_36.186{84} //

ततः स जनकः पुष्यो मत्वा पुत्र्याधिवासितं / तस्या विवाहसामग्रीं सहसा समसाधयत् // rm_36.187{85} //

ततः स जनकः पुष्यो ऽप्य् अनाथपिण्डदात्मजं / सुप्रियं तं समानीय सत्कृत्य सममानयत् // rm_36.188{86} //

ततस् ताम् आत्मजां मुक्तां सुप्रियाय सुभाविने / संकल्प्य प्रददौ पुष्यो जनकः स यथाविधिः // rm_36.189{87} //

ततः स सुप्रियो भर्त्ता तांमुक्तां रमणीं प्रियां / भार्यां स्वगृहे आनीय रेमे भुक्त्वा यथासुखं // rm_36.190{88} //

एवं सा भाविनी मुक्ता काञ्चित् कालं गृहे मुदा / भर्त्त्रा सह यथाकामं भुक्त्वा रेमे प्रमोदिता // rm_36.191{89} //

ततस् तौ दंपती देहे वृद्धत्व समुपाक्रमे / पित्रोः पादान् प्रणत्वैवं प्रार्थयतं समादरात् // rm_36.192{90} //

पितरौ यत् कृतं सत्यम् आवाभ्यां तत् सुसिद्धये / पूरयितुं समिछावस् तद् आज्ञां दातुम् अर्हथ // rm_36.193{91} //

इति संप्रार्थितं ताभ्यां श्रुत्वा पिता स सा प्रसूः / दृष्ट्वा तौ दंपती श्राद्धायुक्ताव् एवं समूचतुः // rm_36.194{92} //

यदि वां विद्यते वांछा चरितुं सौगतं व्रतं / तत् सत्यपूरये तस्मात् प्रचरत समाहितौ // rm_36.195{93} //

इति ताभ्याम् अनुज्ञाते दंपती तौ प्रमोदितौ / पित्रोः पादान् प्रणत्वैव प्रतस्थुः सहसा गृहात् // rm_36.196{94} //

ततस् तौ जेतकोद्याने विहारे समुपागतौ / भगवन्तं तम् आनम्य प्रव्रज्यां समयाचतां // rm_36.197{95} //

भगवन् नाथ सर्वज्ञ विजानाति यद् आवयोः / सत्यं तत् पूरयिष्यावस् तत् प्रव्रज्यां ददातु वां // rm_36.198{96} //

इति संप्रार्थिते ताभ्यं भगवां दक्षपाणिना / स्पृष्ट्वा तच् छिरसोर् दृष्ट्वा समामंत्र्यैवम् आदिशत् // rm_36.199{97} //

एवं चरतम् आदाय प्रव्रज्याव्रतम् उत्तमं / स्वपरात्महितार्थेषु ब्रह्मचर्यं समाहितौ // rm_36.200{98} //

इत्य् आदिष्टे मुनीन्द्रेण ताव् उभाव् अपि मुंडितौ / खिक्खिरीपात्रविभ्राणौ च भर्तुश् चीवरावृतौ // rm_36.201{99} //

ततो ऽविद्यागणं भित्वा प्राप्तविद्याविशारदौ / सर्वक्लेशगणाञ् जित्वा साक्षाद् अर्हत्वम् आवतुः // rm_36.202{100} //

ततस् तौ विमलात्मानौ प्रिशुद्धत्रिमण्डलौ / जितेन्द्रियाऊ समाचारौ निर्विकल्पौ निरंजनौ // rm_36.203{1} //

सर्वेषाम् अपि लोकानां त्रैधातुकनिवासिनां / पूज्यौ मान्यौ च वंद्यौ ताव् अभूतं ब्रह्मचारिणौ // rm_36.204{2} //

तद् दृष्ट्वा ते भिक्षवः सर्वे विस्मयोद्धतमानसा / भगवंतं तम् आनम्य पप्रछुस् तत् पुराकृतं // rm_36.205{3} //

भगवन् किं कृतं कर्म पुराभ्यां सुकृतं कुह / तत् सर्वं समुपादिश्य सर्वान् नः परिबोधय // rm_36.206{4} //

इति संप्रार्थिते सर्वैर् भिक्षुभिः स मुनीश्वरः / सर्वांस् तां श्रावकान् भिक्षून् समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_36.207{5} //

शृणुत भिक्षवः कर्म यद् आभ्यां प्रकृतं पुरा / तत् सर्वं वः प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चाभ्यनुमोदत // rm_36.208{6} //

तद् यथाभूत् पुरा शास्ता काश्यपाख्यमुनीश्वरः / सर्वज्ञो ऽर्हं जगन्नाथो धर्मराजस् तथागतः // rm_36.209{7} //

भगवान् स मृगारण्ये वाराणस्यां जिनारमे / सर्वसत्वहितार्थेन विजहार ससांघिकः // rm_36.210{8} //

तदा तत्र महान् साधुः श्रीमाञ् छ्रीदोपमः सुधीः / सदा तस्य मुनीन्द्रस्य सद्धर्मश्रावको ऽभजत् // rm_36.211{9} //

ततः स बुद्धिमान् दाता सर्वलोकहितार्थतः / छन्दकभिक्षणं तत्र याचित्वा पंचवार्षिकं // rm_36.212{10} //

काश्यपस्य मुनीन्द्रस्य ससंघय निरंतरं / सपूजाभोजनैर् नित्यम् उपस्थातुं समैछत // rm_36.213{11} //

ततः स नृपतेर् आज्ञां समासाद्य प्रमोदितः / हस्तिस्कन्धे समारुह्य घण्टावाद्यं प्रवादयन् // rm_36.214{12} //

सर्वत्र विषये तत्र वाराणस्याः समंततः / छंदकभिक्षणं सार्द्धं याचितुं प्राचरज् जनैः // rm_36.215{13} //

तं दृष्ट्वा सार्थवाहस्य भार्या भद्रा सुभाविनी / सा तस्यै शिरसो मुच्य मुक्ताहारं ददौ मुदा // rm_36.216{14} //

ततस् तस्याः शिरस्कं तन्मुक्ताहारव्यपोहितं / द्ष्ट्वा स विस्मितो हार्य्यं ताम् एव पर्यपृछत // rm_36.217{15} //

क्वासौ भद्रे शिरस्थस् ते मुक्ताहारो न विद्यते / कस्यै दत्तस् त्वया केन हृतो वा तद् वदस्व मे // rm_36.218{16} //

इति भर्त्राभिपृष्टे सा मुदिता रचितांजलिः / भर्त्तारं तं प्रणत्वैवं विनोदयितुम् अब्रवीत् // rm_36.219{17} //

आर्यपुत्र प्रसीदात्र मा कृथा रोषताम् इह / यन् मया श्रद्धया दत्तश् छंदकभिक्षणे ऽप्य् असौ // rm_36.220{18} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा सार्थवाहस् ततश् चरन् / निष्क्रीय बहुमूल्येन तस्यै पत्न्यै ददौ पुनः // rm_36.221{19} //

तं मुक्ताहारम् आलोक्य सार्थभृतः प्रियापि सा / संप्रदत्तं मया शास्तु इति तं नाग्रहीद् अपि // rm_36.222{20} //

ततः स सार्थभृत् स्वामी तां भार्यां रमणीं प्रियां / स्नेहार्दचक्षुषा दृष्ट्वा पुनर् एवम् अभाषत // rm_36.223{21} //

बहुमूल्येन भद्रे यं मया क्रीतस् तु दीयते / तत् कस्मान् नेछसीदं मद् ग्रहीतुं कथम् एव हि // rm_36.224{22} //

इति भर्त्रोदितम् श्रुत्वा सा दत्तं स्वामिना पुनः / तं मुक्ताहारम् आदाय भर्त्तुश् चित्तं व्यनोदयत् // rm_36.225{23} //

ततः सा विषयारक्ता सद्धर्मगुणवांछिनी / तं संपूजांगम् आदाय ययौ शास्तुर् मुदाश्रमे // rm_36.226{24} //

तत्रैतद् गन्धकुट्यां सा कृत्वा सुगंधिलेपनं / सुपुष्पैश् च समाकीर्य्य नत्वा कृत्वा प्रदक्षिणां // rm_36.227{25} //

ततः सा मुदिता तस्य काश्यपस्य जगद्गुरोः / मुक्ताहारं पुरः क्षिप्त्वा प्रणनाम कृतांजलिः // rm_36.228{26} //

ततो बुद्धानुभवेन मुक्ताहारः स तत् क्षणं / तस्य शास्तुः शिरः संस्थो रराज संप्रभासयन् // rm_36.229{27} //

तद् दृष्ट्वा सा सुप्रसन्नास्याः संबोधिगुणलालसाः / शास्तुः पादौ प्रणत्वैवं प्रणिधानं व्यधान् मुदा // rm_36.230{28} //

एतत्पुण्यविपाकेन शास्तारम् ईदृशं जिनं / आराग्येदृग्गुणानां च लाभी स्यां सर्वथा भवे // rm_36.231{29} //

एवं सा भाविनी कांता तस्य शास्तु जगद्गुरोः / प्रणिधानं सदा कृत्वा प्रभेजे संप्रसादिता // rm_36.232{30} //

यो ऽसौ सार्थपतेर् भार्या मुक्तेयं सा सुभाविनी / मन्यताम् इति युष्माभिर् नान्यथा तु हि भिक्षवः // rm_36.233{31} //

यद् अनया तदा तस्य काश्यपस्य जगद्गुरोः / पूजाङ्गैः श्रद्धयाभ्यर्च्य मुक्ताहारः प्रढोकितः // rm_36.234{32} //

एतत्पुण्यविपाकेन जातेयं सुकुले ऽधुना / शिरस्य् अस्याश् च संरूढो मुक्तामाला सहोद्भवा // rm_36.235{33} //

यथानया कृतं तत्र प्रणिधानं तथा ऽधुना / मां शास्तारम् आगम्य साक्षाद् अर्हत्वम् आप्यते // rm_36.236{34} //

एवं हि यत् कृतं येन तेनैव भुज्यते फलं / अभुक्तं क्षीयते नैव कर्म न चान्यथा क्वचित् // rm_36.237{35} //

एवं मत्वात्र संसारे सर्वदा शुभवांछिभिः / सद्धर्मं समुपाश्रित्य चरितव्यं शुभे सदा // rm_36.238{36} //

शुभे चरन्ति ये नित्यं न ते गछंति दुर्गतीं / सद्गतिम् एव संयान्ति बोधिं च समवाप्नुयुः // rm_36.239{37} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा ते सांघिका अपि / सर्वे तथेति विज्ञप्य प्राभ्यनंदन् प्रबोधिताः // rm_36.240{38} //

इत्य् आदिष्टं हि मे शास्त्रा श्रुतं मया तथोच्यते / श्रुत्वाप्य् एवं तथा राजं चरितव्यं शुभे सदा // rm_36.241{39} //

प्रजाश् चापि महाराज बोधयित्वा प्रयत्नतः / बोधिमार्गे प्रतिस्थाप्य पालयस्व समाहितः // rm_36.242{40} //

तथा हि ते सदा भद्रं सर्वत्रापि भवेद् ध्रुवं / क्रमाद् बोधिं च संप्राप्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_36.243{41} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूपतिः / तथा हीति प्रतिज्ञप्य प्राभ्यनंदत् सपार्षदः // rm_36.244{42} //

मुक्तावदानं मनुजा इदं ये शृण्वंति ये चापि निशामयन्ति / ते सर्व एवं सुखिता शुभानि कृत्वा प्रयान्ति सुगतालयन् ते // rm_36.245{43} //

++ इति रत्नावदानतत्वे मुक्तावदानं समाप्तम् ++

xxxvii dhīmatyāvadāna अथाशोको महीन्द्रो ऽसौ कृतांजलिः प्रमोदितः / उपगुप्तं तम् अर्हन्तं नत्वैवं पुनर् अब्रवीत् // rm_37.1{1} //

भदन्त ये महासत्वा बोधिसत्वा यथेप्सितं / सर्वार्थिभ्यः प्रदत्वैवं दानं कुर्वन्ति सर्वदा // rm_37.2{2} //

तेषाम् एवं प्रदत्ते ऽपि तद् द्रव्यं क्षीयते न हि / पुनर्वृद्धितमं याति तत् कथं मे समादिश // rm_37.3{3} //

कतमद्व्रतपुण्यस्य प्रभावाच् छ्रीः प्रवर्द्धते / तद् व्रतं मे भवाञ् छास्ता सम्यग् आदेष्टुम् अर्हति // rm_37.4{4} //

इति संप्रार्थिते राज्ञा श्रुत्वा सो ऽर्हन् यतिः सुधीः / उपगुप्तो नरेन्द्रं तं समालोक्यैवम् आदिशत् // rm_37.5{5} //

शृणु राजन् महाभाग यथा मे गुरुणोदितं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि लोके धर्माभिवृद्धये // rm_37.6{6} //

ये सत्यसमाधानाः शुद्धशीलाः शुभार्थिनः / वसुधारामहादेव्याश् चरन्ति व्रतम् उत्तमं // rm_37.7{7} //

तेषां न क्षीयते द्रव्यं प्रदत्ते ऽपि सदा गृहे / प्रवृद्धितरम् एव स्याद् वसुधारानुभावतः // rm_37.8{8} //

तद्यथासीत् पुरा बुद्धः शाक्यसिंहो मुनीश्वरः / सर्वज्ञो ऽर्हञ् जगच्छास्ता धर्मराजस् तथागतः // rm_37.9{9} //

भगवान्न् एकदा तत्र वाराणस्याः पुरान्तिके / मृगदवे जिनावासे विजहार ससांघिकः // rm_37.10{10} //

तदा तद् धर्मपीयूषं पातुं शक्रादयो ऽमराः / ब्रह्मादि ब्राह्मणाश् चापि सर्वे लोकाधिपा अपि // rm_37.11{11} //

सिद्धा विद्याधरा दैत्या यक्षगंधर्वकिन्नराः / राक्षसा गरुडा नागास् तथान्ये ऽपि समागताः // rm_37.12{12} //

यतयो योगिनश् चापि तीर्थिकाश् च तपश्विनः / निर्ग्रन्था वीतरागाश् च मुनयो ब्रह्मचारिणः // rm_37.13{13} //

एवम् अन्ये ऽपि लोकाः संबुद्धधर्मवांछिनः / तत् सद्धर्मामृतं पातुं मुदा तत्र समागताः // rm_37.14{14} //

तत्पुराधिपती राजा विश्वभद्राभिधो महान् / तस्य भार्या प्रियादेवी रत्नमालाभिधा सती // rm_37.15{15} //

तदात्मजकुमारांशः सूर्यप्रभाभिधः कृती / तदात्मजा रमाकारा कुमारी विमलाभिधा // rm_37.16{16} //

अन्ये ऽप्य् अन्तर्जनाश् चापि स ज्ञातिमित्रवांधवाः / पुरोहितादयश् चापि वेदविज्ञा द्विजातयः // rm_37.17{17} //

वैश्याश् च मंत्रिणो ऽमात्या गृहस्थाश् च महाजनाः / वणिजः सार्थवाहाश् च शिल्पिनश् चापि पौरिकाः // rm_37.18{18} //

ग्राम्या जानपदाश् चापि तथा कार्पटिका अपि / एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च सर्वे ते समुपागताः // rm_37.19{19} //

तत्रेत्य तं सभासीनं सर्वसंघपुरस्कृतं / संबुद्धं श्रीघनं दृष्ट्वा मुदिताः समुपाचरन् // rm_37.20{20} //

तत्र सर्वे ऽपि ते लोकाः समभ्यर्च्य यथाक्रमं / त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्वा प्रणत्वा तं मुनीश्वरं // rm_37.21{21} //

तत् सद्धर्मामृतं पातुं परिवृत्य समंततः / पुरस्कृत्य समाधाय समुपतस्थुर् आद्रिता // rm_37.22{22} //

अथ स भगवान् दृष्ट्वा तान् सर्वान् समुपस्थितान् / बोधिचर्यां समारभ्य दिदेश धर्मम् उत्तमं // rm_37.23{23} //

तत् सद्धर्मं समाकर्ण्य सर्वलोकाः प्रबोधिताः / बोधिचित्तं समासाद्य भवंति बोधिचारिणः // rm_37.24{24} //

आसीत् तत् समये तत्र वाराणस्यां गृहाधिपः / धर्मध्वजाभिधः श्रेष्ठी दाता साधुर् महाजनः // rm_37.25{25} //

तस्य भार्या प्रिया कान्ता शान्तमतीति विश्रुता / पुत्राश् च बहवस् तस्य सुताश् चाप्य् अभवंस् तथा // rm_37.26{26} //

पौत्राः कर्मकराः प्रेश्या दासी दासजना अपि / अनेके परिवाराश् च वंधुमित्रसुहृज्जनाः // rm_37.27{27} //

सर्वे ते पोषितास् तेन संभृत्य परिपालिताः / पोषणीया गृहस्थस्य सर्वे हि समुपाश्रिताः // rm_37.28{28} //

अर्थिनो ऽपि सदा तस्य गृहे ऽनेकसमागता / शुभाशीर्वचनैर् नित्यं महोत्साहं प्रचक्रिरे // rm_37.29{29} //

सो ऽपि धर्मध्वजो दाता तान् सर्वान् अर्थिनो जनान् / यथाभिलषितैर् द्रव्यैस् तोषयित्वाभ्यमोदयत् // rm_37.30{30} //

एवं प्रददतस् तस्य क्रमात् संपत् क्षयं गता / तद् दृष्ट्वा स गृही दानविघ्नशंकार्दितो ऽभवत् // rm_37.31{31} //

ततः शोकालये स्थित्वा तत् संपत्क्षीयचिंतया / विनिश्वसन् विषण्णात्मा तस्थौ भोग्यनिरुत्सहः // rm_37.32{32} //

ततस् तस्य प्रिया भार्या शान्तमती विचक्षणा / भर्त्तारं तं विषण्णास्यं दृष्ट्वैवं पर्यपृछत // rm_37.33{33} //

स्वामिन्न् एवं किम् आलोक्य तिष्ठसे दुःखचिंतया / यत् ते ऽत्र जायते दुःखं तद् वदस्व मनोगतं // rm_37.34{34} //

इटि भार्योदितं श्रुत्वा स भर्त्ताभिविनिश्वसन् / तां भार्यां सुप्रियां कांतां समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.35{35} //

अयि प्रिये महद् दुःखं हृदि मे जायते ऽधुना / यत् संपदः परिक्षीणा आया मे ऽत्र न विद्यते // rm_37.36{36} //

पुत्रपौत्रादयो ऽनेके बहयो मे कुटुम्बिनः / कर्मकरादयो भृत्या दासीदासादयो जनाः // rm_37.37{37} //

अन्ये ऽपि बहवः प्रेष्याः पालनीया दिवानिशं / अर्थिनो याचकाश् च बहवो नित्यम् आगताः / कथं तान्स् तोषयिष्यामि क्रमात् क्षीणा हि संपदः // rm_37.38{38} //

नूनं मे याचकाः सर्वे शून्यहस्ता गृहाद् अतः / परिखिन्नविभिन्नास्या व्रजिष्यन्ति निराशयाः // rm_37.39{39} //

इति चिन्ताविषण्णे मे हृदि दुःखं प्रजायते / तद् दुःखानलसंतप्तस् तिष्ठाम्य् एवं विमोहितः // rm_37.40{40} //

किं हि दानमहोत्साहं विना गेहे सुखं भवेत् / पशुवत् केवलं भुक्त्वा किं सारं सत्सुखं विना // rm_37.41{41} //

इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा साथ शान्तमती सती / भर्त्तारं तं समाश्वास्य बोधयन्त्य् एवम् अब्रवीत् // rm_37.42{42} //

आर्यपुत्र किम् अत्रापि जाता ते हृदि दुःखता / किं विषादेना सिद्ध्येत केवलं दह्यते मनः // rm_37.43{43} //

अवश्यं भाविनो भावा भवन्ति महताम् अपि / तद् विषादं परित्यज्य चर शुभे समाहितः // rm_37.44{44} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा स भर्त्ताभिविनिःश्वसन् / तां भार्यां सुप्रियां कांतां समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.45{45} //

अयि प्रिये शुभं कार्य्यं नाभिजानामि सन्मते / तद् उपायं समाख्याय मां बोधयितुम् अर्हति // rm_37.46{46} //

इति भर्त्त्रोदितम् श्रुत्वा सा च शांतमती सती / भर्त्तारं तं समाश्वास्य प्रबोधयितुम् अब्रवीत् // rm_37.47{47} //

आर्यपुत्र महासाधो तद् उपायं प्रकथ्यते / कौशांव्यां घोषिरारामे शाक्यसिंहो मुनीश्वरः // rm_37.48{48} //

सर्वज्ञः सुगतो बुद्धो हीनदीनानुकंपकः / सर्वविद्याकलाभिज्ञः षडभिज्ञो विचक्षणः // rm_37.49{49} //

मारजिल् लोकविन् नाथो विनायकस् तथागतः / द्वात्रिंशल्लक्षणाशीतिव्यंजनप्रतिमण्डितः // rm_37.50{50} //

व्याम प्रभाभिभास्वंतं शतसूर्याधिकप्रभं / जंगमम् इव रत्नाभं सौम्यं समंतभद्रकं // rm_37.51{51} //

सर्वसत्वहितार्थेन विजहार ससांघिकः / तत्र गत्वा प्रणत्वा तत् तं बुद्धं शृणुतादरात् // rm_37.52{52} // तदा स भगवान् बुद्धस् तद् उपायं समादिशेत् // rm_37.53{53!} // इति भार्यासमादिष्टं श्रुत्वा धर्मध्वजो ऽपि सः / तथेति परिभाषित्वा स भर्त्ता संप्रमोदितः // rm_37.54{54} //

तदा स धर्मध्वजो भार्यं वेलाम् आदाय प्राचरत् / ततो विहारे गत्वा स भगवंतं ससांघिकं / दूरतः प्रणतिं कृत्वा एकस्थाने समाश्रयत् // rm_37.55{55} //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा तं धर्मध्वजदुःखितं / जानन्न् अप्य् आगतं कामं धर्मध्वजे समब्रवीत् // rm_37.56{56} //

साधो कस्माद् इहागत्य तिष्ठसे तत् समादिश / इति शास्त्रा समादिष्टं श्रुत्वा धर्मध्वजो ऽपि सः // rm_37.57{57} //

कृतांजलिपुटो नत्वा भगवंतम् एवम् अब्रवीत् / भगवन् यद् विजानीया नान्य गच्छामि मे विभो / त्वयि मम कार्य्यम् एक पृछामीति व्यचिन्तयत् // rm_37.58{58} //

तद्यथा मे महासंपत् क्षीणं याति दरिद्रतां / पुनर् वृद्धिगतं द्रव्यं तत् कथं मे समादिश // rm_37.59{59} //

कतमद् व्रतपुण्यस्य प्रभावाच् छ्री प्रवर्द्धते / तद् व्रतं मे भवाञ् छास्ता सम्यग् आदेष्टुम् अर्हति // rm_37.60{60} //

इति संप्रार्थितं तेन श्रुत्वा स भगवान् मुदा / धर्मध्वजं तम् आमंत्र्य संपश्यन्न् एवम् अब्रवीत् // rm_37.61{61} //

साधु शृणु समाधाय तद् विधिं संप्रवक्ष्यते / तच् छ्रुत्वा ते प्रबोधित्वा समाचर विधानतः // rm_37.62{62} //

वसुधाराव्रतं सम्यक् यथा श्रुतं मया पुरा / वज्रधराब्धिगंभीरनिर्घोषेणोपदेशितं // rm_37.63{63} //

तथाथा प्रथमं तावच् छुद्धभूमौ परिग्रहं / कृत्वा मृद्गोमयाम्भोभिः संलिप्य पर्यशोभयेत् // rm_37.64{64} //

ततः सद्गुरुम् आराध्य नत्वा कृतांजलिर् मुदा / सत्कृत्य प्रार्थयेद् एवं वसुधाराव्रतं वरं // rm_37.65{65} //

ततः स गुरुणा सार्द्धं स्नात्वा तीर्थे विशुद्धधीः / शुद्धवस्त्रावृताः शुद्धचित्तो ब्रह्मविहारिकः // rm_37.66{66} //

मासे भाद्रपदे कृष्णपक्षे माघे ऽपि वा पुनः / तृतीयायां तिथौ देवीं समावाह्य व्रतं चरेत् // rm_37.67{67} //

पूर्वस्मिन् दिवसे विघ्नान् कीलयेत् सर्वदिक्स्थितान् / तत्र सुभूतले सूत्रं पातयित्वा यथाविधि // rm_37.68{68} // वर्त्तयेन् मंडलं देव्याः सगणप्रतिमण्डितं // rm_37.69{69!} // एवं तन् मंडलं कृत्वा सप्तव्रीहिसुवेष्टितं / ततो ऽष्टयक्षणीचिह्नं शोभितैः कलशैर् वृतं // rm_37.70{70} //

सपताकध्वजछत्रवितानैः परिमण्डितं / कृत्वा तन् मण्डलं वज्री प्रतिष्ठाप्य यथाविधि // rm_37.71{71} //

विचित्रपुष्पमालाभिः प्रदीपैः संप्रभोज्वलैः / सौरभ्यधूपनैश् चापि समभ्यर्च्याभिशोभयेत् // rm_37.72{72} //

ततस् तन् मण्डले देवी सगणां परिसंस्मरन् / ध्यात्वा जागरणं कृत्वा तद् रात्रीं व्यतिलंघयेत् // rm_37.73{73} //

ततः प्रातः समुत्थाय तीर्थे स्नात्वा सुशुद्धधीः / शुचिवस्त्रावृते पंचगव्यैः स्वांगं व्यशोधयेत् // rm_37.74{74} //

ततः स सद्गुरुं नत्वा तदाज्ञां शिरसावहन् / उत्तराभिमुखः शुद्ध आसने समुपाश्रयेत् // rm_37.75{75} //

ततस् तावद् गुरुं नत्वा त्रिरत्नशरणं गतः / मंडले सगणां देवीं ध्यात्वावाह्य समर्चयेत् // rm_37.76{76} //

ततो ऽरहं संप्रदत्वाग्रे प्रणत्वा सांजलिर् मुदा / जपस्तोत्रादिकं कृत्वा कुर्याच् च पापदेशनां // rm_37.77{77} // पुण्यानुमोदनां कृत्वा प्रार्थयेद् बोधिसंवरं // rm_37.78{78!} // ततः प्रदक्षिणां कृत्वा नत्वास्तांगैश् च सांजलिः / ततः पीतमयं सूत्रम् षोडशभेदवर्त्तितं / शुद्धं गुरुर् मंत्रेण शोधयेत् // rm_37.79{79} //

ततस् तद् व्रतसूत्रं स सगुरुर् धारणीं पथन् / तस्मै शिष्याय रक्ष्यार्थं दत्वाभिषेकम् अर्प्पयेत् // rm_37.80{80} //

तद् व्रतं सूत्रम् आदाय वंधित्वा स्वकरे व्रती / यावद् व्रतसमाप्तं न तावत् तत् सूत्रम् आधरेत् // rm_37.81{81} //

ततः व्रती यथाशक्ति गुरवे दानदक्षिणं / दत्वाष्टाङ्गप्रणामेण नत्वा समभितोषयेत् // rm_37.82{82} //

ततः पंचामृतैर् युक्तं बलिं क्षीरोदनाभरं / स यक्षयक्षणीलोकपालेभ्यः संप्रदापयेत् // rm_37.83{83} //

ततः क्षमार्थनं कृत्वा गुरुणा सह पालनं / तृतीयप्रहराग्रे ऽह्नेः कुर्यात् स यवपूरकैः // rm_37.84{84} //

पालनांते पुनः स्नात्वा तां देवीं सगणां स्मरन् / पठञ् छ्रीधारणीम् रात्री पूजयेच् च यथाविधि // rm_37.85{85} //

एवं नित्यं चतुःसंध्यं पूजयेच् छ्रीवसुंधरां / यावज्जीवं यथासक्तौ वर्षैकं वा तथा चरेत् // rm_37.86{86} //

षण्मासं मासम् एकं च यथाशक्ति व्रतं चरेत् / नवसप्तदिनान्य् एवं पंचत्रीणि दिनान्य् अपि // rm_37.87{87} //

अहो रात्रं तथैकं वा वारम् एकं व्रतं चरेत् / तत्परे द्युर् दिने प्रातः स्नात्वा शुद्धाशयो व्रती / तथा तां सगणां देवीं समर्चयेद् यथाविधि // rm_37.88{88} //

ततश् च गुरुवे ऽभ्यर्च्य वस्त्रालंकारभूगृहं / सदक्षिणां प्रदत्वैवं स्वात्मानं च समर्प्पयेत् // rm_37.89{89} //

ततः स गुरुर् आदाय तस्मै शिष्याय साशिषं / दत्वा क्षमार्थनां कृत्वा तन् मण्डलं विसर्जयेत् // rm_37.90{90} //

ततस् तद् रज आदाय भण्डागारे ऽभिगोपितं / संनिधाय सदा नित्यम् अभ्यर्च्य सादरं भजेत् // rm_37.91{91} //

तद् रजःशेषनिर्माल्यं नद्यां नागान् यथाविधि / समभ्यर्च्य समर्प्पित्वा सर्वं जले प्रवाहयेत् // rm_37.92{92} //

ततस् तज् जलम् आदाय गृहे गत्वा महोत्सवैः / तज् जलैर् मण्डलागारकोष्ठे सर्वत्र सिंचयेत् // rm_37.93{93} //

ततस् तद् व्रतपूर्णार्थं रात्रौ देवीं कुमारिकां / यथाविधि समावाह्य समभ्यर्च्याभ्यतोषयेत् // rm_37.94{94} //

सत्गुरुप्रमुखान् सर्वान् योगिनो योगिनीर् अपि / समभ्यर्च्य यथाकामं भोजनैः संप्रतोषयेत् // rm_37.95{95} //

ततस् तं सगणं चक्रं नत्वा व्रती स सांजलिः / क्षमाप्य विनयं कृत्वा प्रार्थयेच् छ्रीसमृद्धितां // rm_37.96{96} //

ततस् तत् सगणं चक्रं तद्भक्त्या संप्रतोषितं / तस्मै व्रतिने दद्यात् सुसंपत्तिसुभाषितं // rm_37.97{97} //

ततस् तस्य गृहे देवी वसुधारा समाश्रिता / सर्वद्रव्याभिसंपूर्णं कृत्वा तिष्ठेत् सदा स्थिरा // rm_37.98{98} //

ततस् तद् द्रव्यम् आदाय सर्वार्थिभ्यो यथेप्सितं / संप्रदत्वा यथाकामं भुक्त्वा भवं सुखं चरेत् // rm_37.99{99} //

एवं गृहपते मत्वा वसुधाराव्रतं महत् / यथाविधि समादाय गृहे चर समादरात् // rm_37.100{100} //

ततस् ते सर्वदा गेहे मंगलं निरुपद्रवं / भवेत् सापि महादेवी सगणा निवसेत् स्थिरा // rm_37.101{1} //

ततस् ते सर्वसंपत्तिः प्रवर्द्धिता शुभान्विता / भवने संभवन्त्य् एव न कदाचित् क्षयं व्रजेत् // rm_37.102{2} //

ततस् त्वं सर्वदा सौख्यं भुक्त्वा दत्वा यथेप्सितं / त्रिरत्नभजनं कृत्वा शुभे चर समाहितः // rm_37.103{3} //

एतत्पुण्यविपाकेन सदा त्वं सद्गतिं ततः / बोधिचर्यां चरन् बोधिं प्राप्य बुद्धपदं लभेः // rm_37.104{4} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा धर्मध्वजो गृही / स मुदा सुप्रसन्नात्मा व्रतं चरितुम् ऐछत // rm_37.105{5} //

ततः स मुदितो नत्वा सांजलिस् तं जगद्गुरुं / भगवन्तं जगन्नाथं प्रार्थयद् एवम् आदरात् // rm_37.106{6} //

भगवन् सर्वविच् छास्तर् भवतां शरणं गतः / भवदाज्ञां शिरो धृत्वा चरिष्ये ऽहम् इदं व्रतं // rm_37.107{7} //

तद् भवां कृपया शास्तस् तद् अनुज्ञां ददातु मे / भवतात्र यथादिष्टं चरिष्ये तत् तथा खलु // rm_37.108{8} //

इति संप्रार्थिते तेन भगवान् स जगद्गुरुः / तस्मै देव्या महाविद्यां धारणीं संपठन् ददौ // rm_37.109{10} //

सो ऽपि धर्मध्वजो नत्वा साञ्जलिस् तं मुनीश्वरं / धारणीं तां समादाय संपपाठ प्रमोदितः // rm_37.110{10} //

ततः स सुप्रसन्नात्मा धर्मध्वजः कृतांजलिः / तं मुनीन्द्रं जगन्नाथं प्रणत्वा स्वगृहं ययौ // rm_37.111{11} //

ततः स स्वगृहप्राप्तः सुप्रसन्नमुखाम्बुजः / तां शांतमतां भार्यां समामंत्र्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.112{12} //

प्रिये धन्यासि कल्याणी यत् त्वयाहं प्रबोधितः / संबुद्धशासनं रत्नम् आप्तवान् अहम् आगतः // rm_37.113{13} //

तद्यथा समुपादिष्टं मुनीन्द्रेणानुशासिना / तथावां तद् व्रतं देव्याश् चरेवहि समादरात् // rm_37.114{14} //

इति भर्त्रा समुद्दिष्टे सापि शान्तमती मुदा / भर्त्तारं तं समालोक्य सुदृष्ट्यैवम् अभाषत // rm_37.115{15} //

अयि स्वामिन् कथं शास्त्र समादिष्टं वदस्व मे / यथादिष्टं मुनीन्द्रेण तथ चरेवहि ध्रुवं // rm_37.116{16} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा भर्त्ता धर्मध्वजो ऽथ सः / मुदा शांतमतीं भार्यां तां समीक्ष्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.117{17} //

शृणु भद्रे यथादिष्टं मुनीन्द्रेण तथा खलु / यद् व्रतं वसुधारायास् तद् विधिं ते प्रवक्ष्यते // rm_37.118{18} //

इत्य् उक्ते स्वामिना तेन सा च शान्तमती प्रिया / भर्त्तारं तं समालोक्य मुदितैवम् अभाषत // rm_37.119{19} //

स्वामिन्स् तेन मुनीन्द्रेण यथादिष्टं तथा भवान् / सुविस्तरं समाख्याय मनो मे संविनोदत // rm_37.120{20} //

इत्य् उक्ते भार्यया साथ धर्मध्वजः सुविस्तरं / यथादिष्टं मुनीन्द्रेण तथा सर्वं न्यवेदयत् // rm_37.121{21} //

तच् छ्रुत्वा सा प्रबोधन्ती शांतमत्य् अनुमोदिता / तथा तस्या महादेव्या व्रतं चरितुम् ऐछत // rm_37.122{22} //

ततस् तं स्वामिनं नत्वा सा च शान्तमती सती / तद्व्रतारम्भसामग्रीं साधितुम् एवम् अब्रवीत् // rm_37.123{23} //

स्वामिन् व्रतं चरिष्यावो वसुलक्ष्म्या यथाविधि / सामग्रीं साधयेयास्य तद् अनुज्ञां प्रदेहि मे // rm_37.124{24} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा धर्मध्वजः स मोदितः / साध्यतां सर्वसामाग्रीम् इति तां सांव्यनोदयत् // rm_37.125{25} //

ततः सा मुदिताः सर्वे सामग्रीं साधयन्त्य् अपि / भर्त्तारं तम् उपामंत्र्य दर्शयन्त्य् एवम् अब्रवीत् // rm_37.126{26} //

सर्वं मे साधितं सिद्धं स्वामिन्न् अत्र प्रसीदतु / तत् सद्गुरुं समामंत्र्य व्रतम् आलब्धुम् अर्हति // rm_37.127{27} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा स धर्मध्वज आदरात् / सद्गुरुं समुपाराध्य नत्वेवं प्रार्थयन् मुदा // rm_37.128{28} //

भदन्त श्रीवसुधारादेव्या व्रतं चरेवहि / तस्मात् देवीं समाराध्य व्रतोपदेशम् आदिश // rm_37.129{29} //

इति संप्रार्थिते तेन तथेति हि स सद्गुरुः / प्रतिश्रुत्य यथादिष्टं मुनीन्द्रेण तथाचरत् // rm_37.130{30} //

तथा भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे स सद्गुरुः / द्वितीयायं तिथौ तीर्थे स्नात्वा सुवाससा सुधीः // rm_37.131{31} //

यथाविधिं समारभ्य मंडलं समवर्त्तयत् / तत्र तां सगणां देवीं प्रतिष्ठाप्य समर्चयत् // rm_37.132{32} //

तत् परेद्युस् त्रितीयायां सुस्नातं शुभाम्बरं / धर्मध्वजं सदारं तं पंचगव्यैर् व्यशोधयत् // rm_37.133{33} //

ततस् तौ दंपती शास्त्रा यथादिष्टं समाहितौ / श्रुत्वा तथा समाधाय प्रचरतु व्रतं मुदा // rm_37.134{34} //

यथा शास्त्रा समादिष्टं तथा कृत्वा व्रतं मुदा / गणचक्रादिकं सर्वं समाप्य तौ ननन्दतुः // rm_37.135{35} //

ततस् तस्य गृहे देवीं वसुधारा समाश्रिता / सर्वद्रव्यं समापूर्य्य तस्थौ सदा प्रसादिता // rm_37.136{36} //

ततस् तस्य गृहे संपद् दिने प्रवर्द्धिता / सरत्नधातुसद्वस्त्रशस्यादि द्रव्यजातयः // rm_37.137{37} //

ता एवं वर्द्धिता दृष्ट्वा सदारः स गृहाधिपः / स विस्मयो मुदितोत्फुल्लवक्त्राम्बुजो ऽभ्यनंदत // rm_37.138{38} //

ततः स सर्वदार्थिभ्यो दत्वा दानं यथेप्सितं / त्रिरत्नभजनं कृत्वा सुखं भुक्त्वा शुभे ऽचरत् // rm_37.139{39} //

तद् दृष्ट्वा तस्य गेहस्य समीपस्थो द्विजोत्तमः / विष्णुदासाभिधो विज्ञो विस्मयोद्धतमानसः // rm_37.140{40} //

धीमतीं रमणीं भार्यां सुविशुद्धाशयां सतीं / निःश्वसन्स् तां समामंत्र्य पुनर् एवम् अभाषत // rm_37.141{41} //

पश्य भद्रस्य मित्रस्य गृहे संपत् समृद्धिता / किम् अनेन कृतं धर्मं येनैवं श्रीः प्रवर्द्धिता // rm_37.142{42} //

किम् आवाभ्यां कृतं पापं येनैवं नो विपत् सदा / किम् अत्रावां करिष्यावो येन संपत् प्रवर्द्धिता // rm_37.143{43} //

तद् उपायं न जानामि को मे उपदिशेद् धितं / धन्यास् ते धनवंता ये यथाकाम सुखाशिनः // rm_37.144{44} //

किं ते सद्गुणवंतो ऽपि कृपणा ये दरिद्रिता / वरं प्राणपरित्यागं न त्व् एवं जीवितं भवे // rm_37.145{45} //

किं तेषां सद्गुणैश् चापि येषां संपद् गृहे न हि / धनवान् पुरुषो धीरः कुलीनो निर्गुणो ऽपि च / सर्वे हि धनिनां वश्या पंडिताः सुगुणा अपि // rm_37.146{46} //

धनवान् निर्गुणश् चापि मान्यते गुरुवज् जनैः / धनहीना न पूज्यंते पंडिता ब्रह्मणा अपि // rm_37.147{47} //

धिग् मे जीवितम् एवं हि ब्राह्मणस्यापि दुःखिनः / वरम् एवाद्येतन् मृत्युर् न त्व् एव चिरजीवितुं // rm_37.148{48} //

किम् अनेनापि जीवेन केवलदुःखभोगिना / तद् अत्र मर्त्तुम् इछामि नैव जीवेय दुःखभाक् // rm_37.149{49} //

सर्वेषाम् अपि जंतूनाम् अवश्यं मरणं भवे / तद् अत्र विद्यमानो ऽहं कथं लोके चरेय हि // rm_37.150{50} //

इत्य् एवं विलपं विप्रो विष्णुदासः स मोहितः / गलदश्रुविरुक्षाक्षस् तस्थौ मुहुर् विनिःश्वसन् // rm_37.151{51} //

इत्य् एवं विलपन्तन् तं दृष्ट्वा सा धीमती प्रिया / बोधयितुं समाश्वास्य भर्त्तारम् एवम् अब्रवीत् // rm_37.152{52} //

मा विषादं कृथाः स्वामिन् धैर्य्यम् आलम्ब्य तिष्ठतु / किं करिष्यावहे ह्य् अत्र दैवात् संपन् न तौ गृहे // rm_37.153{53} //

तथापि धैर्य्यम् आलम्ब्य यत्नं कुरु समाहितः / यत्नेन सिद्ध्यते सर्वं गुणद्रव्यादि साधनं // rm_37.154{54} //

तद् अत्राहं वदिष्यामि हितार्थं ते शृणु प्रभो / भार्या हि स्वामिनो भर्त्तुर् हितार्थम् ऽभ्यनुदेशिनी // rm_37.155{55} //

यद् अयं गृहभृद् भर्त्ता धर्मध्वजस् तव प्रियः / सुहृन् मित्रं महासाधुस् तद् आदरात् स पृछ्यतां // rm_37.156{56} //

यथा तेन समादिष्टं तथैव क्रीयतां प्रभो / ततस् तस्य यथा संपत् तथास्माकं भवेद् अपि // rm_37.157{57} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा विष्णुदासः स तैर्थिकः / बौद्धवाक्ये विरुद्धत्वाद् अनिछन्न् एवम् अब्रवीत् // rm_37.158{58} //

वयं हि ब्राह्मणा भद्रे बुद्धदेवी वसुंधरा / तद् विधिं वेदशास्त्रेषु कथितं न क्वचिद् अपि // rm_37.159{59} //

तत् कथं स्वकुलाचारं त्यक्त्वान्यछरणं गताः / बौद्धोपदेशम् आसाद्य लक्ष्म्या व्रतं चरेमहि // rm_37.160{60} //

ये त्यक्त्वा स्वकुलाचारम् अन्यत्र शरणं गताः / व्रतं चरंति संपत्तिलाभिलाभाकुलाशयाः // rm_37.161{61} //

ते स्वधर्मपरिभ्रष्टा इहापि क्लिष्टभोगिनः / रोगिणो दुहितात्मानो मृता यास्यंति दुर्गतीं // rm_37.162{62} //

इति भद्रे न मे वांछा बौद्धदेव्या व्रते ऽशुभे / वरं प्राणपरित्यागं नान्यद्व्रतं चरेमहि // rm_37.163{63} //

अस्माकम् अपि या देवी महालक्ष्मी कुलेश्वरी / तस्या व्रतं समाधाय चरेमहि सदादरात् // rm_37.164{64} //

ततः सा श्रीमहादेवी गृहे ऽश्माकं समाश्रिता / यथाभिवांछितं द्रव्यं सर्वं दद्यात् प्रसादिता // rm_37.165{65} //

इति तस्या महालक्ष्म्या व्रतं चरावहे वयं / तत् तद् व्रतस्य सामग्रीं साधय सर्वम् आदरात् // rm_37.166{66} //

इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा धीमती सा प्रमोदिता / तथेत्य् अभ्यनुमोदन्ती तत् सामग्रीम् असाधयत् // rm_37.167{67} //

तत्र सा धीमती तस्याः शांतमत्याः पुरो गता / तद् वृत्तान्तं सामाख्याय सामग्रीं समयाचत // rm_37.168{68} //

सापि शांतमती तस्यै धीमत्यै संप्रमोदिता / यद् यत् संप्रार्थितं द्रव्यं तत् तत् सर्वं ददौ मुदा // rm_37.169{67} //

तद् द्रव्यं सा समादाय भर्त्तुर् अग्रे समागता / तत् सर्वं समुपस्थाप्य विनोद्यैवम् अभाषत // rm_37.170{70} //

स्वामिन् त्वया यथादिष्टं तत् सर्वं साधितं मया / तथा तस्या महालक्ष्म्या व्रतम् आरभ सांप्रतं // rm_37.171{71} //

इति भार्योदितं श्रुत्वा विष्णुदासः स मोदितः / यथाविधि महालक्ष्मीव्रतं चरितुम् आरभत् // rm_37.172{72} //

मासे भाद्रपदे कृष्णपक्षे ऽष्टम्यां यथाविधि / मण्डलादीन् प्रतिस्थाप्य शुद्धशीलः समाहितः // rm_37.173{73} //

सदारस् तां महालक्ष्मीं समावाह्य समर्चयन् / विधिना तद् व्रतं कृत्वा संपत्तिं प्रार्थयन् मुदा // rm_37.174{74} //

ततः स ब्राह्मणः कृत्वा तद् व्रतं सुसमाप्तितं / सभार्यः सुप्रसन्नात्मा प्राचरत् तां श्रियं स्मरन् // rm_37.175{75} //

तथा तस्य गृहे संपत् समुद्भूताभ्यजायत / दृष्ट्वा तौ दंपती तत्र महानंदम् अवापतुः // rm_37.176{76} //

ततः स ब्राह्मणो लुब्धो दृष्ट्वा तान् संपदं मुदा / सर्वान् गुप्ते निधायैव न किं चित् तद् व्ययं व्यधात् // rm_37.177{77} //

भूयस् तृष्णाभिसंतप्तो मात्सर्याभिहताशयः / कस्मै चिद् अपि तद् द्रव्यं किं चिद् दानं ददौ क्वचित् // rm_37.178{78} //

तथा संरक्ष्य तद् द्रव्यं निधाय तु वियत्नतः / गोपयित्वा स्वयं भोक्तुम् अपि नैवाभ्यवांछत // rm_37.179{79} //

तथापि स प्रलुब्धात्मा नित्यं कृपणो ऽर्थिवत् / धनिनां समुपाश्रित्य याचित्वा धनम् आर्जयत् // rm_37.180{80} //

तथार्जनः कृतस् तस्य गृहे द्रव्यं न वर्द्धितं / दिने दिने निहीनत्वं गत्वा क्षयं क्रमाद् ययौ // rm_37.181{81} //

ततः स ब्राह्मणो लुब्धो धनिनाम् अर्थिनो गृहे / दृष्ट्वातिरुषितः सर्वान् परिभाष्याभ्यनिंदयत् // rm_37.182{82} //

तत्पापताविपाकेन गृहे यद् गोपितं धनं / तत् सर्वं निहृतं चौरैर् निदग्धं चापि वह्निना // rm_37.183{83} //

ततः स ब्राह्मणस् तीव्रक्लेशाग्निपरितापितः / दरिद्रिताविभग्नाशः सभार्यो न्यवसद् गृहे // rm_37.184{34!} //

तस्मिन्न् अवसरे तस्या धीमत्याः स पिता द्विजः / हरिशर्माभिधो गेहे यज्ञं कर्त्तुं सदारभत् // rm_37.185{35} //

तदा स वांधवान् सार्वाञ् ज्ञातीन् मित्रसुहृज्जनान् / भगिनीभागिनेयांश् च जामात्रींश् तत्सुतान् अपि // rm_37.186{36} // दुहितॄर् अपि सर्वाश् च न्यमंत्रयत् समादरात् // rm_37.187{37} // तत्र ते वांधवा सर्वे ज्ञातिमित्रसुहृज्जनाः / भगिन्या भागिनेयाश् च जामातरो ऽपि तत्सुताः // rm_37.188{38} //

दुहितरस् तथा पौत्राः पौत्र्यादयो ऽपि चापरे / सर्वे ते समुपागत्य समुपतस्थुर् आद्रिताः // rm_37.189{39} //

तत्र सा कृपणीभूता दुर्भगेति पितापि सः / तत्र यज्ञमहोत्साहे ताम् एकां न न्यमंत्रयत् // rm_37.190{40} //

तदा सा धीमती श्रुत्वा पितुर् यज्ञमहोत्सवं / कथं मे विस्मृतं पित्रा मात्रापि वांधवैर् अपि // rm_37.191{41} //

इति चिंताविषाघ्रातहृदया परिमूर्छिता / भोजने ऽपि निरुत्साहा तस्थौ लज्जान्विता गृहे // rm_37.192{42} //

तथा स विष्णुदासो ऽपि ससुरस्य गृहे तदा / श्रुत्वा यज्ञमहोत्साहं तां भार्याम् एवम् अब्रवीत् // rm_37.193{43} //

कथं ते जनकेनावां विस्मृतौ केन हेतुना / नैव निमंत्रितौ भद्रे यथा सर्वे निमंत्रिता // rm_37.194{44} //

इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा धीमती सातिलज्जिता / भर्त्तारं विष्णुदासं तं बोधयन्त्य् एवम् अब्रवीत् // rm_37.195{45} //

किम् अत्राहं वदिष्यामि यन् नौ संपद् गृहे ऽस्ति न / तेन नौ लज्जयाम्बापि निमंत्रितुं न वांछते // rm_37.196{46} //

इति सा धीमती लज्जासंकुंचिताशयानना / भर्त्रा सह विलप्यैव तस्थौ गृहे निराशिता // rm_37.197{47} //

तदा तज्जनं स्मृत्वा धीमतीं ताम् अनागतां / काञ् चित् पठिगतां चेटीं समाहूयैवम् अब्रवीत् // rm_37.198{48} //

अयि सखि सुता मे सा धीमता यदि दृश्यते / मद्वाचसा समेत्यासौ वक्तव्यैवं लघु त्वया // rm_37.199{49} //

पितुस् ते मन्दिरे यज्ञमहोत्साहं प्रवर्त्तते / तत् कथं न समायासि सभर्त्तागन्तुम् अर्हसि // rm_37.200{50} //

इति संदिश्य ते मात्रा प्रेषिताहं त्वदन्तिके / तन् मातुर् वचनं श्रुत्वागछेति तत् पुरो वद // rm_37.201{51} //

तत् संदिष्टं तया श्रुत्वा तथेति प्रतिभाष्य सा / चेटी ततो ऽभिगछन्ती धीमत्या भवने ययौ // rm_37.202{52} //

तत्र तां धीमतीं दृष्ट्वा सा चेटी समुपस्थिता / यथा मात्रा समादिष्टं तथा सर्वं न्यवेदयत् // rm_37.203{53} //

तत् तया कथितं श्रुत्वा धीमती साश्रुमोचिनी / विनिःश्वस्य प्रसूं स्मृत्वा विलपन्त्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.204{54} //

हा मातः कथम् अद्याहं संस्मृता सांप्रतं त्वया / किम् आगछेय ते पुत्री पापिनी दुःखभागिनी // rm_37.205{55} //

तस्मिन्न् एव क्षणे भर्त्ता विष्णुदास उपाचरत् / तां चेटीं समुपालोक्य किम् अर्थम् इत्य् अपृछत // rm_37.206{56} //

इति तेनाभिसंपृष्टे सा चेटी रचितांजलिः / ब्राह्मणं तं प्रणम्यैतत् सर्वं वृतांतम् अब्रवीत् // rm_37.207{57} //

तथा तत् कथितं श्रुत्वा विष्णुदासो ऽपि स द्विजः / गलदश्रुविरुक्षाक्षस् तां भार्याम् एवम् अब्रवीत् // rm_37.208{58} //

किं वदिष्यावहे भार्ये दैवान् नौ जायते विपत् / तथापि धैर्य्यम् आलम्व्य गछ द्रष्टुं पितुर् मनः // rm_37.209{59} //

इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा धीमती सा कुवासिनी / निर्मण्डनात् सुतान् पुत्रीः समादाय शनैर् ययौ // rm_37.210{60} //

ततो मातुर् गृहे प्राप्ता दृष्ट्वा तौ पितरौ पुरः / गत्वा सा धीमती नत्वा तस्थौ लज्जाहताशया // rm_37.211{61} //

पितरौ तां सुतां दृष्ट्वा विछन्दां लज्जिताशयं / किं चिद् दृष्ट्वागतासीति कथित्वैव निषेदतुः // rm_37.212{62} //

ततः सा धीमती सर्वाञ् ज्ञातीन् भ्रात्रींश् च वांधवान् / भगिनीः सुहृदो जेष्ठान् प्रणनाम यथाक्रमं // rm_37.213{63} //

तां दृष्ट्वा ज्ञातयः सर्वे भ्रातरो वांधवा अपि / भगिन्यापि सुहृदश् चापि दृष्ट्वोपहस्य जल्पिरे // rm_37.214{64} //

तथा प्रहसितं सर्वे सा दृष्ट्वातित्रपान्विता / स्वदैवस्मृतिम् आधाय निःश्वस्यैकान्त आश्रयत् // rm_37.215{65} //

ततः स हरिशर्मा स पुरोहितो यथाविधि / यज्ञकर्मसमारभ्य यथाकामं समापयत् // rm_37.216{66} //

ततस् तान् वांधवाञ् ज्ञातीन् सुहृन्मित्रजनान् अपि / सत्कृत्यात्यभिसंतुष्टान् सादरेण व्यसर्जयत् // rm_37.217{67} //

ततस् ते ज्ञातयः सर्वे वंधुमित्रसुहृज्जनाः / नंदितास् तं प्रशंसित्वा स्वस्वालयं मुदा ययुः // rm_37.218{68} //

ततस् ते सुस्थिताः सर्वे ज्ञातिवंधुसुहृज्जनाः / नानाकथाभिसंलापं कुर्वन्तः संनिषेदिरे // rm_37.219{69} //

ततः सा धीमती पश्चाद् भुक्त्वैकान्ते निराद्रिता / पुत्रपुत्री समादाय शिवस्य भवने ऽचरत् // rm_37.220{70} //

तत्र सा स्तृणम् आस्तीर्य पुत्रपुत्रीसमन्विता / दारिद्र्यदुःखचिन्तानुनिःश्वसन्ती न्यषीदत // rm_37.221{71} //

तत्र स विष्णुदासो ऽपि पश्चाद् भुक्त्वा निराद्रितः / शिवालये स्थितां श्रुत्वा सह स्थातुम् उपाचरत् // rm_37.222{72} //

भर्त्तारं तम् उपायातं दृष्ट्वा सा धीमती तदा / गलदश्रुविरुक्षाक्षा विलपन्त्य् एवम् अब्रवीत् // rm_37.223{73} //

धिग् मे जीवं दरिद्रायाः किम् एवं जीवितेन हि / पित्रोर् अपि दयास्नेहदृष्टिर् न विद्यते मयि // rm_37.224{74} //

यत् पित्रोः समाः सर्वा भगिन्यः स्वात्मजा अपि / तथाहं मानिता नैव मानितास् ता यथादरात् // rm_37.225{75} //

धिग् जीवितं दरिद्राया जन्मापि धिक् च मानुषे / किं रूपैः सुगुणैः वापि विद्याभिः किं धनं विना // rm_37.226{76} //

हा दैव किं मया पापं दारुणं प्रकृतं पुरा / यन् मे न विद्यते संपत् पित्रो दधापि दया मयि // rm_37.227{77} //

तद् अत्र किं करिष्यामि यास्यामि शरणं कुह / का मां रक्षेत् स्वदैवोत्थदरिद्र्यदुःखतापिनीं // rm_37.228{78} //

किम् एवं जीवितेनापि वरं मृत्युर् हि सांप्रतां / अवश्यम् एव मर्त्तव्यं सर्वेषाम् अपि जन्मिनां // rm_37.229{79} //

एवं नानाप्रलापेन विलपन्ती सुतम् सुतां / भर्त्तारं च मुहुर् दृष्ट्वा कारुण्यार्त्ता रुरोद सा // rm_37.230{80} //

एवं विलापं कुर्वन्तीं रुदन्तीं तां विलोक्य सः / विष्णुदासो विनिःश्वस्य समाश्वास्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.231{81} //

प्रिये ऽत्र मा रुदिहि त्वं किं करिष्यावहे ऽधुना / यद् आवाभ्यां कृतं पापं भोक्तव्यम् एव तत् फलं // rm_37.232{82} //

तद् अत्र धैर्य्यम् आलम्व्य तिष्ठ किं वक्ष्यते बहु / अवश्यं भाविनो भावा भवंति महताम् अपि // rm_37.233{83} //

शिवो ऽपि स विरूपाक्षो नीलकण्ठो दिगंवरः / उन्मत्तो भस्मलिप्तांगः कपालयो ऽपि रस्थिधृक् // rm_37.234{84} //

विष्णुर् वीरो ऽपि संसारे भ्रमितः स जनार्दनः / सो ऽपि दासो वलिद्वास्थश् चौरो व्याधेषुणाहतः // rm_37.235{85} //

ब्रह्मा लोकाधिपः सो ऽपि कामार्त्तो ऽगम्यकर्मकृत् / नियुज्यो निघ्नितो वैरिसेवकश् छिन्नमस्तक // rm_37.236{86} //

चिछेद ब्रह्मणः पूर्वं रुद्रः क्रोधात्त पंचमं / तच् छिरो दुस्त्यजं गृह्णन् ब्रह्माण्डं परिवभ्रमे // rm_37.237{87} //

शंखतीर्थे गतो रुद्रस् तच् छिरः परिमुक्तवान् / कपालमोचनस् तीर्थो द्वितीयावर्त्तसंस्थितः // rm_37.238{88} //

इति उत्कलखण्डक्षेत्रमाहात्म्ये उक्तम् आस्ते / एवम् अन्ये ऽपि लोकाश् च मुनयस् तापसा अपि // rm_37.239{89} //

कोपाग्निदहितात्मानो व्रजन्ति नरकेष्व् अपि / एवं सर्वे ऽपि लोकाश् च स्वस्वदैवानुभाविनः // rm_37.240{90} //

सुखिनो दुःखिनो भूता भ्रमंति भवसागरे / क्षणाल् लभन्ति संपत्तिं भवन्ति च दरिद्रिताः // rm_37.241{91} //

सर्वे देवादयो लोकाः स्वकृतकर्मभोगिनः / एवं मत्वात्र संसारे सुखं दुःखं स्वदैवजं // rm_37.242{92} //

मा कृथास् तद् विषाद त्वं धैर्यं धृत्वा समाचर / स्वकुलेशम् अनुस्मृत्वा समभ्यर्च्य यथाविधिः / श्रद्धया शरणं कृत्वा भज नित्यं समाहिता // rm_37.243{93} //

ततस् तत्पुण्यपाकेन पापं नो विलयं व्रजेत् / ततः संपत् समृद्धिः स्यात् तदा लप्स्यावहे सुखं // rm_37.244{94} //

इति मे वचनं श्रुत्वा धैर्य्यम् आलम्व्य सांप्रतं / पुत्रपुत्रीं समादाय प्रैहि गृहे व्रजामहे // rm_37.245{95} //

इति भर्त्रोदितं श्रुत्वा धीमती साभिबोधिता / पुत्रं पुत्रीं पुरोधाय शनैर् भर्त्रा सहाचरत् // rm_37.246{96} //

तत्र सा स्वगृहे गत्वा क्षणं स्थित्वा निरुत्सहा / ततः शान्तमतीं द्रष्टुं समुत्थाय शनैर् ययौ // rm_37.247{97} //

तत्र सा धीमती तस्याः शांतमत्याः पुरोगता / गलदश्रुविलिप्तास्या निःश्वसंत्य् एवम् अब्रवीत् // rm_37.248{98} //

शांतमते पितुर् यज्ञमहोत्साहप्रवर्त्तितं / तत् संद्रष्टु गता तत्र महालज्जान्विता चरं // rm_37.249{99} //

यन् मां दृष्ट्वा भगिन्यो ऽपि ज्ञातिवंधुसुहृज्जनाः / अपि सर्वे मिथो दृष्ट्वा प्रजल्पिताभ्युपाहसन् // rm_37.250{100} //

भागिनेयाश् च सर्वे ऽपि मां दृष्ट्वा रुषिताशयाः / पुत्रपुत्रीं च मे दृष्ट्वा फुत्कृत्य प्रत्याताडयन् // rm_37.251{1} //

पितृभ्यां मानिताः सर्वाः भगिन्यस् ता यथादरात् / तथाहं मानिता नैव द्रष्टुम् अपि न चैष्यते // rm_37.252{2} //

रात्राव् अपि गृहे वासं न मे दत्तं निरादरात् / शिवालये निषण्णा तन् निशां कृच्छ्राद् व्यलंघयं // rm_37.253{3} //

एवम् अहं महल्लज्जादुःखाग्निपतितापिता / मर्त्तुम् अपि तद् इच्छामि किम् एवं जीवितेनपि // rm_37.254{4} //

यदि ते ऽस्ति कृपा भद्रे दुःखिन्यां मयि विद्यते / तद् द्रव्योपार्जनोपायं समुपदेष्टुम् अर्हति // rm_37.255{5} //

इति तयोदितं श्रुत्वा शान्तमतीर् दयार्दितः / धीमतीं तां समालोक्य समाश्वास्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.256{6} //

धीमती श्रीमहासंपत्साधनोपायम् अस्ति मे / यद्य् अत्राप्य् अस्ति ते वांछा प्रवक्ष्यामि शृणुष्व तत् // rm_37.257{7} //

यदि श्रद्धास्ति ते देव्या वसुलक्ष्म्या व्रतं चर / ततस् ते श्रीवसुन्धारा महादेवी वसेद् गृहे // rm_37.258{8} //

ततस् तस्या महादेव्याः कृपादृष्टिप्रसादतः / संपत्तिस् ते समुद्भूता प्रवर्द्धिता भवेद् गृहे // rm_37.259{9} //

तदा त्वं श्रद्धयार्थिभ्यो दानं दत्वा यथेप्सितं / त्रिरत्नभजनं कृत्वा शुभे चर सुखाशिनी // rm_37.260{10} //

एतत्पुण्यविपाकेन सर्वदा सद्गतिं गता / क्रमाद् बोधिं समासाद्य संबुद्धपदम् आप्नुयाः // rm_37.261{11} //

एवं मत्वास्ति ते वांछा संबुद्धपद साधने / श्रीदेव्याः शरणं गत्वा समाधाय व्रतं चर // rm_37.262{12} //

इति तया समादिष्टं श्रुत्व सा धीमती मुदा / तां शांतमतीम् आनम्य सांजलीर् एवम् अब्रवीत् // rm_37.263{13} //

साधु भद्रे व्रतं धृत्वा श्रीदेव्याः शरणं गता / त्रिरत्नभजनम् कृत्वा चरिष्यामि शुभे सदा // rm_37.264{14} //

तद् भवंती कृपादृष्ट्या तद् उपदेशम् आदिश / यावज्जीवं चरिष्यामि श्रीदेव्या व्रतम् आदरात् // rm_37.265{15} //

इति तयोदितं श्रुत्वा शान्तमतिः समादरात् / धीमतीं तां समालोक्य पुनर् एवम् अभाषत // rm_37.266{16} //

यदि भद्रे ऽस्ति ते सत्यं स्नात्वा शुद्धाम्वरावृता / प्रेहि तं श्रीघनं नाथं संस्मृत्वा प्रार्थयावहे // rm_37.267{17} //

तयेति समुपादिष्टं श्रुत्वा सा धीमती मुदा / सहसा स्वगृहे गत्वा स्नात्वा शुद्धाम्वरावृता // rm_37.268{18} //

स लाजाक्षतपुष्पाणि गृहित्वा सहसा मुदा / तस्याः शांतमतेर् अग्रे प्रयातेवम् अभाषत // rm_37.269{19} //

भद्रे त्वया यथादिष्टं तथाहं समुपागता / तं मुनीन्द्रम् अनुस्मृत्वा प्रार्थयेह समागमं // rm_37.270{20} //

इति तयोदितं श्रुत्वा सा शान्तमतिर् आदरात् / तां धीमतीं समामंत्र्य प्रासादान्तं ययौ मुदा // rm_37.271{21} //

तत्र शान्तमतिः साट्टे धीमत्या सह संस्थिता / जानुभ्यां भुवि संस्थित्वा भगवत्स्थितदिग्मुखा // rm_37.272{22} //

संभवन्त्य् उत्तरासङ्गं सह लाजाक्षतादिभिः / साम्बुपुष्पाञ्जलिं धृत्वा नत्वैवं प्रार्थयन् मुनिं // rm_37.273{23} //

भगवन् नाथ सर्वज्ञ विजानीते भवान् अपि / यद् इयं धीमती साध्वी भगवच्छरणम् आगता // rm_37.274{24} //

यद् इयं सांप्रतं शास्तुर् उपदेशाद् यथाविधि / श्रीवसुधामहादेव्या व्रतं चरितुम् इछति // rm_37.275{25} //

तद् अत्र समुपागत्य कृपयास्मै दयानिधे / श्रीसाधनं व्रतं श्रेष्ठं समुपदेष्टुम् अर्हति // rm_37.276{26} //

इति संप्रार्थ्य सा शान्तमतिस् तं त्रिजगद्गुरुं / अनुस्मृत्वा त्रिधा नात्वा प्राक्षिपत् तज्जलादिकं // rm_37.277{27} //

प्रक्षिप्तानि तया तानि साम्बुलाजाक्षताण्य् अपि / सदूर्वाकुण्डपुष्पाणि सर्वाणि गगणे शरन् // rm_37.278{28} //

ततस् तानि प्रगच्छन्ति विहायसा विहङ्गवत् / कोशाम्व्यां घोषिरारामे विहारे समुपाययुः // rm_37.279{29} //

तत्रस्थस्य मुनीन्द्रस्य मुर्द्धा परि विहायसि / संस्थितानि प्रभासन्ति विरेजुस् तानि छत्रवत् // rm_37.280{30} //

तद् दृष्ट्वा भिक्षवः सर्वे सांघिकास् ते सविस्मयाः / कुतो निमंत्रणम् आयातम् इति ध्यात्वाभितस्थिरे // rm_37.281{31} //

तत्रानन्दः समुत्थाय सांजलिः पुरतो गतः / तं मुनीन्द्रं प्रणत्वैवं पप्रछ विस्मयान्वितः // rm_37.282{32} //

भगवन् कुत एतानि साम्बुलाजाक्षतान्य् अपि / पुष्पाणि समुपायान्ति तत् समादेष्टुम् अर्हति // rm_37.283{33} //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवां स मुनीश्वरः / तम् आनंदं समामंत्र्य समालोक्यैवम् अब्रवीत् // rm_37.284{34} //

यः काशीपुरे विप्रो विष्णुदासो दरिद्रितः / धर्मध्वजो धनी श्रीमान् गृहस्थो धनदोपमः // rm_37.285{35} //

तयोर् भार्य उभे साध्वौ शान्तमती रमोपमा / धीमती ब्राह्मणी भद्रा दरिद्रिता सुदुःखिनी // rm_37.286{36} //

ताभ्यां श्रीवसुधाराया व्रतं चरितुम् इछ्यते / तद् इदं निमंत्रणार्थं मे उपहारं समागतं // rm_37.287{37} //

तस्माच् छ्रीवसुधाराया व्रतविधिं त्वम् आत्मना / उपदेष्टुं तयोर् गेहे काश्यां गंतुं समर्हसि // rm_37.288{38} //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वानंदस् तथेति सः / शास्तुर् आज्ञां शिरोधृत्वा काश्यां विहायसा ययौ // rm_37.289{39} //

तत्राकाशान् स आनंदः शांतमतेर् गृहे पुरः / अवतीर्य सुधारश्मिर् इव तस्थौ प्रभासयन् // rm_37.290{40} //

तत्रस्थं तं समालोक्य शान्तमतिः स धीमती / मुदिता सहसा तस्य प्रणंतुं समुपाचरत् // rm_37.291{41} //

तत्र सा समुपासृत्य शांतमतिः सधीमती/ तम् आनंदं समालोक्य नत्वैवं प्रार्थयन् मुदा // rm_37.292{42} //

भदन्त चरणौ वंदे भवतां शरणं गता / तद् अत्र कृपयास्माकम् अनुगृह्य प्रसीदतु // rm_37.293{43} //

यद् अस्माकं भवाञ् छास्ता तद् गृहे समुपाश्रयन् / वसुधारामहादेव्या व्रतविधिं समादिश // rm_37.294{44} //

यद् इयं धीमती भद्रा भवताम् उपदेशतः / वसुलक्ष्म्या महादेव्या व्रतं चरितुम् इछति // rm_37.295{45} //

तद् अस्यै श्रीमहादेव्या व्रतविधिं यथाक्रमं / विस्तरं समुपादेष्टुम् अर्हति कृपया भवान् // rm_37.296{46} //

इति संप्रार्थितं शान्तमत्या तया निशम्य सः / आनंदस् ते उभे दृष्ट्वा तथेति प्रत्यभाषत // rm_37.297{47} //

ततः सा धीमती नत्वा सांजलिस् तं जिनात्मजं / आनंदं सुप्रसन्नास्या दृष्ट्वैवं प्रार्थयन् मुदा // rm_37.298{48} //

भदंतो ऽहं स्वदैवेन पापिनी दुःखभागिनी / तद् भवच्छरणं गत्वा समिछे वसुधाव्रतं // rm_37.299{49} //

तद् भवान् कृपया शास्तर् गृहे मे समुपागतः / यथाविधि समादिश्य व्रतं मे दातुम् अर्हति // rm_37.300{50} //

तयैवं प्रार्थितं श्रुत्वा स आनंदो जिनात्मजः / तत्र उत्थाय धीमत्यास् तस्या गृहे उपाचरत् // rm_37.301{51} //

तत्र सा धीमती साध्वी शान्तमत्या समन्विता / सहसा स्वगृहे गत्वा प्रस्तारयत् तदासनं // rm_37.302{52} //

ततः सा धीमती तस्य शास्तुः शुद्धाम्बुना मुदा / पादप्रक्षालनं कृत्वा प्रणत्वैव च प्रार्थयत् // rm_37.303{53} //

भदंतार्हन् महाभिज्ञ ममानुग्रहकारणं / अत्रासने समाश्रित्य धर्मम् आदेष्टुम् अर्हति // rm_37.304{54} //

तयेति प्रार्थितं श्रुत्वा स आनंदः प्रसन्नधीः / तद् दत्तासन आश्रित्य तस्थौ ध्यात्वा प्रभासयन् // rm_37.305{55} //

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणः सो ऽपि विष्णुदासः प्रसादितः / सहसा सांजलिर् नत्वा तत्रैकांत उपाश्रयन् // rm_37.306{56} //

ततः सा धीमती साध्वी सांतमतीसमन्विता / तम् आनंदं समभ्यर्च्य भोजनेनाभ्यतोषयत् // rm_37.307{57} //

ततः सा प्रणतिं कृत्वा नीचासनसमाश्रिता / तम् आनंदं महाभिज्ञं सांजलिर् एवम् अब्रवीत् // rm_37.308{58} //

भदन्त भवताम् आज्ञां धृत्वाहं शिरसा मुदा / श्रीदेव्या वसुधारायाश् चरिष्यामि व्रतं ध्रुवं // rm_37.309{59} //

तद् भदन्त भवाञ् छास्ता तद् विधिं मे यथाक्रमं / कृपानुग्रहम् आधाय समुपादेष्टुम् अर्हति // rm_37.310{60} //

इति संप्रार्थिते तेन विष्णुदासेन सद्धिया / श्रुत्वानंदः स संपश्यन्स् तं द्विजम् एवम् अब्रवीत् // rm_37.311{61} //

शृणु विप्र मुनीन्द्रेण याथादिष्टं मया श्रुतं / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि श्रीव्रतस्य विधिं क्रमात् // rm_37.312{62} //

भाद्रपदे ऽशिते पक्षे तृतीयायां तिथौ तथा / माघे वापि शिते पक्षे शुक्लपक्षे ऽपि वा सदा // rm_37.313{63} //

तीर्थे देवालये शुद्धभूप्रदेशे गृहेषु वा / सम्यग् भूशोधनं कुर्याद् गोमयेन मृदाम्बुना // rm_37.314{64} //

प्रातर् उत्थाय तीर्थेषु स्नात्वा शुचिसमाचरः / त्रिधाचम्यामृतं कायं पंचगव्येन शोधयेत् // rm_37.315{65} //

शुद्धशीलसमाधानः परिशुद्धाम्वरावृतः / संबोधिचित्तम् आधाय सद्गुरोर् उपदेश धृक् // rm_37.316{66} //

सुभूमौ मण्डलं सम्यग् वर्त्तयित्वा यथाविधि / ध्वजछत्रपताकाभि वितानैश् चाभिमंडयेत् // rm_37.317{67} //

मंडलस्य वहिस् तस्य ज्वालावल्या वहिः पुनः / पंचवल्यावलीभिश् च स लाजाक्षतसंयुतैः // rm_37.318{68} //

वेष्टयित्वा ततो वाह्ये क्रमान् संस्थापयेद् घटान् / तीर्थाम्बुपूरितान् पीतवस्त्रावृतान् सचिंह्नितान् // rm_37.319{69} //

तात्र श्रीवसुधां देवीं सगणां विधिना क्रमात् / समावाह्य समभ्यर्च्य प्रतिष्ठाप्याधिवासयेत् // rm_37.320{70} //

तृतीयायां तथा प्रातः स्नात्वा शुद्धाम्वरावृतः / मध्याह्ने स्वासनासीन उत्तरादिग्मुखस्थितः // rm_37.321{71} //

आदौ गुरुं समभ्यर्च्य रत्नत्रयं समर्चयेत् / ततो ध्यात्वा महादेवीं वसुधारां शुभकरीं // rm_37.322{72} //

सगणां तां समावाह्य दत्वा पादार्घम् आदरात् / पीतमयोपहारेण समभ्यर्च्य यथाविधि // rm_37.323{73} //

सर्वोपकरणान्य् अग्रे निवेस्य समढोकयत् / ततस् तद्धारणीं सम्यक् पठेन् मंत्राणि च क्रमात् // rm_37.324{74} //

ततः कृतांजलिः स्तुत्वा कुर्याश् च पापदेशनां / पुण्यानुमोदनां चापि कुर्याच् च प्रणतिं स्मरन् // rm_37.325{75} //

कुर्यात् प्रदक्षिणान्य् एवम् अष्टाङ्गैः प्रणमेत् पुनः / बोधिचित्तं समाधाय संप्रार्थयेद् अभीप्सितं // rm_37.326{76} //

ततो वलिं प्रदत्वा च स भूतान् परितोषयेत् / ततः क्षमार्थनां कृत्वा व्रतसूत्रं च प्रार्थयेत् // rm_37.327{77} //

षोडशभेदितं सूत्रम् षोडशग्रंथिसंयुतं / व्रतसूत्रं समादाय रक्षार्थं वंधयेत् करे // rm_37.328{78} //

ततो गुरुं समाराध्य देयाद् दानं समिछितं / सदक्षिणं सुसत्कारैः सत्कृत्य समतोषयेत् // rm_37.329{79} //

ततस् तृतीया यामे ऽह्नेः प्राश्नुयाद् यवपूरकान् / पंचामृतफलस्कंदमूलपत्रादिकान् अपि // rm_37.330{80} //

पालनान्ते पुनः स्नात्वा तां श्रीदेवीम् अनुस्मरन् / तद्धारणीं पठन् रात्रौ पूजयेच् च समाहितः // rm_37.331{81} //

एवं नित्यं चतुः संध्यं पूजयेच् छ्रीवसुंधरां / तत् परेद्युस् तथाभ्यर्च्य तन् मंडलं विसर्जयेत् // rm_37.332{82} //

तद् रजांसि समादाय संनिधाय शुभे घटे / भंडागारे प्रतिस्थाप्य सदारान् भजेन् नमेत् // rm_37.333{83} //

शेषरजः स निर्माल्यं नद्यां नागान् यथाविधि / समभ्यर्च्य समर्प्पित्वा सर्वं जले प्रवाहयेत् // rm_37.334{84} //

ततस् तज् जलम् आदाय गृहे गत्वा समन्ततः / प्रोक्ष्य तन् मंडलस्थाने कुमारीं विधिनार्चयेत् // rm_37.335{85} //

ततस् तन् सगणं चक्रं समभ्यर्च्य यथाविधि / भोजनैः संपरितोष्य प्रार्थयेद् यत् समीछितं // rm_37.336{86} //

तथा तत् सगणं चक्रं कृत्वा क्षमार्थनां ततः / सांजलिश् च क्रमान् नत्वा विसर्जयेत् प्रसादयन् // rm_37.337{87} //

तदा श्रीवसुधा देवी स्वयम् आगत्य तद्गृहे / समाश्रित्य सदा सर्वद्रव्यैः संपूरयेद् ध्रुवं // rm_37.338{88} //

ततस् तत्र गृहे नित्यं मंगलं निरुपद्रवं / दानपुण्यमहोत्साहप्रवर्त्तितं भवेत् सदा // rm_37.339{89} //

एवं तस्या महादेव्या वसुलक्ष्म्या व्रतोद्भवं / पुण्यं महद् असंख्येयम् अप्रमेयं विदुर् जिनाः // rm_37.340{90} //

एवं महत्तरं पुण्यं विज्ञाय द्विज तत् तथा / श्रद्धये तद्व्रतं कुर्या यदि संपत्तिम् इछसि // rm_37.341{91} //

यश् च तां श्रीमहादेवीं वसुधाराम् अनुस्मरन् / यत् कार्य्यम् आरभेत् तस्य तत् सर्वं हि समृद्ध्यति // rm_37.342{92} //

रत्नार्थी लभते रत्नं धनार्थी लभते धनं / भोग्यार्थी लभते भोग्यं यसो ऽर्थी लभते यशः // rm_37.343{93} //

द्रव्यार्थी लभते द्रव्यान् गुणार्थी लभते गुणान् / विद्यार्थी लभते विद्यां शुभार्थी लभते शुभं // rm_37.344{94} //

मान्यार्थी लभते मान्यं जयार्थी लभते जयं / धर्मार्थी लभते धर्मान् सुखार्थी लभते सुखं // rm_37.345{95} //

राज्यार्थी लभते राज्यं गृहार्थी लभते गृहं / क्षेत्रार्थी लभते क्षेत्रान् रसार्थी लभते रसान् // rm_37.346{96} //

भार्यार्थी लभते भार्यां सुतार्थी लभते सुतां / पुत्रार्थी लभते पुत्रान् पौत्रार्थी पौत्रम् आप्नुयात् // rm_37.347{97} //

ज्ञानार्थी लभते ज्ञानं मोक्षार्थी मोक्षम् आप्नुयात् / एवम् अन्यानि वस्तूनि सर्वोपकरणान्य् अपि // rm_37.348{98} //

सर्वाणि द्रव्यजातानि वस्त्रादि भूषणान्य् अपि / समाप्नुयात् समृद्धानि वसुलक्ष्म्याः प्रसादतः // rm_37.349{99} //

ततो दानानि दद्यात् स शुद्धशीलः समाचरेत् / क्षान्तिं च भावयेन् नित्यं धर्मवीर्य्यं समारभेत् // rm_37.350{100} //

तथा ध्यानं समाधाय प्रज्ञाब्धिं संतरेद् द्रुतं / सर्वोपायविधानज्ञो बोधिप्रणिधिमानसः // rm_37.351{1} //

सद्बुद्धिबलवान् धीरः स बोधिज्ञानम् आप्नुयात् / सर्वमारगणाञ् जित्वा निःक्लेशो ऽर्हञ् जितेन्द्रियः / संबुद्धपदम् आसाद्य निर्वृतपदम् आप्नुयात् // rm_37.352{2} //

एवं ब्राह्मण विज्ञाय सद्धर्म्मं यदि वांछसि / तां श्रीदेवीं महालक्ष्मीं वसुधारां सदा भज // rm_37.353{3} //

तथा ते सर्वदा गेहे मंगलं निरुपद्रवं / सर्वत्रेह परत्रापि भवेन् नूनं न संशयः // rm_37.354{4} //

तथा दानानि दत्वा त्वं स्वयं तद्व्रतं संचरन् / सर्वसत्वहितं कृत्वा यावज्जीवं सुखं चर // rm_37.355{5} //

ततः क्लेशविमुक्तात्मा संबोधिप्रणिधानधृक् / बोधिचर्याव्रतारक्ता बोधिसत्वो भवेद् ध्रुवं // rm_37.356{6} //

सर्वे ऽपि सुगता बोधिसत्वाश् चापि जिनात्मजाः / वसुधाराव्रतं धृत्वा संविभ्रति जगत्त्रयं // rm_37.357{7} //

इति तेनार्हतादिष्टं श्रुत्वा स ब्राह्मणो मुदा / तथा श्रीवसुधाराया व्रतं चरितुम् ऐछत // rm_37.358{8} //