द्वाविंशत्यवदानकथा

ततस् ते ऽमात्याः कृतकरपुटा राजानं विज्ञापयन्ति / दुर्लभो महाराज धर्मः श्रूयते महाराज बुद्धानां लोक उत्पादाद् धर्मस्योत्पादो भवतीति // ततो राज्ञा सुवर्णपिटकं ध्वजाग्रे बद्ध्वा सर्वविजिते घण्ठावघोषणं कारितम् / यो मे धर्मं वक्ष्यति, तस्येमं सुवर्णपिटकं दास्यामि महता सत्कारेण सत्करिष्यामीति // ततो बहवः काला अतिक्रान्ता न कश् चिद् धर्मदेशक उपलभ्यते // ततः स राजा धर्महेतोर् उत्कण्ठति परित्रस्यति // ततः शक्रस्य च देवानाम् इन्द्रस्याधस्ताज् ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते / स पश्यति राजानं धर्महेतोर् विहन्यमानम् / तस्यैतद् अभवत् / यन् न्व् अहं सुरूपं राजानं मीमांसेय इति // ततो यक्षरूपम् आत्मानम् अभिनिर्माय विकृतकरचरणनयनो ऽनेकपरिषन्मध्यगतं राजानम् एतद् अवोचत् // ननु धर्माभिलाषी भवान् अहं ते धर्मं (दक्: 234) वक्ष्यामीति // ततः स राजा धर्मश्रवणात् प्रीतिप्रामोद्यजातो अक्षम् एतद् उवाच // ब्रूहि गुह्यक धर्मान् श्रोष्यामीति //

गुह्यक उवाच // सुखितस्य बत महाराज धर्मा अभिलषन्ति / बुभूक्षितो ऽस्मि भोजनं तस्मान् मे प्रयच्छेति // ततः श्रुत्वा राजा पौरुषान् आमन्त्रयाम् आस //

आनीयन्तम् अस्य भक्ष्यभोज्यप्रकारा इति // यक्ष उवाच // मा राजन्, मानुष्यकेन अदनेनाहं तृप्तिं न भवामि / अपि तु स्वाभिप्रायं शृणु //

अत्यन्तोष्माणि मांसानि नवानि रुधिराणि च / इत्य् अन्नपान पद्माक्ष यक्षाणाम् अक्षतव्रत // dak_23.20 //

सद्योहतमांसरुधिरं भक्षो ऽहम् एतं सुन्दरम् एकपुत्रकं प्रयच्छेति //

श्रुत्वा राजा परं विषादम् आपन्नः / कदा चित् कर्हि चिन् मे ऽद्य धर्मशब्द आसादितः सो ऽप्य् अनर्घेण मूल्येनेति // ततः सुन्दरकुमारस् तम् उपश्रुत्य पितुः पादयोर् निपत्य राजानं विज्ञापयाम् आस // मर्षय देव पूर्यतां देवस्याभिप्रायं प्रयच्छ मां गुह्यकायाहरार्थम् इति // ततो राजा तम् एकपुत्रकम् इष्टं कान्तं प्रियं मनापं क्षान्तं (दक्: 235) धर्मस्यार्थे यक्षाय दत्तवान् // ततो यक्षेणर्द्धिबलाधानाद् राज्ञः पर्षदश् च यथादर्शितं यथाङ्गानि प्रत्यङ्गानि पृथग् विकृत्य विकृत्य भक्षितानि रुधिरं च पीयमानम् / दृष्ट्वा राजा धर्माभिलाषी न विषादम् आपन्नः // स गुह्यको राजानाम् उवाच // अतृप्तो ऽस्मि भो पार्थिव भूयो मे प्रयच्छेति // ततो राजा तस्मै दयितां भार्यां दत्तवान् / सापि तेनैवाकारेण दर्शिता / ततो भूयो राजानम् उवाच // भोः पार्थिवाद्यापि तृप्तिं न लभत इति // ततो राजा यक्षम् उवाच // वत्स दत्तो मे एकपुत्रको भार्या च यावत् किं भुयः प्रार्थयस इति // गुह्यक उवाच //

स्वशरीरं मे प्रयच्छानेन तृप्तिम् उपयास्यामीति // राजोवाच // यदि स्वशरीरं ते प्रदास्यामि कथं पुनर् धर्मं श्रोष्यामि / किं नु पूर्वं मे धर्मं वद पश्चाद् गृहीतधर्मा शरीरं परित्यक्ष्यामीति // ततो गुह्यकेन राजानं प्रतिज्ञायां प्रतिष्ठाप्यानेकशतायाः परिषदः पुरस्ताद् धर्मो देशितः //

प्रियेभ्यो जायते शोकः प्रियेभ्यो जायते भयम् / प्रियेभ्यो विप्रमुक्तानां नास्ति शोकः कुतो भयम् // dak_23.21 //

इति //

ततो राजा अस्या गाथायाः सहश्रवणात् प्रह्लादितमनाः प्रीतिसौमनस्येन्द्रियजातो यक्षम् उवाच // इदं गुह्यक मे शरीरं यथेष्टं क्रियताम् इति // ततः शक्रो देवेन्द्रो राजानं मेरुवद् अकम्प्यम् अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ विदित्वा यक्षरूपम् अन्तर्धाप्य स्वरूपेण स्थित्वा प्रसादविकसिताभ्यां नयनाभ्याम् एकेन पाणिना पुत्रं गृहीत्वा द्वितीयेन च भार्यां राजानम् अभ्युत्साहयन्न् उवाच // साधु साधु सत्पुरुष दृढसंनाहस् त्वं नचिराद् अनेन व्यवसायेन अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंभोत्स्यसे / अयं च ते इष्टजनसमागम इति //

ततो राजा शक्रं देवेन्द्रम् इदम् अवोचत् // साधु साधु कौशिक कृतो ऽस्माकं धर्माभिप्रायपूरितश् चेति //

भगवान् आह // किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ तेन कालेन तेन समयेन सुरूपो नाम राजा बभूवाहं सः / सुन्दरकुमार आनन्दः / सुन्दरका एषैव यशोधरा / तदापि मे भिक्षवो धर्महेतोर् इष्टबन्धुपरित्यागः स्वजीवितपरित्यागश् च कृतः प्राग् एवेदानीम् / तस्मात् तर्हि भिक्षव एवं शिक्षितव्यम् / यद् धर्मं सत्करिष्यामो गुरुकरिष्यामो मानयिष्यामः पूजयिष्यामो (दक्: 237) धर्मं सत्कृत्य गुरुकृत्य मानयित्वा पूजयित्वोपनिश्रित्य विहरिष्याम इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम् इति //

इति द्वाविंशतिकावदानकथायां दानकथा //

[xxiv.] पुण्योत्साहावदानसूत्र

अथ श्रीभगवान् बुद्धः सर्वज्ञस् तान् सभाश्रितान् सर्वांल् लोकान् समालोक्य पुनः सद्धर्मम् आदिशत् //

शृण्वन्तु कुलपुत्रा यत् संबोधिज्ञानसाधनम् / सद्धर्मं तन् मयाख्यातं सत्त्वानां भद्रकारनं // dak_24.1 //

प्रथमं बोधिसत्त्वेन संबोधिज्ञानसिद्धये / संबोधिप्रणिधिं कृत्वा कर्तव्यं दानम् ईप्सितम् // dak_24.2 //

ततो विरम्य पापेभ्यो दशभ्यो ऽपि समादरात् / शुद्धशीलं समाधाय चरितव्यं सुसंवरम् // dak_24.3 //

ततः क्लेशान् विनिर्जित्य चतुर्ब्रह्मविहारिणः / क्षान्तिव्रतं सदा धृत्वा चैतव्यं जगद्धितम् // dak_24.4 //

ततो धर्ममहोत्साहं धृत्वा सत्त्वार्थसाधने / पापमित्ररतिं त्यक्त्वा साधनीयं महद्गुणम् // dak_24.5 //

तत इष्टाशयं त्यक्त्वा कामभोगविरागिणः / सुधीरचित्तम् आधाय ध्यातव्यं त्रिजगद्धितम् // dak_24.6 //

ततो ऽमित्रसंरागं त्यक्त्वा संबोधिरागिणा / प्रज्ञाब्धौ बोधिसद्रत्नं साधनीयं जगच्छुभे // dak_24.7 //

एताः पारमिताः षड्ढाः पूरयित्वा यथाक्रमम् / सर्वान् मारगणाञ् जित्वा संबोधिज्ञानम् आप्स्यते // dak_24.8 //

तत एवं महाभिज्ञः श्रीसंपद्वीर्यसद्गुणैः / सर्वसत्त्वहितं कृत्वा संबुद्धपदम् आप्स्यते // dak_24.9 //

एवं यूयं परिज्ञाय संबुद्धत्वं यदीच्छथ / एवं पारमिताः सर्वाः पूरयेध्वं यथाक्रमम् // dak_24.10 //

संबोधिप्रणिधिं धृत्वा चतुर्ब्रह्मविहारिणः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरध्वं जगद्धिते // dak_24.11 //

एतत्पुण्यानुभावेन सर्वे यूयं जितेन्द्रियाः / अर्हन्तः प्राप्य संबोधिं संबुद्धपदम् आप्स्यथ // dak_24.12 //

इत्य् आदिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा सर्वे ऽपि भिक्षवः / एवम् अस्त्य् इति प्राभाष्य प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः // dak_24.13 //

सभा सर्वावती सा ऽपि श्रुत्वैतत् संप्रसादिताः / तथेति प्रतिवन्दित्वा प्राभ्यनन्दत् प्रबोधिताः // dak_24.14 //

इति श्रीद्वाविंशत्यवदानकथायां पुण्योत्साहावदानसूत्रं समाप्तम् //

ये धर्म हेतुप्रभवा हेतुं तेषां तथागतो ह्य् अवदत् / तेषां च यो निरोध एवंवादी महाश्रमणः // शुभम् //