दिव्यावदान

दिव्यावदान

// दिव्यावदानम्//

नमः श्रीसर्वबुध्हबोधिसत्त्वेभ्यः/

********** अवदान 1 **********

001.000. दिव्1 कोटिकर्णावदानम्/

001.001. बुद्धो भगवाञ् श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे/ 001.001. अस्मात् परान्तके वासवग्रामे बलसेनो नाम गृहपतिः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी/ 001.003. तेन सदृशात् कुलात् कलत्रमानीतम्/ 001.003. स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति/ 001.004. सो ऽपुत्रः पुत्राभिनन्दी शिववरुणकुबेरशक्रब्रह्मादीनायाचते आरामेदवतां वनदेवतां शृङ्गाटकदेवतां बलिप्रतिग्राहिकां देवताम्/ 001.005. सहजां सहधर्मिकां नित्यानुबद्धामपि देवतामायाचते/ 001.006. अस्ति चैष लोके प्रवादो यदायाचनहेतोः पुत्रा जायन्ते/ 001.007. दुहितरश्चेति/ 001.007. तच्च नैवम्/ 001.007. यद्येवमभविष्यत्, एकैकस्य पुत्रसहस्रमभविष्यत् तद्यथा राज्ञश्चक्रवर्तिनः/ 001.008. अपि तु त्रयाणां स्थानानां संमुखीभावात् पुत्राअ जायन्ते दुहितरश्च/ 001.009. कतमेषां त्रयाणाम्? मातापितरौ रक्तौ भवतः संनिपतितौ, माता कल्या भवति ऋतुमती, गन्धरव्ः प्रत्युपस्थितो भवति/ 001.010. एषां त्रयाणां स्थानानां संमुखीभावात् पुत्रा जायन्ते दुहितरश्च/ 001.011. स चैवमायाचनपरस्तिष्ठति//

001.012. अन्यतमश्च सत्त्वश्चरमभविकश्च हितैषी गृहीतमोक्षमार्गान्तोन्मुखो न निर्वाणे बहिर्मुखः संसारादनर्थिकः सर्वभवगतिव्युपपत्तिपरान्मुखो ऽन्तिमदेहधारी अन्यतमात् सत्त्वनिकायाच्च्युत्वा तस्य प्रजापत्याः कुक्षिमवक्रान्तः/ 001.014. पञ्चावेणिका धर्मा एकत्ये पिण्डतजातीये मातृग्रामे/ 001.014. कतमे पञ्च? रक्तं पुरुषं जानाति, विरक्तं जानाति/ 001.015. कालं जानाति, ऋतुं जानाति/ 001.015. गर्भमवक्रान्तं जानाति/ 001.016. यस्य सकाशाद् गर्भमवक्रामति तं जानाति/ 001.016. दारकं जानाति दारिकां जानाति/ 001.017. सचेद्दारको भवति, दक्षिणं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति/ 001.017. सचेद्दारिका भवति, वामं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति/ 001.018. सा आत्तमनात्तमनाः स्वामिन आरोचयति--दिष्ट्या आर्यपुत्र वर्धस्व/ 001.018. आपन्नसत्त्वास्मि संवृत्ता/ 001.019. यथा च मे दक्षिणं कुक्षिं निश्रित्य तिष्ठति, नियतं दारको भविष्यति/ 001.019. सो ऽपि आत्तमनात्तमना उदानम् उदानयति--अप्येवाहं चिरकालाभिलषितं पुत्रमुखं पश्येयम्/ 001.020. जातो मे स्यान्नावजातः/ 001.021. कृत्यानि मे कुर्वीत्/ 001.021. भृतः प्रतिबिभृयात्/ 001.021. दायाद्यं प्रतिपद्येत/ 001.021. कुलवंशो मे चिरस्थितिको भविष्यति/ 001.022. अस्माकं चाप्यतीतकालगतानामल्पं वा प्रभूतं वा दानानि दत्त्वा पुण्यानि कृत्वा दक्षिणामादेशयिष्यति--इदं तयोर्यत्रतत्रोपपन्नयोर्गच्छतोरनुगच्छत्विति/ 001.024. आपन्नसत्त्वां च तां विदित्वा उपरिप्रसादतलगतामयन्त्रितां धारयति शीते शीतोपकरणैरुष्ण उष्णोपकरणैर्वैद्यप्रज्ञप्तैराहारैर् नातितिक्तैर् नात्यम्लैर् नातिलवणैर् नातिमधुरैर् नातिकटुकैर् नातिकषायैस्तिक्ताम्ललवणमधुरकटुकषायविवर्जितैराहारैः, हारार्धहारविभूषितगात्रीम् अप्सरसमिव नन्दनवनविचारिणीं मञ्चान्मञ्चं पीठात्पीठम्{न}वतरन्तीमुप{मध?}रिमां भूमिम्/ 001.027. न <2>चास्य अमनोज्ञशब्दश्रवणम् यावदेव गर्भस्य परिपाकाय/

002.001. सा अष्टानां वा नवानां वा मासानामत्ययात् प्रसूता/ 002.002. दारको जातः/ 002.002. अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको गौरः कनकवर्णश्छत्राकारशिराः प्रलम्बबाहुर्विस्तीर्णविशालललाटः संगतभ्रूरुत्तुङ्गनासो रत्नप्रत्युप्तिकया कर्णिकया आमुक्तयालंकृतः/ 002.004. बलसेनेन गृहपतिना रत्नपरीक्षका आहूयोक्ताः/ 002.004. भवन्तः, रत्नानां मूल्यं कुरुत इति/ 002.005. न शक्यते रत्नानां मूल्यं कर्तुमिति/ 002.005. धर्मता यस्य न शक्यते मूल्यं कर्तुं तस्य कोटिमूल्यं क्रियते/ 002.006. ते कथयन्ति--गृहपते, अस्य रत्नस्य कोटिर्मूल्यमिति/ 002.007. तस्य ज्ञातयः संगम्य समागम्य त्रीणि सप्तकानि एकविंशतिदिवसानि विस्तरेण जातस्य जातिमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थापयन्ति--किं भवतु दारकस्य नामेति/ 002.009. अयं दारकः कोटिमूल्यया रत्नप्रत्युप्तिकया आमुक्तया जातः, श्रवणेषु च नक्षत्रेषु/ 002.009. भवतु दारकस्य श्रोणः कोटिकर्ण इति नाम/ 002.010. यस्मिन्नेव दिवसे श्रोणः कोटिकर्णो जातः, तस्मिन्नेव दिवसे बलसेनस्य गृहपतेर्द्वौ प्रेष्यदारकौ जातौ/ 002.011. तेनैकस्य दारक इति नामधेयं व्यवस्थापितम्, अपरस्य पालक इति/ 002.012. श्रोणः कोटिकर्णो ऽष्टाभ्यो धात्रीभ्यो ऽनुप्रदत्तो द्वाभ्यामंसधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्रीडनिकाभ्यां द्वाभ्यां मलधात्रीभ्यां द्वाभ्यां क्षीरधात्रीभ्याम्/ 002.013. सो ऽष्टाभिर्धात्रीभिरुन्नीयते वर्ध्यते क्षीरेण दध्ना नवनीतेन सर्पिषा सर्पिमण्डेनान्यैश्चोत्तप्तोत्तप्तैरुपकरणविशेषैः/ 002.015. आशु वर्धते ह्रदस्थमिव पङ्कजम्//

002.016. स यदा महान् संवृत्तस्तदा लिप्याम् उपन्यस्तः, संख्यायां गणनायां मुद्रायामुद्धारे न्यासे निक्षेपे वस्तुपरीक्षायां रत्नपरीक्षायाम्/ 002.017. सो ऽष्टासु परीक्षासूद्घटको वाचकः पिण्डतः पटुप्रचारः संवृत्तः/ 002.018. तस्य पित्रा त्रीणि वासगृहाणि मापितानि हैमन्तिकं ग्रैष्मिकं वार्षिकम्/ 002.018. त्रीणि उद्यानानि मापितानि हैमन्तिकं ग्रैष्मिकं वार्षिकम्/ 002.019. त्रीणि अन्तःपुराणि प्रत्युपस्थापितानि ज्येष्ठकं मध्यमं कनीयसम्/ 002.020. स उपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडति रमते परिचारयति/ 002.021. बलसेनो गृहपतिर् नित्यमेव कृषिकर्मान्ते उद्युक्तः/ 002.021. स कोटिकर्णस्तं पितरं पश्यति नित्यं कृषिकर्मान्ते--उद्युक्तम्/ 002.022. स कथयति--तात, कस्यार्थे त्वं नित्यमेव कृषिकर्मान्ते उद्युक्तह्? स कथयति--पुत्र, यथा त्वमुपरिप्रासादतलगतो निष्पुरुषेण तूर्येण क्रीडसि रमसि परिचारयसि, यद्यहमपि एवमेव क्रीडेयं रमेयं परिचारयेयम्, नचिरादेवास्माकं भोगास्तनुत्वं परिक्षयं पर्यादायं गच्छेयुः/ 002.025. स संलक्षयति--ममैवार्थं चोदना क्रियते/ 002.026. स कथयति--तात यद्येवम्, गच्छामि, महासमुद्रमवतरामि/ 002.026. पिता कथयति--पुत्र तावन्तं मे रत्नजातमस्ति/ 002.027. यदि त्वं तिलतण्डुलकोलकुलत्थन्यायेन रत्नानि परिमोक्ष्यसे, तथापि मे रत्नानां परिक्षयो न स्यात्/ 002.028. स कथयति--तात अनुजानीहि माम, पण्यमादाय महासमुद्रमवतरामीति/ 002.029. बलसेनेन तस्यावश्यं निर्बन्धं ज्ञात्वानुज्ञातः/ 002.029. बलसेनेन गृहपतिना वासवग्रामके घण्टावघोषणं कृतम्--यो युष्माकमुत्सहते श्रोणेन कोटिकर्णेन सार्थवाहेन सार्धमशुल्केनातरपण्येन महासमुद्रमवतर्तुम्, स महासमुद्रगमनीयं पण्यं समुदानयतु/ 002.031. पञ्चभिर्वणिक्शतैर्महासमुद्रगमनीयं पण्यं समुदानीतम्/ 002.032. बलसेनो नाम गृहपतिः संलक्षयति--<3>कीदृशेन यानेन श्रोणः कोटिकर्णो यास्यति? स संलक्षयति--सचेद् हस्तिभिः, हस्तिनः सुकुमारा दुर्भराश्च, अश्वा अपि सुकुमारा दुभराश्च, गर्दभाः स्मृतिमन्तः सुकुमाराश्च/

003.003. गर्दभयानेन गच्छत्विति/ 003.003. स पित्रा आहूयोक्तह्--पुत्र न त्वया सार्थस्य पुरस्ताद् गन्तव्यम्, नापि पृष्ठतः/ 003.004. यदि बलवांश्चौरो भवति, सार्थस्य पुरस्तान्निपतति/ 003.004. दुर्बलो भवति, पृष्ठतो निपतति/ 003.005. त्वया सार्थस्य मध्ये गन्तव्यम्/ 003.005. न च ते सार्थवाहे हते सार्थो वक्तव्यः/ 003.006. दासकपालकावपि उक्तौ--पुत्रौ, युवाभ्यां न केनचित् प्रकारेण श्रोणः कोटिकर्णो मोक्तव्य इति//

003.008. अथापरेण समयेन श्रोणः कोटिकर्णः कृतकौतुकमङ्गलस्वस्त्ययनो मातुः सकाशमुपसंक्रम्य पादयोर् निपत्य कथयति--अम्ब गच्छामि, अवलोकिता भव, महासमुद्रमवतरामि/ 003.010. सा रुदितुमारब्धा/ 003.010. स कथयति--अम्ब कस्माद् रोदसि/ 003.010. माता साश्रुदुर्दिनवदना कथयति--पुत्र, कदाचिदहं पुत्रकं पुनरपि जीवन्तं द्रक्ष्यामीति/ 003.011. स संलक्षयति--अहं मङ्गलैः संप्रस्थितः/ 003.012. इयमीदृशममङ्गलमभिधत्ते/ 003.012. स रुषितः कथयति--अम्ब, अहं कृतकौतूहलमङ्गलस्वस्त्ययनो महासमुद्रं संप्रस्थितः/ 003.013. त्वं चेदृशान्यमङ्गलानि करोषि/ 003.013. अपायान् किं न पश्यसीति/ 003.014. सा कथयति--पुत्र, खरं ते वाक्कर्म निश्चारितम्/ 003.013. अत्ययमत्ययतो देशय/ 003.015. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्/ 003.015. सा तेनात्ययमत्ययतो क्षमापिता/ 003.015. अथ श्रोणः कोटिकर्णः कृतकौतूहलमङ्गलस्वस्त्ययनः शकटैर्भारैर्मोटैः पिटकैरुष्ट्रैर्गोभिर्गर्दभैः प्रभूतं समुद्रगमनीयं पण्यमारोप्य महासमुद्रं संप्रस्थितः/ 003.017. सो ऽनुपूर्वेण ग्रामनगरनिगमपल्लिपत्तनेषु चञ्चूर्यमाणो महासमुद्रतटमनुप्राप्तः/ 003.018. निपुणतः सामुद्रम् यानपात्रं प्रतिपाद्य महासमुद्रमवतीर्णो धनहारकः/ 003.019. सो ऽनुगुणेन वायुना रत्नद्वीपमनुप्राप्तः/ 003.019. तेन तत्रोपपरीक्ष्योपपरीक्ष्य रत्नानां तद् वहनं पूरितं तद्यथा तिलतण्डुलकोलकुलत्थानाम्/ 003.020. सो ऽनुगुणेन श्रोणः संसिद्धयानपात्रो जम्बुद्वीपमनुप्राप्तः/ 003.021. स सार्थस्तस्मिन्नेव समुद्रतीरे आवासितः/ 003.021. सौ

श्रोणः कोटिकर्णो ऽपि सार्थवाहो दासकपालकावादाय सार्थमध्यादेकान्ते ऽपक्रम्य आयं व्ययं च तुलयितुमारब्धः/ 003.023. पश्चात् तेनासौ दासको ऽभिहितह्--दासक, पश्य साथः किं करोतीति/ 003.023. स गतः/ 003.023. यावत् पश्यति स्थोरां लर्दयन्तं सार्थम्/ 003.024. सो ऽपि स्थोरां लर्दयितुमारब्धः/ 003.024. दासकः संलक्षयति--पालकः सार्थवाहं शब्दापयिष्यति/ 003.025. पालको ऽपि संलक्षयति--दासकः सार्थवाहः शब्दापयिष्यतीति/ 003.026. स सार्थः सरात्रिमेव स्थोरां लर्दयित्वा संप्रस्थितः/ 003.026. सो ऽपि गाढनिद्रावष्टब्धः शयितः/ 003.027. स सार्थस्तावद् गतो यावत्प्रभातम्/ 003.027. ते कथयन्ति--भवन्तः, क्व सार्थवाहह्? पुरस्ताद् गच्छति/ 003.028. पुरस्ताद् गत्वा पृच्छन्ति--क्व सार्थवाहह्? पृष्ठत आगच्छति/ 003.028. पृष्ठतो गत्वा पृच्छन्ति--क्व सार्थवाहह्? मध्ये गच्छति/ 003.029. मध्ये गत्वा पृच्छन्ति/ 003.029. यावत् तत्रापि नास्ति/ 003.029. दासकः कथयति--मम बुद्धिरुत्पन्ना--पालकः सार्थवाहं शब्दापयिष्यति/ 003.030. पालको ऽपि कथयति--मम बुद्धिरुत्पन्ना--दासकः सार्थवाहं शब्दापयिष्यति/ 003.031. भवन्तः, न शोभनं कृतम् यदस्माभिः सार्थवाहश्छोरितः/ 003.032. आगच्छत, निवार्तामः/ 003.032. ते कथयन्ति--भवन्तः, यदि वयं निवर्तिष्यामः/

004.001. <4>सर्व एवानयेन व्यसनमापत्स्यामः/ 004.001. आगच्छत, क्रियाकारं तावत् कर्मह्--तावन्न केनचिच्छ्रोणस्य कोटिकर्णस्य मातापितृभ्यामारोचयितव्यम् यावद् भाण्डं प्रतिशामितं भवति/ 004.002. ते क्रियाकारं कृत्वा गताः/ 004.003. श्रोणस्य कोटिकर्णस्य मातापितृभ्यां श्रुतम्--श्रोणः कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति/ 004.004. ते कथयन्ति--पृष्ठत आगच्छति/ 004.005. पृष्ठतो गत्वा पृच्छतह्--क्व सार्थवाहह्? पुरस्ताद् गच्छतीति/ 004.006. तैस्तावदाकुलीकृतौ यावद् भाण्डं प्रतिशामितम्/ 004.006. पश्चात् ते कथयन्ति--अम्ब विस्मृतो ऽस्माभिः सार्थवाह इति/ 004.007. ताभ्यामेक आगत्य कथयति--अयं श्रोणः कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति/ 004.008. तस्य तावभिसारं दत्त्वा प्रत्युद्गतौ न पश्यतः/ 004.008. अपर आगत्य कथयति--अम्ब, दिष्ट्या वर्धस्व, अयं श्रोणः कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति/ 004.009. तस्य तावभिसारं दत्त्वा प्रत्युद्गतौ न पश्यतः/ 004.010. तौ न कस्यचित् पुनरपि श्रद्दधातुमारब्धौ/ 004.010. ताभ्यामुद्यानेषु स्वकसभादेवकुलेषु च्छत्राणि व्यजनानि कलशानि उपानहानि चाक्षराणि अभिलिखितानि दत्तानि स्थापितानि--यदि तावच्छ्रोणः कोटिकर्णो जीवति, लघु आगमय, क्षिप्रमागमय/ 004.012. अथ च्युतः कालगतः, तस्यैव गत्युपपत्तिस्थानात् स्थानान्तरविशेषतायै/ 004.013. तौ शोकेन रुदन्तावन्धीभूतौ//

004.014. श्रोणः कोटिकर्णः सार्थवाहो ऽपि सूर्यांशुभिः स्पृष्ट आतापितः प्रतिविबुद्धो यावत् सार्थं न पश्यति नान्यत्र गर्दभयानमेव/ 004.015. स तं गर्दभयानमभिरुह्य संप्रस्थितः/ 004.016. रात्रौ च वातेन प्रवायता वालुकया मार्गो व्यपोढः पिथितः/ 004.016. ते च गर्दभाः स्मृतिमन्तो गन्धमाघ्रायाघ्राय शनैर्मन्दमन्दं संप्रस्थिताः/ 004.017. सार्थवाहः संलक्षयति--कस्मादेते शनैर्मन्दमन्दं गच्छन्तीति कृत्वा प्रतोदयष्ट्या ताडिताः/ 004.018. ते संभ्रान्ता आकुलीभूताः स्मृतिभ्रष्टा उन्मार्गेण संप्रस्थिताः, यावदन्यतमाशाटवीं प्रविष्टाः/ 004.019. ते तृषार्ता विह्वलवदना जिह्वां निर्नामय्य गच्छन्ति/ 004.020. तान् दृष्ट्वा तस्य कारुण्यमुत्पन्नम्/ 004.020. स संलक्षयति--यदि एतान् नोत्स्रक्ष्यामि, अनयेन व्यसनमापत्स्ये/ 004.021. को ऽसौ निर्घृणहृदयस्त्यक्तपरलोकश्च य एषां प्रतोदयष्टिं काये निपातयिष्यति? तेन त उत्सृष्टाह्--अद्याग्रेण अच्छिन्नाग्राणि तृणानि भक्षयत अनवमर्दितानि, पानीयानि पिबत अनाविलानि, चतुर्दिशं च शीतला वायवो वान्त्विति/ 004.024. स तानुत्सृज्य पद्भ्यां संप्रस्थितः/ 004.024. यावत् पश्यति आयसं नगरमुच्चं च प्रगृहीतं च/ 004.025. तत्र द्वारे पुरुषस्तिष्ठति कालो रौद्राश्चण्डो लोहिताक्ष उद्विद्धपिण्डो लोहलगुडव्यग्रहस्तः/ 004.026. स तस्य सकाशमुपसंक्रान्तः/ 004.026. उपसंक्रम्य तं पुरुषं पृच्छति--अस्ति अत्र भोः पुरुष पानीयमिति/ 004.027. स तूष्णीं व्यवस्थितः/ 004.027. भूतस्तेन पृष्टह्--अस्त्यत्र नगरे पानीयमिति/ 004.028. भूयो ऽपि स तूष्णीं व्यवस्थितः/ 004.028. तेन सार्थवाहेन तत्र प्रविश्य पानीयं पानीयम् इति

शब्दो निश्चारितः/ 004.029. यावत् पञ्चमात्रैः प्रेतसहस्रैर्दग्धस्थूणासदृशैरस्थियन्त्रवदुच्छ्रितैः स्वकेशरोमप्रतिच्छन्नैः पर्वतोदरसंनिभैः सूचीछिद्रोपममुखैरनुपरिवारितः श्रोणः कोटिकर्णः/ 004.031. ते कथयन्ति--सार्थवाह कारुणिकस्त्वम्/ 004.031. अस्माकं तृषार्तानां पानीयमनुप्रयच्छ/ 004.031. स कथयति--भवन्तः, अहमपि पानीयमेव मृगयामि/ 004.032. कुतो ऽहम् युष्माकं पानीयमनुप्रयच्छामीति? <5>ते कथयन्ति--सार्थवाह, प्रेतनगरमिदम्, कुतो ऽत्र पानीयम्? अद्यास्माभिर्द्वादशभिर्वर्षैस्त्वत्सकाशात्पानीयं पानीयमिति शब्दः श्रुतः/

005.002. स कथयति--के यूयं भवन्तः, केन वा कर्मणा इहोपपन्नाह्? श्रोण दुष्कुहका जाम्बूद्वीपका मनुष्याः/ 005.003. नाभिश्रद्दधास्यसि/ 005.003. अहं भवन्तः प्रत्यक्षदर्शी, कस्मान्नाभिश्रद्दधास्ये? ते गाथां भाषन्ते-- 005.005. आक्रोशका रोषका वयं मत्सरिणः कुटुकुञ्चका वयम्/ 005.006. दानं च न दत्तमण्वपि येन वयं पितृलोकमागताः//1//

005.007. श्रोण गच्छ, पुण्यमहेशाख्यस्त्वम्/ 005.007. अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः प्रेतनगरं प्रविष्टः स्वस्तिक्षेमाभ्यां निर्गच्छन्? स संप्रस्थितो यावत् तेनासौ पुरुषो दृष्टः/ 005.008. तेनोक्तह्--भद्रमुख, अहो बत त्वया ममारोचितं स्यात् यथेदं प्रेतनगरमिति, नाहमत्र प्रविष्टः स्याम्/ 005.009. स तेनोक्तह्--श्रोण गच्छ, पुण्यमहेशाख्यस्त्वम्, येन त्वं प्रेतनगरं प्रविश्य स्वस्तिक्षेमाभ्यां निर्गतः/ 005.011. स संप्रस्थितः/ 005.011. यावदपरं पश्यति आयसं नगरमुच्चं च प्रगृहीतं च/ 005.011. तत्रापि द्वारे पुरुषस्तिष्ठति कालश्चण्डो लोहिताक्ष उद्विद्धपिण्डो लोहलगुडव्यग्रहस्तः/ 005.012. स तस्य सकाशमुपसंक्रान्तः/ 005.013. उपसंक्रम्यैवमाह--भोः पुरुष, अस्ति अत्र नगरे पानीयम्? स तूष्णीं व्यवस्थितः/ 005.014. भूयस्तेन पृष्टह्--भोः पुरुष, अस्ति अत्र नगरे पानीयम्? स तूष्णीं व्यवस्थितः/ 005.015. तेन तत्र प्रविश्य पानीयं पानीयम् इति शब्दः कृतः/ 005.015. अनेकैः प्रेतसहस्रैर्दग्धस्थूणाकृतिभिरस्थियन्त्रवदुच्छ्रितैः स्वकेशरोमप्रतिच्छन्नैः पर्वतोदरसंनिभैः सूचीछिद्रोपममुखैरनुपरिवारितः/ 005.017. श्रोण कारुणिकस्त्वम्/ 005.017. अस्माकं तृषार्तानां पानीयमनुप्रयच्छ/ 005.017. स कथयति--अहमपि भवन्तः पानीयमेव मृगयामि/ 005.018. कुतो ऽहम् युष्माकं पानीयं ददामीति? ते कथयन्ति--श्रोण, प्रेतनगरमिदम्/ 005.019. कुतो ऽत्र पानीयम्? अद्यास्माभिर्द्वादशभिर्वर्षैस्त्वत्सकाशात् पानीयं पानीयमिति शब्दः श्रुतः/ 005.020. स चाह--के यूयं भवन्तः, केन वा कर्मणा इहोपपन्नाह्? त ऊचुह्--श्रोण, दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्याः/ 005.021. नाभिश्रद्दधास्यसि/ 005.021. स चाह--अहं भवन्तः प्रत्यक्षदर्शी/ 005.022. कस्मान्नाभिश्रद्दधास्ये? ते गाथां भाषन्ते-- 005.023. आरोग्यमदेन मत्तका ये धनमोगमदेन मत्तकाः/ 005.024. दानं च न दत्तमण्वपि येन वयं पितृलोकमागताः//2//

005.025. श्रोण गच्छ, पुण्यकर्मा त्वम्/ 005.025. अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः श्रुतः स प्रेतनगरं प्रविश्य क्वस्तिक्षेमाभ्यां जीवन्निर्गच्छन्? स संप्रस्थितः/ 005.026. यावत् तेनासौ पुरुषो दृष्टः/ 005.026. स तेनोक्तह्--भद्रमुख, अहो बत यदि त्वया ममारोचितं स्याद् यथेदं प्रेतनगरमिति, नैवाहमत्र प्रविष्टः स्याम्/ 005.028. स कथयति--श्रोण गच्छ, पुण्यमहेशाख्यस्त्वम्/ 005.028. अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः श्रुतो वा प्रेतनगरं प्रविश्य स्वस्तिक्षेमाभ्यां जीवन् निर्गच्छन्? स संप्रस्थितः/ 005.029. यावत् पश्यति सूर्यस्यास्तगमनकाले विमान, चतस्रो ऽप्सरसह् अभिरूपाः प्रासादिका दर्शनीयाः/ 005.030. एकः पुरुषो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकह् अङ्गदकुण्डलविचित्रमाल्याभरणानुलेपनस्ताभिः सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति/ 005.032. स तैर्दूरत एव दृष्टः/ 005.032. ते तं प्रत्यवभाषितुमारब्धाः/ 005.032. स्वागतम् <6>श्रोण, मासि तृषितो बुभुक्षितो वा? स संलक्षयति--नूनं देवो ऽयं वा नागो वा यक्षो वा भविष्यति/

006.002. आह च--आर्य तृषितो ऽस्मि, बुभुक्षितो ऽस्मि/ 006.002. स तैः स्नापितो भोजितः/ 006.002. स तस्मिन् विमाने तावत् स्थितो यावत् सूर्यस्याभ्युद्गमनकालसमयः/ 006.003. स तेनोक्तह्--श्रोण अवतरस्व, आदीनवो ऽत्र भविष्यति/ 006.004. सो ऽवतीर्य एकान्ते व्यवस्थितः/ 006.004. ततः पश्चात् सूर्यस्याभ्युद्गमनकालसमये तद्विमानमन्तर्हितम्/ 006.005. ता अपि अप्सरसो ऽन्तर्हिताश्च/ 006.005. चत्वारः श्यामशबलाः कुर्कुराः प्रादुर्भूताः/ 006.006. तैस्तं पुरुषमवमूर्धकं पातयित्वा तावत् पृष्टवंशानुत्पाट्योत्पाट्य भिक्षितो यावत् सूर्यस्यास्तगमनकालसमयः/ 006.007. ततः पश्चात् पुनरपि तद्विमानं प्रादुर्भूतम्, ता अप्सरसः प्रादुर्भूताः/ 006.008. स च पुरुषस्ताभिः सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति/ 006.008. स तेषां सकाशमुपसंक्रम्य कथयति--के यूयम्, केन च कर्मणा इहोपपन्नाह्? ते प्रोचुह्--श्रोण दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्याः/ 006.010. नाभिश्रद्दधास्यसि/ 006.010. स चाह--अहं प्रत्यक्षदर्शी, कथं नाभिश्रद्दधास्ये? श्रोण, अहं वासवग्रामके औरभ्रक आसीत्/ 006.011. उरभ्रान् प्रघात्य प्रघात्य मांसं विक्रीय जीविकां कल्पयामि/ 006.012. आर्यश्च महाकात्यायनो ममानुकम्पया आगत्य कथयति--भद्रमुख, अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 006.013. विरम त्वमस्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 006.013. नाहं तस्य वचनेन विरमामि/ 006.014. भूयो भूयः स मां विच्छन्दयति--भद्रमुख, अनिष्टो ऽस्य कर्मणो फलविपाकः/ 006.015. विरम त्वमस्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 006.015. तथापि अहं न प्रतिविरमामि/ 006.015. स मां पृच्छति--भद्रमुख, किं त्वमेतानुरभ्रान् दिवा

प्रघातयसि आहोस्विदू रात्रौ? मयोक्तह्--आर्य दिवा, प्रघातयामीति/ 006.017. स कथयति--भद्रमुख, रात्रौ शीलसमादानं किं न गृह्णासि/ 006.017. मया तस्यान्तिकाद् रात्रौ शीलसमादानं गृहीतम्/ 006.018. यत्तद् रात्रौ शीलसमादानं गृहीतम्, तस्य कर्मणो विपाकेन रात्रावेवंविधं दिव्यं सुखं प्रत्यनुभवामि/ 006.019. यन्मया दिवा उरभ्राः प्रघातिताः, तस्य कर्मणो विपाकेन दिवा एवंविधं दुःखं प्रत्यनुभवामि/ 006.020. गाथां च भाषते-- 006.021. दिवसं परप्राणपीडको रात्रौ शीलगुणैः समन्वितः/ 006.022. तस्यैतत्कर्मणः फलं ह्यनुभवामि कल्याणपापकम्//3//

006.023. श्रोण, गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम्? गमिष्यामि/ 006.023. तत्र मम पुत्रः प्रतिवसति/ 006.023. स उरभ्रान् प्रघात्य प्रघात्य जीविकां कल्पयति/ 006.024. स त्वया वक्तव्यह्--दृष्टस्ते मया पिताअ/ 006.025. कथयति--अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 006.025. विरमास्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 006.025. भोः पुरुष, त्वमेवं कथयसि--दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्या इति/ 006.026. नाभिश्रद्दधास्यति/ 006.026. श्रोण, यदि न श्रद्दधास्यति, वक्तव्यस्तव पिता कथयति--अस्ति सूनाधस्तात् सुवर्णस्य कलशः पूरयित्वा स्थापितः/ 006.028. तमुद्धृत्यात्मानं सम्यक्सुखेन प्रीणय/ 006.028. आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय, अस्माकं च नांना दक्षिणामादेशय/ 006.029. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्/ 006.030. स संप्रस्थितः/ 006.030. यावत् सूर्यस्याभ्युद्गमनकालसमये पश्यति अपरं विमानम्/ 006.031. तत्र एका अप्सरा अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका, एकश्च पुरुष अभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकह् अङ्गदकुण्डलविचित्रमाल्याभरणानुलेपनस्तया सार्धं क्रीडति रमते <7>परिचारयति/

007.001. स तं दूरत एव दृष्ट्वा प्रत्यवभाषितुमारब्धः/ 007.001. स्वागतं श्रोण, मा तृषितो ऽसि, मा बुभुक्षितो ऽसि वा? स संलक्षयति--नूनमयं देवो वा नागो वा यक्षो वा भविष्यति/ 007.003. स कथयति--तृषितो ऽस्मि बुभुक्षितश्च/ 007.003. स तेन स्नापितो भोजितः/ 007.003. स तस्मिन् विमाने तावत् स्थितो यावत् सूर्यस्यास्तंगमनकालसमयः/ 007.004. स तेनोक्तह्--अवतरस्व, आदीनवो ऽत्र भविष्यति/ 007.005. स दृष्टादीनवो ऽवतीर्य एकान्ते ऽवस्थितः/ 007.005. ततः पश्चात् सूर्यस्यास्तगमनकालसमये तद्विमानमन्तर्हितम्/ 007.006. सापि अप्सरा अन्तर्हिता/ 007.006. महती शतपदी प्रादुर्भूता/ 007.006. तया तस्य पुरुषस्य कायेन कायं सप्तकृत्वो वेष्टयित्वा तावदुपरिमस्तिष्कं भक्षयन्ती स्थिता, यावत् स एव सूर्यस्याभ्युद्गमनकालसमयः/ 007.008. ततः पश्चात् पुनरपि तद्विमानं प्रादुर्भूतम्/ 007.009. सापि अप्सराः प्रादुर्भूता/ 007.009. स च पुरुषो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकस्तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति/ 007.010. स तमुपसंक्रम्य पृच्छति--को भवान्, केन कर्मणा इहोपपन्नह्? स एवमाह--श्रोण, दुष्कुहका जाम्बूद्वीपका मनुष्याः, नाभिश्रद्दधास्यसि/ 007.011. स कथयति--अहं प्रत्यक्षदर्शी, कस्मान्नाभिश्रद्दधास्ये? स कथयति--यदि एवम्, अहं वासवग्रामके ब्राह्मण आसीत् पारदारिकः/ 007.013. आर्यश्च महाकात्यायनो ममानुकम्पया आगत्य कथयति--भद्रमुख, अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 007.014. विरम त्वमस्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 007.014. तस्य वचनादहं न प्रतिविरमामि/ 007.015. भूयो भूयः स माम विच्छन्दयति/ 007.015. तथैवाहं तस्मात्

पापकादसद्धर्मान्न प्रतिविरमामि/ 007.016. स मां पृच्छति--भद्रमुख, परदारान् किं त्वं दिवा गच्छसि, आहोस्विद् रात्रौ? स मयाभिहितह्--आर्य रात्रौ/ 007.017. स कथयति--भद्रमुख, दिवा किं न शीलसमादानं गृह्णासि? मया तस्यान्तिके दिवा शीलसमादानं गृहीतम्/ 007.018. यत्तन्मया आर्यस्य कात्यायनस्यान्तिकाद् दिवा शीलसमादानं गृहीतम्, तस्य कर्मणो विपाकेन दिवा एवंविधं दिव्यसुखं प्रत्यनुभवामि/ 007.020. यत्तद्रात्रौ परदाराभिगमनं कृतम्, तस्य कर्मणो विपाकेन रात्रावेवंविधं दुःखं प्रत्यनुभवामि/ 007.021. गाथां च भाषते-- 007.022. रात्रौ परदारमूर्च्छितो, दिवसं शीलगुणैः समन्वितः/ 007.023. तस्यैतत् कर्मणः फलं ह्यनुभवामि कल्याणपापकम्//4//

007.024. श्रोण, गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम्/ 007.024. तत्र मम पुत्रो ब्राह्मणः पारदारिकः/ 007.024. स वक्तव्यह्--दृष्टस्ते मया पिता/ 007.025. स कथयति--अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 007.025. विरमास्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 007.026. भोः पुरुष, त्वमेवं कथयसि--दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्या इति/ 007.026. एतन्मे कः श्रद्दधास्यति? श्रोण यन्न श्रद्दधास्यति, वक्तव्यह्--तव पित्रा अग्निष्टोमस्याधस्तात् सुवर्णकलशः पूरयित्वा स्थापितः/ 007.028. तमुद्धृत्यात्मानं सम्यक्सुखेन प्रीणय/ 007.028. आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय/ 007.029. अस्माकं च नांना दक्षिणां देशय/ 007.029. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्/ 007.030. स संप्रस्थितः/ 007.030. यावत् पश्यति विमानम्/ 007.030. तत्रैका स्त्री अभिरूपा दर्शनीया प्रासादिका अङ्गदकुण्डलविचित्रमाल्याभरणानुलेपना/ 007.031. तस्याश्चतुर्षु पर्यङ्कपादकेषु चत्वारः प्रेता बद्धास्तिष्ठन्ति/ 007.032. सा तं दूरत एव दृष्ट्वा प्रत्यवभाषितुमारब्धा--<8>श्रोण, स्वागतम्/

008.001. मा तृषितो ऽसि मा बुभुक्षितो ऽसि वा? स संलक्षयति--नूनं देवीयं वा नागी वा यक्षी वा भविष्यति/ 008.002. स कथयति--आर्ये, तृषितो ऽस्मि बुभुक्षितो ऽस्मि/ 008.002. तयासावुद्वर्तितः स्नापित आहारो दत्तः/ 008.003. उक्तं च--श्रोण, यदि एते किंचिन्मृगयन्ति, मा दास्यसीति उक्त्वा तेषां सत्त्वानां कर्मस्वकटां प्रत्यक्षीकर्तुकामा विमानं प्रविश्यावस्थिता/ 008.004. ते मृगयितुमारब्धाह्--श्रोण कारुणिकस्त्वम्/ 008.005. बुभुक्षिता वयम्/ 008.005. अस्माकमनुप्रयच्छ/ 008.005. तेनैकस्य क्षिप्तम्--बुसप्लावी प्रादुर्भूता/ 008.006. अपरस्य क्षिप्तम्--अयोगुडं भक्षयितुमारब्धः/ 008.006. अपरस्य क्षिप्तम्--स्वमांसं भक्षयितुमारब्धह्--अपरस्य क्षिप्तम्--पूयशोणितं प्रादुर्भूतम्/ 008.007. सा विस्रगन्धेन निर्गता/ 008.008. श्रोण निवारितस्त्वं मया/ 008.008. कस्मात् त्वयैषां दत्तम्? किं कथयति--अयं मे स्वामी, अयं मे पुत्रः, इयं मे स्नुषा, इयं मे दासी/ 008.010. स आह--के यूयम्, केन वा कर्मणा इहोपपन्नाह्? तयोक्तम्--श्रोण, दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्या इति नाभिश्रद्दधास्यसि/ 008.011. अहं प्रत्यक्षदर्शी कस्मान्नाभिश्रद्दधास्ये? सा कथयति--अहं वासवग्रामके ब्राह्मणी आसीत्/ 008.012. मया नक्षत्ररात्र्यां प्रत्युपस्थितायां प्रणीतमाहारं सज्जीकृतम्/ 008.013. आर्यमहाकात्यायनो ममानुकम्पया वासवग्रामके पिण्डाय प्राविक्षत्/ 008.014. स मया दृष्टः कायप्रासादिकश्चित्तप्रासादिकः/ 008.014. चित्तमभिप्रसन्नं दृष्ट्वा स मया प्रसादजातया पिण्डकेन प्रतिपादितः/ 008.015. तस्या मम बुद्धिरुत्पन्ना--स्वामिनमनुमोदयामि, प्रामोद्यमुत्पादयिष्यतीति/ 008.016. स स्नात्वा आगतः/ 008.016.

मयोक्तम्--आर्यपुत्र, अनुमोदस्व, मयार्यो महाकात्यायनः पिण्डकेन प्रतिपादितः/ 008.017. स रुषितो यावद् ब्राह्मणानां न दीयते, ज्ञातीनां वा ज्ञातिपूजा न क्रियते, तावत्त्वया तस्मै मुण्डकाय श्रमणकायाग्रपिण्डकं दत्तम्? सो ऽमर्षजातः कथयति--कस्मात् स मुण्डकः श्रमणको बुसप्लावीं न भक्षयतीति? तस्य कर्मणो विपाकेनायं बुसप्लावीं भक्षयति/ 008.020. मम बुद्धिरुत्पन्ना--पुत्रमपि अनुमोदयामि, प्रामोद्यमुत्पादयिष्यतीति/ 008.021. सो ऽपि मयोक्तह्--पुत्र, अनुमोदस्व, मयार्यो महाकात्यायनः पिण्डकेन प्रतिपादितः/ 008.021. सो ऽपि रुषितो यावद् ब्राह्मणानां न दीयते, ज्ञातीनां वा ज्ञातिपूजा न क्रियते, तावत्त्वया तस्मै मुण्डकाय श्रमणकायाग्रपिण्डं दत्तम्? सो ऽपि अमर्षजातः कथयति--कस्मात् स मुण्डकः श्रमणको ऽयोगुडं न भक्षयतीति? तस्य कर्मणो विपाकेनायमयोगुडं भक्षयति/ 008.024. नक्षत्ररात्र्यां प्रत्युपस्थितायां मम ज्ञातयः प्रहेणकानि प्रेषयन्ति/ 008.025. तानि अहं स्नुषायाः समर्पयामि/ 008.025. सा प्रणीतानि प्रहेणकानि भक्षयित्वा मम लूहानि उपनामयति/ 008.026. अहं तेषां ज्ञातीनां संदिशामि--किं नु यूयं दुर्भिक्षे यथा लूहानि प्रहेणकानि प्रेषयत? ते मम संदिशन्ति--न वयं लूहानि प्रेषयामः, अपि तु प्रणीतान्येव प्रहेणकानि प्रेषयामः/ 008.029. मया स्नुषाभिहिता--वधूके, मा त्वं प्रणीतानि प्रहेणकानि भक्षयित्वास्मकं लूहानि उपनामयसि? सा कथयति--किं स्वमांसं न भक्षयति या त्वदीयानि प्रहेणकानि भक्षयतीति? इयं तस्य कर्मणो विपाकेन स्वमांसानि भक्षयति/ 008.032. नक्षत्ररात्र्यां प्रतुपस्थितायां प्रणीतानि प्रहेणकानि दत्त्वा ज्ञातीनां

प्रेषयामि/ 008.033. सा दारिका तानि प्रणीतानि प्रहेणकानि मार्गे ऽन्तर्भक्षयित्वा तेषां लूहानि उपनामयति/

009.001. <9>ते मम संदिशन्ति--किं नु त्वं दुर्भिक्षे यथा लूहानि अस्माकं प्रहेणकानि प्रेषयसि? अहं तेषां संदिशामि--नाहं लूहानि पेर्षयामि, अपि तु प्रणीतान्येवाहं प्रेषयामीति/ 009.002. मया दारिकाभिहिता--दारिके, मा त्वं प्रणीतानि प्रहेणकानि भक्षयित्वा तेषां लूहानि उपनामयसि/ 009.004. सा कथयति--किं नु पूयशोणितं न भक्षयति, या त्वदीयानि प्रहेणकानि भक्षयतीति? तस्य कर्मणो विपाकेनेयं पूयशोणितं भक्षयति/ 009.005. मम बुद्धिरुत्पन्ना--तत्र प्रतिसंधिं गृह्णीयाम् यत्रैतान् सर्वान् स्वकं स्वकं कर्मफलं परिभुञ्जानान् पश्येयमिति/ 009.006. यया मयार्यमहाकात्यायनं पिण्डकेन प्रतिपाद्य प्रणीते त्रायस्त्रिंशे देवनिकाये उपपत्तव्यम्, साहं मिथ्याप्रणिधानवशात् प्रेतमहर्द्धिका संवृत्ता/ 009.008. श्रोण, गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम्? तत्र मम दुहिता वेश्यं वाहयति/ 009.009. सा त्वया वक्तव्या--दृष्टास्ते मया पिता माता भ्राता भ्रातुर्जाया दासी/ 009.010. ते कथयन्ति--अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 009.010. विरमास्मादसद्धर्मात्/ 009.010. भगिनि, त्वमेव कथयसि--दुष्कुहका जाम्बुद्वीपका मनुष्याः, नाभिश्रद्दधास्यन्ति/ 009.011. श्रोण, यदि न श्रद्दधास्यति, वक्तव्या--तव पौराणे पैतृके वासगृहे चत्वारो लोहसंघाटाः सुवर्णस्य पूर्णास्तिष्ठन्ति, मध्ये च सौवर्णदण्डकमण्डलुः/ 009.013. ते कथयन्ति--तमुद्धृत्यात्मानं सम्यक्सुखेन प्रीणय, आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय, अस्माकं च नांना दक्षिणामादेशय/ 009.015. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्/ 009.015. तेन तस्याः प्रतिज्ञातम्/ 009.016. एवं तस्य परिभ्रमतो द्वादश वर्षा अतिक्रान्ताः//

009.017. तयोक्तह्--श्रोण, गमिष्यसि त्वं वासवग्रामकम्? भगिनि, गमिष्यामि/ 009.017. स तस्मिन्नेव विमाने उषितः/ 009.018. तया तेषामेव प्रेतानामाज्ञा दत्ता--भवन्तो गच्छत, श्रोणं कोटिकर्णं सुप्तमेव वासवग्रामके पैतृके उद्याने स्थापयित्वा आगच्छत/ 009.019. स तैर्वासवग्रामके पैतृके उद्याने स्थापितः/ 009.020. स प्रतिविबुद्धो यावत् पश्यति घण्टाछत्राणि व्यजनानि, अक्षराणि लिखितानि--यदि तावच्छ्रोणः कोटिकर्णो जीवति, लघ्वागमनाय, क्षिप्रमागमनाय, च्युतः कालगतो गत्युपपत्तिस्थानात् स्थानान्तरविशेषतायै/ 009.022. स संलक्षयति--यदि अहं मातापितृभ्यां मृत एव गृहीतः, कस्माद्भूयो ऽहं गृहं प्रविशामि? गच्छामि, आर्य महाकात्यायनस्यान्तिकात् प्रव्रजामीति/ 009.024. अथ श्रोणः कोटिकर्णो येनायुष्मान् महाकात्यायनस्तेनोपसंक्रान्तः/ 009.025. अद्राक्षीदायुष्मान् महाकत्यायनः श्रोणं कोटिकर्णं दूरादेव/ 009.025. दृष्ट्वा च पुनः श्रोणं कोटिकर्णमिदमवोचत्--एहि श्रोण, श्वागतं ते/ 009.026. दृष्टस्ते श्रोण अयं लोकः परश्च लोकह्? स कथयति--दृष्टो भदन्त महकात्यायन/ 009.027. लभेयाहं भदन्त महाकात्यायन स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यामुपसम्पदं भिक्षुभावम्/ 009.028. चरेयमहं भवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्/ 009.028. स आर्येणोक्तह्--श्रोण, तां तावत् पूर्विकां प्रतिज्ञां परिपूरय/ 009.029. यथागृहीतान् संदेशान् समर्पयेति/ 009.029. स तस्यैरभ्रिकस्य सकाशमुपसंक्रान्तः/ 009.030. विरमास्मादसद्धर्मात्/ 009.031. भोः पुरुष, अद्य मम पितुर्द्वादशवर्षाणि कालगतस्य/ 009.032. अस्ति कश्चिद् दृष्टः परलोकात् पुनरागच्छन्? भद्रमुख, एषो ऽहमागतः/ 009.032. नासौ श्रद्दधाति/ 009.033. भद्रमुख, यदि न श्रद्दधासि, स तव पिता कथयति--अस्ति सूनाधस्तात् सुवर्णस्य कलशः/

010.001. <10>पूर्णस्तिष्ठति/ 010.001. तमुद्धृत्यात्मानं सम्यक्सुखेन प्रीणय/ 010.001. आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय, अस्माकं च नांना दक्षिणामादेशय/ 010.002. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादाय गच्छेत्/ 010.003. स संलक्षयति--न कदाचिदेवं मया श्रुतपूर्वम्/ 010.003. पश्यामि, सचेद् भूतं भविष्यति, सर्वमेतत् सत्यम्/ 010.004. तेन गत्वा खनितम्/ 010.004. यावत् तत् सर्वं तत् तथैव/ 010.004. तेनाभिश्रद्दधातम्/ 010.005. ततः पश्चात् स पारदारिकास्य सकाशमुपसंक्रान्तः/ 010.005. उपसंक्रम्य कथयति--भद्रमुख, दृष्टस्ते मया पिता/ 010.006. स कथयति--अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 010.006. विरमास्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 010.007. स कथयति--भोः पुरुष, अद्य मम पितुर्द्वादश वर्षाणि कालं गतस्य/ 010.007. अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः परलोकं गत्वा पुनरागच्छन्? भद्रमुख, एषो ऽहमागतः/ 010.008. नासौ श्रद्दधाति/ 010.009. स चाअह--भद्रमुख, सचेन्नाभिश्रद्दधासि, तव पित्रा अग्निष्टोमस्याधस्तात् सुवर्णस्य कलशः पूरयित्वा स्थापितः/ 010.010. स कथयति--तमुद्धृत्यात्मानं सम्यक्सुखेन प्रीणय, आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय, अस्माकं च नांना दक्षिणामादेशय/ 010.011. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्/ 010.012. स संलक्षयति--न कदाचिदेतन्मया श्रुतपूर्वम्/ 010.013. पश्यामि, सचेद् भूतं भविष्यति, सर्वमेतत् सत्यम्/ 010.013. तेन गत्वा खनितम्/ 010.013. यावत् तत्सर्वं तत्तथैव/ 010.014. तेनाभिश्रद्दधातम्/ 010.014. स तस्या वेश्यायाः

सकाशमुपसंक्रान्तः/ 010.014. उपसंक्रम्य कथयति--भगिनि, दृष्टास्ते मया माता पिता भ्राता भ्रातुर्जाया दासी/ 010.015. ते कथयन्ति--अनिष्टो ऽस्य कर्मणः फलविपाकः/ 010.016. विरमास्मात् पापकादसद्धर्मात्/ 010.016. सा कथयति--भोः पुरुष, मम मातापित्रोर्द्वादश वर्षाणि कालगतयोः/ 010.017. अस्ति कश्चित् त्वया दृष्टः परलोकं गत्वा पुनरागच्छन्? स कथयति--एषो ऽहमागतः/ 010.018. सा न श्रद्दधाति/ 010.018. स कथयति--भगिनि, सचेन्नाभिश्रद्दधासि, तव पौराणे पैतृके वासगृहे चतस्रो लोहसंघाटाः सुवर्णपूर्णास्तिष्ठन्ति, मध्ये च सौवर्णदण्डकमण्डलुः/ 010.020. ते कथयन्ति--तमुद्धृत्यात्मानं सम्यक्सुखेन प्रीणय, आर्यं च महाकात्यायनं कालेन कालं पिण्डकेन प्रतिपादय, अस्माकं च नांना दक्षिणामादेशय/ 010.022. अप्येवैतत् कर्म तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छेत्/ 010.022. सा संलक्षयति--न कदाचिन्मया श्रुतपूर्वम्/ 010.023. पश्यामि, सचेद् भूतं भविष्यति, सर्वमेतत् सत्यम्/ 010.023. तया गत्वा खनितम्/ 010.023. यावत् तत् सर्वं तत्तथैव/ 010.024. तयाभिश्रद्दधातम्/ 010.024. श्रोणः कोटिकर्णः संलक्षयति--सर्वो ऽयं लोकः सुवर्णस्य श्रद्दधाति, न तु कश्चिन्मम श्रद्धया गच्छतीति/ 010.025. तेन वैपुष्पितम्/ 010.025. शिशुत्वे सुवर्णेन दशना बद्धाः/ 010.026. तयासौ प्रत्यभिज्ञातः/ 010.026. स्यादार्यः श्रोणः कोटिकर्ण एव ते भगिनीजनः संजानते(?)/ 010.027. तया गत्वा तस्य मातापितृभ्यामारोचितम्/ 010.027. अम्ब तात कोटिकर्णो ऽभ्यागत इति/ 010.028. अनेकैस्तेषामारोचितम्/ 010.028. ते न कस्यचित् श्रद्धया गच्छन्ति/ 010.028. ते

कथयन्ति--पुत्रि त्वमप्यस्माकमुत्प्रासयसि/ 010.029. यावदसौ स्वयमेव गतः/ 010.029. तेन द्वारकोष्ठके स्थित्वोत्काशनशब्दः कृतः/ 010.030. हिरण्यस्वरो ऽसौ महात्मा/ 010.030. तस्य शब्देन सर्वं गृहमापूरितम्/ 010.030. स तैः स्वरेण प्रत्यभिज्ञातः/ 010.031. ते कण्ठे परिष्वज्य रुदितुमारब्धौ/ 010.031. तेषां बाष्पेण पटलानि स्फुटितानि/ 010.032. द्रष्टुमारब्धौ/ 010.032. स कथयति--अम्ब तात अनुजानीध्वम्/ 010.032. प्रव्रजिष्यामि सम्यगेव श्रद्धया <11>अगारादनगारिकाम्/

011.001. तौ कथयतह्--पुत्र आवां त्वदीयेन शोकेन रुदन्तावन्धीभूतौ/ 011.001. इदानीं त्वामेवागम्य चक्षुः प्रतिलब्धम्/ 011.002. यावदावां जीवामः, तावन्न प्रव्रजितव्यम्/ 011.002. यदा कालं करिष्यामः, तदा प्रव्रजिष्यसि/ 011.003. तेनायुष्मतो महाकात्यायनस्यान्तिकाद्धर्मं श्रुत्वा स्रोतापत्तिफलं साक्षात्कृतम्, मातापितरौ च शरणगमनशिक्षापदेषु प्रतिष्ठापितौ/ 011.004. आगमचतुष्टयमधीतम्, सकृदागामिफलं साक्षात्कृतम्/ 011.005. मातापितरौ सत्येषु प्रतिष्ठापितौ//

011.006. अपरेण समयेन तस्य मातापितरौ कालगतौ/ 011.006. स तं धनजातं दीनानाथकृपणेभ्यो दत्त्वा दरिद्रानदरिद्रान् कृत्वा येनायुष्मान् महाकात्यायनस्तेनोपसंक्रान्तः/ 011.007. उपसंक्रम्यायुष्मतो महाकात्यायनस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते ऽस्थात्/ 011.008. एकान्ते स्थितः श्रोणः कोटिकर्ण आयुष्मन्तं महाकात्यायनमिदमवोचत्--लभेयाहमार्यमहाकात्यायन स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम्, यावच्चरेयाहं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम्/ 011.010. स आयुष्मता महाकात्यायनेन प्रव्रजितः/ 011.011. तेन प्रव्रज्य मातृकाधीता, अनागामिफलं साक्षात्कृतम्/ 011.011. अस्मात् परान्तकेषु जनपदेष्वल्पभिक्षुकम्/ 011.012. कृच्छ्रेण देशवर्गो गणः परिपूर्यते/ 011.012. स त्रैमासीं श्रामणेरो धारितः/ 011.012. धर्मता खलु यथा बुद्धानां भगवतां श्रावकाणां द्वौ संनिपातौ भवतः/ 011.013. यच्चाषाढ्यां वर्षोपनायिकायाम् यच्च कार्तिक्यां पूर्णमास्याम्/ 011.014. तत्र ये आषाढ्यां वर्षोपनायिकायां संनिपतन्ति, ते तांस्तानुद्देशयोगमनसिकारानुद्गृह्य पर्यवाप्य तासु ग्रामनगरनिगमराष्ट्रराजधानीषु वर्षामुपगच्छन्ति/ 011.015. ये कार्तिक्यां पौर्णमास्यां संनिपतन्ति, ते यथाधिगतमारोचयन्ति, उत्तरे च परिपृच्छन्ति सूत्रस्य विनयस्य मातृकायाः/ 011.017. एवमेव महाश्रावकाणामपि/ 011.017. अथ ये आयुष्मतो महाकात्यायनस्य सार्धंविहार्यन्तेवासिका भिक्षवस् तांस्तानुद्देशयोगमनसिकारविशेषान् गृह्य पर्यवाप्य तासु तासु ग्रामनगरनिगमराष्ट्रराजधानीषु वर्षामुपगताः, ते त्रयाणां वार्षिकाणां मासानामत्ययात् कृतचीवरा निष्ठितचीवराः समादाय पात्रचीवरम् येनायुष्मान् महाकात्यायनस्तेनोपसंक्रान्ताः/ 011.021. उपसंक्रम्यायुष्मतो महाकात्यायनस्य पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णाः/ 011.021. एकान्ते निषद्य यथाधिगतमारोचयन्ति, उत्तरे च परिपृच्छन्ति/ 011.022. देशवर्गो गणः परिपूर्णः/ 011.022. स तेनोपसम्पादितः/ 011.023. तेन तृतीयपिटकमधीतम्/ 011.023. सर्वक्लेशप्रहाणादर्हत्त्वं साक्षात्कृतम्/ 011.023. अर्हन् संवृत्तस् त्रैधातुकवीतरागो यावद् अभिवाद्यश्च संवृत्तः//

011.025. अथायुष्मतो महाकात्यायनस्य सार्धंविहार्यन्तेवासिका आयुष्मन्तं महाकात्यायनम् यावत्तावत् पर्युपास्यायुष्मन्तं महाकात्यायनमिदमवोचन्--दृष्टो ऽस्माभिरुपाध्यायः पर्युपासितश्च/ 011.027. गच्छामो वयम्, भगवन्तं पर्युपासिष्यामहे/ 011.027. स चाह--वत्सा एवं कुरुध्वम्/ 011.027. द्रष्टव्या एव पर्युपासितव्या एव हि तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धाः/ 011.027. तेन खलु पुनः समयेन श्रोणः कोटिकर्णस्तस्यामेव पर्षदि संनिषण्णो ऽभूत् संनिपतितः/ 011.029. अथायुष्माञ् श्रोणः कोटिकर्ण उत्थायासनाद् एकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येनायुष्मान् महाकात्यायनस्तेनाञ्जलिं कृत्वा प्रणम्यायुष्मन्तं महाकात्यायनमिदमवोचत्--दृष्टो मयोपाध्यायानुभावेन स भगवान् धर्मकायेन, नो तु रूपकायेन/ 011.032. गच्छामि उपाध्याय, रूपकायेनापि तं भगवन्तं द्रक्ष्यामि/ 011.032. स <12>आह--एवं वत्स कुरुष्व/

012.001. दुर्लभदर्शना हि वत्स तथागता अर्हन्तः सम्यक्सम्बुद्धास् तद्यथा औदुम्बरपुष्पम्/ 012.002. अस्माकं च वचनेन भगवतः पादौ शिरसा वन्दस्व, अल्पाबाधतां च यावत् सुखस्पर्शविहारतां च/ 012.003. पञ्च प्रश्नांश्च पृच्छ--अस्मात् परान्तकेषु भदन्त जनपदेषु अल्पभिक्षुकम्/ 012.004. कृच्छ्रेण दशवर्गगणः परिपूर्यते/ 012.004. तत्रास्माभिः कथं प्रतिपत्तव्यम्? खरा भूमी गोकण्टका धानाः/ 012.005. अस्माकमपरान्तकेषु जनपदेषु इदमेवम्रूपमास्तरणं प्रत्यास्तरणं तद्यथा अविचर्म गोचर्म च्छागचर्म/ 012.006. तदन्येषु जनपदेषु इदमेवम्रूपमास्तरणं प्रत्यास्तरणं तद्यथा एरको मेरको जन्दुरको मन्दुरकः/ 012.007. एवमेवास्मात् परान्तकेषु जनपदेष्विदमेवम्रूपमास्तरणं प्रत्यास्तरणं तद्यथा अविचर्म पूर्ववत्/ 012.008. उदकस्तब्धिका मनुष्याः स्नातोपविचाराः/ 012.008. भिक्षुर्भिक्षोश्चीवरकानि प्रेषयति इतश्च्युतानि तत्रासम्प्राप्तानि कस्यैतानि नैःसर्गिकानि/ 012.009. अधिवासयति आयुष्माञ्छ्रोणः कोटिकर्ण आयुष्मतो महाकात्यायनस्य तूष्णीभावेन/ 012.010. अथायुष्माञ्छ्रोणः कोटिकर्णस् तस्या एव रात्रेरत्ययात् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरमादाय वासवग्रामकं पिण्डाय प्राविक्षत्/ 012.012. यावदनुपूर्वेण श्रावस्तीमनुप्राप्तः/ 012.012. अथायुष्माञ्छ्रोणः कोटिकर्णः पात्रचीवरं प्रतिसामय्य पादौ प्रक्षाल्य येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः/ 012.013. उपसंक्रम्यैकान्ते निषण्णः/ 012.014. तत्र भगवानायुष्मन्तमानन्दमामन्त्रयते स्म--गच्छ आनन्द तथागतस्य श्रोणस्य च कोटिकर्णस्यैकविहारे मञ्चं प्रज्ञापय/ 012.015. एवं भदन्तेति

आयुष्मानानन्दस्तथागतस्य श्रोणस्य च कोटिकर्णस्य यावत् प्रज्ञाप्य येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः/ 012.016. उपसंक्रम्य भगवन्तमिदमवोचत्--प्रज्ञप्तो भदन्त तथागतस्य श्रोणस्य कोटिकर्णस्य विहारस्तेनोपसंक्रान्तः, यावद्विहारं प्रविश्य निषण्णः/ 012.019. यावत् पश्यति स्मृतिं प्रतिमुखमुपस्थाप्य/ 012.019. अथायुष्मानपि श्रोणः कोटिकर्णो बहिर्विहारस्य पादौ प्रक्षाल्य विहारं प्रविश्य निषण्णः पर्यङ्कमाभुज्य यावत् प्रतिमुखं स्मृतिमुपस्थाप्य/ 012.021. तां खलु रात्रिं भगवान् आयुष्मांश्च श्रोणः कोटिकर्ण आर्येण तूष्णीभावेनाधिवासितवान्/ 012.022. अथ भगवान् रात्र्याः प्रत्यूषसमये आयुष्मन्तं श्रोणं कोटिकर्णमामन्त्रयते स्म--प्रतिभातु ते श्रोण धर्मो यो मया स्वयमभिज्ञायाभिसम्बुध्याख्यातः/ 012.023. अथायुष्माञ् श्रोणो भगवता कृतावकाशह् अस्मात् परान्तिकया गुप्तिकया उदानात् पारायणात् सत्यदृष्टः शैलगाथा मुनिगाथा अर्थवर्गीयाणि च सूत्राणि विस्तरेण स्वरेण स्वाध्यायं करोति/ 012.025. अथ भगवाञ्छ्रोणस्य कोटिकर्णस्य कथापर्यवसानं विदित्वा आयुष्मन्तं श्रोणं कोटिकर्णमिदमवोचत्--साधु साधु श्रोण, मधुरस्ते धर्मो भाषितः प्रणीतश्च, यो मया स्वयमभिज्ञायाभिसम्बुध्याख्यातः/ 012.028. अथायुष्मतः श्रोणस्य कोटिकर्णस्यैतदभवत्--अयं मे कालो भगवत उपाध्यायस्य वचसारोचयितुमिति विदित्वोत्थायासनाद् यावद् भगवन्तं प्रणम्येदमवोचत्--अस्मात् परान्तकेषु जनपदेषु वासवग्रामके भदन्तमहाकात्यायनः प्रतिवसति, यो मे उपाध्यायः/ 012.031. स भगवतः पादौ शिरसा वन्दते अल्पाबाधतां च पृच्छति यावत् स्पर्शविहारतां च/ 012.032. पञ्च च

प्रश्नान् पृच्छति विस्तरेणोच्चारयितव्यानि/ 012.032. अथ भगवाञ्च्छ्रोणं कोटिकर्णमिदमवोचत्<13>--अकालं ते श्रोण प्रश्नव्याकरणाय/

013.001. संघमेलकस् तत्र कालो भविष्यति प्रश्नस्य व्याकरणाय/ 013.002. अथ भगवान् काल्यमेवोत्थाय पुरस्ताद्भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः/ 013.003. अथायुष्माञ्च्छ्रोणः कोटिकर्णो येन भगवांस्तेनोपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते ऽस्थात्/ 013.004. एकान्तस्थितो भगवन्तमिदमवोचत्--अस्मात् परान्तकेषु जनपदेषु वासवग्रामके भदन्तमहाकायायनः प्रतिवसति, यो मे उपाध्यायः/ 013.005. स भगवतः पादौ शिरसा वन्दते अल्पाबाधतां च पृच्छति यावत् स्पर्शविहारतां च/ 013.006. पञ्च च प्रश्नाति विस्तरेणोच्चारयितव्यानि यथापूर्वमुक्तानि यावत् कस्य नैःसर्गिकानि/ 013.007. भगवानाह--तस्मादनुजानामि/ 013.008. प्रत्यन्तिमेषु जनपदेषु विनयधरपञ्चमेनोपसम्पदा, सदा स्नातः, एकपलाशिके उपानहे धारयितव्ये न द्विपुटां न त्रिपुटाम्/ 013.009. सा चेत् क्षयधर्मिणी भवति, तां त्यक्त्वा पुनर् नवा ग्रहीतव्या/ 013.010. भिक्षुर्भिक्षोश्चीवरकानि प्रेषयति इतश्च्युतानि तत्रासम्प्राप्तानि न कस्यचिन्नैःसर्गिकाणि/ 013.011. आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति--यदुक्तं भदन्त भगवता प्रत्यन्तिमेषु जनपदेषु विनयधरपञ्चमेनोपसम्पदम्, तत्र कतमो ऽन्तः कतमः प्रत्यन्तह्? पूर्वेणोपालि पुण्डवर्धनं नाम नगरम्, तस्य पूर्वेण पुण्डकक्षो नाम पर्वतः, ततः परेण प्रत्यन्तः/ 013.013. दक्षिणेन शरावती नाम नगरी, तस्याः परेण सरावती नाम नदी, सो ऽन्तः, ततः परेण प्रत्यन्तः/ 013.015. पश्चिमेन स्थूणोपस्थूणकौ ब्रामणग्रामकौ, सो ऽन्तः, ततः परेण प्रत्यन्तः/ 013.015. उत्तरेण उशीरगिरिः सो ऽन्तः, ततः परेण प्रत्यन्तः//

013.017. किं भदन्त आयुष्मता श्रोणेन कोटिकर्णेन कर्म कृतमिति विस्तरः/ 013.017. भगवानाह--भूतपूर्वम् यावत् काश्यपो नाम तथागतो ऽर्हन् सम्यक्सम्बुद्धो भगवाञ् शास्ता लोक उत्पन्नः/ 013.019. तेन खलु समयेन वाराणस्यां द्वौ जायापतिकौ/ 013.019. ताभ्यां काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्यान्तिके शरणगमनशिक्षापदानि उद्गृहीतानि/ 013.020. यदा काश्यपः सम्यक्सम्बुद्धः सकलं बुद्धकार्यं कृत्वा निरुपधिशेषु निर्वाणधातौ परिनिर्वृतः, तस्य राज्ञा कृकिना चतूरत्नमयं चैत्यं कारितं समन्ताद्योजनमुच्चत्वेन/ 013.022. तेन तत्र खण्डस्फुटप्रतिसंस्करणाय ये पूर्वनगरद्वारे करप्रत्याया उत्तिष्ठन्ते, ते तस्मिन् स्तूपे ऽनुप्रदत्ताः/ 013.023. यदा कृकी राजा कालगतः, तस्य पुत्रः सुजातो नांना स राज्ये प्रतिष्ठापितः/ 013.024. तस्यामात्यैः स्तोकाः करप्रत्याया उपनामिताः/ 013.025. सो ऽमात्यानामन्त्रयते--किंकारणमस्माकं भवद्भिः स्तोककरप्रत्याया उपनामिताह्? किमस्माकं विजिते करप्रत्याया नोत्तिष्ठन्ते? ते कथयन्ति--देव, कुतः करप्रत्याया प्रज्ञापिताः/ 013.028. यदि देवो ऽनुजानीयात्, ते वयं तान् करप्रत्यायान् समुच्छिन्दामः/ 013.028. स कथयति--भवन्तः, यन्मम पित्रा कृतम्, देवकृतं न तु ब्रह्मकृतं तत्/ 013.029. ते संलक्षयन्ति--यदि देवो ऽनुजानीते, वयं तथा करिष्यामो यथा स्वयमेव ते करप्रत्याया नोत्थास्यन्ति/ 013.030. तैः स द्वारे बद्ध्वा स्थापितः/ 013.031. न भूयः करप्रत्याया उत्थिष्ठन्ते/ 013.031. तस्मिन् स्तूपे चटितकानि प्रादुर्भूतानि/ 013.032. तौ जायापती वृद्धीभूतौ तत्रैव स्तूपे परिकर्म कुर्वाणौ तिष्ठतः/ 013.032. उत्तरापथात् सार्थवाहह् <14>पण्यमादाय वाराणसीमनुप्राप्तः/

014.001. तेनासौ दृष्टः स्तूपः/ 014.001. चटितस्फुटितकः प्रादुर्भूतः/ 014.001. स दृष्ट्वा पृच्छति--अम्ब तात कस्यैष स्तूप इति/ 014.002. तौ कथयतह्--काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य/ 014.003. केन कारितह्? कृकिना राज्ञा/ 014.003. न तेन राज्ञास्मिन् स्तूपे खण्डस्फुटप्रतिसंस्कारकरणाय किंचित् प्रज्ञाप्तम्? तौ कथयतह्--प्रज्ञाप्तम्/ 014.004. ये पूर्वनगरद्वारे करप्रत्यायास्ते ऽस्मिन् स्तूपे खण्डस्फुटप्रतिसंस्करणाय निर्यातिताः/ 014.005. कृकी राजा कालगतः/ 014.005. तस्य पुत्रः सुजातो नाम, स राज्ये प्रतिष्ठितः/ 014.006. तेन ते करप्रत्यायाः समुच्छिन्नाः/ 014.006. तेनास्मिन् स्तूपे चटितस्फुटितकानि प्रादुर्भूतानि/ 014.007. तस्य रत्नकर्णिका कर्णे आमुक्तिका/ 014.007. तेन सा रत्नकर्णिकावतार्य तयोर्दत्ता/ 014.008. अम्ब तात अनया कर्णिकयास्मिन् स्तूपे खण्डस्फुटप्रतिसंस्कारं कुरुतमिति/ 014.008. यावदहं पण्यं विसर्जयित्वा आगच्छामि/ 014.009. ततः पश्चाद् भूयो ऽपि दास्यामि/ 014.009. तैस्तां विक्रीय तस्मिन् स्तूपे खण्डस्फुटितप्रतिसंस्कारः कृतः/ 014.010. अपरमुत्सर्पितम्/ 014.010. अथापरेण समयेन सार्थवाहः पण्यं विसर्जयित्वा आगतः/ 014.011. तेन स दृष्टः स्तूपो ऽसेचनकदर्शनः/ 014.011. दृष्ट्वा च भूयस्या मात्रयाभिप्रसन्नः/ 014.012. स प्रसादजातः पृच्छति--अम्ब तात युष्माभिः किंचिदुद्धारिकृतम्/ 014.013. तौ कथयतह्--पुत्र नास्माभिः किंचिदुद्धारिकृतम्/ 014.013. किं त्वपरमुत्सर्पितं तिष्ठति/ 014.014. तेन प्रसादजातेन यत्तत्रावशिष्टम् अपरं च दत्त्वा महतीं पूजां कृत्वा प्रणिधानं च कृतम्--अनेनाहं कुशलमूलेनाढ्ये महाधने महाभोगे कुले

जायेयम्/ 014.015. एवंविधानां च धर्माणां लाभी स्याम्/ 014.016. एवंविधमेव शास्तारमारागयेयं मा विरागयेयमिति/ 014.016. किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ सार्थवाहः, एष एवासौ श्रोणः कोटिकर्णः/ 014.017. यदनेन काश्यपस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य स्तूपे कारां कृत्वा प्रणिधानं कृतम्, तस्य कर्मणो विपाकेनाढ्ये महाधने महाभोगे कुले जातः/ 014.018. मम शासने प्रव्रज्य सर्वक्लेशप्रहाणादर्हत्त्वं साक्षात्कृतम्/ 014.019. अहमनेन काश्यपेन सम्यक्सम्बुद्धेन सार्धं समजवः समबलः समधुरः समसामान्यप्राप्तः शास्ता आरागितो न विरागितः/ 014.020. इति भिक्षव एकान्तकृष्णानामेकान्तकृष्णो विपाकः, एकान्तशुक्लानां धर्माणामेकान्तशुक्लो विपाकः, व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः/ 014.022. तस्मात्तर्हि भिक्षव एकान्तकृष्णानि कर्माण्यपास्य व्यतिमिश्राणि च, एकान्तशुक्लेष्वेव कर्मस्वाभोगः करणीयः/ 014.023. इत्येवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्//

014.024. भिक्षव ऊचुह्--किं भदन्त आयुष्मता श्रोणेन कोटिकर्णेन कर्म कृतम् यस्य कर्मणो विपाकेन दृष्ट एव धर्मे अपाया दृष्टाह्? भगवानाह--यदनेन मातुरन्तिके खरवाक्कर्म निश्चारितम्, तस्य कर्मणो विपाकेन दृष्ट एव धर्मे अपाया दृष्टा इति//

014.027. इदमवोचद्भगवान्/ 014.027. आत्तमनसस्ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दन्//

014.028. इति श्रीदिव्यावदाने कोटिकर्णावदानं प्रथमम्//

********** अवदान 2 **********

015.000. दिव्2 पूर्णावदानम्/ 015.001. भगवाञ् श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे/ 015.001. तेन खलु समयेन सूर्पारके नगरे नाम गृहपतिः प्रतिवसति आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिग्रहो वैश्रवणधनसमुदितो वैश्रवणधनप्रतिस्पर्धी/ 015.003. तेन सदृशात् कुलात् कुलत्रमानीतम्/ 015.004. स तया सार्धं क्रीडति रमते परिचारयति/ 015.004. तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः कालान्तरेण पत्नी आपन्नसत्त्वा संवृत्ता/ 015.005. सा अष्टानां नवानां वा मासानामत्ययात् प्रसूता/ 015.005. दारको जातः/ 015.006. तस्य त्रीणि सप्तकानि एकविंशतिदिवसानि विस्तरेण जातस्य जातमहं कृत्वा नामधेयं व्यवस्थाप्यते--किं भवतु दारकस्य नामेति/ 015.007. ज्ञातय ऊचुह्--अयं दारको भवस्य गृहपतेः पुत्रः, तस्माद्भवतु भविलेति नामधेयं व्यवस्थापितम्/ 015.008. भूयो ऽप्यस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः/ 015.009. तस्य भवत्रातेति नामधेयं व्यवस्थापितम्/ 015.009. पुनरप्यस्य पुत्रो जातः/ 015.010. तस्य भवनन्दीति नामधेयं व्यवस्थापितम्/ 015.010. यावदपरेण समयेन भवो गृहपतिर् ग्लानं संवृत्तः/ 015.011. सो ऽत्यर्थं परुषवचनसमुदाचारी यतः, पत्न्या पुत्रैश्चाप्युपेक्षितः/ 015.011. तस्य प्रेष्यदारिका/ 015.012. सा संलक्षयति--मम स्वामिना अनेकैरुपायशतैर्भोगाः समुदानीताः/ 015.013. सेदानीं ग्लानः संवृत्तः/ 015.012. सैष पत्न्या पुत्रैश्चाप्युपेक्षितः/ 015.013. न मम प्रतिरूपं स्याद् यदहं स्वामिनमध्युपेक्षेयमिति/ 015.014. सा वैद्यसकाशं गत्वा कथयति--आर्य जानीषे त्वं भवं गृहपतिम्? जाने, किं

तस्य? तस्यैवंविधं ग्लान्यं समुपजातम्/ 015.015. स पत्न्या पुत्रैश्चाप्युपेक्षितः/ 015.015. तस्य भविषज्यम् (भैषज्यम्) व्यपदिशेति/ 015.016. स कथयति--दारिके त्वमेव कथयसि--स पत्न्या पुत्रैश्चाप्युपेक्षित इति/ 015.017. अथ कस्तस्योपस्थानं करोति? सा कथयति--अहमस्योपस्थानं करोमि/ 015.018. किं त्वल्पमूल्यानि भैषज्यानि व्यपदिशेति/ 015.018. तेन व्यपदिष्टम्--इदं तस्य भैषज्यमिति/ 015.018. ततस्तया किंचित् स्वभक्तात्तस्मादेव गृहादपहृत्योपस्थानं कृतम्/ 015.019. स स्वस्थीभूतः संलक्षयति--अहं पत्न्या पुत्रैश्चाध्युपेक्षितः/ 015.020. यदहं जीवितः, तदस्या दारिकायाः प्रभावात्/ 015.020. तदस्याः प्रत्युपपकारः कर्तव्य इति/ 015.021. सा तेनोक्ता--दारिके, अहं पत्न्या पुत्रैश्चाप्युपेक्षितः/ 015.021. यत् किंचिदहं जीवितः, सर्वं तव प्रभावात्/ 015.022. अहं ते वरमनुप्रयच्छामीति/ 015.022. सा कथयति--स्वामिन्, यदि मे परितुष्टो ऽसि, भवतु मे त्वया सार्धं समागम इति/ 015.023. स कथयति--आर्यपुत्र, दूरमपि परमपि गत्वा दास्येवाहम्, यदि तु आर्यपुत्रेण सार्धं समागमो भवति, एवमदासी भवामीति/ 015.026. तेनावश्यं निर्बन्धं ज्ञात्वा अभिहिता--यदा संवृत्ता ऋतुमती तदा ममारोचयिष्यसीति/ 015.026. सा अपरेण समयेन कल्या संवृत्ता ऋतुमती/ 015.027. तया तस्यारोचितम्/ 015.027. ततो भवेन गृहपतिना तया सार्धं परिचारितम्/ 015.028. सा आपन्नसत्त्वा संवृत्ता/ 015.028. यमेव दिवसमापन्नसत्त्वा संवृत्ता तमेव दिवसमुपादाय भवस्य गृहपतेः सर्वार्थाः सर्वकर्मान्ताश्च परिपूर्णाः/ 015.029. सा त्वष्टानां वा नवानां मासानामत्ययात्

प्रसूता/ 015.030. दारको जातो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिको गौरः कनकवर्णश्छत्राकारशीर्षः प्रलम्बबाहुर्विस्तीर्णललाटः संगतभ्रूस्तुङ्गनासः/ 015.031. यस्मिन्नेव दिवसे <16>दारको जातः, तस्मिन्नेव दिवसे भवस्य गृहपतेर्भूयस्या मात्रया सर्वार्थाः सर्वकर्मान्ताः परिपूर्णाः/

016.002. तस्य ज्ञातयः संगम्य समागम्य त्रीणि सप्तकान्येकविंशतिदिवसानि विस्तरेण जातस्य जातमहं कृत्वा पूर्ववत् यावत्पूर्णेति नामधेयं व्यवस्थापितम्/ 016.003. पूर्णो दारको ऽष्टाभ्यो धात्रीभ्यो द्वाभ्यामंसधातीभ्यां दत्तो विस्तरेण यावदाशु वर्धते ह्रदस्थमिव पङ्कजम्/ 016.004. यदा महान् संवृत्तः, तदा लिप्यामुपन्यस्तः संख्यायां गणनायां मुद्रायामुद्धारे न्यासे निक्षेपे वस्तुपरीक्षायां रत्नपरीक्षायां हस्तिपरीक्षायामश्वपरीक्षायां कुमारपरीक्षायां कुमारिकापरीक्षायाम्/ 016.006. अष्टासु परीक्षासूद्धटको वाचकः पण्डितः पटुप्रचारः संवृत्तः/ 016.007. ततो भवेन गृहपतिना भविलादीनां पुत्राणाम् यथानुपूर्व्या निवेशाः कृताः/ 016.008. ते पत्नीभिः सार्धमतीव संरक्ता निवृत्ता मण्डनपरमा व्यवस्थिताः/ 016.009. ततो भवो गृहपतिः करे कपोलं दत्त्वा चिन्तापरो व्यवस्थितः/ 016.009. स पुत्रैर्दृष्टः पुष्टश्च--तात, कस्मात्त्वं करे कपोलं दत्त्वा चिन्तापरो व्यवस्थित इति/ 016.010. स कथयति--पुत्रकाः, न तावन्मया निवेशः कृतो यावत्सुवर्णलक्षः समुदानीत इति/ 016.011. ते यूयं निरस्तव्यापाराः पत्नीष्वत्यर्थं संरक्ता मण्डनपरमा व्यवस्थिताः/ 016.012. ममात्ययात् गृहं शोचनीयं भविष्यति/ 016.012. कथं न चिन्तापरो भविष्यामीति? भविलेन रत्नकर्णिका पिनद्धा/ 016.013. स तामवतार्यदारुकर्णिकां पिनह्य प्रतिज्ञामारूढह्--न तावत् रत्नकर्णिकां पिनह्यामि यावत् सुवर्णलक्षः समुपार्जित इति/ 016.014. अपरेण स्तवकर्णिका/ 016.015. अपरेण त्रपुकर्णिका/ 016.015. तेषाम् यास्ताः संज्ञा भविलो भवत्रातो भवनन्दीति ता अन्तर्हिताः/ 016.016. दारुकर्णी

स्तवकर्णी त्रपुकर्णीति प्रादुर्भूताः/ 016.016. ते पण्यमादाय महासमुद्रं संप्रस्थिताः/ 016.016. पूर्णः कथयति--तात, अहमपि महासमुद्रं गच्छामीति/ 016.017. स कथयति--पुत्र बालस्त्वम्/ 016.017. अत्रैव तिष्ठ, आवार्यां व्यापारं कुरु/ 016.018. स तत्रैवावस्थितः/ 016.018. ते ऽपि संसिद्धयानपात्रा आगताः/ 016.018. मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य कथयन्ति--तात कल्यतामस्मदीयं पण्यमिति/ 016.019. तेन् कलितम्--एकैकस्य सुवर्णलक्षाः संवृत्ताः/ 016.020. पूर्णेनापि तत्रैव धर्मेण न्यायेन व्यवहारिताः सातिरेकाः सुवर्णलक्षाः समुदानीताअः/ 016.020. पूर्णो ऽपि पितुः पादयोर् निपत्य कथयति--तात, ममापि कल्यतामावारीसमुत्थितं द्रव्यमिति/ 016.021. स कथयति--पुत्र त्वमत्रैवावस्थितः/ 016.022. किं तव कल्यते? स कथयति--तात कल्यताम्/ 016.022. तथापि ज्ञातं भविष्यतीति/ 016.023. कलितम् यावन्न्यायोपार्जितस्य सुवर्णस्य मूल्यं वर्जयित्वा सातिरिक्ता लक्षाः संवृत्ताः/ 016.024. भवो गृहपतिः प्रीतिसौमनस्यजातः संलक्षयति--पुण्यमहेशाख्यो ऽयं सत्त्वो येनेहैव स्थितेनेयत्सुवर्णं समुपार्जितमिति/ 016.025. यावदपरेण समयेन भवो गृहपतिर्ग्लानः संवृत्तः/ 016.025. स संलक्षयति--ममात्ययादेते भेदं गमिष्यन्ति/ 016.026. उपायसंविधानं कर्तव्यमिति/ 016.026. तेन ते ऽभिहिताह्--पुत्रकाः, काष्ठानि समुदानयतेति/ 016.027. तैः काष्ठानि समुदानीतानि/ 016.027. स कथयति--अग्निं प्रज्वालयतेति/ 016.028. तैरग्निः प्रज्वालितः/ 016.028. भवो गृहपतिः कथयति--एकैकमलातमपनयतेति/ 016.029. तैरपनीतम्/ 016.029. सो ऽग्निर् निवार्णः/ 016.029. स

कथयति--पुत्रकाः, दृष्टो वह्? तात दृष्टः/ 016.029. स गाथां भाषते-- 016.030. ज्वलन्ति सहिताङ्गारा भ्रातरः सहितास्तथा/ 016.031. प्रविभक्ता निशाम्यन्ति यथाङ्गारस्तथा नराः//1//

017.001. <17>पुत्रकाः, न युष्माभिर्ममात्ययात् स्त्रीणां श्रोतव्यम्/ 017.002. कुटुम्बं भिद्यते स्त्रीभिर्वाग्भिर्भिद्यन्ति कातराः/ 017.003. दुर्न्यस्तो भिद्यते मन्त्रः प्रीतिर्भिद्यते लोभतः//2// इति//

017.004. ते निष्क्रान्ताः/ 017.004. भविलस्तत्रैवावस्थितः/ 017.004. स तेनोक्तह्--पुत्र, न कदाचित् त्वया पूर्णो मोक्तव्यः/ 017.005. पुण्यमहेशाख्यो ऽयं सत्त्वः/ 017.005. इत्युक्त्वा-- 017.006. सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः/ 017.007. सम्योगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्//3//

017.008. इति कालधर्मेण सम्युक्तः/ 017.008. तैर् नीलपीतलोहितावदातैर्वस्त्रैः शिबिकामलंकृत्य महता संस्कारेण श्मशानं नीत्वा ध्मापितः/ 017.009. ततस्ते शोकविनोदनं कृत्वा कथयन्ति--यदा अस्माकं पिता जीवति, तदा तदधीनाः प्राणाः/ 017.010. यदिदानीं निरस्तव्यापारास्तिष्ठामः, गृःपमवसादं गमिष्यति/ 017.011. न शोभनं भविष्यति/ 017.011. यन्नु वयं पण्यमादाय देशान्तरं गच्छाम इति/ 017.011. पूर्णः कथयति--यद्येवमहमपि गच्छामीति/ 017.012. ते कथयन्ति--त्वमत्रैवावार्यां व्यापारं कुरु, वयमेव गच्छाम इति/ 017.013. ते पण्यमादाय देशान्तरं गताः/ 017.013. पूर्णो न्यस्तसर्वकार्यस्तत्रैवावस्थितः//

017.014. धर्मता खलु ईश्वरगृहेषु दिवसपरिव्ययो दीयते/ 017.014. तास्तेषां पत्न्यो दारिकाः परिव्ययनिमित्तं प्रेषयन्ति/ 017.015. पूर्णो ऽपि धनिभिः श्रेष्ठिभिः सार्थवाहैरन्यैश्चाजीविभिः परिवृतो ऽवतिष्ठते/ 017.016. तास्त्ववकाशं न लभन्ते/ 017.016. यदा ते उपस्थाय प्रक्रान्ता भवन्ति, तदा तासां दिवसपरिव्ययं ददाति/ 017.016. ता दारिकाश्चिरचिरादागच्छन्तीत्युपालभ्यन्ते/ 017.017. ता एवमर्थं विस्तरेणारोचयन्ति/ 017.018. ताः कथयन्ति--एवं हि तेषां भवति, येषां दासीपुत्राः कुलेष्वैश्वचर्यं वशे वर्तयन्तीति/ 017.019. भविलपत्न्या दारिका अभिहिता--त्वया कालं ज्ञात्वा गन्तव्यमिति/ 017.019. सा कालं ज्ञात्वा गच्छति, शीघ्रं लभते/ 017.020. अन्याश्चिरयन्ति/ 017.020. ताभिः सा पृष्ठा--तया समाख्यातम्/ 017.020. ता अपि तया सार्धं गन्तुमारब्धाः/ 017.021. ता अपि शीघ्रं प्रतिलभन्ते/ 017.021. ताः स्वाभिनीभिरुक्ताह्--किमत्र कारणमिदानीं शीघ्रमागच्छथेति/ 017.022. ताः कथयन्ति--आरोग्यं ज्येष्ठभविकायाअ भवतु/ 017.022. यदा तस्या दारिका गता भवति, तदा लभ्यते/ 017.023. वयं तया सार्धं गच्छाम इति/ 017.023. ताः संजातामर्षाः कथयन्ति--एवं हि तेषां भवति येषां दासीपुत्राः कुलेस्वैश्चर्यं वशे वर्तयन्तीति/ 017.024. यावदपरेण समयेन भविलो भवत्रातो भवनन्दी च सहिताः समग्राः संमोदमाना महासमुद्रात् संसिद्धयानपात्रा आगताः/ 017.026. भविलेन पत्नी पृष्टा--भद्रे, शोभनं पूर्णेन प्रतिपालिता त्वमिति? सा कथयति--यथा भ्रात्रा पुत्रेण वेति/ 017.027. ते अन्ये ऽपि स्वामिभ्यां पृष्टे कथयतह्--एवं हि तेषां भवति, येषां

दासीपुत्राः कुलेष्वैश्चर्यं वशे वर्तयन्तीति/ 017.028. तौ संलक्षयतह्--सुहृद्भेदकाः स्त्रियो भवन्तीति/ 017.029. यावदपरेण समयेन काशिकवस्त्रावारी उद्घाटिता/ 017.029. तत्समनन्तरं भविलस्य पुत्रो गतः/ 017.030. स पूर्णेन काशिकवस्त्रयुगेनाच्छादितः/ 017.030. अन्याभ्यां दृष्ट्वा स्वपुत्राः प्रेषिता यावत् काशिकवस्त्रावारी घट्टिता, फुट्टकवस्त्रावारी उद्घाटिता/ 017.031. ते च दैवयोगात् संप्राप्ताः/ 017.031. ते पूर्णेन फुट्टकैर्वस्त्रैराच्छादिताः/ 017.032. ते दृष्ट्वा स्वामिनोः कथयतह्--दृष्टम् युवाभ्यामपरेषां काशिकवस्त्राणि<18> दीयन्ते, परेषां फुट्टकानीति/

018.001. ताभ्यामनुसंज्ञप्तिर्दत्ता/ 018.001. किमेतदेव भविष्यति? नूनं काशिकवस्त्रावारी घट्टिता, फुट्टकवस्त्रावारी उद्घाटितेति/ 018.002. यावदपरेण समयेन शर्करावारी उद्घटिता/ 018.003. भविलस्य च पुत्रो गतः/ 018.003. तेन शर्कराखो{मो}दको लब्धः/ 018.003. तं दृष्ट्वा अन्याभ्यां स्वपुत्राः प्रेषिताः/ 018.004. ते दैवयोगाद् गुडावार्यामुद्घाटितायां गताः/ 018.004. तैर्गुडो लब्धः/ 018.004. ताभिस्तं दृष्ट्वा स्वामिनौ तथा तथा भग्नौ यथा गृहविभागं कर्तुमारब्धौ/ 018.005. तौ परस्परं संजल्पं कुरुतह्--सर्वथा विनष्टा वयम्, गृहं भाजयामेति/ 018.006. एकः कथयति--ज्येष्ठतरं शब्दयामः/ 018.006. एकः कथयति--विचारयामस्तावत् कथं भाजयामेति/ 018.007. तौ स्वबुद्ध्या विचारयतः/ 018.007. एकस्य गृहगतं क्षेत्रगतं च, एकस्यावारीगतं देशान्तरगतं च, एकस्य पूर्णकः/ 018.008. यदि ज्येष्ठतरो गृहगतं क्षेत्रगतं च ग्रहीष्यति, शक्नुमो वयमावारीगतेन देशान्तरगतेन चात्मानं संधारयितुम्/ 018.010. अथावारीगतं देशान्तरगतं च ग्रहीष्यति, तथापि वयं श्क्नुमो गृहगतेन क्षेत्रगतेन चात्मानं संधारयितुम्, पूर्णकस्य च मार्यादाबन्धं कर्तुमिति/ 018.011. तावेवं संजल्पं कृत्वा भविलस्य सकाशं गतौ/ 018.012. भ्रातः, विनष्टा वयं भाजयामो गृहमिति/ 018.012. स कथयति--सुपरीक्षितं कर्तव्यम्, गृहभेदिकाः स्त्रियो भवन्तीति/ 018.013. तौ कथयतह्--प्रत्यक्षीकृतमस्माभिः, भाजयामेति/ 018.014. स कथयति--यदेवम्, आहूयन्तां कुलानीति/ 018.014. तौ कथयतह्--पूर्वमेवास्माभिर्भाजितम्/ 018.015. एकस्य गृहगतं क्षेत्रगतं

च, एकस्यावारीगतं देशान्तरगतं च, एकस्य पूर्णकः/ 018.016. स कथयति--पूर्णस्य प्रत्यंशं नानुप्रयच्छथ? तौ कथयतह्--दासीपुत्रः सः/ 018.016. कस्तस्य प्रत्यंशं दद्यात्? अपि तु स एवास्माभिर्भाजितः/ 018.017. यदि तवाभिप्रेतं तमेव गृहाणेति/ 018.017. स संलक्षयति--अहं पित्रा अभिहितह्--सर्वस्वमपि ते परित्यज्य पूर्णो ग्रहीतव्य इति/ 018.018. गृह्णामि पूर्णमिति विदित्वा कथयति--एवं भवतु मम पूर्णकेति/ 018.019. यस्य गृहगतं क्षेत्रगतं च, स त्वरमाणो गृहं गत्वा कथयति--ज्येष्ठभविके निर्गच्छ/ 018.020. सा निर्गता/ 018.020. मा भूयः प्रवेक्ष्यसि/ 018.021. कस्यार्थाय? अस्माभिर्भाजितं गृहम्/ 018.021. यस्यावारीगतं देशान्तरगतं च, सो ऽपि त्वरमाण आवारीं गत्वा कथयति--पूर्णक अवतरेति/ 018.022. सो ऽवतीर्णः/ 018.022. मा भूयो ऽभिरोक्ष्यसि/ 018.022. किं कारणम्? अस्माभिर्भाजितम्/ 018.023. यावत् भविलपत्नी पूर्णकेन सार्धं ज्ञातिगृहं संप्रस्थिता/ 018.024. दारका बुभिक्षिता रोदितुमारब्धाः/ 018.024. सा कथयति--पूर्ण, दारकाणां पूर्वभक्षिकामनुप्रयच्छेति/ 018.025. स कथयति--कार्षापणं प्रयच्छ/ 018.025. सा कथयति--त्वया इयतीभिः सुवर्णलक्षाभिर्व्यवहृतम्, दारकाणां पूर्वभिक्षिकापि नास्ति? पूर्णः कथयति--किमहं जाने युष्माकं गृहे ईदृशीयमवस्था भविष्यतीति/ 018.027. यदि मया ज्ञातमभविष्यत्, मया अनेकाः सुवर्णलक्षाः संहारिता अभविष्यन्/ 018.028. धर्मतैषा स्त्रिय आरकूटाकार्षापणान् वस्त्रान्ते बध्नन्ति/ 018.028. तयारकूटमाषको दत्तह्--पूर्वभक्षिकामानयेति/ 018.029. स तमादाय वीथीं संप्रस्थितः/ 018.029.

अन्यतमश्च पुरुषः समुद्रवेलाप्रेरितानां काष्ठानां भारमादाय शीतेनाभिद्रुतो वेपमान आगच्छति/ 018.030. स तेन दृष्टः पृष्टश्च--भोः पुरुष, कस्मादेवं वेपसे? स कथयति--अहमपि न जाने/ 018.031. मया चायं भारक उत्क्षिप्तो भवति, मम चेदृशी समवस्था/ 018.032. स दारुपरीक्षायां कृतावी/ 018.032. स तत् काष्ठं निरीक्षितुमारब्धः/ 018.032. पश्यति तत्र <19>गोशीर्षचन्दनम्/

019.001. स तेनाभिहितह्--भो पुरुष, कियता मूल्येन दीयते? पञ्चभिः कार्षापणशतैः/ 019.002. तेन तं काष्ठभारं गृहीत्वा तद्गोशीर्षचन्दनमपनीय वीथीं गत्वा करपत्रिकया चतस्रः खण्डिकाः कृताः/ 019.003. तच्चूर्णकस्यार्थं कार्षापणसहस्रेण विक्रीतं वर्तते/ 019.003. ततस्तस्य पुरुषस्य पञ्चकार्षापणशतानि दत्तानि/ 019.004. उक्तं च--एनं काष्ठभारकममुष्मिन् गृहे भविलपत्नी तिष्ठति तत्र नय, वक्तव्या पूर्णेन प्रेषितेति/ 019.005. तेनासौ नीतो यथावृत्तं चारोचितम्/ 019.005. सा उरसि प्रहारं दत्त्वा कथयति--यद्यसावर्थात्परिभ्रष्टः, किं प्रज्ञयापि परिभ्रष्टह्? पक्वमानयेति पाचनं प्रेषितम्/ 019.007. तदेव नास्ति यत् पक्तव्यमिति/ 019.007. पूर्णेन शेषकतिपयकार्षापणैर्दासदासीगोमहिषीवस्त्राणि जीवितोपकरणानि पक्वमादायागत्य दम्पत्योरुपनामितवान्/ 019.008. तेन कुटुम्बं संतोषितम्//

019.009. अत्रान्तरे सौर्पारकीयो राजा दाहज्वरेण विक्लवीभूतः/ 019.009. तस्य वैद्यैर्गोशीर्षचन्दनमुपा दिष्टम्/ 019.010. ततो ऽमात्या गोशीर्षचन्दनं समन्वेषयितुमारब्धाः/ 019.010. तैर्वीथ्यां पारम्पर्येण श्रुतम्/ 019.010. ते पूर्णस्य सकाशं गत्वा कथयन्ति--तवास्ति गोशीर्षचन्दनम्? स आह--अस्ति/ 019.011. ते ऊचुह्--कियता मूल्येन दीयते? स आह--कार्षापणसहस्रेण/ 019.012. तैः कार्षापणसहस्रेण गृहीत्वा राज्ञः प्रलेपो दत्तः, स्वस्थीभूतः/ 019.013. राजा संलक्षयति--कीदृशो ऽसौ यस्य गृहे गोशीर्षचन्दनं नास्ति/ 019.013. राजा पृच्छति--कुत एतत्? देव पूर्णात्/ 019.014. आहूयतां पूर्णकः/ 019.014. स दूतेन गत्वा उक्तह्--पूर्ण, देवस्त्वां शब्दापयतीति/ 019.015. स विचारयितुमारब्धह्--किमर्थं मां राजा शब्दापयति? स संलक्षयति--गोशीर्षचन्दनेनासौ राजा स्वस्थीभूतः/ 019.016. तदर्थं मां शब्दायति/ 019.016. सर्वथा गोशीर्षचन्दनमादाय गन्तव्यम्/ 019.017. स गोशीर्षचन्दनस्य तिस्रो गण्डिका वस्त्रेण पिधायैकं पाणिना गृहीत्वा राज्ञः सकाशं गतः/ 019.018. राज्ञा पृष्टह्--पूर्ण, अस्ति किंचिद् गोशीर्षचन्दनम्/ 019.018. स कथयति--देव इदमस्ति/ 019.019. किमस्य मूल्यम्? देव सुवर्णलक्षाः/ 019.019. अपरमस्ति? देव अस्ति/ 019.019. तेन तास्तिस्रो गण्डिका दर्शिताः/ 019.020. राज्ञामात्यानामाज्ञा दत्ता--पूर्णस्य चतस्रः सुवर्णलक्षाः प्रयच्छतेति/ 019.021. पूर्णः कथयति--देव, तिस्रो दीयन्ताम्/ 019.021. एकगण्डिका देवस्य प्राभृतमिति/ 019.021. ततस्तस्य तिस्रो दत्ताः/ 019.022. राजा कथयति--पूर्ण, परितुष्टो ऽहम्/ 019.022. वद किं ते वरमनुप्रयच्छामीति/ 019.022.

पूर्णः कथयति--यदि मे देवः परितुष्टो देवस्य विजते ऽपरिभूतो वसेयमिति/ 019.023. राज्ञा अमात्यानामाज्ञा दत्ता--भवन्तः, अद्याग्रेण कुमाराणामाज्ञा देया न त्वेवं पूर्णस्येति/ 019.024. यावन्महासमुद्रात् पञ्चमात्राणि वणिक्शतानि संसिद्धयानपात्राणि सूर्पारकं नगरमनुप्राप्तानि/ 019.025. वणिग्ग्रामेण क्रियाकारः कृतह्--न केनचिदस्माकं समस्तानां निर्गत्यैकाकिना वणिजां सकाशमुपसंक्रमितव्यम्/ 019.026. गण एव संभूय भाण्डं ग्रहीष्यतीति/ 019.027. अपरे कथयन्ति--पूर्णमपि शब्दापयामः/ 019.027. अन्ये कथयन्ति--किं तस्य कृपणस्यास्ति यः शब्दायत इति/ 019.028. तेन खलु समयेन पूर्णो बहिर्निर्गतः/ 019.028. तेन श्रुतं महासमुद्रात् पञ्च वणिक्छतानि संसिद्धयानपात्राणि सूर्पारकं नगरमनुप्राप्तानीति/ 019.030. सो ऽप्रविश्यैव नगरं तेषां सकाशमुपसंक्रान्तः/ 019.030. पृच्छति--भवतः, किमिदं द्रव्यमिति? ते कथयन्ति--इदं चेदं चेति/ 019.031. किं मूल्यम्? ते कथयन्ति--सार्थवाह, दूरमपि परमपि गत्वा त्वमेव प्रष्टव्यः/ 019.032. यद्यप्येवं तथापि उच्यतां मूल्यम्/ 019.032. तैरष्टादश सुवर्णलक्षा मूल्यमुपदिष्टम्/ 019.032. स <20>कथयति--भवन्तस्तिस्रो लक्षा अवद्रंगं गृह्णीत, ममैतत्/

020.001. पण्यमवशिष्टं दास्यामि/ 020.001. तथा भवतु/ 020.002. तेन तिस्रो लक्षा आनाय्य दत्ताः/ 020.002. स्वमुद्रालक्षितं च कृत्वा प्रक्रान्तः/ 020.002. ततो वणिग्ग्रामेणावचरकाः पुरुषाः प्रेषिताह्--पश्यत किं द्रव्यमिति/ 020.003. तैर्गत्वा पृष्टाह्--किं द्रव्यम्? इदं चेदं च/ 020.004. अस्माकमपि पूर्णानि कोशकोष्ठागाराणि तिष्ठन्ति/ 020.004. पूर्णानि वा भवन्तु मा वा/ 020.004. अपि विक्रीतम्/ 020.005. कस्यान्तिके? पूर्णस्य/ 020.005. प्रभूतमासादयिष्यथ पूर्णस्यान्तिकाद् विक्रीय/ 020.005. ते कथयन्ति--यत्तेनावद्रङ्गे दत्तं तद् यूयं मूल्ये ऽपि न दास्यथ/ 020.006. किं तेनावद्रङ्गे दत्तम्? तिस्रः सुवर्णलक्षाः/ 020.007. सुमुषितास्तेन भ्रातरः कृताः/ 020.007. तैरागत्य वणिग्ग्रामस्यारोचितम्/ 020.007. तत्पण्यं विक्रीतम्/ 020.008. कस्यान्तिके? पूर्णस्य/ 020.008. प्रभूतमासादयिष्यन्ति पूर्णस्यान्तिके विक्रीय/ 020.008. यातेनावद्रङ्गे दत्तं तद्यूयं मूल्ये ऽपि न दास्यथ/ 020.009. किं तेनावद्रङ्गे दत्तम्? तिस्रः सुवर्णलक्षाः/ 020.010. सुमुषितास्तेन ते भ्रातरः कृताः/ 020.010. स तैराहूयोक्तह्--पूर्ण वणिग्ग्रामेण क्रियाकारः कृतह्--न केनचिदेकाकिना ग्रहीतव्यम्/ 020.011. वणिग्ग्राम एव ग्रहीष्यतीत्येव/ 020.011. कस्मात्ते गृहीतम्? स कथयति--भवन्तः, यदा युष्माभिः क्रियाकारः कृतस्तदा किमहं न शब्दितो मम भ्राता वा? युष्माभिरेव क्रियाकारः कृतो यूयमेव पालयत/ 020.013. ततो वणिग्ग्रामेण संजातामर्षेण षष्टेः कार्षापणानामर्थायातपे धारितः/ 020.014. राज्ञः पौरुषेयैर्दृष्टः/ 020.014. तै राज्ञे आरोचितम्/ 020.014. राजा कथयति--भवन्तः, शब्दयतैतान्/ 020.015. तैः

शब्दिताः/ 020.015. कथयति राजा--भवन्तः, कस्यार्थे युष्माभिः पूर्ण आतपे विधारितह्? ते कथयन्ति--देव वणिग्ग्रामेण क्रियाकारः कृतो न केनचिदेकाकिना पण्यं ग्रहीतव्यमिति/ 020.017. तदनेनैकाकिना गृहीतम्/ 020.017. पूर्णः कथयति--देव, समनुयुज्यन्ताम् यदैभिः क्रियाकारः कृतस्तदा किमहमेभिः शब्दितो मम भ्राता वा? ते कथयन्ति--देव नेति/ 020.019. राजा कथयति--भवन्तः, शोभनं पूर्णः कथयति--स तैर्व्रीडितैर्मुक्तः/ 020.019. यावदपरेण समयेन राज्ञस्तेन द्रव्येण प्रयोजनमुत्पन्नम्/ 020.020. तेन वणिग्ग्राम आहूयोक्तह्--भवन्तः, ममामुकेन द्रव्येण प्रयोजनम्/ 020.021. अनुप्रयच्छतेति/ 020.021. ते कथयन्ति--देव पूणस्यास्ति/ 020.021. राजा कथयति--बह्वन्तः, नाहं तस्याज्ञां ददामि/ 020.022. यूयमेव तस्यान्तिकात् क्रीत्वानुप्रयच्छत/ 020.022. तैः पूर्णस्य दूतः प्रेषितह्--वणिग्ग्रामः शब्दयतीति/ 020.023. स कथयति--नाहमागच्छामि/ 020.023. ते वणिग्ग्रामाः सर्व एव संभूय तस्य निवेशनं गत्वा द्वारि स्थित्वा तैर्दूतः प्रेषितः/ 020.024. पूर्ण, निर्गच्छ वणिग्ग्रामो द्वारि तिष्ठतीति/ 020.025. स साहंकारः कामकारमदत्त्वा निर्गतः/ 020.025. वणिग्ग्रामः कथयति--सार्थवाह यथाक्रीतकं पण्यमनुप्रयच्छ/ 020.026. स कथयति--अतिवाणिजको ऽहम् यदि यथाकृतं पण्यमनुप्रयच्छामीति/ 020.026. ते कथयन्ति--सार्थवाह, द्विगुणमूल्येन दत्तम्/ 020.027. पञ्चदश लक्षाणि तेषां वणिज्यं दत्तमवशिष्टं स्वगृहं प्रवेशितम्/ 020.028. स संलक्षयति--किं शक्यमवश्यायबिन्दुना कुम्भं पूरयितुम्? महासमुद्रमवतरामीति/ 020.029. तेन सूर्पारके

नगरे घण्टावघोषणं कारितम्--शृण्वन्तु भवन्तः सौर्पारकीया वणिजः/ 020.030. पूर्णः सार्थवाहो महासमुद्रमवतरति/ 020.030. यो युष्माकमुत्सहते पूर्णेन सार्थवाहेन सार्धमशुल्केनागुल्मेनातरपण्येन महासमुद्रमवतर्तुं स महासमुद्रगमनीयं पण्यं समुदानयत्विति/ 020.032. पञ्चमात्रैर्वणिक्शतैर्महासमुद्रगमनीयं पण्यं समुदानीतम्/ 020.032. ततः पूर्णः सार्थवाहः कृतकुतूहलमङ्गलस्वस्त्ययनह्<21> पञ्चवणिक्शतपरिवारो महासमुद्रमवतीर्णः/

021.001. मङ्गलस्वस्त्ययनः पञ्चवणिक्शतपरिवारो महासमुद्रमवतीर्णः/ 021.001. स संसिद्धयानपात्रश्च प्रत्यागतः/ 021.002. एवम् यावत् षट्कृत्वः/ 021.002. सामन्तकेन शब्दो विश्रुतः/ 021.002. पूर्णः षट्कृत्वो महासमुद्रमवतीर्णः संसिद्धयानपात्रश्च प्रत्यागत इति/ 021.003. श्रावस्तेया वणिजः पण्यमादाय सूर्पारकं नगरं गताः/ 021.004. ते मार्गश्रमं प्रतिविनोद्य येन पूर्णः सार्थवाहस्तेनोपसंक्रान्ताः/ 021.004. उअप्संक्रम्य कथयन्ति--सार्थवाह महासमुद्रमवतरामेति/ 021.005. स कथयति--भवन्तः, अस्ति कश्चिद्युष्माभिर्दृष्टः श्रुतो वा षट्कृत्वो महासमुद्रात्संसिद्धयानपात्रागतः सप्तमं वारमवतरन्? ते कथयन्ति--पूर्ण, वयं त्वामुद्दिश्य दूरादागताः/ 021.007. यदि नावतरसि, त्वमेव प्रमाणमिति/ 021.007. स संलक्षयति--किं चाप्यहं धनेनानर्थी तथाप्येषामर्थायावतरामीति/ 021.008. स तैः सार्धं महासमुद्रं संप्रस्थितः/ 021.009. ते रात्र्याः प्रत्यूषसमये उदानात् पारायणात् सत्यदृशः स्थविरगाथाः शैलगाथा मुनिगाथा अर्थवर्गीयाणि च सूत्राणि विस्तरेण स्वरेण स्वाध्यायं कुर्वन्ति/ 021.010. तेन ते श्रुताः/ 021.010. स कथयति--भवन्तः, शोभनानि गीतानि गायथ/ 021.011. ते कथयन्ति--सार्थवाह, नैतानि? किंतु खल्वेतद्बुद्धवचनम्/ 021.012. स बुद्ध इत्यश्रुतपूर्वं शब्दं श्रुत्वा सर्वरोमकूपानि आहृष्टानि/ 021.012. स आदरजातः पृच्छति--भवन्तः, को ऽयं बुद्धनामेति/ 021.013. ते कथयन्ति--अस्ति श्रमणो गौतमः शाक्यपुत्रः शाक्यकुलात्केशश्मश्रूण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राणि आच्छाद्य सम्यगेव श्रद्धया अगारादनगारिकां प्रव्रजितः/

021.015. सो ऽनुत्तरां सम्यक्सम्बोधिमभिसम्बुद्धः/ 021.015. स एष सार्थवाह बुद्धो नाम/ 021.016. कुत्र भवन्तः स भगवानेतर्हि विहरति? सार्थवाह, श्राव्स्त्यां जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारामे/ 021.017. स तं हृदि कृत्वा तैः सार्धं महासमुद्रमवतीर्णः संसिद्धयानपात्रश्च प्रत्यागतः/ 021.017. भ्रातास्य भविलः संलक्षयति--परिखिन्नो ऽयं महासमुद्रगमनेन, निवेशो ऽस्य कर्तव्य इति/ 021.018. स तेनोक्तह्--भ्रातः, कथय कतरस्य धनिनः सार्थवाहस्य वा तवार्थाय दुहितरं प्रार्थयामीति/ 021.019. स कथयति--नाहं कामैरर्थी/ 021.020. यद्यनुजानासि, प्रव्रजामीति/ 021.020. स कथयति--यदास्माकं गृहे वार्ता नास्ति, तदा न प्रव्रजितः/ 021.021. इदानीं कामार्थं प्रव्रजसि/ 021.021. पूर्णः कथयति--भ्रातः, तदानीं न शोभते, इदानीं तु युक्तम्/ 021.022. स तेनावश्यं निर्बन्धं ज्ञात्वानुज्ञातः/ 021.022. स कथयति--भ्रातः, महासमुद्रो बह्वादीनवो ऽल्पास्वादः/ 021.023. बहवो ऽवतरन्ति, अल्पा व्युत्तिष्ठन्ति/ 021.023. सर्वथा न त्वया महासमुद्रमवतर्तव्यम्/ 021.023. न्यायोपार्जितं ते प्रभूतं धनमस्ति, एषां तु तव भ्रातृर्णामन्यायोपर्जितम्/ 021.024. यद्येते कथयन्ति एकध्ये वसामेति, न वस्तव्यम्/ 021.025. इत्युक्त्वोपस्थायकमादाय श्रावस्तीं संप्रस्थितः/ 021.025. अनुपूर्वेण श्रावस्तीमनुप्राप्तः//

021.026. श्रावस्त्यामुद्याने स्थितेन अनाथपिण्डदस्य गृहपतेर्दूतो ऽनुप्रेषितः/ 021.026. तेन गत्वा अनाथपिण्डदस्य गृहप्तेरारोचितम्--गृहपते, पूर्णः सार्थवाह उद्याने तिष्ठति गृहपतिं द्रष्टुकाम इति/ 021.028. अनाथपिण्डदो गृहपतिः संलक्षयति--नूनं जलयानेन खिन्न इदानीं स्थलयानेनागतः/ 021.029. ततः पृच्छति--भोः पुरुष, कियत्प्रभूतं पण्यमानीतम्/ 021.029. स कथयति--कुतो ऽस्य पण्यम्? उपस्थायकद्वितीयः/ 021.030. स चाहं च/ 021.030. अनाथपिण्डदः संलक्षयति--न मम प्रतिरूपम् यदहं प्रधानपुरुषमसत्कारेण प्रवेशयेयमिति/ 021.031. स तेन महता सत्कारेण प्रवेशित उद्वर्तितः स्नापितो भोजितः/ 021.032. स्वैरालापेणावस्थितयोरनाथपिण्डदः पृच्छति--<22>सार्थवाह, किमागमनप्रयोजनम्? अपूर्वेण गृहपते इच्छामि स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यामुपसम्पदं भिक्षुभावमिति/

022.002. ततो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिः पूर्वं कायमभ्युन्नमय्य दक्षिणं बाहुं प्रसार्योदानमुदानयति--अहो बुद्धः/ 022.003. अहो धर्मः/ 022.003. अहो संघस्य स्वाख्यातता/ 022.003. यत्रेदानीमीदृशाः प्रधानपुरुषा विस्तीर्णस्वजनबन्धुवर्गमपहाय स्फीतानि च कोशकोष्ठागाराणि आकाङ्क्षन्ति स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यामुपसम्पदं भिक्षुभावमिति/ 022.005. ततो ऽनाथपिण्डदो गृःपतिः पूर्णं सार्थवाहमादाय येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः/ 022.006. तेन खलु समयेन भगवाननेकशताया भिक्षुपरिषदः पुरस्तान्निषण्णो धर्मं देशयति/ 022.007. अद्राक्षीद् भगवाननाथपिण्डदं गृहपतिं सप्राभृतमागच्छन्तम्/ 022.008. दृष्ट्वा च पुनर्भिक्षूनामन्त्रयते स्म--एष भिक्षवो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिः सप्राभृत आगच्छति/ 022.009. नास्ति तथागतस्यैवंविधः प्राभृतो यथा वैनेयप्राभृत इति/ 022.010. ततो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिर्भगवतः पादाभिवन्दनं कृत्वा पूर्णेन सार्थवाहेन सार्धमेकान्ते निषण्णः/ 022.011. एकान्तनिषण्णो ऽनाथपिण्डदो गृहपतिर्भगवन्तमिदमवोचत्--अयं भदन्त पूर्णः सार्थवाह आकाङ्क्षति स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्यामुपसम्पदं भिक्षुभावम्/ 022.012. तं भगवान् प्रव्राजयतु उपसम्पादयेदनुकम्पामुपादायेति/ 022.013. अधिवासयति भगवाननाथपिण्डदस्य गृहपतेस्तूष्णीभावेन/ 022.014. ततो भगवान् पूर्णं सार्थवाहमामन्त्रयते--एहि भिक्षो चर ब्रह्मचर्यमिति/ 022.014. स भगवतो वाचावसाने मुण्डः संवृत्तः संघाटिप्रावृतः पात्रकरकव्यग्रहस्तः सप्ताहावरोपितकेशश्मश्रुर्वर्षशतोपसम्पन्नस्य भिक्षोरीर्यापथेनावास्थितः/ 022.017. एहीति चोक्तः स तथागतेन मुण्डश्च संघाटिपरीतदेहः/ 022.019. सद्यः प्रशान्तेन्द्रिय एव तस्थौ एवं स्थितो बुद्धमनोरथेन//4//

022.021. अथापरेण समयेनायुष्मान् पूर्णो येन भगवांस्तेनोपसंक्रान्तः/ 022.021. उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते ऽस्थात्/ 022.022. एकान्ते स्थित आयुष्मान् पूर्णो भगवन्तमिदमवोचत्--साधु मे भगवांस्तथा संक्षिप्तेन धर्मं देशयतु यथाहं भगवतो ऽन्तिकात् संक्षिप्तेन धर्मं श्रुत्वैको व्यपकृष्टो ऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा विहरेयम्/ 022.024. यदर्थं कुलपुत्राः केशश्मश्रूणि अवतार्य काषायाणि वस्त्राणि आच्छाद्य सम्यगेव श्रद्धया अगारादनगारिकां प्रव्रजन्ति, तदनुत्तरं ब्रह्मचर्यपर्यवसानं दृष्टधर्मे स्वयमभिज्ञाय साक्षात्कृत्वोपसम्पद्य प्रव्रजयेयम्--क्षीणा मे जातिरुषितं ब्रह्मचर्यं कृतं करणीयं नापरमस्माद्भवं प्रजानामीति/ 022.027. एवमुक्ते भगवानायुष्मन्तं पूर्णमिदमवोचत्--साधु पूर्ण, साधु खलु त्वं पूर्ण यस्त्वमेवं वदसि--साधु मे भगवांस्तथा संक्षिप्तेन धर्मं देशयतु पूर्ववद्यावन्नापरमस्माद् भवं प्रजानामीति/ 022.029. तेन हि पूर्ण शृणु, साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु, भाषिष्ये//

022.031. सन्ति पूर्ण चक्षुर्विज्ञेयानि रूपाणीष्टकानि कान्तानि प्रियाणि मनापानि कामोपसंहितानि रञ्जनीयानि/ 022.032. तानि चेद्भिक्षुर्दृष्ट्वाभिनन्दति अभिवदाति अध्यवस्यति अध्यवसाय <23>तिष्ठति, तानि अभिनन्दतो ऽभिवदतो ऽध्यवसतो ऽध्यवसाय तिष्ठत आनन्दी भवति/