प्रमाणवार्त्तिस्ववृत्ति

04512 भेदस् ततो अयं बौद्धे अर्थे सामान्यं भेद इत्य् अपि / 04513 तस्य एव च अन्यव्यावृत्त्या धर्म-भेदः प्रकल्प्यते //88//

04514 साध्य-साधन-संकल्पे वस्तु-दर्शन-हानितः / 04515 भेदः सामान्य-संसृष्टो ग्राह्यो न अत्र स्वलक्षणम् //89//

04516 समान-भिन्न-आद्य्-आकारैर् न तद् ग्राह्यं कथंचन / 04517 भेदानां बहु-भेदानां तत्र एकस्मिन्न् अयोगतः //90//

04518 तद्-रूपं सर्वतो भिन्नं तथा तत्-प्रतिपादिका / 04519 न श्रुतिः कल्पना वा अस्ति सामान्येन एव वृत्तितः //91//

04520 इति संग्रहश्लोकाः / किं पुनः कारणं स्वलक्षणे शब्दा न 04521 प्रयुज्यन्ते / यस्मात् / 04522 शब्दाः संकेतितं प्राहुर् व्यवहाराय स स्मृतः / 04523 तदा स्वलक्षणं न अस्ति संकेतस् तेन तत्र न //92 //

04524 न हि शब्दा असंकेतितम् अर्थं प्रकाशयन्ति / संकेतश् च 04525 व्यवहार-अर्थं क्रियते अपि नाम इतः शब्दात् कृत-संकेताद् 04526 उत्तर-कालं इमम् अर्थं प्रतिपद्येत इति / न च प्राक्कृत-सम्बन्धस्य 04527 एकत्र स्वलक्षणे शब्दस्य पश्चाद् प्रयोगो युक्तः / 04528 तस्य देश-काल-व्यक्त्i-bheda-anआस्कन्धनात् / तस्मान् न स्वलक्षणे 04529 समयः / सामान्यं तर्हि व्यतिरिक्तम् अव्यतिरिक्तं वा व्यापि 04530 शब्दैर् अभिधीयते / तन् न व्यवहार-काल-अभाव-दोषः / न एतद् 04531 अस्ति / यस्मात् 04532 अपि प्रवर्तेत पुमान् विज्ञाय-अर्थक्रिया-क्षमान्//

04601 तत् साधनाय इत्य् अर्थेषु संयोज्यन्ते अभिधायकाः //93//

04602 न खलु वै व्यसनम् एव एतल् लोकस्य यद् अयम् असंकेतयन्न् 04603 अप्रयुञ्जानो वा शब्दान् दुःखम् आसीत / किं तर्हि सर्व एव अस्य अवधेय 04604 आरम्भः फल-अर्थः / निष्फल-आरम्भस्य उपेक्षनीयत्वात् / 04605 तद् अयं शब्दान् अपि क्वचिन् नियुञ्जानः फलम् एव किंचिद् 04606 ईहितुं युक्तः / तच् च सर्वं त्याग-आप्ति-लक्षणम् इष्ट-अनिष्टयोः / 04607 तेन अयम् इष्ट-अनिष्टयोः साधनम् असाधनं च ज्ञात्वा तत्र 04608 प्रवृत्ति-निवृत्ती कुर्यां कारयेयं वा इति शब्दान् नियुञ्जीत नियोगे 04609 वा आद्रियेत / अन्यथा अपेक्षणीयत्वात् / 04610 तत्र अनर्थक्रिया-योग्या जातिः / 04611 न हि जातिः क्वचिद् वाह-दोह-उपतिष्ठते / न च तादृशं प्रकरणम् 04612 अन्तरेण लोके शब्द-प्रयोगो व्यवहारेषु / व्यक्तेर् अशक्य- 04613 चोदनत्वाल् लक्षित-लक्षण-अर्थं जाति-चोदना इति चेत् / अशब्द-चोदिते 04614 सत्य् अपि सम्बन्धे कथं प्रवर्तेत / न हि कश्चिद् दण्डं 04615 छिन्धि इत्य् उक्ते दण्डिनं छिनत्ति / न अप्य् असम्भवाद् व्यक्तौ प्रवृत्तिः / 04616 एवं ह्य् असम्बद्ध-प्रलापी स्यात् / न ततो अन्यत्र प्रवृत्तिर् 04617 बलीवर्द-दोह-चोदना-वत् / न च अर्थ-अन्तर-चोदनेन अर्थ-अन्तरस्य लक्षणम् / 04618 न हि सम्बन्धे सत्य् अपि दण्ड-शब्दाद् दण्डिनि प्रतिपत्तिः / 04619 अनियत-सम्बन्धत्वात् तत्र न इति चेत् / तत् तुल्यं जाताव् 04620 अपि / व्यक्तीनाम् अपाये केवलाया जातेर् अवस्थानात् / भ्रातृ-आदि- 04621 शब्दास् तु सम्बन्धि-शब्दत्वाद् आक्षिपेयुः परम् / न तथा 04622 गोत्व-आदि-श्रुतयः सम्बन्धि-वाचिन्यः / अपेत-व्यक्तीनाम् अपि जातीनां 04623 तच्-श्रुतिभ्यो नित्यम् अनुगमन-प्रसङ्गात् /

सर्वदा तत्-सम्बन्ध- 04624 योग्यता-प्रतीतेर् इष्टम् एव इति चेत् / सर्वदा तर्हि गो-शब्दाद् 04625 अप्रवृत्तिः / सहित-असहित-अवस्थयोर् विशेषेण अनाक्षेपात् / व्यक्ति- 04626 सम्बन्धिन्या जातेश् चोदनाद् अदोष इति चेत् / सर्वदा तर्हि तद्-विशेषणत्वेन 04627 अवस्थिता व्यक्तिर् आक्षिप्ता एव इति तद्वान् अभिधेयः स्यात् / 04628 न च जाति-व्यक्त्योः कश्चित् सम्बन्धो अन्योन्यम् अजन्यजनकत्वेन 04629 अनुपकारात् / ततो लक्षणम् अप्य् अयुक्तम् / तस्मान् न जातौ 04630 शब्द-निवेशनं फल-अभावात् / एवं तर्हि / 04631 तद्वान् अलं 04701 अर्थक्रियास्व् इति तत्र शब्दो नियोज्यते / 04702 स च / 04703 साक्षान् न योज्यते कस्माद् / 04704 यदि व्यक्तौ शब्द-निवेशनं फल-वत् / स च शब्दः कस्मात् साक्षाद् 04705 व्यक्तिष्व् एव न नियुज्यते / किं तत्र अन्येन व्यवधिना / 04706 आनन्त्याच् चेद् इदं समम् //94//

04707 स्याद् एतद् आनन्त्याद् व्यक्तीनाम् अशक्यः शब्देन सम्बन्धः 04708 कर्तुम् / एवं सति इदम् आनन्त्यं तद्वत्य् अपि समानम् / जात्या अपि 04709 हि व्यक्तस्य एव वक्तव्या इत्य् अकृत-सम्बन्धस्य अनभिधानाद् 04710 अवश्यं तत्र सम्बन्धः करणीयः / स च न शक्यते / 04711 तत्-सम्बन्धिनि करणात् तत्र अपि कृत एव इति चेत् / उक्तम् 04712 अत्र सम्बन्धे अप्य् एकत्र कृताद् अन्यत्र अप्रतीतिः न च सम्बन्धो 04713 अस्ति इति / अपि च / 04714 तत्-कारिणाम् अतत्-कार्i-bheda-sआम्ये न किं कृतः / 04715 याम् अर्थक्रियाम् अधिकृत्य अयम् अर्थेषु शब्दान् नियुङ्क्ते तत्- 04716 कारिणाम् अर्थानाम् अन्येभ्यो भेदात् तत्र एव च एषाम् अभेदे किं 04717 न शब्दः प्रयुज्यते / 04718 तद्वद्-दोषस्य साम्याच् चेद् अस्तु जातिर् अलं परा //95//

04719 स्याद् एतत् अन्यव्यावृत्ते अपि शब्द-अर्थे व्यावृत्ति-विशिष्टस्य तद्वतो 04720 अभिधानान् न तद्वत्-पक्षाद् विशेषः / को ह्य् अत्र विशेषो व्यावृत्तिर् 04801 जातिर् व्यावृत्तिमान् जातिमान् इति / अस्तु नाम तद्वद्-दोषः / जातिर् 04802 अन्या मा भूत् / जातिम् अपि ह्य् अभ्युपगच्छता अवश्यं भावानां 04803 भेदो अभ्युपगन्तव्यः / तद्-अभावे तस्या अप्य् अभाव- 04804 प्रसङ्गात् स च एकस्माद् भेदस् तद्-अन्येषाम् अभेदस् तद्-विशिष्टेष्व् 04805 अर्थेषु प्रतिपत्तिर् अस्तु / सर्वथा दोष-परिहारस्य कर्तुम् 04806 अशक्यत्वात् / अर्थ-अन्तर-अभ्युपगमे प्रयोजन-अभावात् / तद्- 04807 अर्थस्य अन्येन साधनात् / तद्-अभ्युपगमस्य च अवश्यं भावित्वात् / 04808 अपि च / 04809 तd-anya-parihआरेण प्रवर्तेत इति च ध्वनिः / 04810 उच्यते तेन तेभ्यो अस्य अव्यवच्छेदे कथं च सः //96//

04811 शब्दं ह्य् एष प्रयुञ्जानो अर्थेष्व् अनिष्ट-परिहारेण प्रवर्तेत इति 04812 च प्रयुङ्क्ते / तत्र अन्यत्र च प्रवृत्त्य्-अनुज्ञायां तन्- नाम-ग्रहण- 04813 वैयर्थ्यात् प्रवृत्ति-निवृत्त्य्-अनुज्ञायां च एक-चोदना अनादराद् 04814 अवचनम् एव स्याद् अन्यव्यावृत्त्य्-अनभिधाने / तस्माद् अवश्यं 04815 शब्देन व्यवच्छेदश् चोदनीयः / स च अभिन्नस् तद्-अन्येष्व् 04816 इति जाति-धर्मो अप्य् अस्ति / तन् नियत-अभ्युपगमं नियत-चोदनं 04817 जात्य्-अर्थ-प्रसाधनं च परित्यज्य-अर्थ-अन्तर-कल्पनं केवलम् 04818 अनर्थ-निर्बन्ध एव / यथा-कल्पनम् अस्य अयोगात् / न वै व्यवच्छेदो 04819 न क्रियते / प्रवृत्ति-विषयं तु कथयद्भिर् जातिर् उक्ता / 04820 व्यवच्छेदो अस्ति चेद् अस्य नन्व् एतावत् प्रयोजनम् / 04821 शब्दानाम् इति किं तत्र सामान्येन अपरेण वः //97//

04822 ननु उक्तं प्रवृत्ति-विषयः प्रदर्श्यते इति / उक्तम् इदम् / अयुक्तं 04823 तु उक्तम् / तथा हि न सा प्रवृत्ति-योग्या इति निवेदितम् एतत् / 04824 तद्-द्वारेण अचोदिते प्रवृत्तिर् अपि प्रत्युक्ता / तद्वच्-चोदने च 04825 व्यवधानं / जाति-तद्वतोः प्रवृत्ति-विषयत्वे व्यावृत्ति-तद्वन्तौ 04826 किं न इष्येते / व्यावृत्तेर् अवस्तुत्वेन असाधनत्वाच् चेत् / तत् 04827 तुल्यं जातेः / तद्वतः साधनाद् अदोष इति चेत् / तुल्यं तद् व्यावृत्तिमतः / 04828 अवस्तु-ग्राही च व्यावृत्ति-वादिनां शाब्दः प्रत्ययः / 04901 स विभ्रम-वशाद् अकारके अपि कारक-अध्यवसायी प्रवर्तयति / 04902 वस्तु-संवादस् तु वस्तु-उत्पत्त्या तत्-प्रतिबन्धे सति भवति / 04903 अन्यथा न एव अस्ति / वस्तु-उत्पत्तेर् अभ्रान्तिर् इति चेत् / न / अतत्-प्रतिभासिनस् 04904 तद्-अध्यवसायात् / मणि-प्रभायां मणि-भ्रान्ति-दर्शनेन 04905 व्यभिचाराच् च / भ्रान्तेर् अवस्तु-संवाद इति चेत् / न / 04906 यथोक्तेन एव व्यभिचारात् / वितथ-प्रतिभासो हि भ्रान्ति- लक्षणम् / 04907 तन्-नान्तरीयकतया तु संवादो न प्रतिभास-अपेक्षी / वस्तुनि 04908 तु यथाभावम् अर्पित-चेतसः प्रवृत्तौ ग्राह्यस्य सामान्यस्य 04909 अनर्थक्रिया-योग्यत्वाद् अप्रवृत्तिः / अन्यत्र च प्रवृत्ताव् 04910 अतिप्रसङ्गः / तद्वद्-ग्रहणे च सामान्य-वैयर्थ्य-आदयः प्रोक्ताः / 04911 जाति-ग्रहणे अपि सम्बन्धाच् श्लिष्ट-आभासा बुद्धिः प्रवर्तयति 04912 इति चेत् / तदा न जातिर् न तद्वान् एकस्य अपि स्वभाव-स्थितेर् 04913 अग्रहणाद् इति पर-वाद एव आश्रितः स्यात् / एवं तर्ह्य् अन्वयिनः 04914 कस्यचिद् अर्थस्य अभावात् प्रकृति-भिन्नेष्व् अर्थेषु तद् एव इदम् इति 04915 प्रत्यभिज्ञानं न स्यात् / न एष दोषः / यस्मात् / 04916 ज्ञान-आद्य्-अर्थक्रियां तां तां दृष्ट्वा भेदे अपि कुर्वतः / 04917 अर्थांस् तd-anya-viश्लेष-विषयैर् ध्वनिभिः सह //98//

04918 संयोज्य प्रत्यभिज्ञानं कुर्याद् अप्य् अन्य-दर्शने / 04919 उक्तम् एतत् भेदे अपि भावास् तुल्य-अर्थक्रियाकारिणश् चक्षुर्-आदि-वद् 04920 इति / ताम् एकाम् ज्ञान-आदिकाम् अर्थक्रियां तेषु पश्यतो वस्तु-धर्मतया 04921 एव अन्येभ्यो भिद्यमाना भावास् तद्-व्यावृत्ति-विषय-ध्वनि- 04922 संसृष्टं तद् एव इदम् इति स्व-अनुभव-वासना-प्रबोधेन संसृष्ट- 04923 भेदं मिथ्या-प्रत्ययं जनयन्ति / अन्यथा न भेद- 04924 संसर्गवती बुद्धिः स्यात् / यथा दण्डिषु / न हि तत्र एक-दण्ड- 04925 योगे अप्य् अन्यत्र स एव अयम् इति भवति / किं तर्हि / तद् इह इति / 04926 न च एवं प्रत्यभिज्ञानम् / किं तर्हि / तद् एव इदम् इति / तन् न 04927 तद् एकं अनेकत्र पश्यतो अपि भेद-संसर्ग-वद् युक्तम् / विभ्रम- 05001 बलात् तु तथा ज्ञाने न विरोधः / निमित्त-अभावाद् विभ्रमो 05002 अयुक्त इति चेत् / त एव भावस् तd-eka-artha-kआरिणो अनुभव- द्वारेण 05003 प्रकृत्या विभ्रम-फलाया विकल्प-वासनाया हेतुत्वान् निमित्तम् / 05004 मरीचिक-आदिष्व् अपि हि जल-आदि-भ्रान्तेस् ताव् एक-अभिन्न -आकार-परामर्श- 05005 प्रत्यय-निमित्त-अनुभव-जननौ भावौ कारणं भिन्नाव् 05006 अपि / न हि तत्र अन्यद् एव किंचित् सामान्यम् अस्ति यत् तथा 05007 प्रतीयेत / सत्त्वे वा सd-artha-grआहिणी बुद्धिर् भ्रान्तिर् न स्यात् / 05008 अभूत-आकार-समारोपाद् भ्रान्तिर् इति चेत् / न तर्हि सा तत्-सामान्य- 05009 ग्राहिणी / यम् एव खल्व् आकारम् इयम् आरोपयति स एव अस्या 05010 विषय इति / अविषयीकृतस्य अशक्य-समारोपात् / आकार-अन्तर-वत् / स 05011 च तत्र न अस्ति इत्य् असामान्यं /

सति सामान्य-ग्रहणे तद्-आरोपो 05012 न अन्यथा अतिप्रसङ्गाद् इति चेत् / सत्य् एक-कार्य-कारि-ग्रहण इति 05013 किं न इष्यते / अवश्यं च इच्छता अपि सामान्यं व्यक्तीनाम् एक- 05014 कार्य-जनन-शक्तिर् एष्टव्या / ततस् त एव अन्येभ्यो भिद्यमानास् 05015 तादृशं प्रत्ययं जनयन्ति इति किम् अत्र सामान्येन / यथाभावम् 05016 एव असंसृष्ट-भेदं किं न प्रत्येति इति चेत् / अशक्तिर् एषा 05017 विकल्पानाम् अविद्या-प्रभवाद् / न वै बाह्य-अपेक्षा एव भ्रान्तयो 05018 भवन्ति / किं तु विप्लवाद् आन्तराद् अपि केश-आdi-vibhrama-vat / अविद्या- 05019 उद्भवाद् विप्लवत्वे चक्षुर्विज्ञान-आदिष्व् अपि प्रसङ्गः / न / 05020 तस्या विकल्प-लक्षणत्वात् / विकल्प एव ह्य् अविद्या / सा स्वभावेन 05101 एव विपर्यस्यति / न एवम् इन्द्रिय-ज्ञानानि विकल्पकानि / न 05102 वा तेष्व् अप्य् एष दोषो अद्वयानां द्वय-निर्भासाद् इति वक्ष्यामः / 05103 सर्वेषां विप्लवे अपि प्रमाण-तद्-आभास-व्यवस्था आ आश्रयपरावृत्तेर् 05104 अर्थक्रिया-योग्य-अभिमत-संवादनात् / मिथ्यात्वे अपि 05105 प्रशम-अनुकूलत्वान् मातृ-संज्ञा-आदि-वत् / मरीचिकायां जल-ज्ञानस्य अन्यस्य 05106 च भिन्न-भाव-उत्पत्तेर् विभ्रमस्य च अविशेषे अप्य् अभिमत- 05107 अर्थक्रिया-योग्य-अयोग्य-उत्पत्तेर् अर्थ-संवादा इतरौ / अयोग्यात् / 05108 कथम् उत्पत्तिर् इति चेत् / विकल्पानाम् अर्थ-प्रतिबन्ध-नियम-अभावात् / 05109 न हि विकल्पा यथार्थम् एव जायन्ते / सति मरीचिक-अदर्शने 05110 जल-भ्रान्तिर् इति तद्-उद्भवा इत्य् उच्यते न तु यथा-स्वभावम् 05111 अजल-विवेकिन-अर्थेन स्वभाव-अनुकार-प्रत्यर्पणेन जननात् /

05112 सा तु विशेष-लक्षण-अपाटवात् प्रत्यय-अपेक्षिणा स्व-वासना- 05113 प्रबोधेन जन्यते / तस्माद् भिन्न-भाव-जन्मनो / विकल्प-विभ्रमात् 05114 तद् एव इदम् इति प्रत्यभिज्ञानं न व्यतिरिक्तस्य सामान्यस्य 05115 दर्शनात् न अव्यतिरिक्तस्य व्यक्ति-वद् अनन्वयात् / अपि 05116 च / 05117 परस्य अपि न सा बुद्धिः सामान्याद् एव केवलात् //99//

05118 न हि परो अपि एनां बुद्धिं केवल-सामान्य-भाविनीं वक्तुम् 05119 अर्हति / 05120 नित्यं तन्-मात्र-विज्ञाने व्यक्त्य्-अज्ञान-प्रसङ्गतः / 05121 यदि हि नित्यम् अनया बुद्ध्या सामान्यम् एव गृह्येत अप्रतीता 05122 एव व्यक्तिः स्याद् अनेन ज्ञानेन / 05123 तदा कदाचित् सम्बद्धस्य अगृहीतस्य तद्वतः //100//

05124 तद्वत्ता अनिश्चयो न स्याद् व्यवहारस् ततः कथम् / 05125 यदा सामान्य-ग्राहिणो विज्ञानस्य न भेद आलम्बन-भावेन उपयुज्यते 05201 तदा न तौ कदाचिद् अपि श्लिष्टौ गृहीताव् इति इदम् अस्य 05202 सामान्यम् अयं वा तद्वान् इति न स्यात् / तथा च तत्-प्रतिपत्त्या 05203 तद्वति प्रतिपत्तिर् न स्याद् अर्थ-अन्तर-वत् / 05204 एक-वस्तु-सहायाश् चेद् व्यक्तयो ज्ञान-कारणम् //101//

05205 स्याद् एतद् भवन्ति व्यक्तयस् तस्य आलम्बन-भावेन कारणं न 05206 तु केवलाः / यदा पुनर् आसाम् एकं सहकार्य् अस्ति तदा तत्-सहिता 05207 गृह्यन्त इति / 05208 तद् एकं वस्तु किं तासां नानात्वं समपोहति / 05209 नानात्वाच् च एक-विज्ञान-हेतुता तासु न इष्यते //102//

05210 किं वै तेषां भेदानां तेन एकेन नानात्वं निराक्रियते / 05211 नानात्वं हि तेष्व् एक-विज्ञान-अकारणत्वे कारणम् उच्यते / 05212 अनेकम् अपि यद्य् एकम् अपेक्ष्य-अभिन्न-बुद्धि-कृत् / 05213 न ब्रूमो अनेकम् एकं प्रत्ययं न जनयति भेदाद् इति / 05214 न भेदो जनन-विरोधी / किं तर्हि / कैवल्यम् / तेन एकेन 05215 सहिता जनयन्त्य् एव / एवं तर्हि / 05216 ताभिर् विना अपि प्रत्येकं क्रियमाणां धियं प्रति //103//

05217 तेन एकेन अपि सामर्थ्यं तासां न इत्य् अग्रहो धिया / 05218 कथम् इदानीं व्यक्तीनां तत्र ज्ञाने सामर्थ्य-गतिः / प्रत्येकं 05219 तासाम् अभावे अपि तद्-भावात् / असति सामान्ये अभावाद् इतरथा 05220 च भावात् / न एष दोषः / यथा नील-आदिष्व् एक-अपाये अपि चक्षुर्विज्ञानं 05221 भवति इति / न समूहे अपि तेषाम् असामर्थ्यम् / 05222 तथा इह अपि प्रत्येकम् एक-अपाये अपि भवति इति न सर्वदा सामर्थ्यं / 05223 विषम उपन्यासः / तथा हि / 05301 नील-आदेर् नेत्र-विज्ञाने पृथक् सामर्थ्य-दर्शनात् //104//

05302 शक्ति-सिद्धिः समूहे अपि न एवं व्यक्तेः कथंचन / 05303 नील-आदीनां हि चक्षुर्विज्ञाने प्रत्येकम् अपि सामर्थ्यं दृष्टम् 05304 इति समूहे अपि शक्तिर् अविरुद्धा / तथा न कदाचिद् व्यक्तयः 05305 सामान्य-निरपेक्षा अन्वयि विज्ञानं जनयन्ति / तस्माद् असमर्था 05306 एव व्यक्तयस् तत्र इति न तेन गृह्येरन् / 05307 तासाम् अन्यतम-अपेक्षं तच् चेच् शक्तं न केवलम् //105//

05308 अथ अपि स्यात् न वेम-रहितः कुविन्दः पटं करोति प्रत्य् एकम् / 05309 वेम-अभावे अपि कुविन्दः करोति इति न तत एव पट-उत्पत्तिः / तथा 05310 न केवलम् एकैक-व्यक्त्य्-अपाये विज्ञान-उत्पत्ताव् अपि सामान्यं 05311 तद्-हेतुः / किं तर्हि / व्यक्तीनाम् एकां कांचिद् अपेक्ष्य विज्ञानम् 05312 उत्पादयति / एवं सति / 05313 तद् एकम् उपकुर्युस् ताः कथं एकां धियं च न / 05314 भिन्नानां ह्य् अर्थानाम् एक-अर्थ-उपक्रिया विरोधिनी इति सर्वो अयम् 05315 आरम्भः / ताश् चेद् व्यक्तयो भिन्ना अप्य् एकं सामान्यम् उपकुर्वन्ति 05316 कः पुनर् आसां विज्ञानेन अपराधः कृतो यत् तन् न उपकुर्वन्ति / 05317 किम् अन्तर्गडुना सामान्येन / यथा असम्भिन्नानाम् 05318 अप्य् एक-सामान्य-उपकरण-शक्तिः एवं तद् एव एकं विज्ञानं कुर्वन्तु / 05319 किं च / 05320 कार्यश् च तासां प्राप्तो असौ जननं यद् उपक्रिया //106//

05321 न ह्य् अनतिशयम् आत्मानम् अस्य पूर्ववद् बिभ्रतः कश्चिद् 05322 उपकारको नाम / अतिप्रसङ्गात् / अर्थ-अन्तर-जनने अपि तस्य 05323 किं तेन / तस्य तद्-आश्रयत्वे अनुपकारिणः को अयम् आश्रयाश्रयिभावः / 05324 अतिप्रसङ्गो वा / उपकारे अपि तत्र एव तत्-प्रतिबन्ध 05325 इति किम् अन्यस् तत्-करणात् तद्-उपकारी / तद्-अपेक्षस्य आश्रयस्य 05326 तद्-उपयोगे अनुपकार्यत्वे का इयम् अपेक्षा नाम / तदुत्पत्ति-धर्मा 05327 धर्मा भावः स्वभावप्रतिबन्धाद् अपेक्षते नाम अनाधेयातिशय- 05401 आत्मा परैर् अपेक्षते च इति व्याहतम् एतत् / तस्माद् यः 05402 कश्चित् कस्यचित् क्वचित् प्रतिबन्धः स सर्वो जन्यतायाम् एव अन्तर्भवति / 05403 परभाव-उत्पादने तद्-अनुपकारात् / अकिंचित्करस्य 05404 च अनुपकारात् / तस्माद् व्यक्त्य्-उपकृतस्य सामान्यस्य विज्ञान-जनने 05405 जनने व्यक्तम् अस्य तत्-कार्यता-अनुयुज्यते / केवलस्य सामर्थ्ये 05406 अपि व्यक्तीनां क्वचिद् अप्य् अत्र सामर्थ्य-असिद्धेः अग्राह्यत्वं / 05407 समर्था व्यक्तयो विज्ञाने प्रतिभासनाद् इति चेत् / 05408 कथम् असिद्ध-उपकाराणां प्रतिभास इति स एव सामान्य-अभ्युपगमे 05409 चिन्त्यते / यस्मान् न अनुपकारको विषयो अतिप्रसङ्गात् / 05410 न अविषयस्य विज्ञाने प्रतिभासः / अनुपकारकस्य अविषयत्वे 05411 अतीत-अनागत-आदीनाम् अविषयत्वम् असताम् उपकार-असामर्थ्याद् 05412 इति चेत् / भवन्तु नाम तद्-विषयाणि निर्विषयाणि / निर्विषयत्वे 05413 अपि तद्-अनुकारी प्रतिभासस् तद्-रूप-अनुभव-आहित-वासना-उत्पत्तेर् 05414 आत्मभूत एव विज्ञानस्य / भाव-अभाव-अनुविधानाच् च सामर्थ्यं 05415 न प्रतिभासनात् /

अप्रतिभासिनो अपि व्यक्ति-व्यतिरेकेण सामान्यस्य 05416 भावात् / प्रतिभासिनाम् अपि केश-आदि-विप्लवानाम् अभावात् / 05417 अभिन्न-प्रतिभासा धीर् न भिन्नेष्व् इति चेन् मतम् / 05418 न ब्रूमो अनेकम् एक-कार्य-कृन् न भवति इति / किं तर्हि / न 05419 भिन्नेष्व् अर्थेष्व् अर्पित-तद्-आकारा बुद्धिर् अभिन्न-प्रतिभासिनी 05420 स्यात् / न वै सामान्य-ग्राहिणीषु स्वलक्षण-प्रतिभासः तद्-अभावे 05421 अपि तासां भावात् आकार-अन्तरेण च स्व-ज्ञाने प्रतिभासनात् 05501 अनेक-आकार-अयोगाद् एकस्य अतिप्रसङ्गाच् च / तस्मान् न इयं भिन्न-अर्थ- 05502 ग्राहिण्य् अभिन्ना प्रतिभाति तद्-उद्भवा / अतत्-प्रतिभासिन्य् 05503 अप्य् अध्यवसाय-विभ्रमाद् व्यवहारयति लोकम् / स तु 05504 तस्यां प्रतिभासमान आकारो न अर्थेष्व् अस्ति / अन्यत्र भेदाद् अभेदिनः / 05505 स च अरूपः / तम् एव एषा गृह्णती तथा विप्लवत इत्य् 05506 उक्तं प्राक् / अपि च / वस्तु-सामान्य-वादिनो अपि हि भिन्ना एव व्यक्तयः / 05507 कथं तास्व् अभिन्न-आकारा बुद्धिर् इति तुल्यं चोद्यम् / 05508 न तुल्यं तत्र अभिन्नस्य सामान्यस्य सद्भावात् / ननु तत्र 05509 तस्य आभासः सतो अपि न लक्ष्यते / सा हि वर्ण-संस्थान-प्रतिभासवती 05510 विभाव्यते / न च ईदृशं सामान्यम् / न च ततो व्यतिरिक्तः 05511 कश्चिद् अभिन्न आकारो अस्ति / आकृति-सामान्य-वादिनो अपि विशेष-वत् 05512 तस्य अव्यतिरेकाद् अर्थ-अन्तरे अवृत्तिर् इति भेदान् न अभिन्न-प्रतिभासो 05513 युज्यते / अथवा अस्तु 05514 प्रतिभासो धियं भिन्नः समाना इति तद्-ग्रहात् //107//

05515 न एव तास्व् अभिन्नः प्रतिभासो अस्ति समाना इति ग्रहात् / न ह्य् 05516 एकस्मिन् प्रतिभासे समाना इति युक्तं / किं तर्हि / तद् एव इति / 05517 द्वयस्य ग्रहणाद् अदोष इति चेत् / तथा अपि तद् इह इति स्यात् / न समान 05518 इति / तद् एव तासां साम्यम् इति चेत् / कथम् अन्योन्यस्य 05519 साम्यम् / तत्-सम्बन्धाद् इति चेत् / न / प्रतिबद्धस्य सम्बन्ध- 05520 अयोगात् / अतिप्रसङ्गाच् च / 05521 कथं ता भिन्न-धी-ग्राह्याः समाश् चेद् / 05601 ननु समाना इति ग्रहणाद् एव आस्व् अभिन्न-प्रतिभासः / न वै 05602 तद्-दर्शने भिन्न-अभिन्नयोः प्रतिभासनात् समाना इति प्रतीतिः / 05603 किं तर्हि / 05604 एक-कार्यता / 05605 सादृश्यं / 05606 न हि वयम् अर्थ-ज्ञाने द्वाव् आकारौ पश्यामः / अपश्यन्तश् च 05607 कथम् अर्थ-द्वय-कल्पनेन आत्मानम् एव विप्रलभामहे / एक- 05608 कार्यास् तु व्यक्तयः कल्पना-विषयताम् उपयान्त्यस् तथा अनया 05609 विभ्रमान् मिश्रीक्रियन्त इत्य् अनवद्यम् एतत् / 05610 ननु धीः कार्यं तासां सा च विभिद्यते //108//

05611 प्रतिभावं / तद्वत् तत्-प्रतिभासिनो विज्ञानस्य अपि भेदात् / कथम् 05612 एक-कार्याः / तद् हि तासां कार्यं तच् च भिद्यते / यद् 05613 अप्य् उदक-आहरण-आदिकम् एकं घट-आदि-कार्यं तद् अपि प्रतिद्रव्यं 05614 भेदाद् भिद्यत एव इति न एकं भेदानां कार्यम् अस्ति / 05615 न एष दोषः / यस्मात् / 05616 एक-प्रत्यवमर्शस्य हेतुत्वाद् धीर् अभेदिनी / 05617 एक-धी-हेतु-भावेन व्यक्तीनाम् अप्य् अभिन्नता //109//

05618 निवेदितम् एतद् यथा न भावानां स्वभाव-संसर्गो अस्ति इति / 05619 तत्र संसृष्ट-आकारा बुद्धिर् भ्रान्तिर् एव / तां तु भेदिनः 05620 पदार्थाः क्रमेण विकल्प-हेतवो भवन्तो जनयन्ति स्वभावत 05621 इति च / स त्व् एषाम् अभिन्नो भेद इत्य् उच्यते ज्ञान-आदेः 05701 कस्यचिद् एकस्य करणात् अतत्-कारि-स्वभाव-विवेकः / तद् अपि 05702 प्रतिद्रव्यं भिद्यमानम् अपि प्रकृत्या एक-प्रत्यवमर्शस्य अभेद- 05703 अवस्कन्दिनो हेतुर् भवद् अभिन्नं ख्याति / तथाभूत-प्रत्यवमर्श-हेतोर् 05704 अभेद-अवभासिनो ज्ञान-आदेर् अर्थस्य हेतुत्वाद् 05705 व्यक्तयो अपि संसृष्ट-आकारं स्वभाव-भेद-परमार्थं स्वभावत 05706 एकं प्रत्ययं जनयन्ति इत्य् असकृद् उक्तम् एतत् / तस्माद् 05707 एक-कार्यता एव भावानाम् अभेदः / 05708 सा च अतत्-कार्य-विश्लेषस् / 05709 एव 05710 तद्-अन्यस्य अनुवर्तिनः / 05711 वस्तुनः 05712 अदृष्टेः प्रतिषेधाच् च / 05713 न हि दृश्यं विभागेन अप्रतिभासमानम् अस्ति इत्य् उक्तम् एतत् 05714 सति वा क्वचिद् अनाश्रितं कथं ज्ञान-हेतुर् इति / प्रतिषेधस्य 05715 च विधानात् तत्-कल्पना अयुक्ता इति / तस्मात् 05716 संकेतस् / 05717 अपि 05718 तd-vid-arthikaः //110//

05719 एव युक्तः / यो अयम् अन्योन्यं विवेको भावानां तत्-प्रतीतय 05720 एव संकेतो अपि क्रियमाणः शोभेत अतत्-कारि-विवेकेन प्रवृत्त्य्-अर्थतया / 05721 यदि हि न तत्-प्रतीत्य्-अर्थः संकेतस् तस्य व्यवहार- 05722 काले अप्य् असंस्पर्शान् न अन्य-परिहारेण प्रवर्तेत / न हि स 05723 तेषां तेभ्यो विवेकः शब्देन चोदित इति / सा च श्रुतिः / 05801 अकार्य-कृत्i-tat-kआर्i-tulya-rऊप-अवभासिनीम् / 05802 धियं वस्तु-पृथग्भाव-मात्र-बीजाम् अनर्थिकाम् //111//

05803 जनयन्त्य् अप्य् अतत्-कारि-परिहार-अङ्ग-भावतः / 05804 वस्तु-भेद-आश्रयाच् च अर्थे न विसंवादिका मता //112//

05805 ततो अन्यापोह-विषया तत्-कर्तृ-आश्रित-भावतः / 05806 एक-स्वभाव-रहितेष्व् अर्थेषु तम् अध्यारोप्य-उत्पद्यमानां मिथ्या- 05807 प्रतिभासित्वाद् अकार्य-कारिणम् अपि तत्-कार्य-कारिणम् इव अध्यवस्यन्तीं 05808 वस्तु-पृथग्भाव-मात्र-बीजां समान-अध्यवसायां 05809 मिथ्या-बुद्धिं श्रुतिर् जनयन्त्य् अपि तd-anya-parihआर-अङ्ग-अभावात् 05810 परमार्थतस् तद्-व्यतिरेकिषु पदार्थेषु न विसंवादिका इत्य् उच्यते / 05811 तथा हि स तेषु व्यतिरेको भूतः / सर्वथा अव्यतिक्रमणीयत्वात् / 05812 न एको व्यतिरिक्तो अव्यतिरिक्तो वा सर्वथा अयोगात् / तस्य 05813 समावेशने वस्तुनि दूर-उत्सृष्टम् एव वस्तु स्याच् शब्द-ज्ञानाभ्याम् / 05814 तद्-विषय-अभिमतस्य तस्य अभावात् / अन्यस्य च वस्तु- 05815 धर्मस्य कस्यचिद् असंस्पर्शात् / तत एव च सा श्रुतिर् अन्यापोह- 05816 विषयया इत्य् उच्यते / अन्यव्यावृत्तेष्व् अर्थेषु व्यावृत्ति-भेदम् 05817 उपादाय अविशेषेण निवेशनात् / व्यवहारे अप्य् अन्य-परिहारेण 05818 प्रवर्तनात् / 05819 अवृक्ष-व्यतिरेकेण वृक्ष-अर्थ-ग्रहणे द्वयम् //113//

05820 अन्योन्य-आश्रयम् इत्य् एक-ग्रह-अभावे द्वय-अग्रहः / 05821 संकेत-असम्भवस् तस्माद् इति केचित् प्रचक्षते //114//

05822 यद्य् अवृक्षेभ्यो भेदो वृक्षस् तस्य अवृक्ष-ग्रहणम् अन्तरेण 05823 तथा ग्रहीतुम् अशक्यत्वात् अविज्ञात-वृक्षेण अवृक्षस्य अपि तद्-व्यवच्छेद- 05824 रूपस्य अपरिज्ञानात् बुद्धाव् अनारूढे अर्थे न संकेतः 05825 शक्यत इत्य् एके / 05901 तेषाम् अवृक्षाः संकेते व्यवच्छिन्ना न वा / 05902 य एवम् एकं वस्तु-सामान्यम् अभ्युपगम्य इतरेतर-आश्रयम् 05903 अन्य-व्यवच्छेदेन संकेते चोदयन्ति / तेषां तत्र अपि संकेत- 05904 करणे अवृक्षा व्यवच्छिन्ना न वा 05905 यदि / 05906 व्यवच्छिन्नाः कथं ज्ञाताः प्राग् वृक्ष-ग्रहणाद् ऋते //115//

05907 न हि तदा प्रतिपत्ता वृक्षं वेत्ति न अवृक्षं तज्-ज्ञानाय एव 05908 तद्-अर्थितया उपगमात् / सो अजानानः कथम् अवृक्ष-व्यवच्छेदं 05909 प्रतिपद्येत संकेते / अप्रतिपत्तौ च अपरिहृत-तद्-अन्य- 05910 निवेशिनः शब्दाद् 05911 अनिराकरणे तेषां संकेते व्यवहारिणाम् / 05912 न स्यात् तत्-परिहारेण प्रवृत्तिर् वृक्ष-भेद-वत् //116//

05913 न हि संकेते पर-अव्यवच्छेदेन निवेशिताच् शब्दाद् व्यवहारे 05914 तत्-परिहारेण प्रवृत्तिर् युक्ता / शिंशपा-आdi-bheda-vat / अथ अपि स्यात् / 05915 अविधाय निषिध्य-अन्यत् प्रदर्श्य एकं पुरः स्थितम् / 05916 वृक्षो अयम् इति संकेतः क्रियते तत् प्रपद्यते //117//

05917 व्यवहारे अपि तेन अयम् अदोष इति चेत् / 05918 न वै वस्तु-सत् सामान्य-वादिना कस्यचिद् व्यवच्छेदेन किंचिद् 05919 विधीयते / किं तर्हि / एकम् अग्रतो व्यवस्थितं वस्तु सन्दर्श्य 05920 वृक्षो अयम् इति संकेतः क्रियते / संकेत-काले तथा-दृष्टम् 05921 एव अयम् अर्थं तत्-सम्बन्धिनं वा व्यवहारे अपि प्रतिपद्यत 06001 इति न समानः प्रसङ्गः / न समानः / यस्मात् तत्र अपि / 06002 तरुः / 06003 अयम् अप्य् अयम् एव इति प्रसङ्गो न निवर्तते //118//

06004 एकं प्रदर्श्य अयं वृक्ष इत्य् अपि ब्रुवाणो अयम् अप्य् अयम् एव इत्य् 06005 उभयीं गतिं न अतिवर्तते / तयोश् च स एव दोषः / न दोषः 06006 दृष्ट-विपरीतस्य सुज्ञानत्वात् / एकं हि किंचित् पश्यतो अन्यत्र 06007 तद्-आकार-विवेकिनीं बुद्धिम् अनुभवतस् ततो अन्यद् इति यथा-अनुभवं 06008 तद्-विवेचनो वैधर्म्य-निश्चय उत्पद्यते / स ह्य् 06009 अयम् एव वृक्ष इति प्रदर्श्य व्युत्पादितः / यत्र एव तं न 06010 पश्यति तम् एव अवृक्षं स्वयम् एव प्रतिपद्यते / न इदं व्यवच्छेद- 06011 वादिनः सम्भवति / एकत्र दृष्टस्य रूपस्य क्वचिद् 06012 अनन्वयाद् दर्शनेन प्रतिपत्तौ व्यक्त्य्-अन्तरे अपि न स्यात् तथा 06013 प्रतीतिः / एवं तर्हि तत्र अपि तुल्यम् एतत् / यस्मात् / 06014 एक-प्रत्यवमर्श-आख्ये ज्ञान एकत्र हि स्थितः / 06015 प्रपत्ता तd-atad-hetऊन् अर्थान् विभजते स्वयम् //119//

06016 निवेदितम् एतत् प्राग् यथा एते भावाः प्रकृति-भेदिनो अपि ज्ञान-आदिकम् 06017 एकं कार्यं केचित् कुर्वन्ति न अन्य इति / तान् अयं तत्र स्वयम् 06018 एव तद्-हेतून् अतद्-हेतूंश् च विभज्य प्रत्येति / तस्य / 06019 तd-buddhi-vartino भावान् भातो हेतुतया धियः / 06020 अहेतु-रूप-विकलान् एक-रूपान् इव स्वयम् //120//

06021 भेदेन प्रतिपद्येत इत्य् उक्तिर् भेदे नियुज्यते / 06022 तं तस्याः प्रतियती धीर् भ्रान्त्या एकं वस्त्व् इव ईक्ष्यते //121//

06023 तेषां प्रकृत्या एव प्रत्यय-वशात् तथाभूत-विकल्प-कारणानाम् 06024 अन्वयात् तद्-द्रष्टुर् बुद्धौ विपरिवर्तमानान् तज्-ज्ञान- 06025 हेतुतया तद्-अन्यव्यावृत्त्या च अतथाभूतान् अपि तथा-अध्यवसितान् 06026 अविभक्त-बाह्य-अध्यात्मिक-भेदान् प्रतिपत्ता प्रतिपत्तिम् अनुसृत्य 06027 एते वृक्षा इति स्व-पर-विकल्पेष्व् एक-प्रतिभासान् आदर्श्य विकल्प- 06028 विज्ञाने व्यवस्थितस् तद्-विज्ञान-हेतून् भेदेन प्रतिपद्येत 06101 इत्य् उक्तिम् अतद्-हेतुभ्यो भेदे नियुङ्क्ते / तं तस्याः प्रतिपद्यमाना 06102 बुद्धिर् विकल्पिका भ्रान्ति-वशाद् एव एक-वस्तु-ग्रहिणी इव 06103 प्रतिभाति / न पुनर् एकं वस्तु तत्र दृश्यम् अस्ति यस्य दर्शन- 06104 अदर्शनाभ्यां भिन्न-दर्शने अप्य् एष वृक्ष-अवृक्ष-विभागं 06105 कुर्वीत / तस्य शाखा-आदि-प्रतिभास-विभागेन दण्ड-वद् दण्डिन्य् 06106 अग्रहणात् / अगृहीतस्य च अपर-प्रविभागेन अनुपलक्षणात् / आकृतेर् 06107 अप्य् एकत्र दृष्टाया अन्यत्र द्रष्टुम् अशक्यत्वात् / तद्-अतद्वतोर् 06108 वृक्ष-अवृक्षत्वे व्यक्तिर् एक एव वृक्षः स्यात् / भवतु नाम घट-आदि- 06109 शब्देष्व् अर्थ-अन्तर-व्यवच्छेदः / अथ ज्ञेय-आदि-पदेषु कथम् / 06110 न ह्य् अज्ञेयं किंचिद् अस्ति यतो भेदः स्यात् / ततो भेदेन 06111 विषयीकरण एव तस्य ज्ञेयत्वात् / न एष दोषः / यस्मात् / 06112 क्वचिन् निवेशनाय अर्थे विनिवर्त्य कुतश्चन / 06113 बुद्धेः प्रयुज्यते शब्दस् तद्-अर्थस्य अवधारणात् //122//

06114 व्यर्थो अन्यथा प्रयोगः स्यात् तज् ज्ञेय-आदि-पदेष्व् अपि / 06115 व्यवहार-उपनीतेषु व्यवच्छेद्यो अस्ति कश्चन //123//

06116 शब्दं हि प्रयुञ्जानः सर्वो अन्वय-व्यतिरेकौ न अतिवर्तते / 06117 तस्य प्रवृत्ति-निवृत्त्य्-अर्थत्वात् / यदि ह्य् अयं न कस्यचित् कुतश्चिन् 06118 निवर्तयेत् प्रवर्तयेद् वा बुद्धिं यथाभूत-अनुज्ञानात् 06119 सर्व-व्यवहारेषु न किंचिद् व्याहरेत् / व्याहारस्य अवधारण- 06120 नान्तरीयकत्वात् / यथा घटेन उदकम् आनयेति / यदि घटेन अञ्जलिना 06121 वा उदक-आनयनं यथाकथंचिद् अभिमतं स्यात् उदकम् 06122 आनयेत्य् एव वक्तव्यं स्यात् / न घटेन इति / तथा पंशुना 06123 वा अनेन वा येन केनचिद् आनीतेन अर्थ आनयेत्य् एव स्याद् अनाक्षिप्त- 06124 करण-कर्मकम् / एवम् आनयनम् अन्यद् वा यत् किंचिद् 06125 अनुष्ठानं वा अभिमतं तदा आनयेत्य् अपि न 06126 ब्रूयात् / व्यर्थत्वाद् वचनस्य / तथा व्यवहार-उपनीतानां ज्ञेय-आदि- 06201 पदानाम् अपि केनचिद् व्यवच्छेद्येन भवितव्यम् / अनन्य-आशङ्कायां 06202 प्रयोग-अयोगात् तत्र हि यद् एव मूढ-मतेर् आशङ्का-स्थानं 06203 तद् एव निवर्त्यम् / अनाशङ्कमानो वा किं परस्माद् 06204 उपदेशम् अपेक्षते / अश्रोतृ-संस्कारं च ब्रुवाणः कथं 06205 न उन्मत्तः / तत्-संस्काराय एव शब्दानां कृत-संकेतत्वात् / अव्यवहार- 06206 उपनीतश् च न एव कश्चित् ज्ञेय-आदि-शब्दो अस्ति / वाक्य-गतस्य 06207 पदस्य अर्थ-चिन्तनात् / क्व पुनर् एते शब्दाः प्रयुज्यन्त इति 06208 प्रयोग-विषय-चिन्तायाम् अन्यापोह उच्यते / अनिर्दिष्ट-प्रयोगं तु 06209 ज्ञेय-शब्दस्य को अर्थ इति प्रश्ने न कश्चिद् अर्थः / ततः क्वचिद् 06210 अप्रतिपत्तेः / तथा घट-आदि-शब्दानाम् अपि / या अपि क्वचित् प्रकरणे 06211 केवल-शब्द-श्रवणात् प्रतिपत्तिर् दृष्ट-प्रयोग-अनुसारेण साकाङ्क्षत्वात् 06212 सा अपरिसमाप्त-तद्-विप्लव एव घट-आदि-शब्देषु / 06213 तादृशो ज्ञेय-आदि-शब्देष्व् अपि यथा-दर्शनम् अस्त्य् एव / तस्मात् 06214 सर्व एव शब्द-प्रयोगः कुतश्चिद् बुद्धिं निवर्त्य क्वचिन् निवेशन- 06215 अर्थः / तत्-साफल्यात् / 06216 निवेशनं च यो यस्माद् भिद्यते विनिवर्त्य तम् / 06217 तद्-भेदे भिद्यमानानां समान-आकार-भासिनि //124//

06218 स च अयम् अन्यव्यावृत्त्या गम्यते तस्य वस्तुनः / 06219 कश्चिद् भाग इति प्रोक्तो रूपं न अस्य अपि किंचन //125//

06220 तद्-गताव् एव शब्देभ्यो गम्यते अन्य-निवर्तनम् / 06221 न तत्र गम्यते कश्चिद् विशिष्टः केनचित् परः //126//

06222 न च अपि शब्दो द्वय-कृद् अन्योन्य-अभाव इत्य् असन् / 06223 अरूपो रूपवत्त्वेन दर्शनं बुद्धि-विप्लवः //127//

06224 निवेश्यमानो अप्य् एष शब्दो यस्माद् भिद्यते तं विनिवर्त्य 06225 भिद्यमानानां भेदे समान-रूप-प्रतिभासिन्य् आक्षिप्त-तद्-अन्यव्यावृत्तिर् 06226 निवेश्यत इति / स एव अयम् अर्थ-अन्तर-व्यावृत्त्या 06227 तस्य वस्तुनः कश्चिद् भागो गम्यते शब्दो अर्थ-अन्तर-निवृत्ति- 06301 विशिष्टान् एव भावान् आह इत्य् आदिना निर्दिष्टः / स हि तं भेदं 06302 कथयन्न् अर्थ-अन्तर-व्यवच्छेदम् आक्षिपन् एव वर्तते / 06303 एक-गत-भेद-चोदनायास् तद्-अन्यव्यावृत्त्य्-आक्षेप-नान्तरीयकत्वात् / 06304 स एव भेदस् तद्-व्यावृत्त्या गतो भागस् तद्-गतेस् तद्-उपाधित्वात् 06305 तद्-विशिष्टो गत इत्य् उच्यते / न पुनर् अर्थ-अन्तर-निवृत्तिर् विशेषण- 06306 भूता केषांचिद् अर्थानां यया विशिष्टाः शब्दैश् चोद्यन्ते / दण्डि-वत् / 06307 द्वयोर् हि भिद्यमानयोर् भेदस्य उभय-गतत्वाद् 06308 एक-भेद-अभिधाने अपि नान्तरीयकस् तद्-अन्य-आक्षेपो भवति इति तयोर् 06309 न विशेषणविशेष्यभावः / एक-भेद-अभिधाने अप्य् अन्यव्यावृत्ति- 06310 गतेर् अन्वय-व्यतिरेक-चोदनया व्यवहार-अङ्गतां शब्दानां 06311 दर्शयंस् तद्-व्यावृत्त्या गम्यते तद्-विशिष्टो वा इत्य् आह / अत 06312 एव च शब्दस्य न द्वौ व्यापारौ तद्-अन्यव्यावर्तनं स्वार्थ- 06313 अभिधानं च / स्वार्थ-अभिधानाद् एव तद्-अन्यव्यावृत्ति-गतेः / 06314 स्वार्थस्य भेद-रूपत्वात् / न ह्य् अन्वयो अव्यतिरेको अनन्वयो 06315 वा व्यतिरेकः / एक-अन्वयस्य परिहार्य-अभावे निष्फल-चोदनत्वात् 06316 तथा एक-परिहारस्य क्वचित् स्थित्य्-अभावे / स च अयं भेदो अरूपः / 06317 रूपवत्त्वेन त्व् अस्य दर्शनं केवलं बुद्धि-विप्लव 06318 एव / 06401 तेन एव अपरमार्थो असाव् अन्यथा न हि वस्तुनः / 06402 व्यावृत्तिर् वस्तु भवति भेदो अस्य अस्माद् इति ईरणात् //128//

06403 रूपं हि परमार्थः / भेदश् चेद् रूपं स्यात् / तद्-रूपं वा 06404 स्याद् अतद्-रूपं वा / ताद्रूप्ये तद् एव इति न अन्यस् ततो भिद्येत / 06405 न हि तस्य रूपम् अन्यस्य स्यात् / न तद् एव भेदस्य रूपं / 06406 रूपं च अन्यद् एव स्यात् / ततश् च भावस् तस्माद् व्यावर्तेत / 06407 ततो अस्मात् तस्य भेद इति न स्यात् / यत् खलु यद्-भेदाद् व्यावर्तते 06408 तद् एव तद् भवति इति सो अस्य भेद इति च न स्यात् / न 06409 ह्य् अन्योन्यस्य भेदो भवति / सम्बन्ध-अभावात् / सति वा स 06410 कार्यकारणभाव इति रूपं तज्-जनितं भेद इत्य् अविशेषात् / 06411 सर्व-कार्याणि स्व-कारणानां व्यावृत्तयः स्युः / रूप-अन्तरत्वे 06412 च भेदस्य ततो अप्य् अस्य भेद इति भेद-उपाधित्वात् द्रव्य-अन्तर-वन् 06413 न भेदः स्यात् / न हि भेद-उपाधिर् एव भेदो अयम् अत 06414 इति विशेष-निर्देशात् / ततश् च उपाध्य्-अभावे भेदस्य एव अभावः स्यात् / 06415 तस्मान् न व्यतिरिक्तः / तd-anya-gaty-abhआवाच् च वस्तुनो न परमार्थः / 06416 कथं तर्ह्य् अभिन्नस्य वस्तुनः शब्देन चोदने 06417 तस्य एव अन्यतो अपि भेदाद् अनंशय-एक-भेद-चोदने सर्व-भेद- 06418 गतेस् तत्र शब्द-प्रमाण-अन्तराणि व्यर्थानि न स्युः / यस्मात् / 06419 एक-अर्थ-श्लेष-विच्छेद एको व्याप्रियते ध्वनिः / 06420 लिङ्गं वा तत्र विच्छिन्नं वाच्यं वस्तु न किंचन //129//

06421 यस्य अभिधानतो वस्तु-सामर्थ्याद् अखिले गतिः / 06422 भवेन् नाना-फलः शब्द एक-आधारो भवत्य् अतः //130//

06423 उक्तं प्राग् यथा संसृष्ट-बाह्य-अध्यात्मिक-भेदा बुद्धिः स्वम् 06424 एव आभासं व्यवहार-विषयम् अर्थक्रिया-योग्यम् अध्यवसाय 06425 शब्द-अर्थम् उपनयति इति / तत्र एव च ते शब्दास् तैस् तैर् भ्रान्ति- 06426 कारणैः संसृष्ट-रूप इव आभाति यथा-संकेतं विच्छेदाय व्याप्रियन्ते/ 06427 न च एक-साध्यं व्यवच्छेदम् अन्यः करोति / संकेत- 06501 प्रतिनियमात् न च विच्छिन्नं किंचिद् वस्त्व् आक्षिप्यते 06502 यस्य अभिधानाद् वस्तु-बलेन अखिले गतिः स्यात् / शब्दानां बुद्धि- 06503 विप्लव-विषयत्वात् / तत्र च अवस्तुनि वस्तु-सामर्थ्य-अभावात् / तथाभूत- 06504 अर्थ-दर्शन-द्वारेण अयं नाना-एक-धर्म-भेद-अभेद-प्रतिभास- 06505 विप्लव-अनुसारी व्यवहार इति तस्य तत्-प्रतिबन्धे सति 06506 तद्-अव्यभिचारः / ततो वितथाद् अप्य् अन्ते तथाभूत एव वस्तुनि 06507 ज्ञान-संवादात् / न पुनर् भिन्न-आकार-ग्राहिणां ज्ञान-शब्दानां 06508 एक-वस्तु-विषयत्वात् नाना-फलः शब्द एक-आधारो व्याघातात् / यथा वर्णिते 06509 तु बुद्धि-प्रतिभास-आश्रये न दोष इति / 06510 विच्छेदं सूचयन् एकम् अप्रतिक्षिप्य वर्तते / 06511 यदा अन्यं तेन स व्याप्त एकत्वेन च भासते //131//

06512 सामानाधिकरण्यं स्यात् तदा बुद्ध्य्-अनुरोधतः / 06513 वस्तु-धर्मस्य संस्पर्शो विच्छेद-करणे ध्वनेः //132//

06514 स्यात् सत्यं स हि तत्र इति न एक-वस्त्व्-अभिधायिनि / 06515 बुद्धाव् अभासमानस्य दृश्यस्य अभाव-निश्चयात् //133//

06516 इत्य् अन्तरश्लोकाः / 06517 तेन अन्यापोह-विषयाः प्रोक्ताः सामान्य-गोचराः / 06518 शब्दाश् च बुद्धयश् च एव वस्तुन्य् एषाम् असम्भवात् //134//

06519 यदि हि विधि-रूपेण वस्त्व् एव शब्दैर् विकल्पैर् वा अपि विषयीक्रियेत 06520 सो अयं सर्व-अर्थ-सर्व-आकार-प्रतीति-प्रसङ्गो असामानाधिकरण्य- 06521 आदयश् च इति मन्यमानः प्रणेता न्याय-शास्त्रस्य अन्यापोह- 06522 विषयाव् एतौ प्राह / तथा हि / 06523 एकत्वाद् वस्तु-रूपस्य भिन्न-रूपा मतिः कुतः / 06524 अन्वय-व्यतिरेकौ वा न एकस्य एक-अर्थ-गोचरौ //135//

06525 तद् एकम् अनंशं वस्तु कथं भिन्न-आकाराभिर् बुद्धिभिर् 06526 विषयीक्रियते / आकार-भेद-आश्रयत्वाद् भेदस्य / तस्य च अभेदात् / 06527 तदात्मनो अपि सामान्यस्य तद्-एकयोगक्षेमत्वात् / तद् अयम् 06528 अन्योन्य-अर्थ-परिहारेण एक-विषययोर् वृत्त्य्-अभावात् सामानाधिकरण्य- 06601 आदिर् न च वस्त्व्-आत्मन एकस्य तत्र एव वृत्तिर् 06602 अवृत्तिश् च युक्ता व्याघातात् / न च अन्यत्र अवर्तमानं सामान्यं 06603 स्यात् / सामान्यस्य वृत्तिर् न विशेषस्य इति चेत् / न / भेद-अभावात् / तद् 06604 हि एक-रूपं सामान्यं वा भवेत् विशेषो वा / न ह्य् असति रूप-भेदे 06605 अयं प्रविभागो युक्तः सति वा अव्यतिरेको न स्याद् इत्य् उक्तम् / 06606 तद् अयम् अविभागो अन्वियाद् वा न वा / न पुनर् अनन्वयो अन्वयी 06607 च / यो अपि भिन्नम् एव सामान्यम् आह / तस्य अपि / 06608 अभेद-व्यवहाराश् च भेदे स्युर् अनिबन्धनाः / 06609 यथास्वं शब्दा भिन्नम् अर्थम् अभिदधानाः कथम् एक-अर्थ- 06610 बुद्ध्य्-आश्रयाः स्युः / अर्थ-अन्तर-अभिधायिनश् च अनाक्षेपकाः 06611 निराकाङ्क्षत्वात् कथं विशेषणविशेष्यभाव-आश्रयाः / 06612 सर्वत्र भावाद् व्यावृत्तेर् न एते दोषाः प्रसङ्गिनः //136//

06613 यथा ह्य् एकस् तस्माद् भिन्नस् तथा अन्यो अपि इति भेदस्य असामान्य- 06614 दोषो अपि न अस्ति / परिशिष्ट-अभावस् तु प्राग् एव उक्तः / अपि च / 06615 एक-कार्येषु भेदेषु तत्-कार्य-परिचोदने / 06616 गौरव-अशक्ति-वैफल्याद् भेद-आख्यायाः समा श्रुतिः //137//

06617 कृता वृद्धैर् अतत्-कार्य-व्यावृत्ति-विनिबन्धना / 06618 न भावे सर्व-भावानां स्वभावस्य व्यवस्थितेः //138//

06619 यद् रूपं शाबलेयस्य बाहुलेयस्य न अस्ति तत् / 06620 अतत्-कार्य-परावृत्तिर् द्वयोर् अपि च विद्यते //139//

06621 अर्थ-अभेदेन च विना शब्द-अभेदो न युज्यते / 06622 तस्मात् तत्-कार्यता अपि इष्टा अतत्-कार्याद् एव भिन्नता //140//

06623 चक्षुर्-आदौ यथा रूप-विज्ञान-एक-फले क्वचित्//

06624 अविशेषेण तत्-कार्य-चोदना-सम्भवे सति //141//

06625 सकृत् सर्व-प्रतीत्य्-अर्थं कश्चित् सांकेतिकीं श्रुतिम् / 06626 कुर्याद् ऋते अपि तद्-रूप-सामान्याद् व्यतिरेकिणः //142//

06701 यो अपि मन्यते कथम् अभिन्नम् अर्थम् अन्तरेण बहुष्व् एका 06702 श्रुतिः तेषाम् असाम्यात् एक-वृत्तेर् अन्यत्र प्रत्यय-अजननात् 06703 अप्रत्यासत्तिके च प्रत्यय-उत्पादे अतिप्रसङ्गात् तेषु च एक- 06704 शब्द-निवेशन-वैफल्याद् एक-अर्थ-नियोग-अभावात् भिन्न -स्वभावानां 06705 पृथङ् नियोगे च तथा-चोदितानां विभाग-अपरिज्ञानाद् 06706 इति / तस्य अप्य् एकम् अस्ति इत्य् एव लोकेन शब्दो निवेशनीयः तद् 06707 वा एकम् एनां श्रुतिं वस्तु-शक्त्या एव ध्वनयति इति / न अस्त्य् एतत् / 06708 किं तर्हि केनचित् प्रयोजनेन केचिच् शब्दाः क्वचिन् निवेश्यन्ते / 06709 तत्र यद्य् अनेकम् एकत्र उपयुज्येत तद् अवश्यं तत्र चोदनीयं / 06710 तस्य पृथक् पृथक् चोदने अतिगौरवं स्यात् / न च अस्य अनन्य- 06711 साधारणं रूपं शक्यं चोदयितुम् / न अप्य् अस्य आयास अस्य 06712 किंचित् साफल्यं / केवलम् अनेन तत्र योग्यास् ते अर्थाश् चोदनीयाः / 06713 त एकेन वा शब्देन चोद्येरन् बहुभिर् वा इति स्वातन्त्र्यम् 06714 अत्र वक्तुः / तद् इयम् एका श्रुतिर् बहुषु वक्तृ-अभिप्राय- 06715 वशात् प्रवर्तमाना न उपालम्भम् अर्हति / न च इयम् अशक्य- 06716 प्रवर्तना / इच्छा-अधीनत्वात् / यदि हि न प्रयोक्तुर् इच्छा कथम् 06717 इयम् एकत्र अपि प्रवर्तेत / इच्छायां वा क एनां बहुष्व् अपि 06718 प्रतिबन्धुं समर्थः / प्रयोजन-अभावाद् / एव अप्रवर्तनम् इति 06719 चेत् / उक्तं प्रयोजनम् / भिन्नेष्व् एकस्मात् प्रतीतिर् अतत्-प्रयोजन- 06720 भेदेन इत्य् उक्तम् / न पुनः स्वभावस्य एकत्वात् / यथास्वं 06721 व्यवस्थित-स्वभावानाम् अन्योन्य-रूप-अश्लेषात् कथम् एक-स्वभाव-निमित्तः 06722 शब्दो भिन्नेषु भवेद् इत्य् उक्तं प्राक् /

अतत्-प्रयोजन-व्यावृत्तिस् 06723 तु भिन्नानाम् अविरुद्धा इति स एव अर्थ-अभेदः शब्द-अभेदस्य 06724 कारणं भवतु / तेन इमे तत्-प्रयोजना इत्य् अतत्-प्रयोजनेभ्यो 06725 भिन्ना एव उक्ताः / न पुनर् एषाम् अन्या तत्-कार्यता अन्यत्र अन्यतो 06726 भेदात् / यथा चक्षू-रूप-आलोक-मनस्कारेस्व् आत्म-इन्द्रिय-मनो अर्थ- 06801 तत्-संनिकर्षेषु वा रूप-विज्ञान-एक-कार्येषु तत्- कार्य-सामान्य-चोदना- 06802 सम्भवे कुतो रूप-विज्ञानम् इति व्यवहार-लाघव-अर्थं कश्चित् 06803 सांकेतिकीं श्रुतिं निवेशयेत् यरो रूप-विज्ञान-हेतुः शसो 06804 वा इति / अपि नाम सर्वेषां तद्-हेतूनां सकृत् प्रतीतिर् यथा स्याद् 06805 इति / न च अत्र अनुगामि किंचिद् रूपम् अस्ति / केवलं तद्-अर्थतया 06806 ते भावा अतद्-अर्थेभ्यो भिन्ना इति भेद एव एषाम् अभेदः / एवंजातीयाश् 06807 च सर्वे समूह-सन्तान-अवस्था-विशेष-शब्दा ये समस्ताः 06808 किंचिद् एकं कार्यं कुर्वन्ति तेषां तत्र विशेष-अभावाद् अपार्थिका 06809 विशेष-चोदना इति सकृत् सर्वेषां नियोजन-अर्थम् एकम् अयं 06810 लोकः शब्दं तेषु नियुङ्क्ते घट इति / ते अपि सजातीयाद् अन्यतश् च 06811 भेद-अविशेषे अपि तत्-प्रयोजन-अङ्गतया तद्-अन्येभ्यो भिद्यन्त 06812 इत्य् अभेदात् ततो अविशेषेण प्रतीयन्ते / तत्र घटस्य रूप-आदयो 06813 इत्य् अपि घट-स्वभावा रूप-आदय उदक-धारण-विशेष-आदि-कार्य-समर्था 06814 इति यावत् / सामान्य-कार्य-साधन-प्रसिद्धेन आत्मना रूप- 06815 आदि-शब्दैः प्रसिद्धा विशिष्ट-कार्य-साधन-आख्येन विशेषेण विशिष्टास् 06816 त एवम् उच्यन्ते /

न पुनर् अत्र अन्यत् किंचिद् यथा-वर्णित-लक्षणं 06817 द्रव्यम् अस्ति तस्य तादृशस्य अनुपलम्भात् / एक-वचनम् 06818 अपि तद्-एक-शक्ति-सूचन-अर्थं संकेत-परतन्त्रं वा / तथा 06819 ये हेतु-फल-विशेष-भूताः किंचिद् एकं साधयन्ति साध्यन्ते 06820 वा ते अपि सकृत् प्रत्यय-अर्थं व्रीह्य्-आदि-शब्दैः कृत-संकेताः 06821 कथ्यन्त इति पूर्ववद् वाच्यम् / ये अपि पृथक् समस्ता वा क्वचिद् 06822 उपयुज्यन्ते त अवस्था-विशेष-वाचिभिः सकृद् एव शब्दैः प्रत्यय- 06823 अर्थं ख्याप्यन्ते सनिदर्शनाः सप्रतिघा वा इति तद्-अन्येभ्यो 06824 भेद-सामान्येन / यथा एक-कार्यास् तत्-कार्य-चोदनायां 06825 तd-anya-bhedena घट-आदि-शब्दैः कृत-समयाः / तथा कारण-अपेक्षया 06901 अप्य् अनेक एकेन व्यवहार-अर्थम् एव / यथा शाबलेयो 06902 बाहुलेयः प्रयत्नानन्तरीयकः शब्दः कृतको वा इति / तथा 06903 तत्-कार्य-प्रतिषेधेन अप्य् अचाक्षुषः शब्दो अनित्यो अनात्म इति / 06904 तत्-कारण-प्रतिषेधेन अप्य् अस्वामिकः शून्य इति / एवं यथायोगम् 06905 अन्यद् अपि वाच्यम् / शून्य-अनित्य-आदि-शब्देषु यथा-कल्पनं समीहित- 06906 आकारं बुद्धाव् आरोप्य तद्-व्यवच्छेदेन व्यपदेशः क्रियते / 06907 बुद्धि-समीहा सन्दर्शित-विभागत्वात् सर्वस्य शब्द-अर्थस्य / 06908 अप्रतिपक्ष-दोष-उपक्षेप-आदयो दुर्मति-विस्पन्दितानि इत्य् उपेक्षनीयाः / 06909 अथ 06910 एक-वृत्तेर् अनेको अपि यद्य् एक-श्रुतिमान् भवेत् / 06911 न केवलम् एक-कार्यास् तd-anya-bheda-aviशेषाद् एक-शब्देन उच्यन्ते 06912 अपि त्व् एक-वृत्त्या अप्य् अनेक एक-शब्देन उच्येत / को विरोधः स्यात् / 06913 उक्तम् अत्र /

तस्य उपलभ्य-अभिमतस्य अनुपलब्धेर् अभावात् 06914 अनुपलभ्यतायां वा तद्-दर्शन-आश्रया व्यपदेश- प्रत्यभिज्ञान- 06915 आदयो न भवेयुर् इत्य् आदि / अपि च / 06916 वृत्तिर् आधेयता व्यक्तिर् इति तस्मिन् न युज्यते //143//

06917 यद् एतद् एकम् अनेकत्र वर्तमानम् एकां श्रुतिं वर्तयति 06918 तस्य का इयं वृत्तिः / आधेयता वा स्यात् / यथा कुण्डे बदराणि 06919 वर्तन्त इति / व्यक्तिर् वा तैर् अभिव्यक्तेर् / यद्य् आधेयता / 06920 नित्यस्य अनुपकार्यत्वान् न आधारः / 06921 नित्यं हि सामान्यम् इष्यते / अनित्यत्वे अपरापर-उत्पत्तेर् अनेकत्वाद् 06922 भेद-वद् एक-प्रत्यय-अयोगात् / नित्यस्य च किं कुर्वाण 06923 आधारः स्यात् / तस्य तत्र समवायाद् आधार इति चेत् को 07001 अयं समवायो नाम / अपृथक्-सिद्धानाम् आश्रयाश्रयिभावः / 07002 तद् एव इदम् अनुपकारकस्य आश्रयत्वं न सम्भावयामः / 07003 अतिप्रसङ्ग-भयात् / तस्मात् समवाय-संयोगाव् एक-अर्थ-समवाय- 07004 आदयो अपि वस्तु-सम्बन्धाः कार्यकारणभावान् न व्यतिरिच्यन्ते / 07005 परस्परम् अन्यतो वा अनुपकारिणाम् अप्रतिबन्धात् / अप्रतिबद्धस्य 07006 च असम्बन्धात् / यद्य् अप्य् एक-अर्थ-समवायिनां परस्परम् 07007 अनुपकारः / तत एकस्माद् उपकारेण भाव्यम् / अभावे 07008 यथोक्त-दोष-प्रसङ्गात् / अतः स्व-उपकार-द्वारेण एव परम् अपि 07009 बुद्ध्या संघटय्य ख्याप्यते / तस्मात् तत्र अपि कार्यकारणभाव- 07010 कृत एव प्रतिबन्धः / तद् अयम् आश्रयः सामान्यस्य 07011 स्वात्मन्य् अनुपकुर्वाणो अनपेक्षस्य आधार इति याचितक-मण्डनम् 07012 एतत् / कथं तर्हि इदानीम् अजनकं कुण्डं बदराणाम् 07013 आधारः / 07014 प्रविसर्पतः / 07015 शक्तिस् तद्-देश-जननं कुण्ड-आदेर् बदर-आदिषु //144//

07016 प्रकृत्या एव गुरुणो द्रव्यस्य असमान-देश-कार्य-उत्पादन धर्मणः 07017 समान-देश-कार्य-उत्पादन-भाव आधार-कृतः / तस्मात् तत्-पूर्व- 07018 क्षण-सहकारि कुण्डं तत्र एव बदर-कार्यं जनयद् आधार 07019 इत्य् उच्यते / अन्यथा इह कुण्डे बदराणि इत्य् अपि न स्यात् / न वै 07020 तद्-उपकार-कृतो अयं व्यपदेशः / किं तर्हि / संयोग-कृतः / 07021 किं पुनः स तयोर् एव संयोगः / ताभ्यां जननात् समवायाद् 07022 वा / स किम् एकत्र एव न समवैति जन्यते वा / तस्य असामर्थ्यात् / 07023 तद् असमर्थं पृथक् तत् सहितम् अपि तादृशम् एव इत्य् अनुपकारकत्वान् 07024 न संयोगेन तद्वत् स्यात् / सहितस्य तd-anya-upakआराद् 07025 विशेष-उत्पत्तेः सामर्थ्यम् / को अयम् अजन्यजनकभूतानाम् 07026 उपकारः / स्वरूपस्य सिद्धेर् अकार्यत्वात् पररूप-क्रियायाम् 07101 अपि तत्र अनुपकारात् / उभयथा कारकस्य अकिंचित्करत्वेन 07102 अनुपकारकत्वाद् इत्य् उक्त-प्रायम् / तस्मात् सर्व एव वस्तु- 07103 सम्बन्धा जनकस्य एव उपयोग-विशेष-वशात् प्रविभागेन कार्यकारणभावाद् 07104 व्यवस्थाप्यन्ते / तद् अयं कुण्ड-आदीनाम् अप्य् 07105 आधार-भावो बदर-आदिषु जनन-शक्तिर् एव 07106 न सम्भवति सा अप्य् अत्र / 07107 न ह्य् अयं जनन-विशेष-लक्षण आधार-भावः सामान्ये सामान्य- 07108 आश्रयस्य सम्भवति / तस्य अजन्यत्वात् 07109 तद्-अभावे अप्य् अवस्थितेः / 07110 न स्थितिः / 07111 अथ अपि स्यात् स्थापक आश्रयः सामान्यस्य ततः स्थिति-हेतुत्वाद् 07112 आधारो न जननाद् इति / तद् अयुक्तम् / तस्य तद्-अभावे अपि स्थानात् /

07113 पतन-धर्माणां हि भावानां पात-प्रतिबन्धाद् अजनको अपि 07114 स्थापको भवेत् / अत्र अपि यदि कश्चित् प्रतिबन्धं न पर्यनुयुञ्जीत / 07115 स हि पात-प्रतिबन्धो न अर्थ-अन्तरम् एव यः स्थापयित्रा 07116 क्रियेत / अर्थ-अन्तरत्वे तत्र एव अस्य उपयोग इति कः पततः प्रतिबन्धः / 07117 प्रतिबन्धाद् अपाते अपि तुल्यः पर्यनुयोगो अनवस्था 07118 वा / तस्मात् पात-अभावः पात-प्रतिबन्धः स कथं केनचित् 07119 क्रियते / अभावं करोति इति हि न अभावो नाम कश्चित् कार्यः / तस्य 07120 कथंचित् कार्य-रूपत्वे अभाव-अयोगात् / तस्माद् भाव- क्रिया-प्रतिषेध- 07121 निर्देश एष भावं न करोति इति यावत् / तथा च अयं न 07122 किंचित् करोति इत्य् अकिंचित्करश् च कः कस्य स्थापको नाम / तेन 07123 अयं केनचिद् अप्रतिबद्ध इति न कदाचित् तिष्ठेत् / तस्मात् पात- 07124 प्रतिबन्ध इत्य् अपि क्षणिकानां भावानाम् उपादान-समान- 07125 देश-उत्पादनम् उच्यते / अस्तु नाम अजननं पातिनां तत्-प्रतिबद्धः / 07126 तत्-करणाद् गतिमतो द्रव्यस्य कश्चित् स्थापको अप्य् अस्तु / 07127 सामान्यस्य अक्रियस्य किं-लक्षणां स्थितिं कुर्वाणः स्थापकः 07128 स्यात् / स्थितिर् हि तस्य स्वरूप-अप्रच्युतिर् एव / सा च न आश्रय-आयत्ता 07129 नित्यत्वात् / 07130 सा अप्य् अयुक्ता एव भेद-अभेद-विवेचने //145//

07201 अस्तु नाम आश्रय-हेतुका स्थितिः सामान्यस्य / सा सामान्याद् अन्या 07202 वा स्याद् अनन्या वा / सा अन्या चेत् ताम् एव स आश्रयः करोति / सा 07203 च अप्रतिबद्धा सामान्य इति किम् सामान्यस्य आश्रयेण / प्रतिबद्धे 07204 वा कः प्रतिबन्ध इति वाच्यम् / स्थिति-करणं चेत् तत्र अपि तुल्यः 07205 प्रसङ्गो अनवस्था च / तत उपकार-अनवधारणाद् अस्य इयं 07206 स्थितिर् इत्य् अप्रतीतिः / जननं चेत् किम् आश्रयेण अपेक्षितेन अनुपकारिणा / 07207 अपेक्षा इति हि तत्-प्रतिबन्धः स च अनाधेयविशेषस्य सामान्यस्य 07208 अयुक्त इति / केवलं जनयेद् इति / न अस्त्य् अन्यः स्थिति-हेतुः / 07209 अभेदे वा स्थितेः सामान्यात् स्वरूपम् एव तत् तस्य / तच् च 07210 नित्यम् अस्ति इति / न स्थितिर् अस्य केनचित् क्रियते / तस्मान् न सामान्यस्य 07211 आधारो अस्ति / तन् न आधेयता अस्य वृत्तिः / अथ पुनः सतो अपि 07212 सामान्यस्य अव्यक्तस्य व्यक्त्या ज्ञान-कारणत्वात् तद्-व्यक्तिस् तत्र 07213 वृत्तिः स्यात् / न युक्तम् एवं भवितुम् / यस्मात् / 07214 विज्ञान-उत्पत्ति-योग्यत्वाय आत्मन्य् अन्य-अनुरोधि यत् / 07215 तद् व्यङ्ग्यं योग्यतायाश् च कारणम् कारकं मतम् //146//

07217 प्राग् एव अस्य च योग्यत्वे तद्-अपेक्षा न युज्यते / 07218 सामान्यस्य अविकार्यस्य तत् सामान्यवतः कुतः //147//

07219 न खलु वै कारकाद् व्यञ्जकस्य कश्चिद् भेदः / स्व-विषय-विज्ञान- 07220 उत्पादन-समर्थम् अपरं सजातीय-उपादान-अपेक्षम् अनपेक्षं 07221 वा जनयन् भावम् एव व्यञ्जक उच्यते / परत्र तु ज्ञान- 07222 जनन-शक्तिर् अनाक्षिप्ता जन्यस्य इति जनन-मात्रेण कारकत्वम् / 07223 यो हि यतो विज्ञान-उत्पादन-योग्यतां प्रतिलभते स चेन् 07224 न तस्य जन्यः स्यात् / सा अस्य स्वभाव-भूता योग्यता प्राग् एव अस्ति 07225 इति न विज्ञान-जनने तम् अपेक्षेत / पर-भूतायां च अस्यां 07226 स एव ततो भवति इति स्थिति-वत् प्रसङ्गः / तस्माद् व्यञ्जको न 07227 तं करोति न अप्य् अन्यम् इत्य् अकिंचित्करश् च अपेक्ष्यत इति व्याहतम् 07301 एतत् / नन्व् अजनका अपि कार्यत्वाद् धूम-आदयो व्यञ्जकाः / 07302 सत्यं व्यञ्जका न तु धूमम् अपेक्ष्य अग्निर् आत्मनि ज्ञानं 07303 जनयति / तथाभूतस्य अग्नेः साक्षाद् अजनकत्वात् / केवलम् 07304 उपादान-बलेन एव तत्र ज्ञानम् उत्पद्यते न विषय-बलेन असत्य् 07305 अपि तस्मिन् भावात् परंपरया लिङ्ग-अनुसारेण / न अपि सामान्यलक्षण- 07306 अवभासिनां प्रत्ययानां संनिहित-विषयता विषय- 07307 बलेन उत्पत्तिर् वा इति निवेदितम् एतत् / निवेदयिष्यते च / तस्माद् ये 07308 विषयाः साक्षाद् उपयोगेन विज्ञानं जनयन्तस् तत्र परम् 07309 अपेक्षन्ते ते अवश्यं तत आत्मानं प्रतिलभन्ते / न च अयम् 07310 आत्म-प्रतिलम्भः सामान्यस्य नित्यस्य कुतश्चित् सम्भवति / 07311 तस्मान् न तत् केनचित् व्यङ्ग्यम् / न वै योग्यता-प्रतिलम्भं 07312 सामान्यस्य व्यक्तिं ब्रूमः / किं तर्हि / स्वाश्रय-समवायम् / 07313 स्वाश्रय-समवेतं हि तद् आत्मन्य् अन्यत्र वा विज्ञान-हेतुर् इति /

07314 उक्तम् अत्र अजन्य-जनकयोः को अयम् आश्रयाश्रयिभाव-लक्षणः 07315 समवाय इति / स्वाश्रय-समवाय-अपेक्षो विज्ञान-हेतुस् तेन जन्य 07316 एव स्यात् / तद्-हेतोः स्वभावस्य प्राग्-अभावात् पश्चाच् च ततो 07317 भावात् / नित्यं तत्-स्वभाव-सद्भावे प्राग् अपि समवायाद् विज्ञान- 07318 उदय-प्रसङ्गात् / न वै व्यक्तिः सामान्यस्य संस्काराद् 07319 व्यञ्जिका / किं तर्हि / तद्-ग्राहिण इन्द्रियस्य / सो अपि / 07320 अञ्जन-आदेर् इव व्यक्तेः संस्कारो न इन्द्रियस्य च / 07321 प्रतिपत्तेर् अभिन्नत्वात् तद्-भाव-अभाव-कालयोः //148//

07322 संस्कृतम् अञ्जन-आदिभिर् इन्द्रियं प्रतिपत्तौ किंचिद् अतिशयम् 07323 आसादयति / स्पष्ट-अस्पष्ट-भेदात् / अतत्-कारिणश् च अतत्-संस्कारकत्वात् / 07324 न एवं व्यक्तेर् इन्द्रियस्य कश्चित् संस्कारस् तद्-भाव-अभाव- 07401 कालयोः प्रतिपत्तिं प्रत्य् अविशेषात् / विषय-संस्कारस् त्व् इन्द्रिय- 07402 अविशेषे अपि तद्-विशेष-आधानाद् उपकारी स्यात् / न इन्द्रिय-संस्कारः / 07403 प्राग् अदृश्ये दर्शन-शक्त्य्-आधानाद् उपकारक इति चेत् / सो अतीन्द्रियम् 07404 अर्थं दर्शयन् कथं न प्रतिपत्तेर् भेदकः / एक-प्रतिनियमे 07405 च सामान्य-अन्तरस्य दर्शको न स्यात् / व्यक्त्या च इन्द्रिय- 07406 संस्कारात् तद्-दर्शने तद्-व्यङ्ग्येषु सामान्येषु कदाचित् अनिश्चयो 07407 न स्याद् एक-निश्चयो वा / तस्या अविभागायास् तेषु विशेष-अभावात् / 07408 व्यक्तेर् यदि इन्द्रिय-संस्कारो यदि न इन्द्रिय-संस्कारः सामान्यस्य 07409 विज्ञान-जनन-स्वभाव इति स्वभावाद् अप्रच्युतेर् अनपेक्ष्य एव 07410 इन्द्रिय-संस्कारं विज्ञानं जनयेत् / संस्कृत-इन्द्रिय-सहकारित्वात् 07411 केवलम् असमर्थम् इति चेत् / को अयम् अनाधेयातिशयस्य 07412 सहकार-अर्थः / अनित्या हि भावाः सहकारिणो विशिष्ट-आत्म-लाभात् 07413 तम् अपेक्षेरन् / यो ह्य् एषां जनक आत्मा स तदा एव ततो भवति 07414 इति जन्यता एव एषां परस्परतो अपेक्षा / सामान्यं पुनर् अनासाद्य 07415 परं नित्यं तत्-स्वभावं किम् इति इन्द्रियम् अपेक्षते / 07416 हि तस्य केवलस्य यो न तत्-स्वभावः स पुनः कथंचिद् 07417 भावी व्यक्तेर् इन्द्रिय-संस्कारः / तत्-सहकारि सामान्यं विज्ञान- 07418 हेतुर् इत्य् अपि पारंपर्येण व्यक्तेः कार्यम् एव सामान्यम् 07419 उक्तं स्यात् / अपि च / 07420 व्यञ्जकस्य च जातीनां जातिमत्ता यदि इष्यते / 07421 प्राप्तो गोत्व-आदिना तद्वान् प्रदीप-आदिः प्रकाशकः //149//

07422 यो हि यद्-विषय-विज्ञान-हेतुः स तस्य व्यञ्जकः / विज्ञान-हेतुत्वं 07423 गोत्व-आदिषु प्रदीप-आदेर् अप्य् अस्ति / तेजः-संस्कार-अपेक्षिणः 07424 चक्षुषो अर्थ-प्रतिपत्तेः / ततः प्रदीप-आदयो गोत्व-आदिना तद्वन्तः 07501 स्युः / न हि व्यक्तेर् अपि ज्ञान-हेतुतां मुक्त्वा अन्या काचिद् अस्त्य् 07502 अभिव्यक्तिः सामान्यस्य स्वभाव-अतिशयस्य आधातुम् अशक्यत्वात् / 07503 समवायो अभिव्यक्तिर् इति चेत् / उक्ता उत्तरम् एतत् / तस्य समवाय-अयोगाद् 07504 इति / समवाय-मात्रं हि व्यक्त्या सह अस्य जातं न अन्यः 07505 कश्चिद् विशेष इति / पूर्ववत् पश्चाद् अपि न ज्ञान-हेतुः स्यात् / 07506 समवायाद् एव ज्ञान-हेतुत्वे स्वाश्रय-समवायिनाम् अन्येषाम् अपि 07507 दृश्यता-आपत्तिः / तस्माज् ज्ञान-हेतुता एव व्यञ्जकत्वं / तच् च 07508 तुल्यं प्रदीप-आदाव् इति स एव प्रसङ्गः / तन् न आधेयता न व्यक्तिर् 07509 वृत्तिः सामान्यस्य इति / अवृत्तेर् न अनेकत्र ज्ञान-हेतुः / अत एव / 07510 व्यक्तेर् अन्या अथवा अनन्या येषां जातिस् तु विद्यते / 07511 तेषां व्यक्तिष्व् अपूर्वासु कथं सामान्य-बुद्धयः //150//

07512 विद्यत एव इत्य् अवधारण-अर्थस् तु-शब्दः / विद्यमानो हि पदार्थः 07513 स्व-सामर्थ्येन अन्यत्र बुद्धिं जनयन् स्वरूप-अनुकारिणीं 07514 तत्-सम्बन्धम् अपेक्षते / अन्यथा अतिप्रसङ्गात् / स च सामान्यस्य 07515 सतस् तत्त्वान्यत्त्व-पक्षयोर् न सम्भवति / 07516 एकत्र दृष्टस्य अन्यत्र दर्शन-असम्भवात् / 07517 सा हि बुद्धिर् एक-भाविनी व्यक्त्य्-अन्तरम् एवम् आस्कन्देद् भूत- 07518 ग्राहिणी यदि तत्र दृष्टं किंचिद् अन्यत्र पश्येत् / तच् च 07519 सतः / 07520 अनन्यत्वे अन्वय-अभावाद् अन्यत्वे अप्य् अनपाश्रयात् //151//

07521 न सम्भवति / स्वभावो हि स्वभावान् न तत्त्वम् अन्यत्वं 07522 वा लङ्घयति / रूपस्य अतद्भूतस्य अन्यत्व-अव्यतिक्रमात् / इदम् 07523 एव खलु रूपस्य अन्यत्वं यन् न तद् आकार-अन्तर-वद् अविशेषात् / 07524 तच् चेत् सामान्यस्य रूपम् अनन्यत् तद् एव तद् भवति / अतत्त्वे 07525 वस्त्v-antara-vad अन्यत्व-प्रसङ्गात् / न च एक-व्यक्त्य्-आत्मनो व्यक्त्य्- 07526 अन्तर-अन्वावेशो अव्यक्त्य्-अन्तरत्व-प्रसङ्गात् / ततो न अव्यतिरेकिणः 07527 सामान्याद् अन्वयिनी बुद्धिः स्यात् / न अपि व्यतिरेकिणस् तस्य 07601 क्वचिद् अनाश्रयाद् अन्यस्य अपि व्यङ्ग्यव्यञ्जकभाव-आदेः सम्बन्धस्य 07602 केनचिद् अनुपकार्यस्य अप्रतिबन्धेन अभावात् / असम्बन्धाच् 07603 च ज्ञान-उत्पत्ताव् अपि प्रसङ्गात् / तद् अयम् एक-वस्तु- 07604 दर्शनेन एक-वृत्तेः प्रत्ययस्य अन्यत्र वृत्तिम् इच्छंस् तत्त्वान्यत्त्वे 07605 न अतिक्रामति इत्य् अयुक्तम् एतत् / तस्माद् इयम् अर्थेष्व् एक-रूपा 07606 प्रतीतिर् विकल्प-वासना-समुत्थिता भ्रान्तिर् एव / भाव-भेदो वासना- 07607 प्रकृतिश् च तस्य आश्रय इति निर्लोठितम् एतत् / कथं तर्हि इदानीं 07608 प्रधान-ईश्वर-आदि-कार्य-शब्दा भावेष्व् अतद्-भूत-भेदेष्व् 07609 अभेदेन वर्तन्ते / ते अपि यथा-संकेत-आहित-वासना-उपस्कृतत्वाद् 07610 विज्ञान-सन्ततेः सर्व-अर्थ-दर्शनेष्व् अनपेक्ष्य अपि तद्-भेदं तथा 07611 अध्यवसायाद् अतथाभूत-कल्पित-व्यवच्छेदेन विकल्प-विज्ञान- 07612 प्रतिभासिन्य् अर्थ उपादान-बल-प्रभव-विकल्प-समुत्थिताः 07613 प्रवर्तन्ते / न हि तेष्व् अतथाभूतेषु किंचिद् व्यतिरिक्तम् अव्यतिरिक्तं 07614 वा सामान्यम् अस्ति /

तथाभाव-कल्पनया तु तद्-अन्य- 07615 भेदः प्रतिपत्तृ-अभिप्राय-वशात् स्यात् / तद्-अभिप्रायाद् एव सामान्यं 07616 किं न इति चेत् / तेन अवश्यं हि तत्र भेदो नान्तरीयकत्वाद् 07617 एष्टव्यः / स एव सामान्य-कार्ये पर्याप्त इति निःप्रयोजना 07618 सामान्य-कल्पना / यदि सत्स्व् असत्सु वा भावेषु सामान्य-बुद्धिर् 07619 न इयम् अर्थवती केवलं विप्लव एव इति न अस्माकम् अस्या विषय- 07620 निरूपणं प्रति कश्चिद् आदरः क्वचिद् अविसंवादो अस्या वस्तुनि 07621 कार्यकारणभाव-प्रतिबन्धान् न तथाभूत-ग्राह्य-समावेशात् 07622 प्रत्यक्ष-वद् अतथाभावे अपि भावाद् इति निवेदयिष्यामो निवेदितं 07623 च / भेद-विषयत्वं पुनर् अस्या बहुलं भिन्न-पदार्थ- 07624 दर्शन-बलेन तेषु भाव-अध्यवसायात् / तथा भाव-कल्पनायाम् 07625 एव अपरत्र भावात् / अपि च अयं सामान्यम् अर्थ-अन्तरं कल्पयन् 07701 स्वाश्रय-मात्र-गतं वा कल्पयेत् सर्व-गतं वा आकाश-आदि-वत् / 07702 तत्र यदि स्वाश्रय-मात्र-गतं घटत्व-आदि-शून्येषु प्रदेशेषु 07703 घट-आद्य्-उत्पत्तौ कथं तेषु भिन्न-देश-द्रव्य-वर्तिनः सामान्यस्य 07704 सम्भवः / यस्मात् तत् पूर्व-द्रव्याद् उत्पित्सु द्रव्यं 07705 न याति / 07706 निष्क्रियत्व-उपगमात् / न ह्य् अन्य-द्रव्य-वृत्तेर् भावस्य ततो अविचलतो 07707 भिन्न-देशेन भावेन तd-ubhaya-antarआल-अव्यापिनो योगो 07708 युक्तः / प्राक् स 07709 न च तत्र आसीत् अस्ति पश्चान् / 07710 न च तत्र उत्पन्नो न कुतश्चिद् आयात इति क इमं व्याघात-भारम् 07711 उद्वोढुं समर्थो अन्यत्र जाड्यात् / अपि च 07712 न च अंश-वत् / 07713 जहाति पूर्वं न आधारम् / 07714 उत्पित्सु-देशाद् भिन्न-देशम् /

तयोश् च वर्तत इति / 07715 अहो व्यसन-सन्ततिः //152//

07716 भिन्न-देशयोर् हि भावयोः सम्बन्धो द्विधा भवेत् / नाना-अवयव- 07717 आत्मतया अन्योन्याभ्याम् अवयवाभ्यां तत्-सम्बन्धाद् आलोक- 07718 रज्जु-वंश-दण्ड-आदि-वत् / न हि स अवयवत्वम् अन्तरेण भिन्न- 07719 देशाभ्यां युगपत् कस्यचिद् योगो युक्तः / तस्य द्वितीय- आत्म-अभावात् / 07720 एकात्मनश् च तत्-प्रदेश-वर्ति-सम्बन्धि-रूपत्वात् / अन्यथा 07721 तत्-सम्बन्ध-अयोगात् / एकस्य आधेयस्य तत्र स्थानं तदा एव 07722 तत्र तेन एव आत्मना अस्थानम् इति तत्-स्थित-अस्थित-आत्मनोर् एकस्य 07801 विरोधाद् अयुक्तम् एतत् / सर्वत्र सर्वदा सर्व-आकार-स्थित-आत्मा इति 07802 चेत् / तत्-स्वभाव-दर्शन-आश्रयः प्रत्ययः सर्वत्र सर्व-आकारः 07803 स्यात् / तथा च गाम् अप्य् अश्व इति प्रतीयात् / अश्व-स्थित-आत्मना द्रव्यत्वेन 07804 सम्बन्धात् तत्-स्वभाव-प्रतिपत्त्या च तथा निश्चयात् 07805 तस्य च एकस्य अदृष्ट-आकार-अन्तर-अभावात् / तस्मान् न अनवयवम् अनेक- 07806 देशे युगपद् आधीयते / पूर्व-आधार-त्यागे तु भिन्न-देशे अपि 07807 वर्तेत / स च न अभिमतः / 07808 अन्यत्र वर्तमानस्य ततो अन्य-स्थान-जन्मनि / 07809 स्वस्माद् अचलतः स्थानाद् वृत्तिर् इत्य् अतियुक्तिमत् //153//

07810 यत्र असौ वर्तते भावस् तेन सम्बध्यते अपि न / 07811 तद्-देशिनं च व्याप्नोति किम् अप्य् एतन् महाद्भुतम् //154//

07812 इत्य् अन्तरश्लोकौ / यस्य तु सर्व-गतं सामान्यं तस्य अपि 07813 व्यक्ता एव एकत्र सा व्यक्त्या अभेदात् सर्वत्रगा यदि / 07814 जातिर् दृश्येत सर्वत्र / 07815 न जातेर् नित्यायाः काचिद् व्यक्तिर् इति निषिद्धम् एतत् / तस्मान् नित्यम् 07816 अनपेक्षित-पर-उपस्कारा दृश्येत वा न वा कदाचित् तस्मिन् स्वभावे 07817 व्यवस्थानात् / स्वभाव-अन्तरस्य कुतश्चिद् अनुत्पत्तेः / अभ्युपगम्य 07818 अपि व्यक्तिं व्यापिन्य् एकत्र व्यक्त्या भेद-अभावाद् व्यक्ता 07819 एव सर्वत्र इति व्यक्ति-शून्येष्व् अपि प्रदेशेषु दृश्येत / 07820 न च सा व्यक्त्य्-अपेक्षिणी //155//

07821 यदि हि व्यक्त्य्-अपेक्षिणी स्यात् / 07822 व्यञ्जक-अप्रतिपत्तौ हि न व्यङ्ग्यं सम्प्रतीयते / 07823 विपर्ययः पुनः कस्माद् इष्टः सामान्य-तद्वतोः //156//

07824 यो अपि हि स्वाश्रय-इन्द्रिय-संयोग-अपेक्ष-प्रतिपत्तिकं सामान्यम् 07825 आश्रय-शून्येषु प्रदेशेषु न दृश्यत इति प्रतिसमादधीत तस्य अप्य् 07826 अस्त्य् एव आश्रय-इन्द्रिय-संयोग उपकारक इति ततस् तद्-दर्शी यथा- 07827 स्थितां पश्येत् / न हि तस्यां दृश्यमानायाम् अदृष्टं तदीयं 07901 युक्तम् / व्यक्ति-व्यङ्ग्यत्वात् सामान्यस्य व्यञ्जक-रहितेषु 07902 प्रदेशेष्व् अदर्शनम् इत्य् अपि मिथ्या / तथाभूतस्य व्यङ्ग्यव्यञ्जकभावस्य 07903 तत्र अभावात् / स्व-प्रतिपत्त्या अपर-प्रतिपत्ति-हेतुर् 07904 हि व्यञ्जकः प्रदीप-आदिः स्वरूप-शून्ये देशे स्व-व्यङ्ग्यं न 07905 दर्शयत् / न एवं व्यक्तिर् विपर्ययात् / कथं हि सा व्यञ्जिका 07906 च स्यात् सामान्यस्य / तत्-प्रतिपत्ति-द्वारेण च दृश्या स्यात् / व्यङ्ग्या 07907 च सा एव प्रसज्यते प्रदीप-घट-वत् / कथंचित् तत्-प्रतिपत्तिम् 07908 अन्तरेण अदृश्य-रूपत्वात् / अपि च अनेन किम् असम्भवद् अभिसमीक्ष्य 07909 एवं बह्व्-आयासः सामान्य-वाद आश्रितः / परस्परतो भेदाद् 07910 व्यतिरेकिणीषु व्यक्तिष्व् अन्वयिनः प्रत्ययस्य अयोगात् / कथम् 07911 इदानीम् 07912 पाचक-आदिष्व् अभिन्नेन विना अप्य् अर्थेन वाचकः / 07913 पाचक-पाठक-आदिष्व् अन्योन्यम् अनन्वयिष्व् अपि शब्द-प्रत्यय-अनुवृत्तिर् 07914 अस्ति / पाचकः पाठक इति / न हि तेष्व् अन्यद् एकम् अभिन्नम् 07915 अस्ति येन भिन्नास् तथा प्रतीयेरन् / कर्म अस्ति चेत् / व्यक्तिभ्य 07916 एव तर्हि स प्रत्ययो अस्तु / किम् इदानीं कर्मणा अन्येन वा / भिन्नम् 07917 अभिन्न-प्रत्यय-हेतुर् न भवति इत्य् एकं सामान्यम् इष्टम् / 07918 तद् यदि भिन्नम् अपि कर्म-अभिन्नम् प्रत्ययं जनयेत् / व्यक्तिभिः 07919 को अपराधः कृतो येन तास् तथा न इष्यन्ते / तासाम् एक-रूपत्वात् / 07920 अस्य इदम् इति व्यतिरेक-प्रतीतिर् अतद्-आकार-विशेषवती च न 07921 स्याद् इति चेत् / उक्तम् अत्र यथा व्यतिरेको विशेष-प्रत्ययाश् च 07922 यथास्वम् अर्थ-अन्तर-विवेकाद् इति / तस्माद् व्यक्ति-वत् 07923 भेदान् न हेतुः कर्म अस्य / 07924 पाचक-आद्य्-अभेद-प्रत्ययस्य / तत्-कर्म जातिर् अभेदाद् हेतुर् 07925 इति चेत् / 07926 न जातिः कर्म-संश्रयात् //157//

08001 न ह्य् अर्थ-अन्तर-सम्बन्धिनी जातिर् अर्थ-अन्तरे प्रत्यय-हेतुर् 08002 गोत्वम् इव कर्क-आदिषु / पाचक-कर्मसु च कर्म-जातिर् न च तानि 08003 कर्माणि पाचक-शब्देन अभिधीयन्ते / किं तर्हि / तत्-कर्म-आश्रयो 08004 द्रव्यम् / तस्य कर्म-सामान्यस्य 08005 श्रुत्य्-अन्तर-निमित्तत्वात् / 08006 च पाकः पाक इति हि ततः स्यान् न पुनः पाचक इति / तस्य कर्म- 08007 निमित्तत्वे प्रोक्तम् / किं च 08008 स्थित्य्-अभावाच् च कर्मणः / 08009 न ह्य् अनित्यं कर्म सर्वदा अस्ति / तस्य च प्रत्ययस्य कर्म-निमित्तत्वे 08010 निरुद्धे कर्मणि न पाचक इत्य् उच्येत / पचत एव कर्म- 08011 सद्भावात् / तत एव 08012 असम्बन्धान् न सामान्यं न अयुक्तम् शब्द-कारणम् //158//

08013 अतिप्रसङ्गात् / 08014 विनष्टे हि कर्मणि तत् सामान्यं न कर्मणि न कर्तरि इति सम्बद्ध- 08015 सम्बन्धे अप्य् अस्य न अस्ति इत्य् असम्बन्धान् न शब्द-ज्ञान- 08016 हेतुः / अन्यथा ह्य् अतिप्रसङ्गः स्यात् / अतीतम् अनागतं वा 08017 निमित्तीकृत्य तयोः प्रवृत्तिर् इति चेत् / 08018 कर्म अपि न असज्-ज्ञान-अभिधानयोः / 08019 निमित्तम् / तयोः 08020 अनैमित्तिकता-आपत्तेः / 08021 असद् हि निरुपाख्यं कथं निमित्तं स्यात् / कार्य-करण- 08101 लक्षणत्वाद् वस्तुत्वस्य / तत् प्रच्युत-असम्प्राप्त-रूपम् अतीत-अनागतं 08102 कर्म-निमित्तम् / अन्यच् च व्यक्त्य्-आदिकं न इष्टम् इत्य् 08103 अनिमित्ते ते स्याताम् / तथा च न जाति-सिद्धिस् तस्या ज्ञान-अभिधानयोः / 08104 निमित्तत्वे न इष्टत्वात् / शक्तिः पाचक-आदि-शब्द-निमित्तं 08105 न कर्म न सामान्यम् इति चेत् 08106 न च शक्तिर् अनन्वयात् //159//

08107 न हि शक्तिर् नाम किंचिद् अन्यद् एव पाचक-आदीनाम् / तस्या एव 08108 पाचक-आद्य्-अर्थक्रिया-उपयोगेन द्रव्यस्य अनुपयोगित्व-प्रसङ्गात् / तस्यां 08109 तस्य उपयोग इति चेत् किम् इदानीं शक्त्या / शक्त्य्-उपयोगाय 08110 शक्त्य्-अन्तरस्य व्यतिरेकिणो अभ्युपगमे अतिप्रसङ्गाद् द्रव्यम् 08111 एव उपयुज्यत इति वाच्यम् / तस्य उपयोगे शक्ताव् अर्थक्रियायाम् 08112 एव उपयुज्यत इति किं न इष्यत इति किम् अन्तराले अनर्थिकया शक्त्या / 08113 तस्माच् शक्तिर् इति द्रव्यम् एव तत्-कार्यं तच् च न अन्वेति इति / ततो 08114 अन्वयी शब्दो न स्यात् / 08115 सामान्यं पाचकत्व-आदि यदि प्राग् एव तद् भवेत् / 08116 व्यक्तं सत्ता-आदि-वन् नो चेन् न पश्चाद् अविशेषतः //160//

08117 अथ अपि पाचकत्वम् इति सामान्यम् एव किंचिद् भवेत् / सत्य् अर्थे 08118 तत्-समवायस्य अकादाचित्कत्वात् सत्ता-आदि-वत् / प्राग् एव व्यक्तं 08119 स्यात् / यावन्ति हि सामान्यान्य् अर्थे समवाय-धर्माणि तानि सह 08120 उत्पादेन अस्य समवयन्ति इति समयः / तद्-व्यतिक्रमे तस्य 08121 पश्चाद् अप्य् अविशेषान् न तत्-समवायः स्यात् / तत्-सम्बन्धि-स्वभाव- 08122 वैगुण्याद् हि स तस्य प्राङ् न आसीत् तत्र एव च अस्य स्वभावे 08123 स्थितस्य पश्चाद् भवति इति दुरन्वयम् एतत् / 08124 क्रिया-उपकार-अपेक्षस्य व्यञ्जकत्वे अविकारिणः / 08125 न अपेक्ष-अतिशये अप्य् अस्य क्षणिकत्वात् क्रिया कुतः //161//

08126 कर्म-उपकारम् अपेक्ष्य पाचकत्वं द्रव्येण व्यज्यत इति चेत् / 08201 स्थिर-स्वभावस्य अनतिशयाद् अविशेष-आधायिनि का अपेक्षा / अतिशये 08202 वा क्षणिकत्वात् कर्मणः प्रतिक्षणं स्वभाव-भूतस्य अन्यान्यस्य 08203 अतिशयस्य उत्पत्तेस् तद् अपि क्षणिकं स्यात् / ततः स्व-उत्पत्ति-स्थान-विनाशिनः 08204 क्रिया कुतः यद्-अपेक्षं व्यञ्जकं स्यात् / कथं 08205 तर्हि इदानीम् अस्त्य् अभिन्ने वस्तुनि ज्ञान-शब्दयोर् अन्वयिनोर् वृत्तिः / 08206 यथा पाचक-आदिषु / ननु तद् एव इदं चिन्त्यते कथं तेष्व् 08207 अपि इति / चिन्तितम् एतद् यथा न तेषु सम्भवति / तत् किम् इदानीम् 08208 अनिमित्ते ते स्याताम् / न अनिमित्ते / किं तर्हि / न बाह्य-तत्त्व-निमित्ते / 08209 यथास्वं वासना-प्रबोधाद् विकल्प-उत्पत्तिः / ततः शब्दाः / 08210 न पुनर् विकल्प-अभिधानयोर् वस्तु-सत्ता समाश्रय इत्य् उक्त-प्रायम् 08211 एतत् / यथास्वं समय-वासना-वशाद् विरोधि-रूप-समावेशेन 08212 अपरापर-दर्शने अप्य् अन्वयिनोस् तयोर् दर्शनात् / न च तत्र 08213 तन्-निबन्धनः कश्चित् स्वभावो अस्ति परस्पर-विरोधिनोर् युगपद् 08214 एकत्र समावेश-अयोगात् / अनियमेन तर्हि स्यात् / न ह्य् अनिमित्तं 08215 भवत् क्वचिद् भवति क्वचिन् न भवति इति नियमम् 08216 अर्हति / न खलु वै तद् अनिमित्तं वासना-विशेष-निमित्तत्वात् / 08217 बाह्यं तु तथाभूतं दृश्यं न अस्ति इति ब्रूमः / न च असति तस्मिन् 08218 न भवितव्यम् / सुप्त-तैमिरिक-उपलब्धेष्व् अर्थेष्व् अभावेषु 08219 समय-वासना-आरोपित-रूप-विशेषेषु च तथा विकल्प-उत्पत्तेः / न 08220 च ते असत्सु उत्पद्यन्त इति सर्वत्र सर्व-आकारः / विभागे न एव तथा-उपलब्धानां 08221 विकल्पनात् / उक्तं च अत्र किंचिद् अस्माभिः प्रकृत्या 08222 अपि केचिद् एक-ज्ञान-कार्याः स्वभाव-भेदाद् इति / अपि च / 08223 तुल्ये भेदे यया जातिः प्रत्यासत्त्या प्रसर्पति / 08224 क्वचिन् न अन्यत्र स एव अस्तु शब्द-ज्ञान-निबन्धनम् //162//

08225 इत्य् अन्तरश्लोकः / 08226 न निवृत्तिं विहाय अस्ति यदि भाव-अन्वयो अपरः / 08227 एकस्य कार्यम् अन्यस्य न स्याद् अत्यन्त-भेदतः //163//

08228 यद्य् एते भावा व्यावृत्तिं मुक्त्वा स्वभावेन केनचिद् अन्वयिना 08301 शून्याः / न एषां बहूनाम् एकं कार्यं स्यात् / यो हि तस्य स्वभावो 08302 जनकः / न हि सो अन्यस्य अस्ति / यो अस्ति स न जनको व्यतिरेकस् य 08303 निःस्वभावत्वात् / यज्-जनकं तद् एव वस्तु तज्-जनकं 08304 च अपरत्र न अस्ति इति न अपरं जनयेत् / स हि तस्य स्वभावो यो जनकः 08305 सो अन्यस्य अपि यदि स्यात् / स तेन स्वभावेन ततो अभिन्नः 08306 स्याद् इति अस्ति स्वभाव-अन्वयः / 08307 यद्य् एकात्मतया अनेकः कार्यस्य एकस्य कारकः / 08308 आत्मा एकत्र अपि सो अस्ति इति व्यर्थाः स्युः सहकारिणः //164//

08309 यद्य् एक-स्वभावत्वाद् अनेक एकस्य कारकः स तेषाम् अभिन्नः 08310 स्वभावः / एक-संनिधाने अप्य् अस्ति इति / अवैकल्यात् कारणस्य एको 08311 अपि जनकः स्यात् / यस्मात् / 08312 न अपैत्य् अभिन्नं तद्-रूपं विशेषाः खल्व् अपायिनः / 08313 न हि तस्य अभिन्न-स्वभावस्य अर्थ-अन्तरे विशेषो अस्ति / विशेषो अभेद- 08314 हानेः / स च तत्र अप्य् अस्ति इति न एक-स्थिताव् अपि तस्य अपायो अस्ति / ये 08315 विशेषास् तेषां सह-स्थित्i-niyama-abhआवात् स्याद् अपायः / न च ते 08316 जनका इष्टाः / सहकारिणाम् एक-स्वभावतया जनकत्व-अभ्युपगमात् / 08317 ततो जनकस्य स्थानात् / अस्थायिनश् च अजनकत्वाद् 08318 एक-स्थिताव् अपि कार्य-उत्पत्तिः स्यात् / न च भवति / अतः 08319 एक-अपाये फल-अभावाद् विशेषेभ्यस् तद्-उद्भवः //165//

08320 तत्-कार्यम् अनेक-सहकारि-साधारणम् एक-विशेष-अपाये अपि न भवति / 08321 पुनर् अप्य् अविकलेषु सर्वेषु विशेषेषु भवति / न त्व् अविकले 08322 अप्य् अभिन्ने रूपे / कार्यं हि कुतश्चिद् भाव-धर्मि यन् न भवति 08323 तत् तस्य एव वैकल्यात् / न च अभिन्नस्य रूपस्य एक-स्थिताव् 08324 अपि वैकल्यम् अस्ति / अविकले अपि तस्मिन्न् अभवत् तस्य अजनक-आत्मतां 08325 सूचयति / यत्-साकल्य-वैकल्याभ्यां च कार्यं भाव-अभाव-वत् 08401 तत एव उत्पत्तिः / तस्मिन् सति नियमेन भवतस् तद्-अन्यस्माद् उत्पत्ति- 08402 कल्पनायाम् अतिप्रसङ्गात् / तस्माद् विशेषा एव जनका न 08403 सामान्यं / ततस् त एव वस्तु / यस्मात् / 08404 स पारमार्थिको भावो य एव अर्थक्रिया-क्षमः / 08405 इदम् एव हि वस्त्व्-अवस्तुनोर् लक्षणं यद् अर्थक्रिया-योग्यता अयोग्यता 08406 च इति वक्ष्यामः / 08407 स च / 08408 अर्थक्रिया-योग्यो अर्थः 08409 न अन्वेति यो अन्वेति न तस्मात् कार्य-सम्भवः //166//

08410 तस्मात् सर्वं सामान्यम् अनर्थक्रिया-योग्यत्वाद् अवस्तु / वस्तु 08411 तु विशेष एव तत एव तन्-निष्पत्तेः / स्वभाव-अनन्वयात् तर्ह्य् 08412 एकस्य जनकं रूपम् अन्यस्य न अस्ति इत्य् अजनकः स्यात् / जनकत्वे 08413 वा भेद-अविशेषात् सर्वो जनकः स्यात् / न एतद् अस्ति / यस्मात् / 08414 तेन आत्मना हि भेदे अपि हेतुः कश्चिन् न च अपरः / 08415 स्वभावो अयम् / 08416 एकस्य जनकाद् आत्मनो भिद्यमानाः सर्वे समं जनका न वा 08417 अविशेषे कश्चिद् इति स्याद् एतद् यद्य् एषां न विशेषः सम्भवेत् / ततो भेद- 08418 अपि कुतश्चिद् आत्म-अतिशयात् कश्चिज् जनको न अपरः / स हि 08419 तस्य स्वभावो न अपरस्य / न हि स्वभावा भावानां पर्यनुयोगम् 08420 अर्हन्ति किम् अग्निर् दहत्य् उष्णो वा न उदकम् इति / एतावत् तु 08421 स्यात् कुतो अयं स्वभाव इति / निर्हेतुकत्वे अनपेक्षिणो नियम-अभावेन 08422 अतिप्रसङ्गात् / तस्मात् स्वभावो अस्य स्व-हेतोर् इत्य् उच्यते / 08423 तस्य अपि तज्-जनन-आत्मता तद्-अन्यस्माद् इत्य् अनादिर् हेतु-परंपरा 08501 भिन्नानां हि कश्चिद् हेतुर् न अन्यः स्वभावाद् इत्य् अत्र न किंचिद् 08502 बाधकम् / 08503 अभेदे तु स्यातां नाश-उद्भवौ सकृत् //167//

08504 अभेदात् / स्वभावेन एव विश्वस्य स्वात्म-वद् विभाग-उत्पत्ति-स्थिति- 08505 निरोध-आदयो न स्युः तथा उपलक्षणाद् अभेदस्य / इदम् एव हि 08506 भेद-अभेद-लक्षणम् एक-आकारस्य अपि व्यतिरेको अव्यतिरेकश् च / 08507 विरोधिनोर् एकात्मन्य् असम्भवात् / 08508 भेदो अपि तेन न एवं चेद् / 08509 न वै सर्व-आकार-अव्यतिरेकं ब्रूमो येन एवं स्यात् / कश्चिद् अस्य आत्मा 08510 भिन्नो न अन्य इति भेदान् न सहोत्पत्त्य्-आदयः / एवं तर्हि 08511 य एकस्मिन् विनश्यति / 08512 तिष्ठत्य् आत्मा न तस्य / 08513 भेदः / स्थान-अस्थानयोर् एकात्म-आश्रयत्वे को अन्यो धर्मो भेदक 08514 इति नानात्वम् एव क्वचिन् न स्यात् / सर्व-आकार-विवेक अविवेकिनोर् वा अर्थयोर् 08515 अभ्युपगमान् नाम केवलं न इष्टं स्यान् न वस्त्व् 08516 इत्य् उक्तम् / तद् इमे न एकयोगक्षेमा भावाः भिन्ना एव 08517 अतो न स्यात् सामान्य-भेद-धीः //168//

08518 तद् इदम् अर्थ-अन्तरम् अनायत्तम् अजन्यत्वाद् अस्य इदं सामान्यं 08519 भेदो वा इति व्यपदेशं न अर्हति / अन्यापोहे अप्य् एष तुल्यः प्रसङ्ग 08520 इति चेत् / न तुल्यः / यतः / 08521 निवृत्तेर् निःस्वभावत्वान् न स्थान-अस्थान-कल्पना / 08522 न ह्य् अन्यापोहो नाम किंचित् तस्य च स्वभाव-अनुषङ्गिण्यः 08523 स्वभाव-स्थित्i-pracyuti-kalpanआ न कल्पन्ते / 08524 उपप्लवश् च सामान्य-धियस् तेन अप्य् अदूषणा //169//

08525 निर्विषयम् एव खल्व् इदं मिथ्या-ज्ञानं यद् अनेकत्र एक-आकारम् 08601 इति न तद्-विषयस्य अभावात् स्थितिर् अस्थितिर् वा / यत् पुनर् एतद् उक्तं 08602 तज्-जनको हि स तस्य स्वभावः 08603 यत् तस्य जनकं रूपं ततो अन्यो जनकः कथम् / 08604 तत्र न ब्रूमो अन्यस्य तज्-जनकं रूपं न अस्ति इति / किं तर्हि / 08605 यद् एकस्य तज्-जनकं तद् अन्यस्य न इत्य् अन्यो अपि स्वरूपेण एव 08606 जनको न पररूपेण अतत्त्वात् / ते यथास्वं भिन्नाश् च तज्-जनकाश् 08607 च स्वभावेन इति को अत्र विरोधः / एक-रूप-विकलस् तद्-रूपो 08608 न स्यात् न अतत्-कार्यः / तेन एव च तत्-कार्यं कर्तव्यम् इति को 08609 अत्र न्यायः / अपि च / 08610 भिन्ना विशेषा जनका / 08611 इत्य् उक्तम् / न च ते विशेषास् तेन आत्मना परस्परम् अनुयन्ति / 08612 यद् एकस्य जनकं रूपम् अन्यस्य तन् न अस्ति / न च तावता 08613 अजनकाः / 08614 अप्य् अभेदो अपि तेषु चेत् //170//

08615 स्याद् एतत् सत्यं विशेषा जनकाः न पुनस् तेषां विशिष्टम् एव 08616 रूपं किं त्व् अभिन्नम् अपि तद्-एक-शक्ति-योगाज् जनकाः / 08617 तेन ते अजनकाः प्रोक्ताः / 08618 सत्य् अपि सामान्ये रूपे न तेन ते जनकास् तस्य अनपायाद् एक-स्थिताव् 08619 अपि कार्य-उत्पत्ति-प्रसङ्गाद् इत्य् उक्तं प्राक् / किं च / 08620 प्रतिभासो अपि भेदकः / 08621 अनन्य-भाक् / 08622 उत्पत्त्i-sthiti-vinआश-आदि-भेदश् न इत्य् अपि-शब्दात् / यो अयम् अभिन्नान् 08623 सर्व-अर्थान् मन्यते तस्य अयम् अर्थेषु बुद्धि-प्रतिभास-भेदो 08624 विरुद्ध-धर्म-अध्यासश् च न स्यात् / सति वा तस्मिन्न् अभेदे अपि 08625 न कश्चिद् भेदः स्यात् / तथा च अयं प्रविभागो न स्याद् एकात्म-वत् / 08626 तस्माद् अयं भिन्न-प्रतिभास-आदिर् विशेष एव / न च अत्र अपरम् 08627 अभिन्नं प्रतिभासं पश्यामो यद्-बलेन अभेद-प्रतीतिः 08628 स्यात् / अतो विशेष एव / 08701 स एव अर्थस् तस्य व्यावृत्तयो अपरे //170//

08702 तत्-कार्यं कारणं च उक्तं तत् स्वलक्षणम् इष्यते / 08703 तत्-त्याग-आप्ति-फलाः सर्वाः पुरुषाणां प्रवृत्तयः //172//

08704 यद् अर्थक्रियाकारि तद् एव वस्त्व् इत्य् उक्तम् / स च विशेष एव / 08705 यत् पुनर् एतत् सामान्यं नाम तत् तस्य एव अपरस्माद् भेदः / 08706 न हि तस्य अर्थत्वे दृश्यस्य रूप-अनुपलक्षणं युक्तम् / तद्- 08707 उपलक्षण-कृतत्वाद् भेदेष्व् अभिन्न-प्रत्ययस्य / अपि च / 08708 यथा अभेद-अविशेषे अपि न सर्वं सर्व-साधनम् / 08709 तथा भेद-अविशेषे अपि न सर्वं सर्व-साधनम् //173//

08710 यद् उक्तम् / कथं तज्-जनक-स्वभावाद् भिन्नो अस्य जनकः 08711 स्यात् / जनकत्वे वा अविशेषात् सर्वो जनकः स्याद् इति / उक्तम् 08712 अत्र / यद्य् अविशेषः स्यात् स्याद् एतद् इति / यथा च अस्य स्वयम् 08713 अभेद-वादिनो अभेद-अविशेषे अपि न सर्वः सर्वस्य जनक इति तथा 08714 भेद-अविशेषे अपि भविष्यति / अथवा / 08715 भेदे हि कारकं किंचिद् वस्तु-धर्मतया भवेत् / 08716 अभेदे तु विरुध्येते तस्य एकस्य क्रिया-अक्रिये //174//

08717 भेद-मात्र-अविशेषे अपि स्व-हेतु-प्रत्यय-नियमित-स्वभावत्वात् केचिद् 08718 एव कारकाः स्युः न अन्ये अतत्-स्वभावत्वाद् इत्य् अत्र न एव किंचिद् 08719 विरुद्धम् अस्ति / एकत्वे तु तस्य तत्र एव तथा कारकत्वम् अकारकत्वं 08720 च इति व्याहतम् एतत् / 08721 भेदो अप्य् अस्त्य् अक्रियातश् चेन् न कुर्युः सहकारिणः / 08722 न वै सर्व-आकार-अविवेकं ब्रूमो भेदस्य अपि भावात् / तस्मात् 08723 कश्चिद् अकारको अपि इति / तथा अपि कथंचिद् भेदात् सहकारिणो 08724 अकारकाः स्युः / 08725 पर्यायेण अथ कर्तृत्वं स किं तस्य एव वस्तुनः //175//

08726 अथ अपि स्यान् न एव कश्चिद् अकारको अस्ति / सर्वेषां सर्वत्र पर्यायेण 08727 उपयोगात् / शक्तेर् वा विपरिणतायास् तन्-निवेशिन्या रूप-अन्तरेण 08728 उपयोगात् / स एव खल्व् अयं पर्यायो भेद-आश्रय एकस्य कथम् / 08801 परिणामो वा अव्यतिरेकिण्याः / विशेषे वा कथंचिद् एकत्व- 08802 हानिर् इति यत् किंचिद् एतत् / किं च / 08803 अत्यन्त-भेद-अभेदौ च स्यातां तद्वति वस्तुनि / 08804 अन्योन्यं वा तयोर् भेदः सदृश-असदृश-आत्मनोः //176//

08805 भावाश् चेद् अभिन्नेन आत्मना स्वात्मभूतेन भेदिनस् तद्वन्तः 08806 स्युः तd-abhinna-svabhआव-आत्मत्वाद् भेदस्य अपि कुतः परस्परं 08807 भेदः / अथ न स तस्य समान आत्मा / तथा सति तदात्मना 08808 तेन अपि न युक्तं तथा भवितुम् / तथा अभावे ह्य् अतद्- 08809 धर्मा स्यात् / न ह्य् अयं प्रवृत्ति-निवृत्तिमान् स्वभाव एको युक्तः / 08810 न सर्वात्मना अभेद एव / 08811 तयोर् अपि भवेद् भेदो यदि / 08812 न हि क्वचिद् अस्य एकान्तिको भेदो अभेदो वा विवेकेन व्यवस्थापनात् / 08813 सामान्यं विशेष इति / 08814 येन आत्मना तयोः / 08815 भेदः सामान्यम् इत्य् एतद् यदि भेदस् तदात्मना //177//

08816 भेद एव / 08817 यदि सामान्य-विशेषयोर् यम् आत्मानम् आश्रित्य सामान्यं विशेष 08818 इति स्थितिस् तेन आत्मना भेदस् तदा भेद एव / यस्मात् तौ हि 08819 तयोः स्वात्मानौ तौ चेद् व्यतिरेकिणौ व्यतिरेक एव सामान्य- 08820 विशेषयोः स्वभाव-भेदात् / स्वभावो हि भाव इति / 08821 तथा च स्यान् निःसामान्यविशेषता / 08822 भेद-सामान्ययोर् यद्वद् घट-आदीनां परस्परम् //178//

08823 व्यतिरेके च भेद-सामान्ययोर् न भेदः सामान्यान् न सामान्यं 08824 भेद-वत् सम्बन्ध-अभावात् परस्परं घट-आदि-वद् 08825 इत्य् उक्तम् / अपि च / 08826 यम् आत्मानं पुरस्कृत्य पुरुषो अयं प्रवर्तते / 08827 तत्-साध्य-फल-वाञ्छावान् भेद-अभेदौ तद्-आश्रयौ //179//