दिव्यावदान

238.025. तमुद्गतं व्योंनि नशाम्य राजा कृताञ्जलिर्विस्मयफुल्लवक्त्रः/ 238.027. उद्वीकमाणस्तमुवाच धीरं कौतूहलात्किंचिदहं विवक्षुः//78//

238.029. मनुष्यतुल्यं तव सौम्य रूपम् ऋद्धिप्रभावस्तु नरानतीत्य/ 238.031. न निश्चयं तेन विभो व्रजामि को नाम भावस्तव शुद्धभाव//79//

239.001. <239>तत्साम्प्रतं ब्रूहि ममेदमर्थम् यथा प्रजानामि तव प्रभावम्/ 239.003. ज्ञात्वा च ते धर्मगुणप्रभावान् यथाबलं शिष्यवदाचरेयम्//80//

239.005. ततो भिक्षुः प्रवचनपरिग्राहको ऽयं भविष्यति, भगवद्धातुं च विस्तरीं करिष्यति, महाजनहितार्थं च प्रतिपत्स्यत इति मत्वा स्वगुणमुद्भावयंस्तमुवाच-- 239.007. अहं महाकारुणिकस्य राजन् प्रहीणसर्वाश्रवबन्धनस्य/ 239.009. बुद्धस्य पुत्रो वदतां वरस्य धर्मान्वयः सर्वभवेष्वसक्तः//81//

239.011. दान्तेन दान्तः पुरुषर्षभेण शान्तिं गतेनापि शमं प्रणीतः/ 239.003. मुक्तेन संसारमहाभयेभ्यो निर्मोक्षितो ऽहं भवबन्धनेभ्यः//82//

239.015. अपि च/ 239.015. महाराज, त्वं भगवता व्याकृतह्--वर्षशतपरिनिर्वृतस्य मम पाटलिपुत्रे नगरे ऽशोको नाम राजा भविष्यति चतुर्भागचक्रवर्ती धर्मराजः, यो मे शरीरधातून् वैस्तारिकान् करिष्यति, चतुरशीतिं धर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापयिष्यति/ 239.017. इदं च देवेन नरकसदृशं स्थानमेव स्थापितम् यत्र प्राणिसहस्राणि निपात्यन्ते/ 239.018. तदर्हसि देव सर्वसत्त्वेभ्यो ऽभयप्रदानं दातुम्, भगवतश्च मनोरथं परिपूरयितुम्/ 239.019. आह च-- 239.020. तस्मान्नरेन्द्र अभयं प्रयच्छ सत्त्वेषु कारुण्यपुरोजवेषु/ 239.022. नाथस्य संपूर्य मनोरथं च विस्तारिकान् धर्मधरान् कुरुष्व//83//

239.024. अथ स राजा बुद्धे समुपजातप्रसादः कृतकरसम्पुटस्तं भिक्षुं क्षमयन्नुवाच-- 239.025. दशबलसुत क्षन्तुमर्हसीमं च तवाद्य देशयामि/ 239.027. शरणमृषिमुपैमि तं च बुद्धं गणवरमार्यनिवेदितं च धर्मम्//84//

239.029. अपि च-- 239.030. करोमि चैष व्यवसायमद्य तं तद्गौरवत्तात्प्रवणप्रसादात्/

240.001. <240>गां मण्डयिष्यामि जनेन्द्रचैत्यैर्हंसांशशङ्खेन्दुबलाककल्पैः//85//

240.003. यावत् स भिक्षुस्तदेव ऋद्ध्या प्रक्रान्तः/ 240.003. अथ राजा आरब्धो निष्क्रामितुम्/ 240.004. ततश्चण्डगिरिकः कृताञ्जलिरुवाच--देव, लब्धवरो ऽहम्/ 240.004. नैकस्य विनिर्गम इति/ 240.004. राजा आह--मा तावन्ममापीच्छसि घातयितुम्/ 240.005. स उवाच--एवमेव/ 240.005. राजा आह--को ऽस्माकं प्रथमतरं प्रविष्टह्? चण्डगिरिक उवाच--अहम्/ 240.006. ततो राज्ञा अभिहितम्/ 240.006. को ऽत्रेति? यावद्वध्यघातैर्गृहीतः/ 240.007. गृहीत्वा च यन्त्रगृहं प्रवेशितः/ 240.007. प्रवेशयित्वा दग्धः/ 240.007. तच्च रमणीयकं बन्धनमपनीतं सर्वसत्त्वेभ्यश्चाभयप्रदानमनुप्रदत्तम्/ 240.008. ततो राजा भगवच्छरीरधातुं विस्तरीष्यामीति चतुरङ्गेन बलकायेन गत्वा अजातशत्रुप्रतिष्ठापितं द्रोणस्तूपमुत्पाट्य शरीरधातुं गृहीतवान्/ 240.010. यत्रोद्धारणं च विस्तरेण कृत्वा धातुप्रत्यंशं दत्वा स्तूपं प्रतिष्ठाप्य एवं द्वितीयं स्तूपं वितरेण भक्तिमतो यावत्सप्तद्रोणाद्ग्रहाय स्तूपांश्च प्रतिष्ठाप्य रामग्रामं गतः/ 240.011. ततो राजा नागैर् नागभवनमवतारितः, विज्ञप्तश्च--वयमस्यात्रैव पूजां करिष्याम इति/ 240.012. यावद्राज्ञा अभ्यनुज्ञातम्/ 240.013. ततो नागराजा पुनरपि नागभवनादुत्तारितः/ 240.013. वक्ष्यति हि-- 240.014. रामग्रामे त्वष्टमं स्तूपमद्य नागास्तत्कालं भक्तिमन्तो ररक्षुः/ 240.016. धातून्येतस्मान्नोपलेभे स राजा श्रद्धाभू(?) राजा चिन्तयति यस्त्वेतत्कृत्वा जगाम//86//

240.018. यावद्राजा चतुरशीतिकरण्डसहस्रं कारयित्वा सौवर्णरूप्यस्फटिकवैडूर्यमयानां तेषु धातवः प्रक्षिप्तः/ 240.019. एवं विस्तरेण चतुरशीतिकुम्भसहस्रं पट्टसहस्रं च यक्षाणां हस्ते दत्वा विसर्जितम्--आसमुद्रायां पृथिव्यां हीनोत्कृष्टमध्यमेषु नगरेषु यत्र कोटिः परिपूर्यते, तत्र धर्मराजिकां प्रतिष्ठापयितव्यम्//

240.022. तस्मिन् समये तक्षशिलायां षट्त्रिंशत्कोटयः/ 240.022. तैरभिहितम्--षट्त्रिंशत्करण्डकाननुप्रयच्छेति/ 240.023. राजा चिन्तयति--न यदि वैस्तारिका धातवो भविष्यन्ति/ 240.023. उपायज्ञो राजा/ 240.024. तेनाभिहितम्--पञ्चत्रिंशत्कोटयः शोधयितव्याः/ 240.024. विस्तरेण यावद्राज्ञा अभिहितम्--यत्राधिकतरा भवन्ति, यत्र च न्यूनतराः, तत्र न दातव्यम्//

240.026. यावद्राजा कुर्कुटारामं गत्वा स्थविरयशसमभिगम्योवाच--अयं मे मनोरथह्--एकस्मिन् दिवसे एकस्मिन्मुहूर्ते चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापयेयमिति/ 240.027. स्थविरेणाभिहितम्--एवमस्तु/ 240.028. अहं तस्मिन् समये पाणिना सूर्यमण्डलं प्रतिच्छादयिष्यामीति/ 240.028. यावत् तस्मिन् दिवसे स्थविरयशसा पाणिना सूर्यमण्डलं प्रतिच्छादितम्/ 240.029. एकस्मिन् दिवसे एकमुहूर्ते चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापितम्/ 240.030. वक्ष्यति च--

241.001. <241>ताभ्यः सप्तभ्यः पूर्विकाभ्यः कृतिभ्यो धातुं तस्य ऋषेः स ह्युपादाय मौर्यः/ 241.003. चक्रे स्तूपानां शारदाभ्रप्रभानां लोके साशीति शासदह्ना सहस्रम्//87//

241.005. यावच्च राज्ञा अशोकेन चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापितम्, धार्मिको धर्मराजा संवृत्तः/ 241.006. तस्य धर्माशोक इति संज्ञा जाता/ 241.006. वक्ष्यति च-- 241.007. आर्यमौर्यश्रीः स प्रजानां हितार्थं कृत्स्नं स्तूपान् कारयामास लोकम्/ 241.009. चण्डाशोकत्वं प्राप्य पूर्वं पृथिव्यां धर्माशोकत्वं कर्मणा तेन लेभे//88//

241.011. पांशुप्रदानावदानं षड्विंशतिमम्//

********** अवदान 27 **********

242.001. दिव्27 कुणालावदानम्/

242.002. स इदानीमचिरजातप्रसादो बुद्धशासने यत्र शाक्यपुत्रीयान् ददर्श आकीर्णे रहसि वा, तत्र शिरसा पादयोर् निपत्य वन्दते स्म/ 242.003. तस्य च यशो नामामात्यः परमश्राद्धो भगवति/ 242.004. स तं राजानमुवाच--देव, नार्हसि सर्ववर्णप्रव्रजितानां प्रणिपातं कर्तुम्/ 242.004. सन्ति हि शाक्यश्रामणेरकाश्चतुर्भ्यो वर्णेभ्यः प्रव्रजिता इति/ 242.005. तस्य राजा न किंचिदवोचत्/ 242.005. अथ स राजा केनचित् कालान्तरेण सर्वसचिवानुवाच--विविधानां प्राणिनां शिरोभिः कर्यम्/ 242.007. तत्त्वममुकस्य प्राणिनः शीर्षमानय, त्वममुकस्येति/ 242.007. यशामात्यः पुनराज्ञप्तह्--त्वं मानुषं शीर्षमानयेति/ 242.008. समानीतेषु च शिरःसु अभिहिताह्--गच्छत, इमानि शिरंसि मूल्येन विक्रीणीध्वमिति/ 242.009. अथ सर्वशिरांसि विक्रीतानि/ 242.009. तदेव मानुष्यं शिरो न कश्चिज्जग्राह/ 242.009. ततो राज्ञाभिहितह्--विनापि मूल्येन कस्मैचिदेतच्छिरो देहीतै/ 242.010. न चास्यं कश्चित् प्रतिग्राहको बभूव/ 242.011. ततो यशामात्यस्तस्यः शिरसः प्रतिग्राहकमनासाद्य सव्रीडो राजानमुपेत्येदमर्थमुवाच-- 242.013. गोगर्दभोरभ्रमृगद्विजानां मूल्यैर्गृहीतानि शिरांसि पुम्भिः/ 242.015. शिरस्त्विदं मानुषमप्रशस्तं न गृह्यते मूल्यमृते ऽपि राजन्//1//

242.017. अथ स राजा तममात्यमुवाच--किमिदमितीदं मानुषशिरो न कश्चिद्गृह्णातीति? अमात्य उवाच--जुगुप्सितत्वादिति/ 242.018. राजाब्रवीत्--किमेतदेव शिरो जुगुप्सितमाहोस्वित् सर्वमानुषशिरांसीति? अमात्य उवाच--सर्वमानुषशिरांसीति/ 242.019. राजाब्रवीत्--किमिदं मदीयमपि शिरो जुगुप्सितमिति? स च भयान्नेच्छति तस्माद्भूतार्थमभिधातुम्/ 242.020. स राज्ञाभिहितह्--अमात्यः, सत्यमुच्यतमिति/ 242.021. स उवाच--एवमिति/ 242.021. ततः स राजा तममात्यं प्रतिज्ञायां प्रतिष्ठाप्य प्रत्यादिशन्निममर्थमुवाच--हं भोः, रूपैश्वर्यजनितमदविस्मित, युक्तमिदं भवतः, यस्मात् त्वं भिक्षुचरणप्रणामं माअं विच्छन्दयितुमिच्छसि? 242.024. विनापि मूल्यैर्विजुगुप्सितत्वात् प्रतिग्रहीता भुवि यस्य नास्ति/ 242.026. शिरस्तदासाद्य ममेह पुण्यम् यद्यर्जितं किं विपरीतमत्र//2//

242.028. जातिं भवान् पश्यति शाक्यभिक्षुष्वन्तर्गतांस्तेषु गुणान्न चेति/ 242.030. अतो भवाञ् जातिमदावलेपादात्मानमन्यांश्च हिनस्ति मोहात्//3//

243.001. <243>आवाहकाले ऽथ विवाहकाले जातेः परीक्षा न तु धर्मकाले/ 243.003. धर्मक्रियाया हि गुणा निमित्ता गुणाश्च जातिं न विचारयन्ति//4//

243.005. यद्युच्छकुलीनगता दोषा गर्हां प्रयान्ति लोके ऽस्मिन्/ 243.006. कथमिव नीचजनगता गुणा न सत्कारमर्हन्ति//5//

243.007. चित्तवशेन हि पुंसां कलेवरं निन्द्यते ऽथ सत्क्रियते/ 243.008. शाक्यश्रमणमनांसि च शुद्धान्यर्च्यान्यतः शाक्याः//6//

243.009. यदि गुणपरिवर्जितो द्विजातिः पतित इति प्रथितो ऽपि यात्यवज्ञाम्/ 243.011. न तु निधनकुलोद्गतो ऽपि जन्तुः शुभगुणयुक्त इति प्रणम्य पूज्यः//7//

243.013. अपि च/ 243.014. किं ते कारुणिकस्य शाक्यवृषभस्यैतद्वचो न श्रुतं प्राज्ञैः सारमसारकेभ्य इह यन्नृभ्यो ग्रहीतुं क्षमम्/ 243.016. तस्यानन्यथवादिनो यदि च तामाज्ञां चिकीर्षाम्यहं व्याहन्तुं च भवान् यदि प्रयतते नैतत् सुहृल्लक्षणम्//8//

243.018. इक्षुक्षोदवदुजिज्ञतो भुवि यदा कायो मम स्वप्स्यति प्रत्युत्थाननमस्कृताञ्जलिपुटक्लेशक्रियास्वक्षमः/ 243.020. कायेनाहमनेन किं नु कुशलं शक्ष्यामि कर्तुं तदा तस्मान्नार्यमतः श्मशाननिधनात् सारं ग्रहीतुं मया//9//

243.022. भवनादिव प्रदीप्तान्निमज्जमानादिवाप्सु रत्ननिधेः/ 243.023. कायाद्विधाननिधनाद्ये सारं नाधिगच्छन्ति//10//

243.024. ते सारमपश्यन्तः सारासारेष्वकोविदा प्राज्ञाः/ 243.025. ते मरणमकरवदनप्रवेशसमये विषीदन्ति//11//

243.026. दधिधृतनवनीतक्षीरतक्रोपयोगाद्वरमपहृतसारो मण्डकुम्भो ऽवभग्नः/ 243.028. न भवति बहु शोच्यम् यद्वदेवं शरीरे सुचरितहृतसारे नैति शोको ऽन्तकाले//12//

244.001. <244>सुचरितविमुखानां गर्वितानाम् यदा तु प्रसभमिह हि मृत्युः कायकुम्भं भिनत्ति/ 244.003. दहति हृदयमेषां शोकवह्निस्तदानीं दधिघट इव भग्ने सर्वशो ऽप्राप्तसारे//13//

244.005. कर्तुं विघ्नमतो न मे ऽर्हति भवान् कायप्रणामं प्रति श्रेष्ठो ऽस्मीत्यपरीक्षको हि गणयन् मोहान्धकारावृतः/ 244.007. कायम् यस्तु परीक्षते दशबलव्याहारदीपैर्बुधो नासौ पार्थिवभृत्ययोर्विषमतां कायस्य संपश्यति//14//

244.009. त्वग्मांसास्थिशिरायकृत्प्रभृतयो भावा हि तुल्या नृणामाहार्यैस्तु विभूषणैरधिकता कायस्य निष्पद्यते/ 244.011. एतत्सारमिहेष्यते तु यदिमं निश्रित्य कायाधमं प्रत्युत्थाननमस्कृतादिकुशलं प्राज्ञैः समुत्थाप्यते//15// इति/ 244.013. अथाशोको राजा^हिरोदकसिकतापिण्डैरण्डकाष्ठेभ्यो ऽपि असारतरत्वं कायस्यावेत्य प्रणामादिभ्यः समुत्थस्य फलस्य बहुकल्पशः स्थापयित्वा सुमेरुवन्महापृथिवीभ्यः समुत्थस्य फलस्य बहुकल्पशः स्थापयित्वा सुमेरुवन्महापृथिवीभ्यः सारतरतामवेक्ष्य भगवतः स्तूपवन्दनायामात्मानमलंकर्तुकामो ऽमात्यगणपरिवृतः कुर्कुटारामं गत्वा तत्र वृद्धान्ते स्थित्वा कृताञ्जलिरुवाच--अस्ति-- 244.018. कश्चिदन्यो ऽपि निर्दिष्टो द्वितीयः सर्वदर्शना/ 244.019. यथाहं तेन निर्दिष्टः पांशुदानेन धीमता//16//

244.020. तत्र यशो नांना संघस्थविर उवाच--अस्ति महाराज/ 244.020. यदा भगवतः परिनिर्वाणकालसमये तदा अपलालं नागं दमयित्वा कुम्भकालं चण्डालीगोपालीं च नागं मथुरामनुप्राप्तः, तत्र भगवानायुष्मन्तमानन्दमामन्त्रयते--अस्यामानन्द मथुतायां वर्षशतपरिनिर्वृतस्य तथागतस्य गुप्तो नांना गान्धिको भविष्यति/ 244.023. तस्य पुत्रो भविष्यत्युपगुप्तो नांना अववादकानामग्रो ऽलक्षणको बुद्धः, यो मम वर्षशतपरिनिर्वृतस्य बुद्धकार्यं करिष्यति/ 244.024. पश्यसि त्वमानन्द दूरत एव नीलनीलाम्बरराजिम्? एवं भदन्त/ 244.025. एष आनन्द उरुमुण्डो नाम पर्वतः/ 244.025. अत्र वर्षशतपरिनिर्वृतस्य तथागतस्य नटभटिका नामारण्यायतनं भविष्यति/ 244.026. एतदग्रं मे आनन्द भविष्यति शमथानुकूलानां शय्यासनानाम् यदुत नटभटिका नामारण्यायतनम्/ 244.027. आह च-- 244.028. अववादकानां प्रवर उपगुप्तो महायशाः/ 244.029. व्याकृतो लोकनाथेन बुद्धकार्यं करिष्यति//17//

224.030. राजा आह--किं पुनः स शुद्धसत्त्व उत्पन्नः, अथाद्यापि नोत्पद्यत इति? स्थविर उवाच--उत्पन्नः स महात्मा/ 244.031. उरुमुण्डे पर्वते जितक्लेशो ऽर्हद्गणैः परिवृतस्तिष्ठति लोकानुकम्पार्थम्/ 244.032. अपि च देव--

245.001. <245>सर्वज्ञलीलो हि स शुद्धसत्त्वो धर्मं प्रणीतं वदते गणाग्रे/ 245.003. देवासुरेन्द्रोरगमानुषांश्च सहस्रशो मोक्षपुरं प्रणेता//18//

245.005. तेन खलु समयेन आयुष्मानुपगुप्तो ऽष्टादशभिरर्हत्सहस्रैः परिवृतो नटभटिकारण्यायतने प्रतिवसति/ 245.006. श्रुत्वा च राजा अमात्यगणानाहूय कथयति-- 245.007. संनाह्यतां हस्तिरथाश्वकायः शीघ्रं प्रयास्याम्युरुमुण्डशैलम्/ 245.009. द्रक्ष्यामि सर्वाश्रवविप्रमुक्तं साक्षादर्हन्तं ह्युपगुप्तं नाम//19//

245.011. ततो ऽमात्यैरभिहितह्--देव दूतः प्रेषयितव्यो विषयनिवासी, स देवस्य स्वयमेवागमिष्यति/ 245.012. राजा आह--नासौ अस्माकमर्हत्यभिगन्तुम्, किं तु वयमेवार्हामस्तस्याभिगन्तुम्/ 245.013. अपि च-- 245.014. मन्ये वज्रमयं तस्य देहं शैलोपमाधिकम्/ 245.015. शास्तृतुल्योपगुप्तस्य यो ह्याज्ञामाक्षिपेन्नरः//20//

245.016. यावद्राज्ञा स्थविरोपगुप्तस्य सकाशं दूतो न प्रेषितः स्थविरदर्शनायागमिष्यामीति/ 245.017. स्थविरोपगुप्तश्चिन्तयति--यदि राजा आगमिष्यति, महाजनकायस्य पीडा भविष्यति गोचरस्य च/ 245.018. ततः स्थविरेणाभिहितम्--स्वयमेवाभिगमिष्यामीति/ 245.018. ततो राज्ञा स्थविरोपगुप्तस्यार्थे नौयानेनागमिष्यतीति यावच्च मथुराम् यावच्च पाटलिपुत्रमन्तरान्नौसंक्रमो ऽवस्थापितः/ 245.019. अथ स्थविरोपगुप्तो राज्ञो ऽशोकस्यानुग्रहार्थमष्टादशभिरर्हत्सहस्रैः परिवृतो नावमभिरुह्य पाटलिपुत्रमनुप्राप्तः/ 245.021. ततो राजपुरुषै राज्ञो ऽशोकस्य निवेदितम्--देव, दिष्ट्या वर्धस्व/ 245.022. अनुग्रहार्थं तव सोपगुप्तश्चित्तेश्वरः शासनकर्णधारः/ 245.024. पुरस्कृतस्तीर्णभवौघपारैः सार्धं समभ्यागत एष पद्म्याम्//21//

245.026. श्रुत्वा च राज्ञा प्रीतमनसा शतसहस्रमूल्यो मुक्ताहारः स्वशरीरादपनीय प्रियाख्यायिनो दत्तः/ 245.027. घाण्टिकं चाहूय कथयति--घुष्यन्तां पाटलिपुत्रे घण्टाः/ 245.027. स्थविरोपगुप्तस्यागमनं निवेद्यताम्/ 245.028. वक्तव्यम्-- 245.029. उत्सृज्य दारिद्र्यमनर्थमूलम् यः स्फीतशोभां श्रियमिच्छतीह/ 245.031. स्वर्गापवर्गाय च हेतुभूतं स पश्यतां कारुणिकोपगुप्तम्//22//

246.001. <246>येभिर् न दृष्टो द्विपदप्रधानः शास्ता महाकारुणिकः स्वयम्भूः/ 246.003. ते शास्तृकल्पं स्थविरोपगुप्तं पश्यन्त्युदारं त्रिभवप्रदीपम्//23//

246.005. यावद्राज्ञा पाटलिपुर्रे घण्टां घोषयित्वा नगरशोभां च कारयित्वा अर्धतृतीयानि योजनानि गत्वा सर्ववाद्येन सर्वपुष्पगन्धमाल्येन सर्वपौरैः सर्वामात्यैः सह स्थविरोपगुप्तं प्रत्युद्गतः/ 246.007. ददर्श राजा स्थविरोपगुप्तं दूरत एवाष्टादशभिरर्हत्सहस्रैरर्धचन्द्रेणोपगुप्तम्/ 246.008. यदन्तरं च राजा स्थविरोपगुप्तमद्राक्षीत्, तदन्तरं हस्तिस्कन्धादवतीर्य पद्म्यां नदीतीरमभिगम्य एकं पादं नदीतीरे स्थाप्य द्वितीयं नौफलके स्थविरोपगुप्तं सर्वाङ्गेनानुपरिगृह्य नौ{संक्रमाद्} उत्तारितवान्/ 246.010. उत्तार्य च मूलनिकृत्त इव द्रुमः सर्वशरीरेणोपगुप्तस्य पादयोर् निपतितो मुखतुण्डकेन च पादौ अनुपरिमार्ज्य उत्थाय द्वौ जानुमण्डलौ पृथिवीतले निक्षिप्य कृताञ्जलिः स्थविरोपगुप्तं निरीक्षमाण उवाच-- 246.013. यदा मया शत्रुगणान्निहत्य प्राप्ता समुद्राभरणा सशैला/ 246.015. एकातपत्रा पृथिवी तदा मे प्रीतिर् न सा या स्थविरं निरीक्ष्य//24//

246.017. त्वद्वर्शनान्मे द्विगुणः प्रसादः संजायते ऽस्मिन् वरशासनाग्रे/ 246.019. त्वद्वर्शनाच्चैव परे ऽपि शुद्ध्या दृष्टो मयाद्याप्रतिमः स्वयम्भूः//25//

246.021. अपि च/ 246.022. शान्तिं गते कारुणिके जिनेन्द्रे त्वं बुद्धकार्यं कुरुषे त्रिलोके/ 246.024. नष्टे जगन्मोहनिमीलिताक्षे त्वमर्कवज्ज्ञानवभासकर्ता//26//

246.026. त्वं शास्तृकल्पो जगदेकचक्षुरववादकानां प्रवरः शरण्यम्/ 246.028. विभो ममाज्ञां वद शीघ्रमद्य कर्तास्मि वाक्यं शुद्धसत्त्वा//27//

247.001. <247>अथ स्थविरोपगुप्तो दक्षिणेन पाणिना राजानं शिरसि परिमार्जयन्नुवाच-- 247.002. अप्रमादेन संपाद्य राज्यैश्वर्यं प्रवर्तताम्/ 247.003. दुर्लभं त्रीणि रत्नानि नित्यं पूजय पार्थिव//28//

247.004. अपि च महाराज तेन तेन भगवता तथागतेनार्हता सम्यक्सम्बुद्धेन तव च मम {च} शासनमुपन्यस्तं सत्त्वसारथिवरेण गणमध्ये परीत्तं परिपाल्यम् यत्नतो ऽस्माभिः/ 247.005. राजा आह--स्थविर, यथा अहं निर्दिष्टो भगवता, तदेवानुष्ठीयते/ 247.006. कृतह्? 247.007. स्तूपैर्विचित्रैर्गिरिशृङ्गकल्पैश्छत्रध्वजैश्चोच्छ्रितरत्नचित्रैः/ 247.009. संशोभिता मे पृथिवी समन्ताद्वैस्तारिका धातुधराः कृताश्च//29//

247.011. अपि च/ 247.012. आत्मा पुत्रं गृहं दारान् पृथिवी कोशमेव च/ 247.013. न किंचिदपरित्यक्तं धर्मराजस्य शासने//30//

247.014. स्थविरोपगुप्त आह--साधु साधु महाराज, एतदेवानुष्ठेयम्/ 247.014. कृतह्? 247.015. ये सारमुपजीवन्ति कायाद्भोगैश्च जीविकाम्/ 247.016. गते काले न शोचन्ति इष्टम् यान्ति सुरालयम्//31//

247.017. यावद्राजा महता श्रीसमुदयेन स्थविरोपगुप्तं राजकुले प्रवेशयित्वा सर्वाङ्गेनानुपरिगृह्य प्रज्ञप्त एवासने निषादयामास/ 247.018. स्थविरोपगुप्तस्य शरीरं मृदु सुमृदु, तद्यथा तूलपिचुर्वा कर्पासपिचुर्वा/ 247.019. अथ राजा स्थविरोपगुप्तस्य शरीरसंस्पर्शमवगम्य कृताञ्जलिरुवाच-- 247.020. मृदूनि ते ऽङ्गानि उदारसत्त्वा तूलोपमाः काशिसमोपमाश्च/ 247.022. अहं त्वधन्यः खरकर्कशाङ्गो निःस्पर्शगात्रः परुषाश्रयश्च//32//

247.024. स्थविर उवाच-- 247.025. दानं मनापं सुशुभं प्रणीतं दत्तं मया ह्यप्रतिपुद्गलस्य/ 247.027. न पांशुदानं हि मया प्रदत्तम् यथा त्वयादायि तथागतस्य//33//

247.029. राजा आह--स्थविर, 247.030. बालभावादहं पूर्वं क्षेत्रं प्राप्य ह्यनुत्तरम्/ 247.031. पांशून् रोपितवांस्तत्र फलम् यस्येदृशं मम//34//

248.001. <248>अथ स्थविरो राजानं संहर्षयन्नुवाच--महाराज, 248.002. पश्य क्षेत्रस्य महात्मयं पांशुर्यत्र विरुह्यते/ 248.003. राजश्रीर्येन ते प्राप्ता आधिपत्यमनुत्तरम्//35//

248.004. श्रुत्वा च राजा विस्मयोत्कुल्लनेत्रो ऽमात्यानाहूयोवाच-- 248.005. बलचक्रवर्तिराज्यं प्राप्तं मे पांशुदानमात्रेण/ 248.006. केन भगवान् भवन्तो नार्चयितव्यः प्रयत्नेन//36//

248.007. अथ राजा स्थविरोपगुप्तस्य पादयोर् निपत्योवाच--स्थविर, अयं मे मनोरथो ये भगवता बुद्धेन प्रदेशा अध्युषितास्तानर्चेयम्, चिह्नानि च कुर्यां पश्चिमस्यां जनतायामनुग्रहार्थम्/ 248.009. आह च--ये बुद्धेन भगवता प्रदेशा अध्युषिताः, तानर्चयन्नहं गत्वा चिह्नानि चैव कुर्यां पश्चिमां जनतामनुकम्पार्थम्/ 248.010. स्थविर उवाच--साधु साधु महाराज, शोभनस्ते चित्तोत्पादः/ 248.011. अहं प्रदर्शयिष्याम्यधुना/ 248.012. ये तेनाध्युषिता देशास्तान्नमस्ये कृताञ्जलिः/ 248.013. गत्वा चिह्नानि तेष्वेव करिष्यामि न संशयः//37//

248.014. अथ राजा चतुरङ्गबलकायं संनाह्य गन्धमाल्यपुष्पमादाय स्थविरोपगुप्तसहायः संप्रस्थितः/ 248.015. अथ स्थविरोपगुप्तो राजानमशोकं सर्वप्रथमेन लुम्बिनीवनं प्रवेशयित्वा दक्षिणं हस्तमभिप्रसार्योवाच--अस्मिन् महाराज प्रदेशे भगवाञ् जातः/ 248.016. आह च-- 248.017. इदं हि प्रथमं चैत्यं बुद्धस्योत्तमचक्षुषः/ 248.018. जातमात्रेह स मुनिः प्रक्रान्तः सप्तपदं भुवि//38//

248.019. चतुर्दिशमबलोक्य वाचं भाषितवान् पुरा/ 248.020. इयं मे पश्चिमा जातिर्गर्भावासश्च पश्चिमः//39//

248.021. अथ राजा सर्वशरीरेण तत्र पादयोर् निपत्य उत्थाय कृताञ्जलिः प्ररुदन्नुवाच-- 248.022. धन्यास्ते कृतपुण्यै(ण्या)श्च यैर्दृष्टः स महामुनिः/ 248.023. प्रजातः संश्रुता यैश्च वाचस्तस्य मनोरमाः//40//

248.024. अथ स्थविरो राज्ञः प्रसादवृद्ध्यर्थमुवाच--महाराज, किं द्रक्ष्यसि तां देवताम्? 248.025. यया दृष्टः प्रजायन्स वने ऽस्मिन् वदतां वरः/ 248.026. त्रममाणः पदान् सप्त श्रुता वाचो यया मुनेः//41//

248.027. राजा आह--परं स्थविर द्रक्ष्यामि/ 248.027. अथ स्थविरोपगुप्तो यस्य वृक्षस्य शाखमवलम्ब्य देवी महामाया प्रसूता, तेन दक्षिणहस्तमभिप्रसार्योवाच-- 248.029. नैवासिका या इहाशोकवृक्षे संबुद्धदर्शिनी या देवकन्या/ 248.031. साक्षादसौ दर्शयतु स्वदेहं राज्ञो ह्यशोकस्य {मनह्}प्रसादवृद्ध्यै//42//

249.001. <249>यावत् सा देवता स्वरूपेण स्थविरोपगुप्तसमीपे स्थित्वा कृताञ्जलिरुवाच--स्थविर, किमाज्ञापयसि? अथ स्थविरो राजानामशोकमुवाच--महाराज, इयं सा देवता, यया दृष्टो भगवाञ् जायमानः/ 249.003. अथ राजा कृताञ्जलिस्तां देवतामुवाच-- 249.004. दृष्टस्त्वया लक्षणभूषिताङ्गः प्रजायमानः कमलायताक्षः/ 249.006. श्रुत्वास्त्वया तस्य नरर्षभस्य वाचो मनोज्ञाः प्रथमा वने ऽस्मिन्//43//

249.008. देवता प्राह--मया हि दृष्टः कनकावदातः प्रजायमानो द्विपदप्रधानः/ 249.011. पदानि सप्त क्रमाण एव श्रुता च वाचमपि तस्य शास्तुः//44//

249.013. राजा आह--कथय देवते, कीदृशी भगवतो जायमानस्य श्रीर्बभूवेति/ 249.013. देवता प्राह--न शक्यं मया वाग्भिः संप्रकाशयितुम्/ 249.014. अपि तु संक्षेपतः शृणु-- 249.015. विनिर्मिताभा कनकावदाता सेन्द्रे त्रिलोके नयनाभिरामा/ 249.017. ससागरान्ता च मही सशैला महार्णवस्था इव नौश्चाल//45//

249.019. यावद्राज्ञा जात्यां शतसहस्रं दत्तम्/ 249.019. चैत्यं च प्रतिष्ठाप्य राजा प्रक्रान्तः//

249.020. अथ स्थविरोपगुप्तो राजानं कपिलवस्तु निवेदयित्वा दक्षिणहस्तमभिप्रसार्योवाच--अस्मिन् प्रदेशे महाराज बोधिसत्त्वो राज्ञः शुद्धोदनस्योपनामितः/ 249.021. तं द्वात्रिंशता महापुरुषलक्षणालंकृतशरीरमसेचनकदर्शनं च दृष्ट्वा राजा सर्वशरीरेण बोधिसत्त्वस्य पादयोर् निपतितः/ 249.023. इदं महाराज शाक्यवर्धं नाम देवकुलम्/ 249.023. अत्र बोधिसत्त्वो जातमात्र उपनीतो देवमर्चयिष्यतीति/ 249.024. सर्वदेवताश्च बोधिसत्त्वस्य पादयोर् निपतिताः/ 249.024. ततो राज्ञा शुद्धोदनेन बोधिसत्त्वो देवतानामप्ययं देव इति तेन बोधिसत्त्वस्य देवातिदेव इति नामधेयं कृतम्/ 249.025. अस्मिन् प्रदेशे महाराज बोधिसत्त्वो ब्राह्मणानां नैमित्तिकानां विपश्चिकानामुपदर्शितः/ 249.026. अस्मिन् प्रदेशे असितेन ऋषिणा निर्दिष्टो बुद्धो लोके भविष्यतीति/ 249.027. अस्मिन् प्रदेशे महाराज महाप्रजापत्या संवर्धितः/ 249.028. अस्मिन् प्रदेशे लिपिज्ञानं शिक्षापितः/ 249.028. अस्मिन् प्रदेशे हस्तिग्रीवायामश्वपृष्ठे रथे शरधनुर्ग्रहे तोमरग्रहे ऽङ्कुशग्रहे कुलानुरूपासु विद्यासु पारगः संवृत्तः/ 249.030. इयं बोधिसत्त्वस्य व्यायामशाला बभूव/ 249.030. अस्मिन् प्रदेशे महाराज बोधिसत्त्वो देवताशतसहस्रैः परिवृतः षष्टिभिः स्त्रीसहस्रैः सार्धं रतिमनुभूतवान्/ 249.031. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वो जीर्णातुरमृतसंदर्शनोद्विग्नो वनं संश्रितः/ 249.032. अस्मिन् प्रदेशे जम्बुच्छायायां निषद्य विविक्तम् <250>पापकैरकुशलैर्धर्मैः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखमनाश्रवसदृशं प्रथमध्यानं समापन्नः/

250.002. अथ परिणते मध्याह्ने अतिक्रान्ते भक्तकालसमये भक्तकालसमये अन्येषां वृक्षाणां छाया प्राचीननिंना प्राचीनप्रवणा प्राचीनप्राग्भारा, जमुच्छाया बोधिसत्त्वस्य कायं न जहाति/ 250.003. दृष्ट्वा च पुना राजा शुद्धोदनः सर्वशरीरेण बोधिसत्त्वस्य पादयोर् निपतितः/ 250.004. अनेन द्वारेण बोधिसत्त्वो देवताशतसहस्रैः परिवृतो ऽर्धरातेः कपिलवस्तुनो निर्गतः/ 250.005. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वेन च्छन्दकस्याश्वमाभरणानि च दत्वा प्रतिनिवर्तितः/ 250.006. आह च-- 250.007. छन्दाभरणान्यश्वं च अस्मिन् प्रतिनिवर्तितः/ 250.008. निरुपस्थायिको वीरः प्रविष्ठैकस्तपोवनम्//46//

250.009. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वो लुब्धकसकाशात् काशिकैर्वस्त्रैः काषायाणि वस्त्राणि ग्रहाय प्रव्रजितः/ 250.010. अस्मिन् प्रदेशे भार्गवेणाश्रमेणोपनिमन्त्रितः/ 250.010. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वो राज्ञा बिम्बिसारेणार्घराज्येनोपनिमन्त्रितः/ 250.011. अस्मिन् प्रदेशे आराडोद्रकमभिगतः/ 250.011. आह च-- 250.012. उद्रकाराडका नाम ऋषयो ऽस्मिंस्तपोवने/ 250.013. अधिगताचार्यसत्त्वेन पुरुषेन्द्रेण तापिता//47//

250.014. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वेन षड्वर्षाणि दुष्करं चीर्णम्/ 250.014. आह च-- 250.015. षड्वर्षाणि हि कटुकं तपस्तप्त्वा महामुनिः/ 250.016. नायं मार्गो ह्यभिज्ञाय इति ज्ञात्वा समुत्सृजेत्//48//

250.017. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वेन नन्दाया नन्दबलायाश्च ग्रामिकदुहित्र्योः सकाशात् षोडशगुणितं मधुपायसं परिमुक्तम्/ 250.018. आह च-- 250.019. अस्मिन् प्रदेशे नन्दाया भुक्त्वा च मधुपायसम्/ 250.020. बोधिमूलं महावीरो जगाम वदतां वरः//49//

250.021. अस्मिन् प्रदेशे बोधिसत्त्वः कालिकेन नागराजेन बोधिसमूलमभिगच्छन् संस्तुतः/ 250.022. आह च-- 250.023. कालिकभुजगेन्द्रेण संस्तुतो वदतां वरः/ 250.024. प्रयातो ऽनेन मार्गेण बोधिमण्डे ऽमृतार्थिनः//50//

250.025. अथ राजा स्थविरस्य पादयोर् निपत्य कृताञ्जलिरुवाच-- 250.026. अपि पश्येम नागेन्द्रम् येन दृष्टस्तथागतः/ 250.027. व्रजानो ऽनेन मार्गेण मत्तनागेन्द्रविक्रमः//51//

250.028. अथ कालिको नागराजः स्थविरसमीपे स्थित्वा कृताञ्जलिरुवाच--स्थविर, किमाज्ञापयसीति/ 250.029. अथ स्थविरो राजानमुवाच--अयं स महाराज कालिको नागराजा येन भगवाननेन मार्गेण बोधिमूलं निर्गच्छन् संस्तुतः/ 250.030. अथ राजा कृताञ्जलिः कालिकं नागराजमुवाच--

251.001. <251>दृष्टस्त्वा ज्वलितकाञ्चनतुल्यवर्णः शास्ता ममाप्रतिसमः शरदेन्दुवक्त्रः/ 251.003. आख्याहि मे दशबलस्य गुणैकदेशं तत्कीदृशी वद भवन् सुगते तदानीम्//52//

251.005. कालिक उवाच--न शक्यं विग्भिः संप्रकाशयितुम्/ 251.005. अपि तु संक्षेपं शृणु-- 251.006. चरणतलपराहता सशैला अवनिस्तदा प्रचचाल षट्विकारम्/ 251.008. रविकिरणप्रभाधिका नृलोके सुगतशशिद्युतिसंनिभा मनोज्ञा//53//

251.010. यावद्राजा चैत्यं प्रतिष्ठाप्य प्रक्रान्तः/ 251.010. अथ स्थविरोपगुप्तो राजानं बोधिमूलमुपनामयित्वा दक्षिणं करमभिप्रसार्योवाच--अस्मिन् प्रदेशे महाराज बोधिसत्त्वेन महामैत्रीसहायेन सकलं मारबलं जित्वा अनुत्तरा सम्यक्सम्बोधिरभिसम्बुद्धा/ 251.012. आह च-- 251.013. इह मुनिवृषभेण बोधिमूले नमुचिबलं विकृतं निरस्तमाशु/ 251.015. इदममृतमुदारमग्र्यबोधिं ह्यधिगतमप्रतिपुद्गलेन तेन//54//

251.017. यावद्राज्ञा बोधौ शतसहस्रं दत्तम्/ 251.017. चैत्यं च प्रतिष्ठाप्य राजा प्रक्रान्तः/ 251.017. अथ स्थविरोपगुप्तो राजानमशोकमुवाच--अस्मिन् प्रदेशे भगवांश् चतुर्णां महाराजानां सकाशाच्चत्वारि शैलमयानि पात्राणि ग्रहायैकं पात्रमधिमुक्तम्/ 251.019. अस्मिन् प्रदेशे त्रपुषभिल्लिकयोर्वणिजोरपि पिण्डपात्रः प्रतिगृहीतः/ 251.020. अस्मिन् प्रदेशे भगवान् वारणसीमभिगच्छन्नुपगेनाजीविकेन संस्तुतः/ 251.021. यावत् स्थविरो राजानम् ऋषिवदन(पतन?)मुपनीय दक्षिणं हस्तमभिप्रसार्योवाच--अस्मिन् प्रदेशे महाराज भगवता त्रिपरिवर्तं द्वादशाकारं धर्म्यं धर्मचक्रं प्रवर्जिततम्/ 251.023. आह च-- 251.024. शुभं धर्ममयं चक्रं संसारविनिवर्तये/ 251.025. अस्मिन् प्रदेशे नाथेन प्रवर्जितमनुत्तरम्//55//

251.026. अस्मिन् प्रदेशे जटिलसहस्रं प्रव्रजितम्/ 251.026. अस्मिन् प्रदेशे राज्ञो बिम्बिसारस्य धर्मं देशितम्/ 251.027. राज्ञा च बिम्बिसारेण सत्यानि दृष्टानि, अशीतिभिश्च देवतासहस्रैरनेकैश्च मागधकैर्ब्राह्मणगृहपतिसहस्रैः/ 251.028. अस्मिन् प्रदेशे भगवता शक्रस्य देवेन्द्रस्य धर्मो देशितः, शक्रेण च सत्यानि दृष्टान्यशीतिभिश्च देवतासहस्रैः/ 251.029. अस्मिन् प्रदेशे महाप्रातिहार्यं विदर्शितम्/ 251.030. अस्मिन् प्रदेशे भगवान् देवेषु त्रायस्त्रिंशोषु वर्षा मातुर्जनयित्र्या धर्मम् <252>देशयित्वा देवगणपरिवृतो ऽवतीर्णः/

252.001. विस्तरेण यावत् स्थविरो राजानमशोकं कुशिनगरीमुपनामयित्वा दक्षिणं करतलमभिप्रसार्योवाच--अस्मिन् प्रदेशे महाराज भगवान् सकलं बुद्धकार्यं कृत्वा निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिवृतः/ 252.003. आह च-- 252.004. लोकं सदेवमनुजासुरयक्षनागमक्षय्यधर्मविनये मतिमान् विनीय/ 252.005. वैनेयसत्त्वविरहानुपशान्तबुद्धिः शान्तिं गतः परमकारुणिको महर्षिः//56//

252.008. श्रुत्वा च राजा मूर्छितः पतितः/ 252.008. यावज्जलपरिषेकं कृत्वोत्थापितः/ 252.008. अथ राजा कथंचित् संज्ञामुपलभ्य परिविर्वाणे शतसहस्रं दत्वा चैत्यं प्रतिष्ठाप्य पादयोर् निपत्योवाच--स्थविर, अयं मे मनो रथह्--ये च भगवता श्रावका अग्रतायां निर्दिष्टाः, तेषां शरीरपूजां करिष्यामीति/ 252.011. स्थविर उवाच--साधु साधु महाराज/ 252.011. शोभनस्ते चित्तोत्पादः/ 252.011. स्थविरो राजानमशोकं जेतवनं प्रवेशयित्वा दक्षिणं करमभिप्रसार्योवाच--अयं महाराज स्थविरशारिपुत्रस्य स्तूपः/ 252.013. त्रियतामस्यार्चनामिति/ 252.013. राजा आह--के तस्य तस्य गुणा बभूवह्? स्थविर उवाच--स हि द्वितीयशास्ता धर्मसेनाधिपतिर्धर्मचक्रपरवर्तनः प्रज्ञावतामग्रो निर्दिष्टो भगवता/ 252.016. सर्वलोकस्य या प्रज्ञा स्थापयित्वा तथागतम्/ 252.017. शारिपुत्रस्य प्रज्ञायाः कलां नार्हति षोडशीम्//57//

252.018. आह च-- 252.019. सद्धर्मचक्रमतुलम् यज्जिनेन प्रवर्तितम्/ 252.020. अनुवृत्तं हि तत्तेन शारिपुत्रेण धीमता//58//

252.021. कस्तस्य साधु बुद्धान्यः पुरुषः शारद्वतस्येह/ 252.022. ज्ञात्वा गुणगणनिधिं वक्तुं शक्नोति निरवशेषात्//59//

252.023. ततो राजा प्रीतमनाः स्थविरशारद्वतीपुत्रस्तूपे शतसहस्रं दत्वा कृताज्ञलिरुवाच-- 252.024. शारद्वतीपुत्रमहं भक्त्या वन्दे विमुक्तभवसङ्गम्/ 252.025. लोकप्रकाशकीर्ति ज्ञानवतामुत्तमं वीरम्//60//

252.026. यावत् स्थविरोपगुप्तः स्थविरमहामौद्गल्यायनस्य स्तूपमुपदर्शन्नुवाच--इदं महाराज स्थविरमहामौद्गल्यायनस्य स्तूपम्/ 252.027. त्रियतामस्यार्चनमिति/ 252.027. राजा आह--के तस्य गुणा बभूवुरिति? स्थविर उवाच--स हि ऋद्धिमतामग्रो निर्दिष्टो भगवता, येन दक्षिणेन पादाङ्गुष्ठेन शक्रस्य देवेन्द्रस्य वैजयन्तः प्रासादः प्रकम्पितः, नन्दोपनन्दौ नागराजानौ विनीतौ/ 252.030. आह च--

253.001. <253>शक्रस्य येन भवनं पादाङ्गुष्ठेन कम्पितम्/ 253.002. पूजनीयः प्रयत्नेन कोलितः स द्विजोत्तम्//61//

253.003. भुजगेश्वरौ प्रतिभयौ दान्तौ तौ यनातिदुर्गमौ/ 253.004. लोके कस्तस्य शुद्धबुद्धेः पारं गच्छेद्गुणार्णवस्य//62//

253.005. यावद्राजा महामौद्गल्यायनस्य स्तूपे शतसहस्रं दत्वा कृताञ्जलिरुवाच-- 253.006. ऋद्धिमतामग्रो यो जन्मजराशोकदुःखनिर्मुक्तः/ 253.007. मौद्गल्यायनमहं वन्दे मूर्ध्ना प्रणिपत्य विख्यातम्//63//

253.008. यावत् स्थविरोपगुप्तः स्थविरमहाकाश्यपस्य स्तूपम्..../ 253.008. त्रियतामस्यार्चनमिति/ 253.008. राजा आह--के तस्य गुणा बभूवह्? स्थविर उवाच--स हि महात्मा अल्पेच्छानां संतुष्टानां धुतगुणवादितामग्रो निर्दिष्टो भगवता, अर्धासनेनोपनिमन्त्रितः, श्वेतचीवरेणाच्छादितः, दीनातुरग्राहकः शास्तनसंधारकश्चेति/ 253.011. आह च-- 253.012. पुण्यक्षेत्रमुदारं चीनातुरग्राहको निरायासः/ 253.013. सर्वज्ञचीवरधरः शासनसंधारको मतिमान्//64//

253.014. कस्तस्य गुरोर्मनुजो वक्तुं शक्तो गुणान्निरवशेषान्/ 253.015. आसनवरस्य सुमतिर्यस्य जनो दत्तवानर्धम्//65//

253.016. ततो राजा अशोकः स्थविरमहाकाश्यपस्य स्तूपे दत्वा कृताञ्जलिरुवाच-- 253.017. पर्वतगुहानिलायं वैरपरान्मुखं प्रशमयुक्तम्/ 253.018. संतोषगुणविवृद्धं वन्दे खलु काश्यपं स्थविरम्//66//

253.019. यावत् स्थविरोपगुप्तः स्थविरवत्कुलस्य स्तूपं दर्शयन्नुवाच--इदं महाराज स्थविरबत्कुलस्य स्तूपम्/ 253.020. त्रियतामर्चनमिति/ 253.020. राजा आह--के तस्य गुणा बभूवुरिति? स्थविर उवाच--स महात्मा अल्पाबाधानामग्रो निर्दिष्टो भगवता/ 253.021. अपि च/ 253.021. न तेन कस्यचिद्द्वीपदिका गाथा श्रावती/ 253.022. राजा आह--दीयतामत्र काकणिः/ 253.022. यावदमात्यैरभिहितह्--देव, किमर्थं तुल्येष्ववस्थितेष्वत्र काकाणी दीयत इति? राजा आह--श्रूयतामत्राभिप्रायो मम-- 253.024. आज्ञाप्रदीपेन मनोगृहस्थं हतं तमो यद्यपि कृतं हि तेन यथा कृतं सत्त्वहितं तदन्यैः//67//

253.028. सा प्रत्याहता तस्यैव राज्ञः पादमूले निपतिता/ 253.028. यावदमात्या विस्मिता ऊचुह्--अहो तस्य महात्मनो ऽल्पेच्छता बभूव/ 253.029. अनयाप्यनर्थी/ 253.029. यावत् स्थविरोपगुप्तः स्थविरानन्दस्य स्तूपमुपदर्शयन्नुवाच--इदं स्थविरानन्दस्य स्तूपम्/ 253.030. त्रियतामस्यार्चनमिति/ 253.030. राजा आह--के तस्य गुणा बभूवुरिति/ 253.031. स्थविर उवाच--स हि भगवत उपस्थायको बभुव, बहुश्रुतानामग्र्यः प्रवचनग्राहकश्चेति/ 253.032. आह च--

254.001. <254>मुनिपत्ररक्षणपटुः स्मृतिधृतिमतिनिश्चितः श्रुतसमुद्रः/ 254.002. विस्पष्टमधुरवचनः सुरनरमहितः सदानन्दः//68//

254.003. संबुद्धचित्तकुशलः सर्वत्र विचक्षणो गुणकरण्डः/ 254.004. जिनसंस्तुतो जितरणो सुरनरमहितः सदानन्दः//69//

254.005. यावद्राज्ञा तस्य स्तूपे कोटिर्दत्ता/ 254.005. यावदमात्यैरभिहितह्--किमर्थमयं देव सर्वेषां सकाशादधिकतरं पूज्यते? राजा आह--श्रूयतामभिप्रायह्-- 254.007. यत्तच्छरीरं वदतां वरस्य धर्मात्मनो धर्ममयं विशुद्धम्/ 254.009. तद्धारितं तेन विशोकनांना तस्माद्विशेषेण स पूजनीयः//70//

254.011. धर्मप्रदीपो ज्वलति प्रजासु क्लेशान्धकारान्तकरो यदद्य/ 254.013. तत्तत्प्रभावात्सुगतेन्द्रसूनोस्तस्माद्विशेषेण स पूजनीयः//71//

254.015. यदा समुद्रं सलिलं समुद्रे कुर्वीत कश्चिन्न हि गोष्पदेन/ 254.017. नाथेन तद्धर्ममवेक्ष्य भावं सूत्रान्तको ऽयं स्थविरे ऽभिषिक्तः//72//

254.019. अथ राजा स्थविराणां स्तूपार्चनं कृत्वा स्थविरोपगुप्तस्य पादयोर् निपत्य प्रीतिमना उवाच-- 254.021. मानुष्यं सफलीकृतं क्रतुशतैरिष्टेन संप्राप्यते राज्यैश्वर्यगुणैश्चलैश्च विभवैः सारं गृहीतं परम्/ 254.023. लोकं चैत्यशतैरलंकृतमिदं श्वेताभ्रकूटप्रभैरस्याद्याप्रतिमस्य शासनमिदं किं नः कृतं दुष्करम्//73// इति/ 254.025. यावद्राजा स्थविरोपगुप्तस्य प्राणामं कृत्वा प्रक्रान्तः//

254.026. यावद्राज्ञा अशोकेन जातौ बोधौ धर्मचक्रे परिनिर्वाणे एकैकशतसहस्रं दत्तम्, तस्य बोधौ विशेषतः प्रसादो जातह्--इह भगवतानुत्तरा सम्यक्सम्बोधिरभिसम्बुद्धेति/ 254.027. स यानि विशेषयुक्तानि रत्नानि, तानि बोधिं प्रेषयति/ 254.028. अथ राज्ञो ऽशोकस्य तिष्यरक्षिता नाम अग्रमहिषी/ 254.029. तस्या बुद्धिरुत्पन्ना--अयं राजा मया सार्धं रतिमनुभवति, विशेषयुक्तांश्च(क्रानि च) रत्नानि बोधौ प्रेषयति/ 254.030. तया मातङ्गी व्याहरिता--शक्यसि त्वं बोधिं मम सपत्नीं प्रघातितुम्? तयाभिहितम्--शक्ष्यामि, किं तु कार्षापणान् देहीति/ 254.031. यावन्मातङ्ग्या बोधिवृक्षो मन्त्रैः परिजप्तः, सूत्रं च बुद्धम्/ 254.032. यावद्बोधिमृक्षः शुष्कितुमारब्धः/ 254.032. ततो राजपुरुषै राज्ञे निवेदितम्--देव, बोधिवृक्षः शुष्यत इति/ 254.033. आह च--

255.001. <255>यत्रोपविष्टेन तथागतेन कृत्स्नं जगद्बुद्धमिदम् यथावत्/ 255.003. सर्वज्ञता चाधिगता नरेन्द्र बोधिद्रुमो ऽसौ निधनं प्रयाति//74//

255.005. श्रुत्वा च राजा मूर्च्छितो भूमौ पतितः/ 255.005. यावज्जलसेकं दत्त्वोत्थापितः/ 255.005. अथ राजा कथंचित् संज्ञामुपलभ्य प्ररुदन्नुवाच-- 255.007. दृष्ट्वान्वहं तं द्रुमराजमूलं जानामि दृष्टो ऽद्य मया स्वयम्भूः/ 255.009. नाथद्रुमे चैव गते प्रणाशं प्राणाः प्रयास्यन्ति ममापि नाशम्//59//

255.011. अथ तिष्यरक्षिता राजानं शोकार्तमवेक्ष्योवाच--देव, यदि बोधिर् न भविष्यति, अहं देवस्य रतिमुत्पादयिष्यामि/ 255.012. राजा आह--न सा स्त्री, अपि तु बोधिवृक्षः सः/ 255.012. तत्र भगवता अनुत्तरा सम्यक्सम्बोधिरधिगता/ 255.013. तिष्यरक्षिता मातङ्गीमुवाच--शक्यसि त्वं बोधिवृक्षम् यथापौराणमवस्थापितुम्? मातङ्गी आह--यदि तावत् प्राणान्तिकावशिष्टा भविष्यति, यथापौराणमवस्थापयिष्यामीति/ 255.015. विस्तरेण यावतया सूत्रं मुक्त्वा वृक्षसामन्तेन खनित्वा दिवसे क्षीरकुम्भसहस्रेण पाययति/ 255.016. यावदल्पैरहोभिर्यथापौराणः संवृत्तः/ 255.016. ततो राजपुरुषै राज्ञे निवेदितम्--देव, दिष्ट्या वर्धस्व, यथापौराणः संवृत्तः/ 255.017. श्रुत्वा च प्रीतमना बोधिवृक्षं निरीक्षमाण उवाच-- 255.019. बिम्बिसारप्रभृतिभिः पार्थिवेन्द्रैर्द्युतिंधरैः/ 255.020. न कृतं तत्करिष्यामि सत्कारद्वयमुत्तमम्//76//

255.021. बोधिं च स्नापयिष्यामि कुम्भैर्गन्धोदकाकुलैः/ 255.022. आर्यसंघस्य च करिष्यामि सत्कारं पञ्चवार्षिकम्//77//

255.023. अथ राजा सौवर्णरूप्यवैडूर्यस्फटिकमयानां कुम्भानां सहस्रं गन्धोदकेन पूरयित्वा प्रभूतं चान्नपानं समुद्रानीय गन्धमाल्यपुष्पसंचयं कृत्वा स्नात्वा आहतानि वासांसि नवानि दीर्घदशानि प्रावृत्य अष्टाङ्गसमन्वागतमुपवासमुपोष्य धूपकटच्छुकमादाय शरणतलमभिरुह्य चतुर्दिशमायाचितुमारब्धह्--ये भगवतो बुद्धस्य श्रावकास्ते ममानुग्रहायागच्छन्तु/ 255.026. अपि च-- 255.027. सम्यग्गता ये सुगतस्य शिष्याः शान्तेन्द्रिया निर्जितकामदोषाः/ 255.029. संमाननार्हा नरदेवपूजिता आयान्तु ते ऽस्मिन्ननुकम्पया मम//78//

256.001. <256>प्रशमदमरता विभुक्तसंगाः प्रवरसुताः सुगतस्य धर्मराज्ञः/ 256.003. असुरसुरनरार्चितार्यवृत्तास्त्विह मदनुग्रहणात्समभ्युपैन्तु//79//

256.005. वसन्ति काश्मीरपुरे सुरम्ये ये चापि धीरास्तमसावने ऽस्मिन्/ 256.007. महावने रेवतके रये ऽर्या अनुग्रहार्यं मम ते ऽभ्युपेयुः//80//

256.009. अनवतप्तहृदे निवसन्ति ये गिरिनदीषु सपर्वतकन्दरेषु/ 256.011. जिनसुताः खलु ध्यानरताः सदा समुदयान्त्विह ते ऽद्य कृपाबलाः//81//

256.013. शैरीषके ये प्रवरे विमाने वसन्ति पुत्रा वदतां वरस्य/ 256.015. अनुग्रहार्थं मम ते विशोका ह्यायन्तु कारुण्यनिविष्टभावाः//82//

256.017. गन्धमादनशैले च ये वसन्ति महौजसः/ 256.018. इहायान्तु कारुण्यमुत्पाद्योपनिमन्त्रिताः//83//

256.019. एवमुक्ते च राज्ञा त्रीणि शतसहस्राणि भिक्षूणां संनिपतितानि/ 256.019. तत्रैकं शतसहस्राणामर्हतां शैक्षाणां पृथग्जनकल्याणकानां च/ 256.020. न काश्चिद्वृद्धासनमाक्रम्यते स्म/ 256.020. राजा आह--किमर्थं वृद्धासनं तन्नाक्रम्यते? तत्र यशो नांना वृद्धः षडभिज्ञः/ 256.022. स उवाच--महाराज, वृद्धस्य तदासनमिति/ 256.022. राजा आह--अस्ति स्थविर त्वत्सकाशादन्यो वृद्धतर इति? स्थविर उवाच--अस्ति महाराज-- 256.024. वदतां वरेण वशिना निर्दिष्टः सिंहनादिनामग्र्यः/ 256.025. पिण्डोलभरद्वाजस्यैतदग्रासनं नृपते//84//

256.026. अथ राजा कदम्बपुष्पवदाहृष्टरोमकूपः कथयति--अस्ति कश्चिद्बुद्धदर्शी भिक्षुर्ध्रियत इति? स्थविर उआच--अस्ति महाराज पिण्डोलभरद्वाजो नांना बुद्धदर्शी तिष्ठत इति/ 256.028. राजा कथयति--स्थविर, शक्यः सो ऽस्माभिर्द्रष्टुमिति? स्थविर उवाच--महाराज, इदानीं द्रक्ष्यसि/ 256.029. अयं तस्यागमनकाल इति/ 256.029. अथ राजा प्रीतमना उवाच--

257.001. <257>लाभः परः स्यादतुलो ममेह महासुखश्चायमनुत्तमश्च/ 257.003. पश्याम्यहम् यत्तमुदारसत्त्वं साक्षाद्भरद्वाजसगोत्रनामम्//85//

257.005. ततो राजा कृतकरपुटो गगनतलावसक्तदृष्टिरवस्थितः/ 257.005. अथ स्थविरपिण्डोलभरद्वाजो ऽनेकैरर्हत्सहस्रैरर्धचन्द्राकारेणोपगूढो राजहंस इव गगनतलादवतीर्य वृद्धान्ते निषसाद/ 257.007. स्थविरपिण्डोलभरद्वाजं दृष्ट्वा नान्यनेकानि भिक्षुशतसहस्राणि प्रत्युपस्थितानि/ 257.008. अद्राक्षीद्राजा पिण्डोलभरद्वाजं श्वेतपलितशिरसं प्रलम्बभ्रूललाटं निगूढाक्षितारकं प्रत्येकबुद्धाश्रयम्/ 257.009. दृष्ट्वा च राजा मूलनिकृत्त इव द्रुमः सर्वशरीरेण स्थविरपिण्डोलभरद्वाजस्य पादयोः पतितः/ 257.010. मुखतुण्डकेन च पादावनुपरिमार्ज्य उत्थाय तौ जानुमण्डलौ पृथिवीतले प्रतिष्ठाप्य कृताञ्जलिः स्थविरपिण्डोलभरद्वाजं निरीक्षमाणः प्ररुदन्नुवाच-- 257.012. यदा मया शत्रुगणान्निहत्य प्राप्ता समुद्राभरणा सशैला/ 257.014. एकातपुत्रा पृथैवी तदा मे प्रीतिर् न या मे स्थविरं निरीक्ष्य//86//

257.016. त्वद्दर्शनाद्भवति/ 257.016. दृष्टो ऽद्य तथागतः/ 257.016. करुणालाभात् र्वद्दर्शनाच्च द्विगुणप्रसादो ममोत्पन्नः/ 257.017. अपि च स्थविर दृष्टस्ते त्रैलोक्यनाथो गुरुर्मे भगवान् बुद्ध इति? ततः स्थविरपिण्डोलभरद्वाज उभाभ्यां पाणिभ्यां भ्रुवमुन्नाम्य राजानमशोकम् उवाच-- 257.019. दृष्टो मया ह्यसकृदप्रतिमो महर्षिः संतप्तकाञ्चनसमोपमतुल्यतेजाः/ 257.021. द्वात्रिशल्लक्षणधरः शरदिन्दुवक्त्रो ब्राह्मस्वराधिकरणो ह्यरणाविहारी//87//

257.023. राजा आह--स्थविर, कुत्र ते भगवान् दृष्टः, कथं चेति? स्थविर उवाच--यदा महाराज भगवान् विजितमारपरिवारः पञ्चभिरर्हच्छतैः सार्धं प्रथमतो राजगृहे वर्षामुपगतः, अहं तत्कालं तत्रैवासम्/ 257.025. मया स दक्षिणीयः सम्यग्दृष्ट इति/ 257.025. आह च-- 257.026. वीतरागैः परिवृतो वीतरागओ महामुनिः/ 257.027. यदा राजगृहे वर्षा उषितः स तथागतः//88//

257.028. तत्कालमासं तत्राहं संबुद्धस्य तदन्तिके/ 257.029. यथा पश्यसि मां साक्षादेवं दृष्टो मया मिनिः//89//

257.030. यदापि महाराज भगवता श्रावस्त्यां तीर्थ्यान् बिजयार्थं विजयार्थं महाप्रातिहार्यं कृतम्, बुद्धावतंसकम् यावदकनिष्ठभवनं निर्मितं महन्, तत्कालं तैत्रैवाहमासम्/ 257.031. मया तद्बुद्धविक्रीडितं दृष्टमिति/ 257.032. आह च--

258.001. तीर्थ्या यदा भगवता कुपथप्रयाता ऋद्धिप्रभावविधिना खलु निर्गृहीताः/ 258.003. विक्रीडितं दशबलस्य तदां ह्युदारं दृष्टं मया तु नृप हर्षकरं प्रजानाम्//10//

258.005. यदापि महाराज भगवता देवेषु त्रायस्त्रिंशेषु वर्षा उषित्वा मातुर्जनयित्र्या धर्मं देशयित्वा देवगणपरिवृतः सांकाश्ये नगरे ऽवतीर्णः, अहं तत्कालं तत्रैवासम्/ मया सा देवमनुष्यसम्पदा दृष्टा, उत्पलवर्णया च निर्मिता चक्रवर्तिसम्पदा इति/ 258.007. आह च-- 258.008. यदावतीर्णो वदतां वरिष्ठो वर्षामुषित्वा खलु देवलोके/ 258.010. तत्राप्यहं संनिहितो बभूव दृष्टो मयासौ मुनिरग्रसत्त्वः//91//

258.012. यदा महाराज सुमागधया अनाथपिण्डददुहित्र्या उपनिमन्त्रितः पञ्चभिरर्हच्छतैः सार्धम् ऋद्ध्या पुण्ड्रवर्धनं गतः, तदाहं पर्वतशैलं ग्रहाय गगनतलमाक्रम्य पुण्ड्रवर्धनं गतः/ 258.014. तन्निमित्तं च मे भगवता आज्ञाक्षिप्ता--न तावत् ते परिनिर्वातव्यम् यावद्धर्मो नान्तर्हित इति/ 258.015. आह च-- 258.016. यदा जगामर्द्धिबलेन नायकः सुमागधयोपनिमन्त्रितो गुरुः/ 258.018. तदा गृहीत्वार्धबलेन शैलं जगाम तूर्णं खलु पुण्ड्रवर्धनम्//92//

258.020. आज्ञा तदा शाक्यकुलोदितेन दत्ता च मे कारुणिकेन तेन/ 258.022. तावन्न ते निर्वृतिरभ्युपेया अन्तर्हितो यावदयं न धर्मः//93//

258.024. यदापि महाराज त्वया पूर्वं बालभावाद्भगवतो राजगृहं पिण्डाय प्रविष्टस्य सक्तुं दास्यामीति पांश्वञ्जलिर्भगवतः पात्रे प्रक्षिप्तः, राधगुप्तेन चानुमोदितम्, त्वं न भगवता निर्दिष्टह्--अयं दारको वर्षशतपरिनिर्वृतस्य मम पाटलिपुत्रे नगरे अशोको नाम राजा भविष्यति चतुर्भागचक्रवर्ती धार्मिको धर्मराजा, यो मे शरीरधातुकं वैस्तारिकां करिष्यति, चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापयिष्यति, अहं तत्कालं तत्रैवासीत्/ 258.028. आह च-- 258.029. यदा पांश्वञ्जलिर्दत्तस्त्वया बुद्धस्य भाजने/ 258.030. बालभावात् प्रसादित्वा तत्रैवाहं तदाभवम्//94//

259.001. <259>राजा आह--स्थविर, कुत्रेदानीमुष्यत इति? स्थविर उवाच-- 259.002. उत्तरे सरराजस्य पर्वते गन्धमादने/ 259.003. वसामि नृपते तत्र सार्धं सब्रह्मचारिभिः//95//

259.004. राजा आह--कियन्तः स्थविरस्य परिवाराह्? स्थविर उवाच-- 259.005. षष्ट्यर्हन्तः सहस्राणि परिवारो नृणां वर/ 259.006. वसामि यैरहं सार्धं निस्पृहैर्जितकल्मषैः//96//

259.007. अपि च महाराज, किमनेन संदेहेन कृतेन? परिविष्यतां भिक्षुसंघः/ 259.007. भुक्तवतो भिक्षुसंघस्य प्रतिसंमोदनां करिष्यामि/ 259.008. राजा आह--एवमस्तु, यथा स्थविर आज्ञापयति/ 259.009. किं तु बुद्धस्मृतिप्रतिबोधितो ऽहं बोधिस्नपनं तावत् करिष्यामि/ 259.009. समनन्तरं च मनापेन चाहारेण भिक्षुसंघमुपस्थास्यामीति/ 259.010. अथ राजा सर्वमित्रमुद्धोषकमामन्त्रयति--अहमार्यसंघस्य शतसहस्रं दास्यामि, कुम्भसहस्रेण च बोधिं स्नापयिष्यामि, मम नांना धुष्यतां पञ्चवार्षिकमिति/ 259.012. तत्कालं च कुणालस्य नयनद्वयमविपन्नमासीत्/ 259.012. स राज्ञो दक्षिणे पार्श्वे स्थितः/ 259.013. तेनाङ्गुलिद्वयमुत्क्षिप्तम्, न तु वाग्भाषिता/ 259.013. द्विगुणं त्वहं प्रसादयिष्यामीत्याकारयति/ 259.014. पाणिना वर्धितमात्रे च कुणालेन सर्वजनकायेन हास्यं मुक्तम्/ 259.014. ततो राजा हास्यं मुक्त्वा कथयति--अहो राधगुप्त, केनैतद्वर्धितमिति? राधगुप्तः कथयति--देव, बहवः पुण्यार्थिनः प्राणिनः/ 259.016. यः पुण्यार्थी, तेन वर्धितमिति/ 259.016. राजा आह--शतसहस्रत्र्यं दास्यामीत्यार्यसंघे कुम्भसहस्रेण च बोधिं स्नपयिष्यामि, मम नांना घुष्यतां पञ्चवार्षिकमिति/ 259.017. यावत् कुणालेन चतस्रो ऽङ्गुल्य उत्क्षिप्ताः/ 259.018. ततो राजा रुषितः/ 259.018. राधगुप्त्मुवाच--अहो राधगुप्त, को ऽयमस्माभिः सार्धं प्रतिद्वन्द्वयत्यलोकज्ञह्? रुषितं च राजानमवेक्ष्य राधगुप्तो राज्ञः पादयोर् निपत्योवाच--देव, कस्य शक्तिर् नरेन्द्रेण सार्धं विस्पर्धितुं भवेत्? कुणालो गुणवान्, पित्रा सार्धं विकुर्वते/ 259.021. अथ राजा दक्षिणेन परिवृत्य कुणालमवलोक्योवाच--स्थविरो ऽहम्/ 259.021. कोशं स्थापयित्वा राज्यमन्तःपुरममात्यगणमात्मानं च कुणालं सुवर्णरूप्यस्फटिकवैडूर्यमयानां पञ्चकुम्भसहस्राणि नानागन्धपूर्णानि क्षीरचन्दनकुङ्कुमकर्पूर्वासित्रैर्महाबोधिं स्नपयिष्यामि, पुष्पशतसहस्राणि च बोधिप्रमुखे चार्यसंघे ददामि, मम नांना घुष्यतां पञ्चवार्षिकमिति/ 259.024. आह च-- 259.025. राज्यं समृद्धं संस्थाप्य कोशमन्तःपुराणि चामात्यगणं च सर्वम्/ 259.027. ददामि संघे गुणपात्रभूते आत्मा कुणालं च गुणोपपन्नम्//97//

259.029. ततो राजा पिण्डोलभरद्वाजप्रमुखे भिक्षुसंघे निर्यातयित्वा बोधिवृक्षस्य च चतुर्दिशं वारं बद्ध्वा स्वयमेव च वारमभिरुह्य चतुर्भिः कुम्भसहस्रैर्बोधिसनपनं कृतवान्/ 259.030. कृतमात्रे च बोधिस्नपने बोधिवृक्षो यथापौराणः संवृत्तः/ 259.031. वक्ष्यति हि--

260.001. <260>कृतमात्रे नृपतिना बोधिस्नपनमुत्तमम्/ 260.002. बोधिवृक्षस्तदा जातो हरित्पल्लवकोमलः//98//

260.003. दृष्ट्वा हरितपत्राढ्यं पल्लवाङ्कुरकोमलम्/ 260.004. राजा हर्षं परं जगाम सामात्यगणनैगमः//99//

260.005. अथ राजा बोधिस्नपनं कृत्वा भिक्षुसंघं परिवेष्टुमारब्धः/ 260.005. तत्र यशो नांना स्थविरः/ 260.006. तेनाभिहितम्--महाराज, महानयं परमदक्षिणीय आर्यसंघः संनिपतितः, तथा ते परिवेष्टव्यम् यथा ते क्षतिर् न स्यादिति/ 260.007. ततो राजा स्वहस्तेन परिवेषणम् यावन्नवकान्तं गतः/ 260.007. तत्र द्वौ श्रामणेरौ संरञ्जनीयं धर्मं समादाय वर्ततः/ 260.008. एकेनापि सक्तवो दत्ताः, द्वितीयेनापि सक्तवः/ 260.009. एकेन खाद्यकाः, द्वितीयेनापि खाद्यका एव/ 260.009. एकेन मोदिकाः, द्वितीयेनापि मोदिकाः/ 260.009. तौ दृष्ट्वा राजा हसितः/ 260.010. इमौ श्रामणेरौ बालक्रीडया क्रीडतः/ 260.010. यावद्राज्ञा भिक्षुसंघं परिवेष्य वृद्धान्तमारूढः/ 260.011. स्थविरेण चानुयुक्तह्--मा देवेन कुत्रचिदप्रसादमुत्पादित इति/ 260.011. राजा आह--न इति/ 260.012. अपि तु अस्ति द्वौ श्रामणेरौ बालक्रीडया क्रीडतः/ 260.013. स्थविर उवाच--अलं महाराज, उभौ हि तौ उभयतोभागविमुक्तौ अर्हन्तौ/ 260.014. श्रुत्वा च राज्ञः प्रीतिमनसो बुद्धिरुत्पन्ना--तौ श्रामणेरौ आगम्य भिक्षुसंघं पटेनाच्छादयिष्यामि/ 260.015. ततस्तौ श्रामणेरौ राज्ञो ऽभिप्रायमवगम्य भूयो ऽन्ये ऽस्माभिः स्वगुणा उद्भवयितव्या इति, तयोरेकेन कटाहका उपस्थापिता, द्वितीयेन रङ्गः समुदानीतः/ 260.017. राज्ञा दृष्टौ श्रामणेरकौ/ 260.017. किमिदमारब्धम्? तयोरभिहितम्--देवो ऽस्माकमवगम्य भिक्षुसंघं पटेनाच्छादयितुकामः/ 260.018. तान् पटान् रञ्जयिष्यामः/ 260.019. श्रुत्वा च राज्ञो बुद्धिरुत्पन्ना--मया केवलं चिन्तितम्, न तु वाग्निश्चारिता/ 260.019. परचित्तवादौ एतौ महात्मानौ/ 260.020. ततः सर्वशरीरेण पादयोर् निपत्य कृताञ्जलिरुवाच-- 260.021. मौर्यः समृत्यः सजनः सपौरः सुलब्धलाभार्थसुयष्टयज्ञः/ 260.023. यस्येदृशः साधुजने प्रसादः काले तथोत्साहि कृतं च दानम्//100//

260.025. यावद्राज्ञा अभिहितम्--युष्माकमागम्य त्रिचीवरेण भिक्षुसंघमाच्छादयिष्यामीति/ 260.026. ततो राजा अशोकः पञ्चवार्षिके पर्यवसिते सर्वभिक्षूंस् त्रिचीवरेणाच्छाद्य चत्वारि शतसहस्राणि संघस्याच्छादनं दत्वा पृथिवीमन्तःपुरममात्यगणमात्मानं च कुणालं च निष्क्रीतवान्/ 260.028. भूयसा भगवच्छासने श्रद्धा प्रतिलब्धा चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापितमिति//

260.029. यस्मिन्नेव दिवसे राज्ञा अशोकेन चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापितम्, तस्मिन्नेव दिवसे राज्ञो ऽशोकस्य पद्मावती नांना देवी प्रसूता/ 260.030. पुत्रो जातो ऽभिरूपो दर्शनीयः प्रासादिकः/ 260.031. नयनानि चास्य परमशोभनानि/ 260.031. यावद्राज्ञो ऽशोकस्य निवेदितम्--देव, दिष्ट्या वृद्धिः/ 260.032. देवस्य पुत्रो जातः/ 260.032. श्रुत्वा राजा आत्तमनाः कथयति--

261.001. <261>प्रीतिः परा मे विपुला ह्यवाप्ता मौर्यस्य वंशस्य परा विभूतिः/ 261.003. धर्मेण राज्यं मम कुर्वतो हि जातो धर्मविवर्धनो ऽस्तु//101//

261.005. तस्य धर्मविवर्धन इति नाम कृतम्/ 261.005. यावत् कुमारो राज्ञो ऽशोकस्योपनामितः/ 261.005. अथ राजा कुमारं निरीक्ष्य प्रीतमनाः कथयति-- 261.007. सुतस्य मे नेत्रवराः सुपुण्याः सुजातनीलोत्पलसंनिकाशाः/ 261.009. अलंकृतं शोभति यस्य वक्त्रं संपूर्णचन्द्रप्रतिमं विभाति//102//

261.011. यावद्राजा अमात्यानुवाच--दृष्टानि भवद्भिः कस्येदृशानि नयनानि? अमात्या ऊचुह्--देव, मनुष्यभूतस्य न दृष्टानि, अपि तु देव, अस्ति हिमवति पर्वतराजे कुणाले नाम पक्षी प्रतिवसति, तस्य सदृशानि नयनानि/ 261.013. आह च-- 261.014. हिमेन्द्रराजे गिरिशैलशृङ्गे प्रवालपुष्पप्रसवे जलाढ्ये/ 261.016. कुणालनांनेति निवासपक्षी नेत्राणि तेनास्य समान्यमूनि//103//

261.018. ततो राज्ञा अभिहितम्--कुणालः पक्षी आनीयतामीति/ 261.018. तस्योर्ध्वतो योजनम् यक्षाः शृण्वन्त्यधो योजनं नागाः/ 261.019. ततो यक्षैस्तत्क्षणेन कुणालः पक्षी आनीतः/ 261.019. अथ राजा कुणालस्य नेत्राणि सुचिरं निरीक्ष्य न किंचिद्विशेषं पश्यति/ 261.020. ततो राज्ञाभिहितम्--कुमारस्य कुणालसदृशानि नयनानि/ 261.021. भवतु कुमारस्य कुणाल इति नाम/ 261.021. वक्ष्यति हि-- 261.022. नेत्रानुरागेण स पार्थिवेन्द्रः सुतः कुणालेति तदा बभाषे/ 261.024. ततो ऽस्य नाम प्रथितं पृथिव्यां तस्यार्यसत्त्वस्य नृपात्मजस्य//104//

261.026. विस्तरेण यावत् कुमारो महान् संवृत्तः/ 261.026. तस्य काञ्चनमाला नाम दारिका पत्न्यर्थे आनीता/ 261.027. यावद्राजा अशोकः कुणालेन सह कुर्कुटारामं गतः/ 261.027. तत्र यशो नांना संघस्थविरो ऽर्हन् षडभिज्ञः/ 261.028. स पश्यति--कुणालस्य नचिरान्नयनविनाशो भविष्यति/ 261.028. तेन राज्ञो ऽभिहितम्--किमर्थं कुणालः स्वकर्मणि न नियुज्यते? ततो राज्ञा अभिहितह्--कुणाल, संघस्थविरो यदाज्ञापयति तत्परिपालयितव्यम्/ 261.030. ततः कुणालः स्थविरस्य पादयोर् निपत्य कथयति--स्थविर, किमाज्ञापयसि? स्थविर उवाच--चक्षुः कुणाल अनित्यमिति कुरु/ 261.031. आह--

262.001. <262>चक्षुः कुमारं सततं परीक्ष्यं चलात्मकं दुःखसहस्रयुक्तम्/ 262.003. यत्रानुरक्ता बहवः पृथग्जनाः कुर्वन्ति कर्माण्यहितावहानि//105//

262.005. स च तथा अभ्यासं करोति मनसिकारप्रयुक्तः/ 262.005. एकाभिरामह् एकामिराभिरामः प्रशमारामश्च संवृत्तः/ 262.006. स राजकुले विविक्ते स्थाने ऽवस्थितश्चक्षुरादीन्यायतनान्यनित्यादिभिराकारैः परीक्षते/ 262.006. तिष्यरक्षिता च नांना अशोकस्याग्रमहिषा तं प्रदेशमभिगता/ 262.007. सा तं कुणालमेकाकिनं दृष्ट्वा नयनानुरागेण गात्रेषु परिष्वज्य कथयति-- 262.009. दृष्ट्वा तवेदं नयनाभिरामं श्रीमद्वपुर्नेत्रयुगं च कान्तम्/ 262.011. दंदग्यते मे हृदयं समन्ताद्दावाग्निना प्रज्वलतेव कक्षम्//106//

262.013. श्रुत्वा कुणाल उभाभ्यां पाणिभ्यां कर्णौ पिधाय कथयति-- 262.014. वाक्यं न युक्तं तव वक्तुमेतत् सूनोः पुरस्ताज्जननी ममासि/ 262.016. अधर्मरागं परिवर्जयस्व अपायमार्गस्य हि एष हेतुः//107//

262.018. ततस्तिष्यरक्षिता तत्कालमलभमाना क्रुद्धा कथयति-- 262.019. अभिकामामभिगताम् यत्त्वं नेच्छसि मामिह/ 262.020. नचिरादेव दुर्बुद्धे सर्वथा न भविष्यसि//108//

262.021. कुणाल उवाच-- 262.022. मम भवतु मरणं मा तु स्थितस्य धर्मे विशुद्धभावस्य/ 262.023. न तु जीवितेन कार्यं सज्जनधिक्कृतेन मम//109//

262.024. स्वर्गस्य धर्मलोपो यतो भवति जीवितेन किं तेन/ 262.025. मम मरणहेतुना वै बुधपरिभूतेन धिक्कृतेन//110//

262.026. यावत् तिष्यरक्षिता कुणालस्य च्छिद्रान्वेषिणी अवस्थिता/ 262.026. राज्ञो ऽशोकस्योत्तरापथे तक्षशिला नगरं विरुद्धम्/ 262.027. श्रुत्वा च राजा स्वयमेवाभिप्रस्थितः/ 262.027. ततो ऽमात्यैरभिहितह्--देव, कुमारः प्रेष्यतम्/ 262.028. स संतामयिष्यति/ 262.028. अथ राजा कुणालमाहूय कथयति--वत्स कुणाल, गमिष्यसि तक्षशिलानगरं संनामयितुम्? कुणाल उवाच--परं देव गमिष्यामि/

263.001. <263>ततो नृपस्तस्य निशाम्य भावं पुत्राभिधानस्य मनोरथस्य/ 263.003. स्नेहाच्च योग्यं मनसा च बुद्ध्वा आज्ञापयामास विधाय यात्राम्//111//

263.005. अथ राजा अशोको नगरशोभां मार्गशोभां च कृत्वा जीर्णातुरकृपणानाथांश्च मार्गादपनीय एकरथे ऽभिरुह्य कुमारेण सह पाटलिपुत्रान्निर्गतः/ 263.006. अनुव्रजित्वा निवर्तमानः कुणालं कण्ठे परिष्वज्य नयनं निरीक्षमाणः प्ररुदन्नुवाच-- 263.008. धन्यानि तस्य चक्षूंषि चक्षुष्मन्तश्च ते जनाः/ 263.009. सततम् ये कुमारस्य द्रक्ष्यन्ति मुखपङ्कजम्//112//

263.010. यावन्नैमित्तिको ब्राह्मणह्--कुमारस्य नचिरान्नयनविनाशो भविष्यति/ 263.010. स च राजा अशोकस्तस्य नयनेष्वत्यर्थमनुषक्तः/ 263.011. दृष्ट्वा च कथयति-- 263.012. नृपात्मजस्य नयने विशुद्धे महीपतिश्चाप्यनुरक्तमस्य/ 263.014. श्रिया विवृद्धे हि सुखानुकूले पश्यामि नेत्रे ऽद्य विनश्यमाने//113//

263.016. इदं पुरं स्वर्गामिव प्रहृष्टं कुमारसंदर्शनजातहर्षम्/ 263.018. पुरं विपन्ने नयने तु तस्य भविष्यति शोकपरीतचेताः//114//

263.020. अनुपूर्वेण तक्षशिलामनुप्राप्तः/ 263.020. श्रुत्वा च तक्षशिलापौरा अर्धत्रिकाणि योजनानि मार्गशोभां नगरशोभां च कृत्वा पूर्णकुम्भैः प्रत्युद्गताः/ 263.021. वक्ष्यति च-- 263.022. श्रुत्वा तक्षशिलापौरो रत्नपूर्णघटादिकान्/ 263.023. गृह्य प्रत्युज्जगामाशु बहुमान्यो नृपात्मजम्//115//

263.024. प्रत्युद्गम्य कृताञ्जलिरुवाच--न वयं कुमारस्य विरुद्धाः, न राज्ञो ऽशोकस्य, अपि तु दुष्टात्मानो ऽमात्या आगत्यास्माकमपमानं कुर्वन्ति/ 263.025. यावत्कुणालो महता संमानेन तक्षशिलां प्रवेशितः//

263.027. राज्ञश्चाशोकस्य महान् व्याधिरुत्पन्नः/ 263.027. तस्य मुखादुच्चारो निर्गन्त्मारब्धः/ 263.028. सर्वरोमकूपेभ्यश्चाशुचि प्रघरति/ 263.028. न च शक्यते चिकित्सितुम्/ 263.028. ततो राज्ञा अभिहितम्--कुणालमानयत, राज्ये प्रतिष्ठापयिष्यामीति/ 263.029. किं ममेदृशेन जीवितेन प्रयोजनम्? श्रुत्वा च तिष्यरक्षिता चिन्तयति--यदि कुणालं राज्ये प्रतिष्ठास्यति, नास्ति मम जीवितम्/ 263.031. तया अभिहितम्--अहं ते स्वस्थं करिष्यामि/ 263.031. किं तु वैद्यानां प्रवेशः प्रतिषिध्यताम्/ 263.032. यावद्राज्ञा वैद्यानां प्रवेशः प्रतिषिद्धः/ 263.032. ततस्तिष्यरक्षितया वैद्यानामभिहितम्--यदि कश्चिदीदृशेन<264> व्याधिना स्पृष्टः स्त्री वा पुरुषो वा आगच्छति, मम दर्शयितव्यः/

264.001. अन्यतमश्चाभीरस्तादृशेनैव व्याधिना स्पृष्टः/ 264.002. तस्य पत्न्या वैद्याय व्याधिर् निवेदितः/ 264.002. वैद्येनाभिहितम्--स एवागच्छतु आतुरः/ 264.003. व्याधिं दृष्ट्वा भैषज्यमुपदेक्ष्यामि/ 264.003. यावदाभीरो वैद्यसकाशामभिगतः/ 264.004. वैद्येन च तिष्यरक्षितायाः समीपमुपनीतः/ 264.004. ततस्तिष्यरक्षितया प्रतिगुप्ते प्रदेशे जीविताद् व्यपरोपितः/ 264.005. जीविताद् व्यपरोप्य कुक्षिं पाटयित्वा पश्यति च तस्य पक्वाशयस्थाने अन्त्रायां कृमिर्महान् प्रादुर्भूतः/ 264.0स यद्यूर्ध्वं गच्छति तेनाशुचीनि प्रघरति, अथाधो गच्छति, अधः प्रघरति/ 264.007. यावत् तत्र मरिचान् पेषयित्वा दत्तं न च म्रियते/ 264.007. एवं पिप्पली शृङ्गवेरं च/ 264.008. विस्तरेण यावत् पलाण्डुर्दत्तः/ 264.008. स्पृष्टश्च मृत उच्चारमार्गेण निर्गतः/ 264.008. एतच्च प्रकरणं तया रज्ञे निवेदितम्--देव पालाण्डुं परिमुङ्क्ष्व, स्वास्थ्यं भविष्यति/ 264.009. राजा आह--देवि, अहं क्षत्रियः/ 264.010. कथं पलाण्डुं परिभक्षयामि? देव्युवाच--देव, परिभोक्तव्यं जीवितस्यार्थे, भैषज्यमेतत्/ 264.011. राज्ञा परिभुक्तम्/ 264.011. स च कृमिर्मृतम् उच्चारमार्गेण निर्गतः/ 264.011. स्वस्थीभूतश्च राजा/ 264.012. तेन परितुष्टेन तिष्यरक्षिता वरेण प्रवारिता--किं ते वरं प्रयच्छामि? तया अभिहितम्--सप्ताहं देवो राज्यं प्रयच्छतु/ 264.013. राजा आह--अहं को भविष्यामि? देव्युवाच--सप्ताहस्यात्ययाद्देव एव राजा भविष्यति/ 264.014. यावद्राज्ञा तिष्यरक्षितायाः सप्ताहं राज्यं दत्तम्/ 264.014. तस्या बुद्धिरुत्पन्ना--इदानीं मया अस्य कुणालस्य वैरं निर्यातितव्यम्/ 264.015. तया कपटलेखो लिखितस्तक्षशिलकानां पौराणाम्--कुणालस्य नयनं विनाशयितव्यमिति/ 264.016. आह च-- 264.017. राजा ह्यशोको बलवान् प्रचण्ड आज्ञापयत्तक्षशिलाजनं हि/ 264.019. उद्धार्यतां लोचनमस्य शत्रोर्मौर्यस्य वंशस्य कलङ्क एषः//116//

264.021. राज्ञो ऽशोक्स्य यत्र कार्यमाशु परिप्राप्यं भवति, दन्तमुद्रया मुद्रयति/ 264.021. यावत् तिष्यरक्षिता शयितस्य राज्ञस्तं लेखं दन्तमुद्रया मुद्रयिष्यामीति राज्ञः सकाशमभिगता/ 264.022. राजा च भीतः प्रतिबुद्धः/ 264.023. देवी कथयति--किमिदमिति? राजा कथयति--देवि, स्वप्नं मे ऽशोभनं दृष्टम्/ 264.024. पश्यामि द्वौ गृध्रौ कुणालस्य नयनमुत्पाटयितुमिच्छतः/ 264.024. देवी कथयति--स्वास्थ्यं कुमारस्येति/ 264.025. एवं द्विरपि राजा भीतः प्रतिबुद्धः कथयति--देवि, स्वप्नो मे न शोभनो दृष्ट इति/ 264.026. तिष्यरक्षिता कथयति--कीदृशः स्वप्न इति/ 264.026. राजा आह--पश्यामि कुणालम्--दीर्घकेशनखश्मश्रुः पुरं प्रविष्टः/ 264.027. देव्याह--स्वास्थ्यं कुमारस्येति/ 264.027. यावत् तिष्यरक्षितया राज्ञः शयितस्य स लेखो दन्तमुद्रया मुद्रयित्वा तक्षशिलां प्रेषितः/ 264.028. यावद्राज्ञा शयितेन स्वप्ने दृष्टं दन्ता विशीर्णाः/ 264.029. ततो राजा तस्या एव रात्रेरत्यये नैमित्तिकानाहूय कथयति--कीदृश एषां स्वप्नानां विपाक इति? नैमित्तिकाः कथयति--देव, य ईदृशस्वप्नानि पश्यति/ 264.030. आह च-- 264.031. दन्ता यस्य विशीर्यन्ते स्वप्नान्ते प्रपतन्ति च/ 264.032. चक्षुर्भेदं च पुत्रस्य पुत्रनाशं च पश्यति//117//

265.001. <265>श्रुत्वा च अशोकस्त्वरितंमुत्थायासनात् कृतञ्जलिश्चतुर्दिशं देवताम् याचयितुमारब्धः/ 265.002. आह च-- 265.003. या देवता शास्तुरभिप्रसन्ना धर्मे च संघे च गणप्रधाने/ 265.005. ये चापि लोके ऋषयो वरिष्ठा रक्षन्तु ते ऽस्मत्तनयं कुणालम्//118//

265.007. स च लेखो ऽनुपूर्वेण तक्षशिलामुपनीतः/ 265.007. अथ तक्षशिलाः पौरजानपदा लेखदर्शनात् कुणालस्य गुणविस्तरतुष्टा नोत्सहन्ते तदप्तियं निवेदितुम्/ 265.008. चिरं विचारयित्वा राजा दुष्टशीलः स्वपुत्रस्य न मर्षयति, प्रागेवास्माकं मर्षयति/ 265.009. आह च-- 265.010. मुनिवृत्तस्य शान्तस्य सर्वभूतहितैषिणः/ 265.011. यस्य द्वेषः कुमारस्य कस्यान्यस्य भविष्यति//119//

265.012. तैर्यावत्कुणालस्य निवेदितम्, लेखश्चोपनीतः/ 265.012. ततः कुणालो वाचयित्वा कथयति--विश्रब्धम् यथात्मप्रयोजनं क्रियतामिति/ 265.013. यावच्चण्डाला उपनीताह्--कुणालस्य नयनमुत्पाटयथेति/ 265.014. ते च कृताञ्जलिपुटा ऊचुह्--नोत्साहयामः/ 265.014. कृतह्? 265.015. यो हि चन्द्रमसः कान्तिं मोहादभ्युद्धरेन्नरः/ 265.016. स चन्द्रसदृशाद्वक्त्रात्तव नेत्रे समुद्धरेत्//120//

265.017. ततः कुमारेण मकुटं दत्तम्/ 265.017. अनया दक्षिणयोत्पाटयथेति/ 265.017. तस्य तु कर्मणो ऽवश्यं विपत्तव्यम्/ 265.018. पुरुषो हि विकृतरूपो ऽष्टादशाभिर्दौर्वर्णिकैः समन्वागतो ऽभ्यागतः/ 265.018. स कथयति--अहमुत्पाटयिष्यामीति/ 265.019. यावत्कुणालस्य समीपं नीतः/ 265.019. तस्मिंश्च समये कुणालस्य स्थविराणां वचनमामुखीभूतम्/ 265.020. स तद्वचनमनुस्मृत्योवाच-- 265.021. इमां विपत्तिं विज्ञाय तैरुक्तं तत्त्ववादिभिः/ 265.022. पश्यानित्यमिदं सर्वं नास्ति कश्चिद् ध्रुवे स्थितः//121//

265.023. कल्याणमित्रास्ते मह्यं सुखकामा हितैषिणः/ 265.024. यैरयं देशितो धर्मो वीतक्लेशैर्महात्मभिः//122//

265.025. अनित्यतां संपरिपश्यतो मे गुरूपदेशान्मनसि प्रकुर्वतः/ 265.027. उत्पाटने ऽहं न बिभेमि सौम्य नेत्रद्वयस्यास्थिरतां हि पश्ये//123//

265.029. उत्पाटे वा न वा नेत्रे यथा वा मन्यते नृपः/ 265.030. गृहीतसारं चक्षुर्मे ह्यनित्यादिभिराश्रयैः//124//

265.031. ततः कुणालस्तं पुरुषमुवाच--तेन हि भोः पुरुष, एकं तावन्नयनमुत्पाट्य मम हस्ते ऽनुप्रयच्छ/ 265.032. यावत् स पुरुषः कुणालस्य नयनमुत्पाटयितुं प्रवृत्तः/ 265.032. ततो ऽनेकानि प्राणिशतसहस्राणि विक्रोष्टुमारब्धानि--कष्टं भोः/

266.001. <266>एषा हि निर्मला ज्योत्स्ना गगनात्पतते शशी/ 266.002. पुण्डरीकवनाच्चापि श्रीमन्नुत्पट्यते ऽम्बुजम्//125//

266.003. तेषु प्राणिशतसहस्रेषु रुदत्सु कुणालस्यैव नयनमुत्पाट्य हस्ते दत्तम्/ 266.003. ततः कुणालस्तन्नयनं गृह्योवाच-- 266.005. रूपाणि कस्मान्न निरीक्षसे त्वम् यथापुरा प्राकृत मांसपिण्ड/ 266.007. ते वञ्चितास्ते च विगर्हणीया आत्मेति ये त्वामबुधाः//126//

266.009. सामग्रजं बुद्बदसंनिकाशं सुदुर्लभं निर्विषमस्वतन्त्रम्/ 266.011. एवं प्रवीक्षन्ति सदाप्रमत्ता ये त्वां न ते दुःखमनुप्रयान्ति//127//

266.013. एवमनुविचिन्तयता तेन सर्वभावेष्वनित्यताम्/ 266.014. स्रोतापत्तिफलं प्राप्तं जनकायस्य पश्यतः//128//

266.015. ततः कुणालो दृष्टसत्यस्तं पुरुषमुवाच--इदानीं द्वितीयं विश्रब्धं नयनमुत्पाट्य हस्ते दत्त/ 266.016. अथ कुणालो मांसचक्षुष्युद्धृते प्रज्ञाचक्षुषि च विशुद्धे कथयति-- 266.017. उद्धृतं मांसचक्षुर्मे यद्यप्येतत्सुदुर्लभम्/ 266.018. प्रज्ञाचक्षुर्विशुद्धं मे प्रतिलब्धमनिन्दितम्//129//

266.019. परित्यक्तो ऽहं नृपतिना यद्यहं पुत्रसंज्ञया/ 266.020. धर्मराजस्य पुत्रत्वमुपेतो ऽस्मि महात्मनः//130//

266.021. एश्वर्याद्यद्यहं भ्रष्टं शोकदुःखनिबन्धनात्/ 266.022. धर्मैश्वर्यमवाप्तं मे दुःखशोकविनाशनम्//131//

266.023. यावत्कुणालेन श्रुतम्--नायं तातस्याशोकस्य कर्म, अपि तु तिष्यरक्षिताया अयं प्रयोग इति/ 266.024. श्रुत्वा च कुणालः कथयति-- 266.025. चिरं सुखं चैव सा तिष्यनांनी आयुर्बलं पालयते च देवी/ 266.027. संप्रेषितो ऽयं हि यया प्रयोगो यस्यानुभावेन कृतः स्वकार्थम्//132//

266.029. ततः काञ्चनमालया श्रुतम्--कुणालस्य नयनान्युत्पाटितानीति/ 266.029. श्रुत्वा च भर्तृतया कुणालसमीपमुपसंक्रम्य पर्षदमवगाह्य कुणालमुद्धृतनयनं रुधिरावसिक्तगात्रं दृष्ट्वा सूर्च्छिता भूमौ पतिता/ 266.031. यावज्जलसेकं कृत्वोत्थापिता/ 266.031. ततः कथंचित् संज्ञामुपलभ्य सस्वरं प्ररुदन्त्युवाच--

267.001. <267>नेत्राणि कान्तानि मनोहराणि ये मां निरीक्षञ्जनयन्ति तुष्टिम्/ 267.003. ते मे विपन्ना ह्यनिरीक्षणीयास्त्यजन्ति मे प्राणसमाः शरीरम्//133//

267.005. ततः कुणालो भार्यामनुनयन्नुवाच--अलं रुदितेन/ 267.005. नार्हसि शोकमाश्रयितुम्/ 267.006. स्वयंकृतानामिह कर्मणां फलमुपस्थितम्/ 267.006. आह च-- 267.007. कर्मात्मकं लोकमिदं विदित्वा दुःखात्मकं चापि जनं हि मत्वा/ 267.009. मत्वा च लोकं प्रियविप्रयोगं कर्तुं प्रिये नार्हसि बाष्पमोक्षम्//134//

267.011. ततः कुणालो भार्यया सह तक्षशिलाया निष्कासितः/ 267.011. स गर्भादानमुपादाय परमसुकुमारशरीरः/ 267.012. न किंचिदुत्सहते कर्म कर्तुम्/ 267.012. केवलं वीणां वादयति, गायति च/ 267.013. ततो भैक्ष्यं लभते/ 267.013. कुणालः पत्न्या सह भुङ्क्ते/ 267.013. ततः काञ्चनमाला येन मार्गेण पाटलिपुत्रादानीता, तमेव मार्गमनुस्मरन्ती भर्तृद्वितीया पाटलिपुत्रं गता/ 267.014. यावदशोकस्य गृहमारब्धा प्रवेष्टुम्/ 267.015. द्वारपालेन च निवारितौ/ 267.015. यावद्राज्ञो ऽशोकस्य यानशालायामवस्थितौ/ 267.016. ततः कुणालो रात्र्याः प्रत्यूषसमये वीणां वादयितुमारब्धः/ 267.016. यथा नयनान्युत्पाटितानि, सत्यदर्शनं च कृतम्, तदनुरूपं हितं च गीतं प्रारब्धम्/ 267.017. आह च-- 267.018. चक्षुरादीनि यः प्राज्ञः पश्यत्यायतनानि च/ 267.019. ज्ञानदीपेन शुद्धेन स संसाराद्विमुच्यते//135//

267.020. यदि तव भवदुःखपीडिता भवति दोषविनिश्रिता मतिः/ 267.022. सुखमिह च यदीच्छसि ध्रुवं त्वरितमिहायतनानि संत्यजस्व//136//

267.024. तस्य गीतशब्दो राज्ञा अशोकेन श्रुतः/ 267.024. श्रुत्वा च राजा प्रीतमना उवाच-- 267.025. गीतं कुणालेन मयि प्रसक्तं वीणास्वरं चैव श्रुतिश्चिरेण/ 267.027. अभ्यागतो ऽपीह गृहं नु कंचिन्न चेच्छति द्रष्टुमयं कुमारः//137//

267.029. अथ राजा अशोको ऽन्यतमपुरुषमाहूयोवाच--पुरुष, लक्ष्यते-- 267.030. न खल्वेष किं गीतस्य कुणालसदृशो ध्वनिः/ 267.031. कर्मण्यधैर्यतां चैव सूचयन्निव लक्ष्यते//138//

267.032. तदनेनास्मि शब्देन धैर्यादाकम्पितो भृशम्/ 267.033. कलभस्येव नष्टस्य प्रनष्टकलभः करी//139//

268.001. <268>गच्छ, कुणालमानयस्वेति/ 268.001. यावत् पुरुषो यानशालां गतः/ 268.001. पश्यति कुणालमुद्धृतनयनं वातातपपरिदग्धगात्रम्/ 268.002. अप्रत्यभिज्ञाय च राजानमशोकमभिगम्योवाच--देव, न ह्येष कुणालः/ 268.003. अन्धक एष वनीपकः पत्न्या सह देवस्य यानशालायमवस्थितः/ 268.003. श्रुत्वा च राजा संविग्नश्चिन्तयामास--यथा मया स्वप्नान्यशोभनानि दृष्टानि, नियतं कुणालस्य नयनानि विनष्टानि भविष्यन्ति/ 268.005. आह च-- 268.006. स्वप्नान्तरे निमित्तानि यथा दृष्टानि मे पुरा/ 268.007. निःसंशयं कुणालस्य नेत्रे वै निधनं गते//140//

268.008. ततो राजा प्ररुदन्नुवाच-- 268.009. शीघ्रमानीयतामेष मत्समीपं वनीपकम्/ 268.010. न हि मे शाम्यते चेतः सुतव्यसनचिन्तया//141//

268.011. यावत् पुरुषो यानशालां गत्वा कुणालमुवाच--कस्य त्वं पुत्रः, किं च नाम? कुणालः प्राह-- 268.013. अशोको नां राजासौ मौर्याणां कुलवर्धनः/ 268.014. कृत्स्नेयं पृथिवी यस्य वशे वर्तनि किंकर//142//

268.015. तस्य राज्ञस्त्वहं पुत्रः कुणाल इति विश्रुतः/ 268.016. धार्मिकस्य तु पुत्रो ऽहं बुद्धस्यादित्यबान्धवः//143//

268.017. ततः कुणालः पत्न्या सह राज्ञो ऽशोकस्य समीपमानीतः/ 268.017. अथ राजा अशोकह् {पश्यति} कुणालमुद्धृतनयनं वातातपपरिदग्धगात्रं रथ्याचोलकसंघातप्रत्यवरेण वाससा लक्ष्यालक्ष्यप्रच्छादितकौपीनम्/ 268.019. स तमप्रत्याभिज्ञाय आकृतिमात्रकं दृष्ट्वा राजा कथयति--त्वं कुणाल इति? कुणालः प्राह--एवं देव, कुणालो ऽस्मीति/ 268.020. श्रुत्वा मूर्च्छितो भूमौ पतितः/ 268.020. वक्ष्यति हि-- 268.021. ततः कुणालस्य मुखं निरीक्ष्य नेत्रोद्धृतं शोकपरीतचेताः/ 268.023. राजा ह्यशोकः पतितो धरण्यां हा पुत्रशोकेन हि दह्यमानः//144//

268.025. यावज्जलपरिषेकं कृत्वा राजानमुत्थापयित्वा आसने निषादितः/ 268.025. अथ राजा कथंचित् संज्ञामुपलभ्य कुणालमुत्सङ्गे स्थापयामास/ 268.026. वक्ष्यति हि-- 268.027. ततो मुहूर्तं नृप आश्वसित्वा कण्ठे परिष्वज्य रसाश्रुकण्ठः/ 268.028. मुहुः कुणालस्य मुखं प्रमृज्य बहूनि राजा विललाप तत्र//145//

268.030. नेत्रे कुणालप्रतिमे विलोक्य सुतं कुणालेति पुरा बभाषे/

269.001. <269>तदस्य नेत्रे निधनं गते ते पुत्रं कुणालेति कथं च वक्ष्ये//146//

269.003. आह च-- 269.004. कथय कथय साधु पुत्र तावद्वदनमिदं तव चारुनेत्रम्/ 269.006. गगनमिव विपन्नचन्द्रतारव्यपगतशोभमनीक्षकं कृतं ते//147//

269.008. अकरुणहृदयेन तेन तात मुनिसदृशस्य न साधु साधुबुद्धेः/ 269.010. नरवरनयनेष्ववैरवैरं प्रकृतमिदं मम भूरि शोकमूलम्//148//

269.012. वद सुवदन क्षिप्रमेतदर्थं व्रजति शरीरमिदं पुरा विनाशम्/ 269.014. तव नयनविनाशशोकदग्धं वनमिव नागविमुक्तवज्रदग्धम्//149//

269.016. ततः कुणालः पितरं प्रणिपत्योवाच-- 269.017. राजन्नतीतं खलु नैव शोच्यं किं न श्रुतं ते मुनिवाक्यमेतत्/ 269.019. यत्कर्मभिस्ते ऽपि जिना न मुक्ताः प्रत्येकबुद्धाः सुदृढैस्तथैव//250//

269.021. लब्धाः फलस्थाश्च पृथग्जनाश्च कृतानि कामान्यशुभानि देहिनाम्/ 269.023. स्वयंकृतानामिह कर्माणां फलं कथं तु वक्ष्यामि परैरिदं कृतम्//151//

269.025. अहमेव महाराज कृतापराधश्च सापराधश्च/ 269.026. विनिवर्तयामि यो ऽहं विनयामि विपत्तिजननानि//152//

269.027. न शस्त्रवज्राग्निविषाणि पन्नगाः कुर्वन्ति पीडां नभसो ऽविकारिणः/ 269.029. शरीरलक्ष्येण धृतेन पार्थिव पतन्ति दुःखान्यशिवानि देहिनाम्//153//

269.031. अथ राजा शोकाग्निना संतापितहृदय उवाच-- 269.032. केनोद्धृतानि नयनानि सुतस्य मह्यं को जीवितं सुमधुरं त्यजितुं व्यवस्तः/

270.001. <270>शोकानलो निपतितो हृदये प्रचण्डह् आचक्ष्व पुत्र कस्य हरामि दण्डम्//154//

270.003. यावद्राज्ञा अशोकेन श्रुतम्--तिष्यरक्षिताया अयं प्रयोग इति/ 270.003. श्रुत्वा राजा तिष्यरक्षितामाहूयोवाच-- 270.005. कथं हि धन्ये न निमज्जसे क्षितौ च्छिन्दामि शीर्षं परशुप्रहारैः/ 270.007. त्यजाम्यहं त्वामतिपापकारिणीमधर्मयुक्तां श्रियमात्मवानिव//155//

270.009. ततो राजा क्रोधाग्निना प्रज्वलितस्तिष्यरक्षितां निरीक्ष्योवाच-- 270.010. उत्पाट्य नेत्रे परिपातयामि गात्रं किमस्या नखरैः सुतीक्ष्णैः/ 270.012. जीवन्तिशूलामथ कारयामि च्छिन्दामि नासां क्रकचेन वास्याः//156//

270.014. क्षुरेण जिह्वामथ कर्तयामि विषेण पूर्णामथ घातयिष्ये/ 270.016. स इत्येवमादिवधप्रयोगं बहुप्रकारं ह्यवदन्नरेन्द्रः//157//

270.018. विज्ञापयामास गुरुं महात्मा/ 270.020. अनार्यकर्मा यदि तिष्यरक्षिता त्वमार्यकर्मा भव मा वध स्त्रियम्//158//

270.022. फलं हि मैत्र्या सदृशं न विद्यते प्रभोस्तितक्षा सुगतेन वर्णिता/ 270.024. पुनः प्रणस्य पितरं कुमारः कृताञ्जलिः सूनृतवाग्जगाद//159//

270.026. राजन्न मे दुःखमलो ऽस्ति कश्चित्तीव्रापलारे ऽपि न मन्युतापः/ 270.028. मनः प्रसन्नम् यदि मे जनन्याम् येनोद्धृते मे नयने स्वयं हि/ 270.030. तत्तेन सत्येन ममास्तु तावन्नेत्रद्वयं प्राक्तनमेव सद्यः//160//

270.032. इत्युक्तमात्रे पूर्वाधिकप्रशोभिते नेत्रयुग्मे प्रादुर्बभूवतुः/ 270.032. यावद्राज्ञा अशोकेन तिष्यरक्षिता अमर्षितेन जतुगृहं प्रवेशयित्वा दग्धा, तक्षशिलाश्च पौराः प्रघातिताः//

271.001. <271>भिक्षवः संशयजाताः सर्वसशयच्छेत्तारमायुष्मन्तं स्थविरोपगुप्तं पृच्छन्ति--किं कुणालेन कर्म कृतम् यस्य कर्मणो विपाकेन नयनान्युत्पाटितानि? स्थविर उवाच--तेन ह्यायुष्मन्तः श्रूयताम्-- 271.003. भूतपूर्वमतीते ऽध्वनि वाराणस्यामन्यतमो लुब्धकः/ 271.004. स हिमवन्तं गत्वा मृगान् प्रघातयति/ 271.005. सो ऽपरेण समयेन हिमवन्तं गतः/ 271.005. तत्र पाशनिपतितान्येकस्यां गुहायां प्रविष्टान्यासादितानि/ 271.006. तेन वागुरया सर्वे गृहीताः/ 271.006. तस्य बुद्धिरुत्पन्ना--यदि प्रघातयिष्यामि, मांसः क्लेदंमुपयास्यति/ 271.007. तेन पञ्चानां मृगशतानां नयनात्युत्पाटितानि//

271.008. किं मन्यध्वमायुष्मन्तह्? यो ऽसौ लुब्धकः, स एष कुणालः/ 271.008. यत्तत्रानेन बहूनां मृगशतानां नयनान्युत्पाटितानि, तस्य कर्मणो विपाकेन बहूनि वर्षशतसहस्राणि नरकेषु दुःखमनुभूय ततः कर्मावशेषेण पञ्च जन्मशतानि तस्य नयनान्युत्पाटितानि//

271.011. किं कर्म कृतम् यस्य कर्मणो विपाकेनोच्चे कुले उपपन्नः, प्रसादिकश्च संवृत्तः, सत्यदर्शनं च कृतम्? 271.013. तेन ह्यायुच्मन्तः श्रूयताम्--भूतपूर्वमतीते ऽध्वनि चत्वारिंशद्वर्षसहस्रायुषि प्रजायां क्रकुच्छन्दो नाम सम्यक्सम्बुद्धो लोक उदपादि/ 271.014. यदा क्रकुच्छन्दः सम्यक्सम्बुद्धः सकलं बुद्धकार्यं कृत्वा निरुपधिशेषे निर्वाणधातौ परिनिर्वृतः, तस्य अशोकेन राज्ञा चतूरत्नमयं स्तूपं कारितम्/ 271.016. यदा राजा अशोकः कालगतः, अश्राद्धो राजा राज्यं प्रतिष्ठितः/ 271.016. तानि रत्नान्यदत्तादायिकैर्हृतानि/ 271.017. पांशुकाष्टं चावशिष्टम्/ 271.017. अत्र जनकायो गत्वा विशीर्णं दृष्ट्वा शोचितुमारब्धः/ 271.018. तस्मिंश्च समये ऽन्यतमश्च श्रेष्ठिपुत्रः/ 271.018. तेनोक्रह्--किमर्थं रुद्यत इति? तैरभिहितम्--क्रकुच्छन्दस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य स्तूपं चतूरत्नमयमासीत्, स इदानीं विशीर्ण इति/ 271.020. ततस्तेन च तत्र क्रकुच्छन्दस्य सम्यक्सम्बुद्धस्य कायप्रमाणिका प्रतिमा बभूव विशीर्णा, सा अभिसंस्कृता, सम्यक्प्रणिधानं च कृतम्--यादृशः क्रकुच्छन्दः शास्ता, ईदृशमेव शास्तारमारागयेयं मा विरागयेयमिति//

271.023. किं मन्यध्वमायुष्मन्तह्? यो ऽसौ श्रेष्ठिपुत्रः, स एष कुणालः/ 271.023. यत्रानेन क्रकुच्छन्दस्य स्तूपमभिसंस्कृतम्, तस्य कर्मणो विपाकेनोच्चकुले उपपन्नः/ 271.024. यत्प्रतिमा अभिसंस्कृता, तेन कर्मणो विपाकेन कुणाकः प्रासादिकः समृत्तः/ 271.025. यत् प्रणिधानं कृतम्, तस्य कर्मणो विपाकेन कुणालेन शाक्यमुनिः सम्यक्सम्बुद्धस्तादृश एव शास्ता समारागितो न विरागितः, सत्यदर्शनं च कृतम्//

271.028. इति श्रीदिव्यावदाने कुणालावदानं सप्तविंशतिमं समाप्तम्//

********** अवदान 28 **********

272.001. दिव्28 वीतशोकावदानम्/

272.002. यदा राज्ञा अशोकेन भगवच्छासने श्रद्धा प्रतिलब्धा, तेन चतुरशीतिधर्मराजिकासहस्रं प्रतिष्ठापितं पञ्चवार्षिकं च कृतम्/ 272.003. त्रीणि शतसहस्ताणि भिक्षूणां भोजितानि यत्रैको ऽर्हतां द्वौ शैक्षाणां पृथग्जनकल्याणकानां च/ 272.004. (स)समुद्रायां पृथिव्यां जनकाया यद्भूयसा भगवच्छासने ऽभिप्रसन्नाः/ 272.005. तस्य भ्राता वीतशोको नाम तीर्थ्याभिप्रसन्नः/ 272.005. स तीर्थ्यैर्विग्राहितह्--नास्ति श्रमणशाक्यपुत्रीयाणां मोक्ष इति/ 272.006. एते हि सुखाभिरताः परिखेदभीरवश्चेति/ 272.007. यावद्राज्ञा अशोकेनोच्यते--वीतशोक, मा त्वमनायतने ऽप्रसादमुत्पादय, अपि तु बुद्धधर्मसंघे प्रसादमुत्पादय/ 272.008. एष आयतनगतः प्रसाद इति/ 272.008. अथ राजा अशोको ऽपरेण समयेन मृगवधाय निर्गतः/ 272.009. तत्र वीतशोकेनारण्ये ऋषिर्दृष्टः पञ्चातपेनावस्थितः/ 272.010. स च कष्टतपः सारसंज्ञी/ 272.010. तेनाभिगम्य पादाभिवन्दनं कृत्वा स ऋषिः पृष्टह्--भगवन्, कियच्चित्रं ते इहारण्ये प्रतिवसतह्? स उवाच--द्वादश वर्षाणीति/ 272.011. वीतशोकः कथयति--कस्तवाहारह्? स ऋषिरुवाच--फलमूलानि/ 272.012. किं प्रावरणम्? दर्भचीवराणि/ 272.012. का शय्या? तृणसंस्तरणम्/ 272.013. वीतशोक उवाच--भगवन्, किं दुःखं बाधते? ऋषिरुवाच--इमे मृगा ऋतुकाले संवसन्ति/ 272.014. यदा मृगानां संवासो दृष्टो भवति, तस्मिन् समये रागेण परिदह्यामि/ 272.015. वीतशोक उवाच--अस्य कष्टेन तपसा रागो ऽद्यापि न बाध्यते, प्रागेव श्रमणाः शाक्यपुत्रीयाः स्वास्तीर्णासनशयनोपसेविनः/ 272.016. कुत एषां रागप्रहाणं भविष्यति? आह च-- 272.017. कष्टे ऽस्मिन् विजने वने निवसतां वाय्वम्बुमूलाशिनां रागो नैव जितो यदीह ऋषिणा कालप्रकर्षेण हि/ 272.019. भुक्तवान्नं सधृतं प्रभूतपिशितं दध्युत्तमालंकृतं शाक्येष्विन्द्रियनिग्रहो यदि भवेद्विन्ध्यः प्लवेत्सागरे//1//

272.021. सर्वथा वञ्जितो राजा अशोको यच्छ्रमणेषु शाक्यपुत्रीयेषु कारां करोति/ 272.021. एतच्च वचनं श्रुत्वा राजा उपायज्ञो ऽमात्यानुवाच--अयं वीतशोकस्तीर्थ्याभिप्रसन्नः/ 272.022. उपायेन भगवच्छासने ऽभिप्रसादयितव्यः/ 272.023. अमात्या आहुह्--देव, किमाज्ञापयसि? राजा आह--यदा अहं राजा अलंकारं मौलिं पट्टं चापनयित्वा स्नानशालां प्रविष्टो भवामि, तदा यूयं वीतशोकस्योपायेन मौलिं पट्टं च बद्ध्वा सिंहासने निषादयिष्यथ/ 272.025. एवमस्तु इति/ 272.025. यावद्राजा राजालंकारं मौलिं पट्टं चापनयित्वा स्नानशालायां प्रविष्टः, ततो ऽमात्यैर्वीतशोक उच्यते--राज्ञो ऽशोकस्यात्ययात् त्वं राजा भविष्यसि/ 272.027. इमं तावद्राजालंकारं प्रवरमौलिं पट्टं च बद्ध्वा सिंहासने निषीदयिष्यामह्--किं शोभसे न वेति/ 272.028. तैस्तदाभरणमौलिं पट्टं च बद्ध्वा सिंहासने निषादितो राज्ञश्च निवेदितम्/ 272.029. ततो राजा अशोको वीतशोकं राजालंकारं मौलिपट्टबद्धं च सिंहासनोपविष्टं दृष्ट्वा कथयति--अध्याप्यहं जीवामि/ 272.030. त्वं राजा संवृत्तः/ 272.030. ततो राज्ञा अभिहितम्--को ऽत्र? ततो यावद्वध्यघातका नीलाम्बरवसनाः प्रलम्बकेशा घण्टाशब्दपाणयो राज्ञः पादयोर् निपत्योवाच--देव, किमाज्ञापयसि? राजा आह--वीतशोको मया परित्यक्त इति/

273.001. <273>यावद्वीतशोक उच्यते--सशस्त्रैर्वध्यघातैरस्माभिः परिवृतो ऽसीति/ 273.001. ततो ऽमात्या राज्ञः पादयोर् निपल्योवाच--देव, मर्षय वीतशोकम्/ 273.002. देवस्यैष भ्राता/ 273.002. ततो राज्ञा अभिहितम्--सप्ताहमस्य मर्षयामि/ 273.003. भ्राता चैषः/ 273.003. मम भ्रातुः स्नेहादस्य सप्ताहं राज्यं प्रयच्छामि/ 273.003. यावत् तूर्यशतानि संप्रवादितानि, जयशब्दैश्चानन्दितम्, प्राणिशतसहस्रैश्चाञ्जलिः कृतः, स्त्रीशतैश्च परिवृतः/ 273.005. वध्यघातकाश्च द्वारि तिष्ठन्ति/ 273.005. दिवसे गते वीतशोकस्याग्रतः स्थित्वा आरोचयन्ति--निर्गतं वीतशोक एकं दिवसम्/ 273.006. षडहान्यवशिष्टानि/ 273.006. एवं द्वितीये दिवसे/ 273.006. विस्तरेण यावत्सप्ताहदिवसे वीतशोको राजालंकारविभूषितो राज्ञो ऽशोकस्य समीपमुपनीतः/ 273.007. ततो राज्ञा अशोकेनाभिहितम्--वीतशोक, कञ्चित्सुगीतं सुनृत्यं सुवादितमिति ? वीतशोक उवाच--न मे दृष्टं वा स्याच्छ्रुतं वेति/ 273.009. आह च-- 273.010. येन श्रुतं भवेद्गीतं नृत्यं चापि निरीक्षितम्/ 273.011. रसाश्चास्वादिता येन स भूयात्तव निर्णयम्//2//

273.012. राजा आह--वीतशोक, इदं मया राज्यं सप्ताहं तव दत्तम्, तूर्यशतानि संप्रवादितानि, जयशब्दैश्चानन्दितम्, अञ्जलिशतानि प्रगृहीतानि, स्त्रीशतैश्च परिचीर्णः/ 273.013. कथं त्वं कथयसि--नैव मे दृष्टं न श्रुतमिति? वीतशोक उवाच-- 273.015. न मे दृष्टं नृत्यं न च नृप श्रुतो गीतनिनदो न मे गन्धा घ्राता न खलु रसा मे ऽद्य विदिताः/ 273.017. न मे स्पृष्टः स्पर्शः कनकमणिहाराङ्गजनितः समूहो नारीणां मरणपरिबद्धेन मनसा//3//

273.019. स्त्रियो नृत्तं गीतं भवशयनान्यासनविधिर्वयो रूपं लक्ष्मीर्बहुविविधरत्ना च वसुधा/ 273.021. निरानन्दा शून्या मम नृप वरशय्या गतसुखा स्थितान् दृष्ट्वा द्वारे वधकपुरुषान्नीलवसनान्//4//

273.023. श्रुत्वा घण्टारवं घोरं नीलाम्बरधरस्य हि/ 273.024. भयं मे मरणाज्जातं पार्थिवेन्द्र सुदारुणम्//5//

273.025. मृत्युशल्यपरीतो ऽहं नाश्रौषीद्गीतमुत्तमम्/ 273.026. नाद्राक्षं नृपते नृत्तं न च भोक्तुं मनःस्पृहा//6//

273.027. मृत्युज्वरगृहीतस्य न मे स्वप्नो ऽपि विद्यते/ 273.028. कृत्स्ना मे रजनी याता मृत्युमेवानुचिन्तयन्//7//

273.029. राजा आह--वीतशोक, मा तावत् तवैकजन्मिकस्य मरणभयात्तव राजश्रियं प्राप्य हर्षो नोत्पन्नः/ 273.030. किं पुनर्भिक्षवो जन्मशतमरणभयभीताः सर्वाण्युपपत्त्यायतनानि दुःखान्यनुसृतानि पश्यन्ति/ 273.031. नरके तावच्छरीरसंतापकृतमग्निदाहदुःखं च, तिर्यक्षु अन्योन्यभक्षणपरित्रासदुःखम्, प्रेतेषु क्षुत्तर्षदुःखम्, पर्येष्टिसमुदाचारदुःखं मनुष्येषु, च्यवनपतनभ्रंशदुःखम्<274> देवेषु/