महायानसूत्रालंकार (bản khác)

असङ्ग: महायानसूत्रालंकार

महायानसूत्रालंकारः

ओम्

नमः सर्वबुद्धबोधिसत्वेभ्यः

प्रथमो ऽधिकारः

अर्थज्ञो ऽर्थविभावनां प्रकुरुते वाचा पदैश्चामलैर् दुःखस्योत्तरणाय दुःखितजने कारुण्यतस्तन्मयः / धर्मस्योत्तमयानदेशितविधेः सत्वेषु तद्गामिषु श्लिष्टामर्थगतिं निरुत्तरगतं पञ्चात्मिकां दर्शयन् // msa_1.1 //

घटितमिव सुवर्णं वारिजं वा विबुद्धं सुकृतमिव सुभोज्यं भुज्यमानं क्षुधार्तैः / विदित इव सुलेखो रत्नपेटेव मुक्ता विवृत इह स धर्मः प्रीतिमग्र्यां दधाति // msa_1.2 //

यथा बिम्बं भूषाप्रकृतिगुणवद्दर्पणगतं विशिष्टं प्रामोद्यं जनयति नृणां दर्शनवशात् / तथा धर्मः सूक्तप्रकृतिगुणयुक्तो ऽपि सततं विभक्तार्थस्तुष्टिं जनयति विशिष्टामिह सताम् // msa_1.3 //

आघ्रायमाणकटुकं स्वादुरसं यथौषधं तद्वत् / धर्म[र्मो] द्वयव्यवस्था[स्थो] व्यञ्जनतो ऽर्थो न च[र्थतश्च] ज्ञेयः // msa_1.4 //

राजेव दुराराधो धर्मो ऽयं विपुलगाढगम्भीरः / आराधितश्च तद्वद्वरगुणधनदायको भवति // msa_1.5 //

रत्नं जात्यमनर्थं[र्घं]यथा ऽपरीक्षकजनं न तोषयति / धर्मस्तथायमबुधं विपर्ययात्तेषयति तद्वत् // msa_1.6 //

आदावव्याकरणात्समप्रवृत्तेरगोचरात्सिद्धेः / भावाभावे ऽभावात्प्रतिपक्षत्वाद्रुतान्यत्वात् // msa_1.7 //

प्रत्यक्षचक्षुषो बुद्धाः शासनस्य च रक्षकाः / अध्ममन्यनावृतज्ञाना उपेक्षातो न युज्यते // msa_1.8 //

वैकल्यतो विरोधादनुपायत्वात्त्थाप्यनुपदेशात् / न श्रावकयानमिदं भवति महायानधर्माख्यम् // msa_1.9 //

आशयस्योपदेशस्य प्रयोगस्य विरोधतः / उपस्तम्भस्य कालस्य यत् हीनं हीनमेव तत् // msa_1.10 //

स्वके ऽवतारात्स्वस्यैव विनये दर्शनादपि / औदार्यादपि गाम्भीर्यादविरुद्धैव धर्मता // msa_1.11 //

निश्रितो ऽनियतो ऽव्यापी सांवृतः खेदवानपि / बालाश्रयो मतस्तर्कस्तस्यातो विषयो न तत् // msa_1.12 //

औदार्यादपि गाम्भीर्यात्परिपाको ऽविकल्पना / देशनाऽतो द्वयस्यास्मिन् स चोपायो निरुत्तरे // msa_1.13 //

तदस्थानत्रासो भवति जगतां दाहकरणो महाऽपुण्यस्कन्धप्रसवकरणाद्दीर्धसमयम् / अगोत्रो ऽसन्मित्रो ऽकृतमतिरपूर्वाऽचितशुभस्रसत्यस्मिन् धर्मे पतति महतो ऽर्थाद्गत इह // msa_1.14 //

तदन्यान्या[न्यस्या?]भावात्परमगहनत्वादनुगमात् विचित्रस्याख्यानाद् ध्रुवकथनयोगाद्बहुमुखात् / यथाख्यानं नार्थाद्भगवति च भावातिगहनात् न धर्मे ऽस्मिंस्रासो भवति विदुषां योनिविचयात् // msa_1.15 //

श्रुतं निश्रित्यादौ प्रभवति मनस्कार इह यो मनस्काराज्ञानं प्रभवति च तत्वार्थविषयम् /

ततो धर्मप्राप्तिः प्रभवति च तस्मिन्मतिरतो यदा प्रत्यात्मं सा कथमसति तस्मिन्व्यवसितिः // msa_1.16 //

अहं न बोद्धा न गभीरबोद्धा बुद्धौ गभीरं किमतर्कगम्यम् / कस्माद् गभीरार्थविदां न मोक्ष इत्येतदुत्त्रासपदं न युक्तम् // msa_1.17 //

हीनाधिमुक्तः सुनिहीनधातोर् ही नैः सहायैः परिवारितस्य / औदार्यगाम्भीर्यसुदेशिते ऽस्मिन् धर्मे ऽधिमुक्तिर्यदि नास्ति सिद्धम् // msa_1.18 //

श्रुतानुसारेण हि बुद्धिमत्तं लब्ध्वाऽश्रुते यः प्रकरोत्यवज्ञाम् / श्रुते विचित्रे सति चाप्रमेये शिष्टे कुतो निश्चयमेति मूढः // msa_1.19 //

यथारुते ऽर्थे परिकल्प्यमाने स्वप्रत्ययो हानिमुपैति बुद्धेः / स्वाख्याततां च क्षिपति क्षतिं च प्राप्नोति धर्मे प्रतिघावतीव[प्रतिघातमेव] // msa_1.20 //

मनः प्रदोषः प्रकृतिप्रदुष्टो [ऽयथारुते चापि] ह्ययुक्तरूपः / प्रागेव संदेहगतस्य धर्मे तस्मादुपेक्षैव वरं ह्यदोषा // msa_1.21 //

महायानसूत्रालंकारे महायानसिद्ध्यधिकारः प्रथमः

द्वितीयो ऽधिकारः

शरणगमनविशेषसंग्रहश्लोकः /

रत्नानि यो हि शरणप्रगतो ऽत्र याने ज्ञेयः स एव परमः शरण[णं] गतानाम् / सर्वत्रगाभ्युपगमाधिगमाभिभूतिभेदैश्चतुर्विधमयार्थविशेषणेन // msa_2.1 //

यस्मादादौ दुष्कर एष व्यवसायो दुःसाधो ऽसौ नैकसहस्रैरपि कल्पैः / सिद्धो यस्मात्सत्त्वहिताधानमहार्थस् तस्मादग्रे यान इहाग्रशरणार्थः // msa_2.2 //

सर्वान् सत्त्वांस्तारयितुं यः प्रतिपन्नो यनो ज्ञाने सर्वगते कौशल्ययुक्तः / यो निर्वाणे संसरणे ऽप्येकरसो ऽसौ [संसृतिशान्त्येकरसो ऽसौ] ज्ञेयो धीमानेष हि सर्वत्रग एवम् // msa_2.3 //

शरणगतिमिमां गतो महार्थां गुणगणवृद्धिमुपैति सो ऽप्रमेयाम् / स्फुरति जगदिदं कृपाशयेन प्रथयति चाप्रतिमं महा[र्धं]धर्मम् // msa_2.4 //

महायानसूत्रालंकारे शरणगमनाधिकारो द्वितीयः

तृतीयो ऽधिकारः

गोत्रप्रभेदसंग्रहश्लोकः

सत्त्वाग्रत्वं स्वभावश्च लिङ्गं गोत्रप्रभेदता / आदीनवो ऽनुशंसश्च द्विधौपम्यं चतुर्विधा // msa_3.1 //

धातूनामधिमुक्तेश्च प्रतिपत्तेश्च भेदतः / फलभेदोपलब्धेश्च गोत्रास्तित्वं निरूप्यते // msa_3.2 //

उदग्रत्वे ऽथ सर्वत्वे महार्थत्वे ऽक्षयाय च / शुभस्य तत्रिमित्तत्वात् गोत्राग्रत्वं विधीयते // msa_3.3 //

प्रकृत्या परिपुष्टं च आश्रयश्चाश्रितं च तत् / सदसच्चैव विज्ञेयं गुणोत्तारणतार्थतः // msa_3.4 //

कारुण्यमधिमुक्तिश्च क्षान्तिश्चादिप्रयोगतः / समाचारः सुभस्यापि गोत्रेलिङ्गं निरुप्यते // msa_3.5 //

नियतानियतं गोत्रमहार्यं हार्यमेव च / प्रत्यैर्गोत्रभेदो ऽयं समासेन चतुर्विधः // msa_3.6 //

क्लेशाभ्यासः कुमित्रत्वं विधातः परतन्त्रता / गोत्रस्यादीनवो ज्ञेयः समासेन चतुर्विधः // msa_3.7 //

चिरादपायगमनमाशुमोक्षश्च तत्र च / तनुदुःखोपसंवित्तिः सोद्वेगा सत्त्वपाचना // msa_3.8 //

सुवर्णगोत्रवत् ज्ञेयममेयशुभताश्रयः / ज्ञाननिर्मलतायोगप्रभावाणां च निश्रयः // msa_3.9 //

सुरत्नगोत्रवत्ज्ञेयं महाबोधिनिमित्ततः / महाज्ञानसमाध्यार्यमहासत्त्वार्थनिश्रयात् // msa_3.10 //

ऐकान्तिको दुश्चरिते ऽस्ति कश्चित् कश्चित् समुद्घातितशुक्लधर्मा / अमोक्षभागीयशुभो ऽस्ति कश्चिन् निहीनशुक्लो ऽस्त्यपि हेतुहीनः // msa_3.11 //

गाम्भीर्यौदार्यवादे परहितकरणायोदिते दीर्घधर्मे अज्ञात्वैवाधिमुक्तिर्भवति सुविपुला संप्रपत्तिक्षमा च / संपत्तिश्चावसाने द्वयगतपरमा यद्भवत्येव तेषां तज्ज्ञेयं बोधिसत्त्वप्रकृतिगुणवतस्तत्प्रपुष्टाच्च गोत्रात् // msa_3.12 //

सुविपुलगुणबोधिवृक्षवृद्ध्यै धनसुखदुःखशमोपलब्धये च / स्वपरहितसुखक्रिया फलत्वाद् भवति समुदग्र[समूलमुदग्र]गोत्रमेतत् // msa_3.13 //

महायानसूत्रालंकारे गोत्राधिकारस्तृतीयः

चतुर्थो ऽधिकारः

चित्तोत्पादलक्षणे श्लोकः /

महोत्साहा महारम्भा महार्थाय महोदया / चेतना बोधिसत्त्वानां द्वयार्था चित्तसंभवः // msa_4.1 //

चित्तोत्पादो ऽधिमोक्षो ऽसौ शुद्धाध्याशयिको ऽपरः / वैपाक्यो भूमिषु मतस्तथावरणवर्जितः // msa_4.2 //

करुणामूल इष्टो ऽसौ सदासत्त्वहिताशयः / धर्माधिमोक्षस्तज्ज्ञानपर्येष्ट्यालम्बनस्तथा // msa_4.3 //

उत्तरच्छन्दयानो ऽसौ प्रतिष्ठाशीलसंवृतिः / उत्थापना विपक्षस्य परिपन्थो ऽधिवासना // msa_4.4 //

शुभवृद्ध्यनुशंसो ऽभौ पुण्यज्ञानमयः स हि / सदापारमितायोगनिर्याणश्च स कथ्यते // msa_4.5 //

भूमिपर्यवसानो ऽसौ प्रतिस्वं तत्प्रयोगतः / विज्ञेयो बोधिसत्त्वानां चित्तोत्पादविनिश्चयः // msa_4.6 //

मित्रबलाद् हेतुबलान्मूलबलाच्छू तबलाच्छुभाभ्यासात् / अदृढदृढोदय उक्तश्चित्तोत्पादः पराख्यानात् // msa_4.7 //

सूपासितसंबुद्धे सुसंभृतज्ञानपुण्यसंभारे / धर्मेषु निर्विकल्पज्ञानप्रसवात्परमतास्य // msa_4.8 //

धर्मेषु च सत्वेषु च तत्कृत्येषूत्तमे च बुद्धत्वे / समचित्तोपा[त्तोप]लम्भात्प्रामोद्यविशिष्टता तस्य // msa_4.9 //

जन्मौदार्यं तस्मिन्नुत्साहः शुद्धिराशयस्यापि / कौशल्यं परिशिष्टे निर्याणं चैव विज्ञेयम् // msa_4.10 //

धर्माधिमुक्तिबीजात्पारमिताश्रेष्ठमातृतो जातः / ध्यानमये सुखगर्भे करुणा संवर्धिका धात्री // msa_4.11 //

औदार्यं विज्ञेयं प्रणिधानमहादशाभिनिर्हारात् / उत्साहो बोद्धव्यो दुष्करदीघाघिकाखेदात् // msa_4.12 //

आसन्नबोधिबोधात्तदुपायज्ञानलाभतश्चापि / आशयशुद्धिर्ज्ञेया कौशल्यं त्वन्यभूमिगतम् // msa_4.13 //

निर्याणं विज्ञेयं यथाव्यवस्थानमनसिकारेण / तत्कल्पनताज्ञानादविकल्पनया च तस्यैव // msa_4.14 //

पृथिवीसम उत्पादः कल्याणसुवर्णसंनिभश्चान्यः / शुक्लनवचन्द्रसदृशो वह्निप्रख्यो ऽपरोच्छ्रायः [ज्ञेयः] // msa_4.15 //

भूयो महानिधानवदन्यो रत्नाकरो यथैवान्यः / सागरसदृशो ज्ञेयो वज्रप्रख्यो ऽचलेन्द्रनिभः // msa_4.16 //

भैषज्यराजसदृशो महासुहृत्संनिभो ऽपरो ज्ञेयः / चिन्तामणिप्रकाशो दिनकरसदृशो ऽपरो ज्ञेयः // msa_4.17 //

गन्धर्वमधुरघोषवदन्यो राजोपमो ऽपरो ज्ञेयः / कोष्ठागारप्रख्यो महापथसमस्तथैवान्यः // msa_4.18 //

यानसमो विज्ञेयो गन्धर्वसमश्च वेतसग[चेतसः]प्रभवः / आनन्दशब्दसदृशो महानदीश्रोत[स्रोतः]सदृशश्च // msa_4.19 //

मेघसदृशश्च कथतश्चित्तोत्पादो जिनात्मजानां हि / तस्मात्तथा गुणाढ्यं चित्तं मुदितैः समुत्पाद्यम् // msa_4.20 //

परार्थचित्तात्तदुपायलाभतो महाभिसंध्यर्थसुतत्वदर्शनात् / महार्हचित्तोदयवर्जिता जनाः शमं गमिष्यन्ति विहाय तत्सुखम् // msa_4.21 //

सहोदयाच्चित्तवरस्य धीमतः सुसंवृतं चित्तमनन्तदुष्कृतात् / सुखेन दुःखेन च मोदते सदा शुभी कृपालुश्च विवर्धन, द्वयम् // msa_4.22 //

यदानपेक्षः स्वशरीरजीविते परार्थमभ्येति परं परिश्रमम् / परोपघातेन तथाविधः कथं स दुष्कृते कर्मणि संप्रवत्स्यति // msa_4.23 //

मायोपमान्वीक्ष्य स सर्वधर्मानुधानयात्रामिव चोपपत्तीः / क्लेशाच्च दुःखाच्च बिभेति नासौ संपत्तिकाले ऽथ विपत्तिकाले // msa_4.24 //

स्वका गुणाः सत्त्वहिताच्च मोदः संचिन्त्यजन्मर्द्धिविकुर्वितं च / विभूषणं भोजनमग्रभूमिः क्रीडारतिर्नित्यकृपात्मकानाम् // msa_4.25 //

परार्थमुद्योगवतः कृपात्मनो ह्यवीचिरप्येति यतो ऽस्य रम्यताम् / कुतः पुनस्त्रस्यति तादृशो भवन् पराश्रयैर्दुःखसमुद्भवैर्भवे // msa_4.26 //

महाकृपाचार्यसदोषितात्मनः परस्य दुःखैरुपतप्तचेतसः / परस्य कृत्ये समुपस्थिते पुनः परैः समादापनतो ऽतिलज्जना // msa_4.27 //

शिरसि विनिहितोच्चसत्वभारः शिथिलगतिर्नहि शोभते ऽग्रसत्त्वः / स्वपरवविधबन्धनातिबद्धः शतगुणमुत्सहमर्हति प्रकर्तुम् // msa_4.28 //

महायानसूत्रालंकारे चित्तोत्पादाधिकारश्चतुर्थः

पञ्चमो ऽधिकारः

प्रतिपत्तिलक्षणे श्लोकः /

महाश्रयारम्भफलोदयात्मिका जिनात्मजानां प्रतिपत्तिरिष्यते / सदा महादानमहाधिवासना महार्थसंपादनकृत्यकारिका // msa_5.1 //

परत्रलब्ध्वात्मसमानचित्ततां स्वतो ऽधि वा श्रेष्ठतरेष्टतां परे / तथात्मनो ऽन्यार्थविशिष्टसंज्ञिनः स्वकार्थता का कतमा परार्थता // msa_5.2 //

परत्र लोको न तथातिनिर्दयः प्रवर्तते तापनकर्मणारिपौ / यथा परार्थं भृशदुःखतापने कृपात्मकः स्वात्मनि संप्रवर्तते // msa_5.3 //

निकृष्टमध्योत्तमधर्मतास्थिते सुदेशनावर्जनताऽवतारणा / विनीतिरर्थे परिपाचना शुभे तथाववादस्थितिबुद्धिमुक्तयः // msa_5.4 //

गुणैर्विशिष्टैः समुदागमस्तथा कुलोदयो व्याकरणाभिषिक्तता / तथागतज्ञानमनुत्तरं पदं परार्थ एष त्र्यधिको दशात्मकः // msa_5.5 //

जनानुरूपा ऽविपरीतदेशना निरुन्नता चाप्यममा विचक्षणा / क्षमा च दान्ता च सुदूरगाऽक्षया जिनात्मजानां प्रतिपत्तिरुत्तमा // msa_5.6 //

महाभये कामिजनः प्रवर्तते चले विपर्याससुखे भवप्रियः / प्रतिस्वमाधिप्रशमे शमप्रियः सदा तु सर्वाधिग[श]मे कृपात्मकः // msa_5.7 //

जनो विमूढः स्वसुखार्थमुद्यतः सदा तदप्राप्य परैति दुःखताम् / सदा तु धीरो हि परार्थमुद्यतो द्वयार्थमाधाय परैति निर्वृतिम् // msa_5.8 //

यथा यथा ह्यक्षविचित्रगोचरे प्रवर्तते चारगतो जिनात्मजः / तथा तथा युक्तसमानतापदैर्हिताय सत्त्वेष्वभिसंस्करोति तत् // msa_5.9 //

सदा ऽस्वतन्त्रीकृतदोषचेतने जने न संदोषमुपैति बुद्धिमान् / अकामकारेण हि विप्रपत्तयो जने भवन्तीति कृपाविवृद्धितः // msa_5.10 //

भवगतिसकलाभिभूयगन्त्री परमशमानुगता प्रपत्तिरेव / विविधगुणगणैर्विवर्धमाना जगदुपगु[गृ?]ह्य सदा कृपाशयेन // msa_5.11 //

महायानसूत्रालंकारे प्रतिपत्त्यधिकारः पञ्चमः

षष्ठो ऽधिकारः

परमार्थलक्षणविभागे श्लोकः /

न सन्न चासन्न तथा न चान्यथा न जायते व्येति न चावहीयते / न वर्धते नापि विशुध्यते पुनर्विशुध्यते तत्परमार्थलक्षणम् // msa_6.1 //

न चात्मदृष्टिः स्वयमात्मलक्षणा न चापि दुःसंस्थितता विलक्षणा / द्वयान्न चान्यद् भ्रम एषत[तू]दितस्ततश्च मोक्षो भ्रममात्रसंक्षयः // msa_6.2 //

कथं जनो विभ्रममात्रमाश्रितः परैति दुःखप्रकृतिं न संतताम् / अवेदको वेदक एव दुःखितो न दुःखितो धर्ममयो न तन्मयः // msa_6.3 //

प्रतीत्यभावप्रभवे कथं जनः समक्षवृत्तिः श्रयते ऽन्यकारितम् / तमः प्रकारः कतमो ऽयमीदृशो यतो ऽविपश्यन्सदसन्निरीक्षते // msa_6.4 //

त चान्तरं किंचन विद्यते ऽनयोः सदर्थवृत्त्या शमजन्मनोरिह / तथापि जन्मक्षयतो विधीयते शमस्य लाभः शुभकर्मकारिणाम् // msa_6.5 //

संभृत्य संभारमनन्तपारं ज्ञानस्य पुण्यस्य च बोधिसत्त्वः / धर्मेषु चिन्तासुविनिश्रि[श्चि]तत्वाज्जल्पान्वयामर्थगतिं परैति // msa_6.6 //

अर्थान्स विज्ञाय च जल्पमात्रान् संतिष्ठते तन्निभचित्तमात्रे / प्रत्यक्षतामेति च धर्मधातुस्तस्माद्वियुक्तोद्वयलक्षणेन // msa_6.7 //

नास्तीति चित्तात्परमेत्य बुद्ध्या चित्तस्य नास्तित्वमुपैति तस्मात् / द्वयस्य नास्तित्वमुपेत्य धीमान् संतिष्ठते ऽतद्गतिधर्मघातौ // msa_6.8 //

अकल्पनाज्ञानबलेन धीमतः समानुयातेन समन्ततः सदा / तदाश्रयो गह्वरदोषसंचयो महगदेनेव विषं निरस्यते // msa_6.9 //

मुनिविहितसुधर्मसुव्यवस्थो मतिमुपधाय समूलधर्मधातौ / स्मृतिम[ग]तिमवगम्य कल्पमात्रां व्रजति गुणार्णवपारमाशुधीरः // msa_6.10 //

महायानसूत्रालंकारे तत्वाधिकारः षष्ठः

सप्तमो ऽधिकारः

प्रभावलक्षणविभागे श्लोकः /

उत्पत्तिवाक् चित्तशुभाशुभाधि तत्स्थाननिःसारपदा परोक्षम् / ज्ञानं हि सर्वत्रगसप्रभेदेष्वव्याहतं धीरगतः प्रभावः // msa_7.1 //

ध्यानं चतुर्थं सुविशुद्धमेत्य निष्कल्पनाज्ञानपरिग्रहेण / यथाव्यवस्थानमनस्क्रियातः प्रभावसिद्धिं परमां परैति // msa_7.2 //

येनार्यदिव्याप्रतिमैर्विहारैर् ब्राह्मैश्च नित्यं विहरत्युदारैः / बुद्धांश्च सत्त्वांश्च स दिक्षु गत्वा संमानयत्यानयते विशुद्धिम् // msa_7.3 //

मायोपमान्पश्यति लोकधातून्सर्वान्ससत्त्वान्सविवर्तनाशान् / संदर्शयत्येव च तान्यथेष्टं वशी विचित्रैरपि स प्रकारैः // msa_7.4 //

रश्मिप्रमोक्षैर्भृशदुःखितांश्च आपायिकान्स्वर्गगतान्करोति / मारान्वयान् क्षुब्धविमानशोभान् संकम्पयंस्रासयते समारान् // msa_7.5 //

समाधिविक्रीडितमप्रमेयं संदर्शयत्यग्रगणस्यमध्ये / सकर्मजन्मोत्तमनिर्मितैश्च सत्त्वार्थमातिष्ठति सर्वकालम् // msa_7.6 //

ज्ञानवशित्वात्समुपैति शुद्धिं क्षेत्रं यथाकामनिदर्शनाय अबुद्धनामेषु[?] च बुद्धनाम संश्रावणात्तान्क्षिपते ऽन्यधातौ // msa_7.7 // शक्तो भवत्येव च सत्वपाके संजातपक्षः शकुनिर्यथैव / बुद्धात्प्रशंसां लभते ऽतिमात्राम् आदेयवाक्यो भवति प्रजानाम् // msa_7.8 //

षड्धाप्यभिज्ञा त्रिविधा च विद्या अष्टौ विमोक्षा ऽभिभुवस्तथाऽष्टौ / दशापि कृत्स्नायतनान्यमेयाः समाधयो धीरगतः प्रभावः // msa_7.9 //

स हि परमवशित्वलब्धबुद्धिर्जगदवशं स्ववशे विधाय नित्यम् / परहितकरणैकताभिरामश्चरति भवेषु हि सिंहवत्सुधीरः // msa_7.10 //

प्रभावाधिकारः महायानसूत्रालंकारे सप्तमः

अष्टमो ऽधिकारः

बोधिसत्त्वपरिपाके संग्रहः श्लोकः /

रूचिः प्रसादः प्रशमो ऽनुकम्पना क्षमाथ मेधा प्रबलत्वमेव च / अहार्यताङ्गैः समुपेतता भृशं जिनात्मजे तत्परिपाकलक्षणम् // msa_8.1 //

सुमित्रतादित्रयमुग्रवीर्यता परार्धनिष्ठोत्तमधर्मसंग्रहः / कृपालुसद्धर्ममहापरिग्रहे मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् // msa_8.2 //

गुणज्ञताथाशुसमाधिलाभिता फलानुभूतिर्मनसो ऽध्यभेद[द्य?]ता / जिनात्मजे शास्तरि संप्रपत्तये मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् // msa_8.3 //

सुसंवृत्तिः क्लिष्टवितर्कवर्जना निरन्तरायो ऽथ शुभाभिरामता / जीनात्मजे क्लेशविनोदनायतन् मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् // msa_8.4 //

कृपा प्रकृत्या परदुःखदर्शनं निहीनचित्तस्य च संप्रवर्जनम् / विशेषगत्वं जगदग्रजन्मता परानुकम्पापरिपाकलक्षणम् // msa_8.5 //

धृतिः प्रकृत्या प्रतिसंख्यभावना सुदःखशीताद्यधिवासना सदा / विशेषगामित्वशुभाभिरामता मतं क्षमायाः परिपाकलक्षणम् // msa_8.6 //

विपाकशुद्धिः श्रवणाद्यमोषता प्रविष्टता सूक्तदुरूक्तयोस्तथा / स्मृतेर्महाबुद्धयुदये च योग्यता सुमेधतायाः परिपाकलक्षणम् // msa_8.7 //

शुभद्वयेन द्वयधातुपुष्टता फलोदये चाश्रययोग्यता परा / मनोरथाप्तिर्जगदग्रभूतता बलोपलम्भे परिपाकलक्षणम् // msa_8.8 //

सुधर्मतायुक्तिविचारणाशयो विशेषलाभः परपक्षदूषणम् / पुनः सदा मारनिरन्तरायता अहार्यतायाः परिपाकलक्षणम् // msa_8.9 //

शुभाचयो ऽथाश्रययत्नयोग्यता विवेकतोदग्रशुभाभिरामता / जिनात्मजे ह्यङ्गसमन्वये पुनर्मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम् // msa_8.10 //

इति नवविधवस्तुपाचितात्मा परपरिपाचनयोग्यतामुपेतः / शुभ[धर्म]मयसततप्रवर्धितात्मा भवति सदा जगतो ऽग्रबन्धुभूतः // msa_8.11 //

व्रणे ऽपि भोज्ये परिपाक इष्यते यथैव तत्स्रावणभोगयोग्यता / तथाश्रये ऽस्मिन्द्वयपक्षशान्तता[तां]तथोपभोगत्वसुशान्तपक्षता [मुशन्तिपक्वताम्] // msa_8.12 //

विपाचनोक्ता परिपाचना तथा प्रपाचना चाप्यनुपाचनापरा / सुपाचना[चा]प्यधिपाचना मता निपाचनोत्पाचनना च देहिषु // msa_8.13 //

हिताशयेनेह यथा जिनात्मजो व्यवस्थितः सर्वजगद्विपाचयन् / तथा न माता न पिता न बन्धवः सुतेषु बन्धुष्वपि सुव्यवस्थिताः // msa_8.14 //

तथाजनो नात्मनि वत्सलो मतः कुतो ऽपि सुस्निग्धपराश्रये जने / यथा कृपात्मा परसत्ववत्सलो हिते सुखे चैव नियोजनात्मतः // msa_8.15 //

न बोधिसत्त्वस्य शरीरभोगयोः परेष्वदेयं पुनरस्ति सर्वथा / अनुग्रहेण द्विविधेन पाचयन् परं समैर्दानगुणैर्न तृप्यते // msa_8.16 //

सदाप्रकृत्याध्यविहिंसकः स्वयं रतो ऽप्रमत्तो ऽत्र परं निवेशयन् / परंपरानुग्रहकृत् द्विधा परे विपाकनिष्यन्दगुणेन पाचकः // msa_8.17 //

परे ऽपकारिण्युपकारिबुद्धिमान् प्रमर्षयन्नुग्रमपि व्यतिक्रमम् / उपायचित्तैरपकारमर्षणैः शुभे समादापयते ऽपकारिणः // msa_8.18 //

पुनः स यत्नं परमं समाश्रितो न खिद्यते कल्पसहस्रकोटिभिः / जिनात्मजः स[त्त्व]गणं प्रपाचयन् परैकचित्तस्य शुभस्य कारणात् // msa_8.19 //

वशित्वमागम्य मनस्यनुत्तरं परं समावर्जयते ऽत्र शासने / निहत्य सर्वामवमानकामतां शुभेन संवर्धयते च तं पुनः // msa_8.20 //

स तत्वभावार्थनये सुनिश्चितः करोति सत्वान्सुविनीत संशयान् / ततश्च ते तज्जिनशासनादराद् विवर्धयन्ते स्वपरं गुणैः शुभैः // msa_8.21 //

इति सुगतिगतौ शुभत्रये वा जगदखिलं कृपया स बोधिसत्त्वः / तनुपरमविमध्यमप्रकारैर्विनयति लोकसमानभावगत्या // msa_8.22 // महायानसूत्रालंकारे परिपाकाधिकारो ऽष्टमः

नवमो ऽधिकारः

सर्वाकारज्ञतायां द्वौ श्लोकौ / तृतीयस्तयोरेव निर्देशभूतः /

अमेयैर्दुष्करशतैरमेयैः कुशलाचयैः / अप्रमेयेण कालेन अमेयावरणक्षयात् // msa_9.1 //

सर्वाकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला / विवृता रत्नपेटेव बुद्धत्वं समुदाहृतम् // msa_9.2 //

कृत्वा दुष्करमद्भुतं श्रमशतैः संचित्यसर्वशुभं कालेनोत्तमकल्पयानमहता सर्वावृतीनां क्षयात् / सूक्ष्मस्यावरणस्य भूमिषु गतस्योत्पाटनाद् बुद्धता रत्नानामिव सा प्रभावमहतां पेटा समुद्धाति[टि?]ता // msa_9.3 //

सर्वधर्माश्च बुद्धत्वं धर्मो नैव न कश्चन / शुक्लधर्ममयं तच्च न च तैस्तन्निरूप्यते // msa_9.4 //

धर्मरत्ननिमित्तत्वाल्लब्धरत्नाकरोपमम् / शुभस्यनिमित्तत्वाल्लब्धमेघोपमं मतम् // msa_9.5 //

बुद्धत्वं सर्वधर्मः समुदितमथ वा सर्वधर्मव्यपेतं प्रोद्भूतेर्धर्मरत्नप्रततसुमहतो धर्मरत्नाकराभम् / भूतानां शुक्लसस्यप्रसवसुमहतो हेतुतो मेघभूतं दानाद्धर्माम्बुवर्षप्रततसुविहितस्याक्षयस्य प्रजासु // msa_9.6 //

परित्राणं हि बुद्धत्वं सर्वक्लेशगणात्सदा / सर्वदुश्चरितेभ्यश्च जन्ममरणतो ऽपि च // msa_9.7 //

उपद्रवेभ्यः सर्वेभ्यो अपायादनुपायतः / सत्कायाद्धीनयानाच्च तस्माच्छरणमुत्तमम् // msa_9.8 //

शरणमनुपमं तच्छ्रेष्ठबुद्धत्वमिष्टं जननमरणसर्वक्लेशपापेषु रक्षा / विविधभयगतानां सर्वरक्षापयानं प्रततविविधदुःखापायनोपायगानां // msa_9.9 //

बौद्धैर्धर्मैर्यच्च सुसंपूर्णशरीरं यत्सद्धर्मे वेत्ति स सत्त्वान्प्रविनेतुम् / यातं पारं यत्कृपया सर्वजगत्सु तद् बुद्धत्वं श्रेष्ठमिहत्यं[हेष्टं] शरणानाम् // msa_9.10 //

आलोकात्[कालात्]सर्वसत्त्वानां बुद्धत्वं शरणं महत् / सर्वव्यसनसंपत्तिव्यावृत्त्यभ्युदये मतम् // msa_9.11 //

क्लेशज्ञेयवृतीनां सततमनुगतं बीजमुत्कृष्टकालं यस्मिन्नस्तं प्रयातं भवति सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैः / बुद्धत्वं शुक्लधर्मप्रवरगुणयुता आ[चा]श्रयस्यान्यथाप्तिस् तत्प्राप्तिर्निर्विकल्पाद्विषयसुमहतो ज्ञानमार्गात्सुशुद्धात् // msa_9.12 //

स्थितश्च तस्मिन्स तथागतो जगन्महाचलेन्द्रस्थ इवाभ्युदीक्षते / शमाभिरामं करूणायते जनमघा[भवा]भिरामे ऽन्यजने तु का कथा // msa_9.13 //

प्रवृत्तिरूद्धित्तिरवृतिराश्रयो निवृत्तिरावृत्तिरथो द्वयाद्वया / समाविशिष्टा अपि सर्वगात्मिका तथागतानां परिवृत्तिरिष्यते // msa_9.14 //

यथाम्बरं सर्वगतं सदामतं तथैव तत्सर्वगतं सदामतम् / यथाम्बरं रूपगणेषु सर्वगं तथैव तत्सत्वगणेषु सर्वगम् // msa_9.15 //

यथोदभाजने भिन्ने चन्द्रबिम्बं न दृश्यते / तथ दुष्टेषु सत्त्वेषु बुद्धबिम्बं न दृश्यते // msa_9.16 //

यथाग्निर्ज्वलते ऽन्यत्र पुनरन्यत्रशाम्यति / बुद्धेष्वपि तथा ज्ञेयं संदर्शनमदर्शनम् // msa_9.17 //

अघटितेभ्यस्तूर्येभ्यो यथा स्याच्छब्दसंभवः / तथा जिणे विनाभोगं देशनायाः समुद्भवः // msa_9.18 //

यथा मणेर्विना यत्नं स्वप्रभाव[स]निदर्शनम् / बुद्धेष्वपि विनाभोगं तथा कृत्यनिदर्शनम् // msa_9.19 //

यथाकाशे अविच्छिन्ना दृश्यन्ते लोकतः क्रियाः / तथैवानास्रवे घातौ अविच्छिन्ना जिनक्रियाः // msa_9.20 //

यथाकाशे क्रियाणां हि हानिरभ्युदयः सदा / तथैवानास्रवे धातौ बुद्धकार्योदयव्ययः // msa_9.21 //

पौर्वापर्याविशिष्टापि सर्वावरणनिर्मला / नशुद्धा नापि चाशुद्धा तथता बुद्धता मता // msa_9.22 //

शून्यतायां विशुद्धायां नैरात्म्यान्मार्गलाभतः / बुद्धाः शुद्धात्मलाभित्वात् गता आत्ममहात्मताम् // msa_9.23 //

न भावो नापि चाभावो बुद्धत्वं तेन कथ्यते / तस्माद्बुद्धतथाप्रश्ने अव्याकृतनयो मतः // msa_9.24 //

दाहशान्तिर्यथा लोहे दर्शने तिमिरस्य च / चित्तज्ञाने तथा बौद्धे भावाभावो न शस्यते // msa_9.25 //

बुद्धानाममले धातौ नैकता बहुता न च / आकाशवददेहत्वात्पूर्वदेहानुसारतः // msa_9.26 //

बलादिबुद्धधर्मेषु बोधी रत्नाकरोपमा / जगत्कुशलसस्येषु महामेघोपमा मता // msa_9.27 //

पुण्यज्ञानसुपूर्णत्वात्पूर्णचन्द्रोपमा मता / ज्ञानालोककरत्वाच्च महादित्योपमा मता // msa_9.28 //

अमेया रश्मयो यद्वद्व्यमिश्रा भानुमण्डले / सदैककार्या वर्तन्ते लोकमालोकयन्ति च // msa_9.29 //

तथैवानास्रवे धातौ बुद्धानामप्रमेयता / मिश्रैककार्या कृत्येषु ज्ञानालोककरामता // msa_9.30 //

यथैकरश्मिनिःसारात्सर्वरश्मिविनिःसृतिः / भानोस्तथैव बुद्धानां ज्ञेया ज्ञानविनिःसृतिः // msa_9.31 //

यथैवादित्यरश्मीनां वृत्तौ नास्ति ममायितम् / तथैव बुद्धज्ञानानां वृत्तौ नास्ति ममायितम् // msa_9.32 //

यथा सूर्यैकमुक्ताभै रश्मिभिर्भास्यते जगत् / सकृत् ज्ञेयं तथा सर्वं बुद्धज्ञानैः प्रभास्यते // msa_9.33 //

यथैवादित्यरश्मीनां मेघाद्यावरणं मतम् / तथैव बुद्धज्ञानानामावृतिः सत्वदुष्टता // msa_9.34 //

यथा पांशुवशाद्वस्रे रङ्गचित्राविचित्रता / तथा ऽवेधवशान्मुक्तौ ज्ञानचित्राविचित्रता // msa_9.35 //

गाम्भीर्यममले धातौ लक्षणस्थानकर्मसु / बुद्धानामेतदुदितं रङ्गैर्वाकाशचित्रणा // msa_9.36 //

सर्वेषामविशिष्टापि तथता शुद्धिमागता / तथागतत्वं तस्माच्च तद्गर्भाः सर्वदेहिनः // msa_9.37 //

श्रावकाणां विभुत्वेन लौकिकस्याभिभूयते / प्रत्येकबुद्धेभ्यो मनः[बुद्धभौमेन] श्रावकस्याभिभूयते // msa_9.38 //

बोधिसत्त्वविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति / तथागतविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति // msa_9.39 //

अप्रमेयमचिन्त्यं च विभुत्वं बौद्धमिष्यते / यस्य यत्र यथा यावत्काले यस्मिन्प्रवर्तते // msa_9.40 //

पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / सर्वार्थवृत्तौ सर्वेषां गुनद्वादशशतोदये // msa_9.41 //

मनसो ऽपि परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / विभुत्वानुचरे ज्ञाने निर्विकल्पे सुनिर्मले // msa_9.42 //

सार्थोद्ग्रहपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / क्षेत्रशुद्धौ यथाकामं भोगसंदर्शनाय हि // msa_9.43 //

विकल्पस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / अव्याघाते सदाकालं सर्वेषां ज्ञानकर्मणाम् // msa_9.44 //

प्रतिष्ठायाः परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / अप्रतिष्ठितनिर्वाणं बुद्धानामचले[मले]पदे // msa_9.45 //

मैथुनस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / बुद्धसौख्यबिहारे ऽथ दाराऽसंक्लेशदर्शने // msa_9.46 //

आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् / चिन्तितार्थसमृद्धौ च गतिरूपविभावने // msa_9.47 //

इत्येमेयपरावृत्तावमेयविभुता मता / अचिन्त्यकृत्यानुष्ठानाद्बुद्धानाममलाश्रये // msa_9.48 //

शुभे वृद्धो लोको व्रजति सुविशुद्धौ परमतां शुभे चानारब्ध्वा व्रजति शुभवृद्धौ परमताम् / व्रजत्येवं लोको दिशि दिशि जिनानां सुकथितैर् अपक्वः पक्वो वा [न]च पुनरशेषं ध्रुवमिह // msa_9.49 //

तथा कृत्वा चर्यां [कृच्छ्रावाप्यां] परमगुणयोगाद्भुतवर्ती महाबोधिं नित्यां ध्रुवमशरणानां च शरणम् / लभन्ते यद्धीरा [दिशि दिशि] गसदा [सदा]सर्वसमयं तदाश्चर्यं लोके सुविधचरणान्नाद्भुतमपि // msa_9.50 //

क्वचिद्धर्माञ्चकं [धर्म्यं चक्रं] बहुमुखशतैर्दर्शयति यः क्वचिज्जन्मान्तर्धिं क्वचिदपि विचित्रां जनचरीम् / क्वचित्कृत्स्नां बोधिं क्वचिदपि च निर्वाणमसकृत् न च स्थानात्तस्माद्विचलति स सर्वं च कुरुते // msa_9.51 //

न बुद्धानामेवं भवति ममपक्वो ऽयमिति चाप्रपाच्यो ऽयं देही अपि च अधुनापाच्यत इति / विना संस्कारं तु प्रपचमुपयात्येव जनता शुभैर्धर्मैर्नित्यं दिशि दिशिः समन्तात्त्रयमुखम् // msa_9.52 //

यथायत्नं भानुः प्रततविषदैरंशविसरैः प्रपाक[कं] सस्यानां दिशि [दिशि] समन्तात्प्रकुरूते / तथा धर्मार्को ऽपि प्रशमविधिधर्मांशुविसरैः प्रपाकं सस्यानां दिशि दिशि समन्तात्प्रकुरूते // msa_9.53 //

यथैकस्माद्दीपाद्भवति सुमहान्दीपनिचयो ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च स पुनरेति व्ययमतः / तथैकस्माद् बुद्धाद् [पाका]भवति सुमहान् परिपाक[पाक]निचयो ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च पुनरेति[पुनरुपैति] व्ययमतः // msa_9.54 //

यथा तोयैस्तृप्तिं व्रजति न महासागर इव न वृद्धिं वा याति प्रततविषदाम्बु प्रविशनैः / तथा बौद्धौ धातुः सततसमितैः शुद्धिविशनैर् नतृप्तिं वृद्धिं वा व्रजति परमाश्चर्यमिह तत् // msa_9.55 //

सर्वधर्मद्वयावारतथताशुद्धिलक्षणः / वस्तुज्ञानतदालम्बवशिताक्षयलक्षणः // msa_9.56 //

क्लेशज्ञेयावरणद्वयात्सर्वधर्मतथताविशुद्धिलक्षणश्च वस्तुतदालम्बनज्ञानयोरक्षयवशिता लक्षणश्च / सर्वतस्तथताज्ञानभावना समुदागमः सर्वसत्वद्वयाधानसर्वथाऽक्षयता फलम् // msa_9.57 //

कायवाक्चित्तनिर्माणप्रयोगोपायकर्मकः / समाधिधारणीद्वारद्वयामेयसमन्वितः // msa_9.58 //

स्वभावधर्मसंभोगनिर्माणैर्भिन्नवृत्तिकः / धर्मधातुर्विशुद्धो ऽयं बुद्धानां समुदाहृतः // msa_9.59 //

स्वाभाविको ऽथ सांभोग्यः कायो नैर्माणिको ऽपरः / कायभेदा हि बुद्धानां प्रथमस्तु द्वयाश्रयः // msa_9.60 //

सर्वधातुषु सांभोग्यो भित्रो गणपरिग्रहैः / क्षेत्रैश्च नामभिः कायैर्धर्मसंभोगचेष्टितैः // msa_9.61 //

समः सूक्ष्मश्च तच्छिष्टः[च्छ्लिष्टः] कायः स्वाभाविको मतः / संभोगविभुताहेतुर्यथेष्टं भोगदर्शने // msa_9.62 //

अमेयं बुद्धनिर्माणं कायो नैर्माणिको मतः / द्वयोर्द्वयार्थसंपत्तिः सर्वाकारा प्रतिष्ठिता // msa_9.63 //

शिल्पजन्ममहाबोधिसदानिर्वाणदर्शनैः / बुद्धनिर्माणकायो ऽयं महामायो[महोपायो] विमोचने // msa_9.64 //

त्रिभिः कायैस्तु विज्ञेयो बुद्धानां कायसंग्रहः / साश्रयः स्वपरार्थो यस्त्रिभिः कायैर्निर्दर्शितः // msa_9.65 //

आश्रयेणाशयेनापि कर्मणा ते समा मताः / प्रकृत्या ऽस्रंसनेनापि प्रबन्धेनैषु नित्यता // msa_9.66 //

आदर्शज्ञानमचलं त्रयज्ञानं तदाश्रितम् / समताप्रत्यवेक्षायां कृत्यानुष्ठान एव च // msa_9.67 //

आदर्शज्ञानमममापरिच्छिन्नं सदानुगम् / सर्वज्ञेयेष्वसंमूढं न च तेष्वामुखं सदा // msa_9.68 //

सर्वज्ञाननिमित्तत्वान्महाज्ञानाकरोपमम् / संभोगबुद्धता ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच्च तत् // msa_9.69 //

सत्त्वेषु समताज्ञानं भावनाशुद्धितो ऽमलं [मतम्] / अप्रतिष्ठस[श]माविष्टं समताज्ञानमिष्यते // msa_9.70 //

महामैत्रीकृपाभ्यां च सर्वकालानुगं मतम् / यथाधिमोक्षं सत्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकम् // msa_9.71 //

प्रत्यवेक्षणकं ज्ञाने [नं]ज्ञेयेष्वव्याहतं सदा / धारणीनां समाधीनां निधानोपममेव च // msa_9.72 //

परिषन्मण्डले सर्वविभूतीनां निदर्शकम् / सर्वसंशयविच्छेदि महाधर्मप्रवर्षकम् // msa_9.73 //

कृत्यानुष्ठानताज्ञानं निर्माणैः सर्वधातुषु / चित्राप्रमेयाचिन्त्यैश्च सर्वसत्त्वार्थकारकम् // msa_9.74 //

कृत्यनिष्पत्तिभिर्भेदैः संख्याक्षेत्रैश्च सर्वदा / अचिन्त्यं बुद्धनिर्माणं विज्ञेयं तच्च सर्वथा // msa_9.75 //

धारणात्समचित्ताच्च सम्यग्धर्मप्रकाशनात् / कृत्यानुष्ठानतश्चैव चतुर्ज्ञानसमुद्भवः // msa_9.76 //

गोत्रभेदादवैयर्थ्यात्साकल्यादप्यनादितः / अभेदान्नैकबुद्धत्वं बहुत्वं चामलाश्रये // msa_9.77 //

या ऽविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता / सर्वथा ऽनुपलम्भश्च उपलम्भः परो मतः // msa_9.78 //

भावना परमा चेष्टा भावनामविपश्यताम् / प्रतिलम्भः परश्चेष्टः प्रतिलम्भं च पश्यताम् // msa_9.79 //

पश्यतां गुरुत्वं [तां] दीर्घं निमित्तं वीर्यमात्मनः / मानिनां बोधिसत्त्वानांदु [दू]रे बोधिर्निरूप्यते // msa_9.80 //

पश्यताम्, कल्पनामात्रं सर्वमेतद्यथोदितं / अकल्पबोधिसत्वानां प्राप्ता बोधिर्निरूप्यते // msa_9.81 //

भिन्नाश्रया भिन्नजलाश्च नद्यः अल्पोदकाः कृत्यपृथक्त्वकार्याः / जलाश्रितप्राणितनूपभोग्या भवन्ति पातालमसंप्रविष्टाः // msa_9.82 //

समुद्रविष्टाश्च भवन्ति सर्वा एकाश्रया एकमहाजलाश्च / मिश्रैककार्याश्च महोपभोग्या जलाश्रितप्राणिगणस्य नित्यम् // msa_9.83 //

भिन्नाश्रया भिन्नमताश्च धीराः स्वल्पावबोधाः पृथगात्मकृत्याः / परीत्तसत्वार्थसदोपभोग्या भवन्ति बुद्धत्वमसंप्रविष्टाः // msa_9.84 //

बुद्धत्वविष्टाश्च भवन्ति सर्वे एकाश्रया एकमहावबोधाः / मिश्रेककार्याश्च महोपभोग्याः सदा महासत्वगणस्य ते हि // msa_9.85 //

इतिनिरूपमशुक्लधर्मयोगाद् हितसुखहेतुतया च बुद्धभूमेः / शुभपरमसुखाक्षयाकरत्वात् शुभमतिरर्हति बोधिचित्तमाप्तुम् // msa_9.86 //

महायानसूत्रालंकारे बोध्यधिकारो नवमः

दशमोधिकारः

उद्दानम्

आदिः सिद्धिः शरणं गोत्रं चित्ते तथैव चोत्पादः / स्वपरार्थस्तत्वार्थः प्रभावपरिपाकबोधिश्च // msa_10.1 //

जाता जाता ग्राहिका ग्राह्यभूता मित्रादात्ता स्वात्मतो भ्रान्तिका च / अभ्रान्तान्या आमुखा नैव चान्या घोषाचारा चैषिका चेक्षिका च // msa_10.2 //

हार्या कीर्णाऽव्यावकीर्णा विपक्षैर्हीनोदारा आवृताऽनावृता च / युक्ताऽयुक्ता संभृताऽसंभृता च गाढं विष्टा दूरगा चाधिमुक्तिः // msa_10.3 //

अमनस्कारबाहुल्यं कौशीद्यं योगविभ्रमः / कुमित्रं शुभदौर्बाल्यमयोनिशोमनस्क्रिया // msa_10.4 //

प्रमादो ऽल्पश्रुतत्वं च श्रुतचिन्ताल्पतुष्टता / शममात्राभिमानश्च तथा ऽपरिजयो मतः // msa_10.5 //

अनुद्वेगस्तथोद्वेग आवृतिश्चाप्ययुक्तता / असंभृतिश्च विज्ञेयाऽधिमुक्तिपरिपन्थता // msa_10.6 //

पुण्यं महदकौकृत्यं सौमनस्यं सुखं महत् / अविप्रणाशः स्थैर्यं च विशेषगमनं तथा // msa_10.7 //

धर्माभिसमयश्चाथ स्वपरार्थाप्तिरूत्तमा / क्षिप्राभिज्ञत्वमेते हि अनुशंसाधिमुक्तितः // msa_10.8 //

कामिनां सा श्वसदृशी कूर्मप्रख्या समाधिनाम् / भृत्योपमा स्वार्थिनां सा राजप्रख्या परार्थिनाम् // msa_10.9 //

तथा कामिस्थातृस्वपरजनकृत्यार्थमुदिते विशेषो विज्ञेयः सततमधिमुक्तया विविधया / महायाने तस्य विधिवदिह मत्वा परमतां भृशं तस्मिन् धीरः सततमिह ताभेव वृणुयात् // msa_10.10 //

मनुष[ष्य] भूताः संबोधिं प्राप्नुवन्ति प्रतिक्षणम् / अप्रमेया यतः सत्त्वा लयं नातो ऽधिवासयेत् // msa_10.11 //

यथा पुण्यं प्रसवते परेषां भोजनं ददत् / न तु स्वयं स भुञ्जानस्तथा पुण्यमहोदयः // msa_10.12 //

सूत्रोक्तो लभ्यते धर्मात्परार्थाश्रयदेशितात् / न तु स्वार्थाश्रयाद्धर्माद्देशितादुपलभ्यते // msa_10.13 //

इति विपुलगतौ महोघ[महार्य]धर्मे जनिय[परिजनयन्?] सदा मतिंमान्महाधिमुक्तिम् / विपुलसततपुण्यतद्विवृद्धिं व्रजति गुणैरसमैर्महात्मतां च // msa_10.14 //

महायानसूत्रालंकारे अधिमुक्त्यधिकारो दशमः

एकादशो ऽधिकारः

धर्मपर्येष्ट्यधिकारे आलम्बनपर्येष्टौ चत्वारः श्लोकाः

पिटकत्रयं द्वयं वा [च?] संग्रहतः कारणैर्नवभिरिष्टम् / वासनबोधनशमनप्रतिवेधैस्तद्विमोचयति // msa_11.1 //

सूत्राभिधर्मविनयाश्चतुर्विधार्था मताः समासेन / तेषां ज्ञानाद्धीमान्सर्वाकारज्ञतामेति // msa_11.2 //

आश्रयतो लक्षणतो धर्मादर्थाच्च सूचनात्सूत्रम् / अभिमुखतो ऽथाभीक्ष्ण्यादभिभवगतितो ऽभिधर्मश्च // msa_11.3 //

आपत्तेरूत्थानाद्व्युत्थानान्निःसृतेश्चविनयत्वम् / पुद्गलतः प्रज्ञप्तेः प्रविभागविनिश्चयाच्चैव // msa_11.4 //

आलम्बनं मतो धर्मः आध्यात्मं बाह्यकं[द्वयम्?] / [लाभो द्वयोर्द्वयार्थेन द्वयोश्चानुपलम्भतः] // msa_11.5 //

मनोजल्पैर्यथोक्तार्थप्रसन्नस्य प्रधारणात् / अर्थख्यानस्य जल्पाच्च नाम्नि स्थानाच्च चेतसः // msa_11.6 //

धर्मालम्बनलाभः स्यात्त्रिभिर्ज्ञानैः श्रुतादिभिः / त्रिविधालम्बनलाभश्च पूर्वोक्तस्तत्समाश्रितः // msa_11.7 //

त्रिधातुकः कृत्यकरः ससंबाधाश्रयो ऽपरः / अधिमुक्तिनिवेशी च तीव्रच्छन्दकरो ऽपरः // msa_11.8 //

हीनपूर्णाश्रयो द्वेधा सजल्पो ऽजल्प एव च / ज्ञानेन संप्रयुक्तश्च योगोपनिषदात्मकः // msa_11.9 //

संभिन्नालम्बनश्चासौ विभिन्नालम्बनः स च / पञ्चधा सप्तधा चैव परिज्ञा पञ्चधा ऽस्य च // msa_11.10 //

चत्वारः सप्तत्रिंशच्च आकारा भावनागताः / मार्गद्वयस्वभावो ऽसौ द्व्युनुशंसः प्रतीच्छकः // msa_11.11 //

प्रयोगी वशवर्ती च परीत्तो विपुलात्मकः / योगिनां हि मनस्कार एष सर्वात्मको मतः // msa_11.12 //

तत्वं यत्सततं द्वयेन रहितं, भ्रान्तेश्च संनिश्रयः शक्यं नैव च सर्वथाभिलपितुं यञ्चाप्रपञ्चात्मकम् / ज्ञेयं हेयमथो विशोध्यममलं यच्च प्रकृत्या मतम् यस्याकाशसुवर्णवारिसदृशी क्लेशाद्विशुद्धिर्मता // msa_11.13 //

न खलु जगति तस्माद्विद्यते किंचिदन्यज्जगदपि तदशेषं तत्र संमूढबुद्धि / कथमयमभिरूढो लोकमोहप्रकारो यदसदभिनिविष्टः सत्समन्ताद्विहाय // msa_11.14 //

यथा माया तथाऽभूतपरिकल्पो निरुच्यते / यथा मायाकृतं तद्वत् द्वयभ्रान्तिर्निरुच्यते // msa_11.15 //

यथा[ऽ]तस्मित्र तद्भावः परमार्थस्तथेष्यते / यथा तस्योपलब्धिस्तु तथा संवृतिसत्यता // msa_11.16 //

तदभावे यथा व्यक्तिस्तन्निमित्तस्य लभ्यते / तथाश्रयपरावृत्तावसत्कल्पस्य लभ्यते // msa_11.17 //

तन्निमित्ते यथा लोको ह्यभ्रान्तः कामतश्चरेत् / परावृत्तावपर्यस्तः कामचारी तथा पतिः [यतिः] // msa_11.18 //

तदाकृतिश्च तत्रास्ति तद्भावश्च न विद्यते / तस्मादस्तित्वनास्तित्वं मायादिषु विधीयते // msa_11.19 //

न भावस्तत्र चाभावो नाभावो भाव एव च / भावाभावाविशेषश्च मायादिषु विधीयते // msa_11.20 //

तथा द्वयाभ[भास?]तात्रास्ति तद्भावश्च न विद्यते / तस्मादस्तित्वनास्तित्वं रूपादिषु विधीयते // msa_11.21 //

न भावस्तत्र चाभावो नाभावो भाव एव च / भावाभावाविशेषश्च रूपादिषु विधीयते // msa_11.22 //

समारोपापवादाभ[न्त?]प्रतिषेधार्थमिष्यते / हीनयानेन यानस्य प्रतिषेधार्थमेव च // msa_11.23 //

भ्रान्तेर्निमित्तं भ्रान्तिश्च रूपविज्ञप्तिरिष्यते / अरूपिणी च विज्ञप्तिरभावात्स्यान्न चेतरा // msa_11.24 //

मायाहस्त्याकृतिग्राहभ्रान्तेर्द्वयमुदाहृतम् / द्वयं तत्र यथा नास्ति द्वयं चैवोपलभ्यते // msa_11.25 //

बिम्बसंकलिकाग्राहभ्रान्तेर्द्वयमुदाहृतम् / द्वयं तत्र यथा नास्ति द्वयं चैवोपलभ्यते // msa_11.26 //

तथा भावात्तथाऽभावाद् भावाभाव[वा?]विशेषतः / सदसन्तो ऽथ मायाभा ये धर्मा भ्रान्तिलक्षणाः // msa_11.27 //

तथा ऽभावात्तथा ऽ भावात्तथा ऽभावादलक्षणाः / मायोपमाश्च निर्दिष्टा ये धर्माः प्रातिपक्षिकाः // msa_11.28 //

मायाराजेव चान्येन मायाराज्ञा पराजितः / ये सर्वधर्मान् पश्यन्ति निर्मारास्ते जिनात्मजाः // msa_11.29 //

मायास्वप्नमरीचिबिम्बसदृशाः प्रोद्भासश्रुत्कोमपा विज्ञेयोदकचन्द्रबिम्बसदृशा निर्माणतुल्याः पुनः / षट् षट् द्वौ च पुनश्च षट् द्वयमता एकैकशश्च त्रयः संस्काराः खलु तत्र तत्र कथिता बुद्धैर्विबुद्धोत्तमैः // msa_11.30 // अभूतकल्पो न भूतो नाभूतो ऽकल्प एव च / न कल्पो नापि चाकल्पः सर्वं ज्ञेयं निरुच्यते // msa_11.31 //

स्वधातुतो द्वयाभासाः साविद्याक्लेशवृत्तयः / विकल्पाः संप्रवर्तन्ते द्वयद्रव्यविवर्जिताः // msa_11.32 //

आलम्बनविशेषाप्तिः स्वधातुस्थानयोगतः / त एव ह्यद्वयाभासा वर्तन्ते चर्मकाण्डवत् // msa_11.33 //

चित्तं द्वयप्रभासं रागाद्याभासमिष्यते तद्वत् / श्रद्धाद्याभासं न तदन्यो धर्मः क्लिष्टकुशलो ऽस्ति // msa_11.34 //

यथा द्वयप्रतिभासादन्यो न द्वयलक्षणः / इति चित्तं चित्राभासं चित्राकारं प्रवर्तते // msa_11.35 //

लक्ष्यं च लक्षणं चैव लक्षणा च प्रभेदतः / अनुग्रहार्थं सत्त्वानां संबुद्धैः संप्रकाशिता // msa_11.36 //

सदृष्टिकं च यच्चित्तं तत्रावस्थाविकारिता / लक्ष्यमेतत्समासेन ह्यप्रमाणं प्रभेदतः // msa_11.37 //

यथाजल्पार्थसंज्ञाया निमित्तं तस्य वासना / तस्मादप्यर्थविख्यानं परिकल्पितलक्षणं // msa_11.38 //

यथा नामार्थमर्थस्य नाम्नः प्रख्यानता च या / असं[सत्?] कल्पनिमित्तं हि परिकल्पितलक्षणम् // msa_11.39 //

त्रिविधत्रिविधाभासो ग्राह्यग्राहकलक्षणः / अभूतपरिकल्पो हि परतन्त्रस्य लक्षणम् // msa_11.40 //

अभावभावता या च भावाभावसमानता / अशान्तशान्ता ऽकल्पा च परिनिष्पन्नलक्षणम् // msa_11.41 //

निष्प[ष्य]न्दधर्ममालम्ब्य योनिशो मनसिक्रिया / चित्तस्य धातौ स्थानं च सदसत्तार्थपश्यना // msa_11.42 //

समतागमनं तस्मिन्नार्यगोत्रं हि निर्मलम् / समं विशिष्टमन्यूनानधिकं लक्षणा मता // msa_11.43 //

पदार्थदेहनिर्भासपरावृत्तिरनास्रवः / धातुर्बीजपरावृत्तेः स च सर्वत्रगाश्रयः // msa_11.44 //

चतुर्धा वशिता वृत्तेर्मनसश्चोद्ग्रहश्च च / विकल्पस्याविकल्पे हि क्षेत्रे ज्ञाने ऽथ कर्मणि // msa_11.45 //

अचलादित्रिभूमौ च वशिता सा चतुर्विधा / द्विधैकस्यां तदन्यस्यामेकैका वशिता मता // msa_11.46 //

विदित्वा नैरात्म्यं द्विविधमिह धीमान्भवगतं समं तच्च ज्ञात्वा प्रविशति स तत्वं ग्रहणतः / ततस्तत्र स्थानान्मनस इह न ख्याति तदपि तदख्यानं मुक्तिः परम उपलम्भस्य विगमः // msa_11.47 //

आधारे संभारादाधाने सति हि नाममात्रंपश्यन् / पश्यति हि नाममात्रं तत्पश्यंस्तच्च नैव पश्यति भूयः // msa_11.48 //

चित्तमेतत्सदौष्ठुल्यमात्मदर्शनपाशितम् / प्रवर्तते निवृत्तिस्तु तदध्यात्मस्थितेर्मता // msa_11.49 //

स्वयं स्वेनात्मना ऽभावात्स्वभावे चानवस्थितेः / ग्राहवत्तदा[द]भावाच्च निःस्वभावत्वमिष्यते // msa_11.50 //

[निःस्वभावतया सिद्धा उत्तरोत्तरनिश्रयाः / अनुत्पादो ऽनिरोधश्चादिशन्तिः परिनिर्वृतिः] // msa_11.51 //

आदौ तत्वे ऽन्यत्वे स्वलक्षणे स्वयमथान्यथाभावे / संक्लेशे ऽथ विशेषे क्षान्तिरनुत्पत्तिधर्मोक्ता // msa_11.52 //

धर्म नैरात्म्यमुक्तीनां तुल्यत्वात् गोत्रभेदतः / द्व्याशयाप्तेश्च निर्माणात्पर्यन्तादेकयानता // msa_11.53 //

आकर्षणार्थमेकेषामन्यसंधारणाय च / देशितानियतानां हि संबुद्धैरेकयानता // msa_11.54 //

श्रावको ऽनियतो द्वेधा दृष्टादृष्टार्थयानतः / दृष्टार्थो वीतरागश्चावीतरागो ऽप्यसौ मृदुः // msa_11.55 //

तौ च लब्धार्यमार्गस्य भवेषु परिणामनात् / अचिन्त्यपरिणामिक्या उपपत्त्या समन्वितौ // msa_11.56 //

प्रणिधानवशादेक उपपत्तिं प्रपद्यते / एको ऽनागामितायोगान्निर्माणैः प्रतिपद्यते // msa_11.57 //

निर्वाणाभिरतत्वाच्च तौ धन्धगतिकौ मतौ / पुनः पुनः स्वचित्तस्य समुदाचारयोगतः // msa_11.58 //

सो ऽकृतार्थो ह्यबुद्धे च जातो ध्यानार्थमुद्यतः / निर्माणार्थी तदाश्रित्य परां बोधिमवाप्नुते // msa_11.59 //

विद्यास्थाने पञ्चविधे योगमकृत्वा सर्वज्ञत्वं नैति कथंचित्परमार्यः / इत्यन्येषां निग्रहणानुग्रहणाय स्वाज्ञार्थं वा तत्र करोत्येव स योगम् // msa_11.60 //

हेतूपलब्धितुष्टिश्च निश्रयतदनुस्मृतिः / साधारणफलेच्छा च यथाबोधाधिमुच्यना // msa_11.61 //

चतुर्विधानुभावेन प्रीयणा खेदनिश्चयः / विपक्षे प्रतिपक्षे च प्रतिपत्तिश्चतुर्विधा // msa_11.62 //

प्रसादः संप्रतीक्षा च दानच्छन्दः परत्र च / संनाहः प्रणिधानं च अभिनन्दमनस्क्रिया // msa_11.63 //

शक्तिलाभे सदौत्सुक्यं दानादौ षड्विधेद्यनम् / परिपाके ऽथ पूजायां सेवायामनुकम्पना // msa_11.64 //

अकृते कुकृते लज्जा कौकृत्यं विषये रतिः / अमित्रसंज्ञा खेदे च रचनोद्भावनामतिः // msa_11.65 //

दानादयः प्रतिसरणं सम्बोधौ नेश्वरादयः / दोषाणां च गुणानां च प्रतिसंवेदनाद् [?]द्वयोः // msa_11.66 //

चयानुस्मरणप्रीतिर्माहार्थ्यस्य च दर्शनम् / योगे ऽभिलाषो ऽविकल्पे तद्धृत्यां प्रत्ययागमे // msa_11.67 //

सप्तप्रकारासद्ग्राहव्युत्थाने शक्तिदर्शनम् / आश्चर्यं चाप्यनाश्चर्यं संज्ञा चैव चतुर्विधा // msa_11.68 //

समता सर्वसत्त्वेषु दृष्टिश्चापि महात्मिका / परगुणप्रतिकारस्त्रयाशास्तिर्निरन्तरः // msa_11.69 //

बुद्धप्रणीतानुष्ठानादर्वागस्थानचेतनात्[चेतना] / तद्धानिवृद्ध्या सत्त्वेषु अनामोदः प्रमोदना // msa_11.70 //

प्रतिवर्णिकायां[वर्णिका]भूतायां भावनायां च नारूचिः / नाधिवासमनस्कारो व्याकृतनियते स्पृहा // msa_11.71 //

आयत्यां दर्शनाद्वृत्तिचेतना समतेक्षणा / अग्रधर्मेषु वृत्त्या च अग्रत्वात्मावधारणात्[धारणा] // msa_11.72 //

एते शुभमनस्कारा दशपारमितान्वयाः / सर्वदा बोधिसत्त्वानां धातुपुष्टौ भवन्ति हि // msa_11.73 //

पुष्टेरध्याशयतो महती पर्येष्टिरिष्यते धीरे / सविवासा ह्यविवासा तथैव वैभुत्विकी तेषाम् // msa_11.74 //

असकाया लघु[लब्ध]काया प्रपूर्णकाया च बोधिसत्त्वानाम् / बहुमानसूक्ष्ममाना निर्माणा चैषणाभिमता // msa_11.75 //

रूपारूपे धर्मो लक्षणहेतुस्तथैव चारोग्यं[ग्ये] / ऐश्वर्ये ऽभिज्ञाभिस्तदक्षयत्वे च धीराणाम् // msa_11.76 //

अभावभावाध्यपवादकल्प एकत्वनानास्वविशेषकल्पाः / यथार्थनामाभिनिवेशकल्पाः जिनात्मजैः संपरिवर्जनीयाः // msa_11.77 //

इति शुभमतिरेत्य यत्नमुग्रं द्वयपर्येषितधर्मतासतत्वः / प्रतिशरणमतः सदा प्रजानां भवति गुणैः स समुद्रवत्प्रपूर्णः // msa_11.78 //

महायानसूत्रालंकारे धर्मपर्येष्ट्यधिकार एकादशः

द्वादशो ऽधिकारः

धर्मदेशनायां मात्सर्यप्रतिषेधे श्लोकः

प्राणान्भोगांश्च धीराः प्रमुदितमनसः कृच्छ्रलब्धानसारान् सत्वेभ्यो दुःखितेभ्यः सततमवसृजन्त्युच्चदानप्रकारैः / प्रागेवोदारधर्मं हितकरमसकृत्सर्वथैव प्रजानां कृच्छ्रे नैवोपलब्धं भृशमवसृजतां वृद्धिगं चाव्ययं च // msa_12.1 //

धर्मो नैव च देशितो भगवता प्रत्यात्मयवेद्यो यत आकृष्टा जनता च युक्त[युक्ति]विहितैर्धर्मैः स्वर्की धर्मतां / स्वशान्त्यास्यपुटे विशुद्धिविपुले साधारणे ऽथाक्षये लालेनेव कृपात्मभिस्त्वजगरप्रख्यैः समापादिता // msa_12.2 //

तस्मान्नैव निरर्थिका भवति सा या भावना योगिनां तस्मान्नैव निरर्थिका भवति सा या देशना सौगती / दृष्टो ऽर्थः श्रुतमात्रकाद्यदि भवेत् स्याद्भावनापार्थिका अश्रुत्वा यदि भावनामनुविशेत् स्याद्देशनापार्थिका // msa_12.3 //

आगमतो अधिगमतो विभुत्वतो देशनाग्रसत्वानां / मुखतो रूपात्सर्वा[र्वतःआ]काशादुच्चरणताऽपि............ // msa_12.4 //

विषदा संदेहजहा आदेया तत्वदर्शिका द्विविधा / संपन्नदेशनेयं विज्ञेयं[या] बोधिसत्त्वानां // msa_12.5 //

मधुरा मदव्यपेता न च खिन्ना देशनाग्रसत्वानां / स्फुटचित्रयुक्तगमिका निरामिषा सर्वगा चैव // msa_12.6 //

अदीना मधुरा सूक्ता प्रतीता विषदा तथा [वाग्जिनात्मजे] / [यथार्हा निराभिषा च परिमिताक्षया तथा] // msa_12.7 //

उद्देशान्निर्देशात्तथैव यानानुलोमनात् श्लाक्ष्ण्यात् / प्रातीत्यद्याथार्हान्नैर्याण्यादानुकूल्यत्वात् // msa_12.8 //

व्यञ्जनसंपच्चैषा विज्ञेया सर्वथाग्रसत्त्वानां / षष्ट्यङ्गी साचिन्त्या घोषो ऽनन्तस्तु सुगतानां // msa_12.9 //

वाचा पदैः सुयुक्तैरनुदेशविभागसंशयच्छेदैः / बहुलीकारानुगता ह्युद्धटितविपञ्चितज्ञेषु // msa_12.10 //

शुद्धा त्रिमण्डलेन हितेयं देशना हि बुद्धानां / दोषैर्विवर्जिता पुनरष्टभिरेषैव विज्ञेया // msa_12.11 //

कौशीद्यमनवबोधो ह्यवकाशस्याकृतिर्ह्यनीतत्वम् / संदेहस्याच्छेदस्तद्विगमस्यादृढीकरणम् // msa_12.12 //

खेदो ऽथ मत्सरित्वं दोषा ह्येते मता कथायां हि / तदभावाद्बुद्धानां निरूत्तरा देशना भवति // msa_12.13 //

कल्याणो धर्मो ऽयं हेतुत्वाद्भक्तितुष्टिबुद्धीनां / द्विविधार्थः सुग्राह्यश्चतुर्गुणब्रह्मचर्यवदः // msa_12.14 //

परैरसाधारणयोगकेवलं त्रिधातुकक्लेशविहानिपूरकम् / स्वभावशुद्धं मलशुद्धितश्च तच्चतुर्गुणब्रह्मविचर्यमिष्यते // msa_12.15 //

अवतारणसंधिश्च संधिर्लक्षणतो ऽपरः / प्रतिपक्षाभिसंधिश्च संधिः परिणतावपि // msa_12.16 //

श्रावकेषु स्वभावेषु दोषाणां विनये तथा / अभिधानस्य गाम्भीर्ये संधिरेष चतुर्विधः // msa_12.17 //

असारे सारमतयो विपर्यासे च सुस्थिताः / क्लेशेन च सुसंक्लिष्टा लभन्ते बोधिमुक्तमां // msa_12.17* //

॥ इति ॥

समता ऽर्थान्तरे ज्ञेयस्तथा कालान्तरे पुनः / पुद्गलस्याशये चैव अभिप्रायश्चतुर्विधः // msa_12.18 //

बुद्धे धर्मे ऽवज्ञा कौशीद्यं तुष्टिरल्पमात्रेण / रागे माने चरितं कौकृतं चानियतभेदः // msa_12.19 //

सत्त्वानामावरणं तत्प्रतिपक्षो ऽग्रयानसंभाषा / सर्वान्तरायदोषप्रहाणमेषां ततो भवति // msa_12.20 //

यो ग्रन्थतो ऽर्थतो वा गाथाद्वयधारणे प्रयुज्येत / स हि दशविधमनुशंसं लभते सत्वोत्तमो धीमान् // msa_12.21 //

कृत्स्नां च धातुपुष्टिं प्रामोद्यं चोत्तमं मरणकाले / जन्म च यथाभिकामं जातिस्मरतां च सर्वत्र // msa_12.22 //

बुद्धैश्च समवधानं तेभ्यः श्रवणं तथाग्रयानस्य / अधिमुक्तिं सह बुद्ध्या द्वयमुखतामाशुबोधिं च // msa_12.23 //

इति सुग[म]तिरखेदवान् कृपालुः प्रथितयशाः सुविधिज्ञतामुपेतः / भवति सुकथिको हि बोधिसत्त्वस्तपति जने कथितैर्यथैव सूर्यः // msa_12.24 //

महायानसूत्रालंकारे देशनाधिकारो द्वादशः

त्रयोदशो ऽधिकारः

प्रतिपत्तिविभागे षट् श्लोकाः /

द्वेधा नैरात्म्यमाज्ञाय धीमान् पुद्गलधर्मयोः / द्वयमिथ्यात्वसम्यक्त्वं विवर्ज्येत त्रयेण हि // msa_13.1 //

अर्थज्ञः सर्वधर्माणां वेत्ति कोलसमानतां / श्रुततुष्टिप्रहाणाय धर्मज्ञस्तेन कथ्यते // msa_13.2 //

पार्थग्जनेन ज्ञानेन प्रतिविध्य द्वयं तथा / तज्ज्ञानपरिनिष्पत्तावनुधर्मं प्रपद्यते // msa_13.3 //

ततो ज्ञानं स लभते लोकोत्तरमनुत्तरं / आदिभूमौ समं सर्वैर्बोधिसत्त्वैस्तदात्मभिः // msa_13.4 //

कृत्वा दर्शनज्ञेयानां[हेयानां] क्लेशानां सर्वसंक्षयम् / ज्ञेयावरणज्ञानाय[हानाय] भवनायां प्रयुज्यते // msa_13.5 //

व्यवस्थानाविकल्पेन ज्ञानेन सहचारिणा / अनुधर्मं चरत्येवं परिशिष्टासु भूमिषु // msa_13.6 //

सुलाभो ऽथ स्वधिष्ठानः सुभूमिः सुसहायकः / सुयोगो गुणवान् देशो यत्र धीमान् प्रपद्यते // msa_13.7 //

बहुश्रुतो दृष्टसत्यो वाग्मी समनुकम्पकः / अखिन्नो बोधिसत्त्वश्च ज्ञेयः सत्पुरूषो महान् // msa_13.8 //

स्वालम्बना सुसं भारा [सुसंस्तब्धा] सुभावनैव [सुपायाचैव ?] देशिता / सुनिर्याणप्रयोगा च आत्मसम्यक्प्रधानता // msa_13.9 //

रतेः क्षणोपपत्तेश्च आरोग्यस्यापि कारणं / समाधेर्विचयस्यापि पूर्वे हि कृतपुण्यता // msa_13.10 //

धर्मधातुविनिर्मुक्तो यस्माद्धर्मो न विद्यते / तस्माद्रागादयस्तेषां बुद्धैर्निःसरणं मताः // msa_13.11 //

धर्मधातुविनिर्मुक्तो यस्माद्धर्मो न विद्यते / तस्मात्संक्लेशनिर्देशे स संविद्[संधिर]धीमतां मतः // msa_13.12 //

यतस्तानेव रागादीन्योनिशः प्रतिपद्यते / ततो विमुच्यते तेभ्यस्तेनैषां निःसृतिस्ततः // msa_13.13 //

न खलु जिनसुतानां बाधकं दुःखमुग्रं नरकभवनवासैः सत्वहेतोः कथंचित् / शमभवगुणदोषप्रेरिता हीनयाने विविधशुभविकल्पा बाधका धीमतां तु // msa_13.14 //

न खलु नरकवासो धीमतां सर्वकालं विमलविपुलबोधेरन्तरायं करोति / स्वहितपरमशीतस्त्वन्ययाने विकल्पः परमसुखविहारे ऽप्यन्तरायं करोति // msa_13.15 //

धर्माभावोपलब्धिश्च निःसंक्लेशविशुद्धिता / मायादिसदृशी ज्ञेया आकाशसदृशी तथा // msa_13.16 //

यथैव चित्रे विधिवद्विचित्रिते नतोन्नतं नास्ति च दृश्यते ऽथ च / अभूतकल्पे ऽपि तथैव सर्वथा द्वयं सदा नास्ति च दृश्यते ऽथे च // msa_13.17 //

यथैव तोये लुति[टि]ते प्रसादिते न जायते सा पुनरच्छतान्यतः / मलापकर्षस्तु स तत्र केवलः स्वचित्तशुद्धौ विधिरेष एव हि // msa_13.18 //

मतं च चित्तं प्रकृतिप्रभास्वरं सदा तदागन्तुकदोषदूषितं / न धर्मताचित्तमृते ऽन्यचेतसः प्रभास्वरत्वं प्रकृतौ विधीयते // msa_13.19 //

बोधिसत्त्वस्य सत्त्वेषु प्रेम मज्जगतं महत् / यथैकपुत्रके तस्मात्सदा हितकरं मतम् // msa_13.20 //

सत्वेषु हितकारित्वान्नैत्यापत्तिं स रागजां / द्वेषो विरुद्यते त्वस्य सर्वसत्वेषु सत्पथा[सर्वथा] // msa_13.21 //

यथा कपोती स्वसुतातिवत्सला स्वभावकांस्तानुपगुह्य तिष्ठति / तथाविधायं प्रतिघो विरुध्यते सुतेषु तद्वत्सकृपे ऽपि देहिषु // msa_13.22 //

मैत्री यतः प्रतिघचित्तमतो विरुद्धं शान्तिर्यतो व्यसनचित्तमतो विरुद्धं / अर्थो यतो निकृतिचित्तमतो विरुद्धं ल्हादो यतः प्रतिभयं न[च] ततो विरुद्धं // msa_13.23 //

यथातुरः सुभैषज्ये संसारे प्रतिपद्यते / आतुरे च यथा वैद्यः सत्वेषु प्रतिपद्यते // msa_13.24 //

अनिष्पन्ने यथा चेटे स्वात्मनि प्रतिपद्यते / वणिग्यथा पुनः पुण्ये कामेषु प्रतिपद्यते // msa_13.25 //

यथैव रजको वस्त्रे कर्मणे प्रतिपद्यते / पिता यथा सुते बाले सत्वाहेठे प्रपद्यते // msa_13.26 //

अग्न्यर्थी वाधरारण्यां सातत्ये प्रतिपद्यते / वैश्वासिको वानिष्पन्ने अधिचित्ते प्रपद्यते // msa_13.27 //

मायाकार इव ज्ञेये प्रज्ञया प्रतिपद्यते / प्रतिपत्तिर्यथा यस्मिन् बोधिसत्त्वस्य सा मता // msa_13.28 //

इति सततमुदारयुक्तवीर्यो द्वयपरिपाचनशोधने सुयुक्तः / परमविमलनिर्विकल्पबुद्ध्या व्रजति स सिद्धिमनुत्तमां क्रमेण // msa_13.29 //

महायानसूत्रालंकारे प्रतिपत्त्यधिकारस्त्रयोदशः

चतुर्दशो ऽधिकारः

अववादानुशासनीविभागे श्लोका एकपञ्चाशत् /

कल्पासंख्येयनिर्यातो ह्यधिमुक्तिं विवर्धयन् / संपूर्णः कुशलैर्धर्मैः सागरो वारिभिर्यथा // msa_14.1 //

तथा संभृतसंभारो ह्यादिशुद्धौ जिनात्मजः / सुविज्ञः कल्प[ल्य]चित्तश्च भावनायां प्रयुज्यते // msa_14.2 //

धर्मस्रोतसि बुद्धेभ्यो ऽववादं लभते तदा / विपुलं शमथज्ञानवैपुल्यगमनाय हि // msa_14.3 //

ततः सूत्रादिके धर्मे सो ऽद्वयार्थविभावके / सूत्रादिनाम्नि बन्धीयाच्चित्तं प्रथमतो यतिः // msa_14.4 //

ततः पदप्रभेदेषु विचरेदनुपूर्वशः / विचारयेत्तदर्थांश्च प्रत्यात्मयोनिशश्च सः // msa_14.5 //

अवधृत्य च तानर्थान्धर्मे संकलयेत्पुनः / ततः कुर्यात्समाशास्तिं तदर्थाधिगमाय सः // msa_14.6 //

एषेत प्रत्यवेक्षेत मनोजल्पैः प्रबन्धतः / निर्जल्पैकरसैश्चापि मनस्कारैर्विचारयेत् // msa_14.7 //

ज्ञेयः शमथमार्गो ऽस्य धर्मनाय च पिण्डितं / ज्ञेयो विपश्यनामार्गस्तदर्थानां विचारणा // msa_14.8 //

युगनद्धश्च विज्ञेयो मार्गस्तत्पिण्डितं पुनः / लीनं चित्तस्य गृह्णीयादुद्धतं शमयेत्पुनः // msa_14.9 //

श[स]मप्राप्तमुपेक्षेत तस्मिन्नालम्बने पुनः / सातत्येनाथ सत्कृत्य सर्वस्मिन्योजयेत्पुनः // msa_14.10 //

निबध्यालम्बने चित्तं तत्प्रवेधं[वाहं] न विक्षिपेत् / अवगम्याशु विक्षेपं तस्मिन् प्रतिहरेत्पुनः // msa_14.11 //

प्रत्यात्मं संक्षिपेच्चित्तमुपर्युपरि बुद्धिमान् / ततश्चर [द]मयेच्चित्तं समाधौ गुणदर्शनात् // msa_14.12 //

अरतिं शमयेत्तस्मिन्विक्षेपदोषदर्शनात् / अभिध्यादौर्मनस्यादीन्व्युत्थितान् शमयेत्तथा // msa_14.13 //

ततश्च साभिसंस्कारां चित्ते स्वरसवाहितां / लभेतानभिसंस्कारान्[रां] तदभ्यासात्पुनर्यतिः // msa_14.14 //

ततः स तनुकां लब्ध्वा प्रश्रब्धिं कायचेतसोः / विज्ञेयः समनस्कारः पुनस्तान् [स्तां] स विवर्धयन् // msa_14.15 //

वृद्धिदूरंगमत्वेन मौर्ली स लभते स्थितिं / तां शोधयन्नभिज्ञार्थमेति कर्मण्यतां परां // msa_14.16 //

ध्याने ऽभिज्ञाभिनिर्हाराल्लोकधातून्स गच्छति / पूजार्थमप्रमेयाणां बुद्धायां श्रवणाय च // msa_14.17 //

अप्रमेयानुपास्यासौ बुद्धान्कल्पैरमेयगैः / कर्मण्यतां परामेति चेतसस्तदुपासनात् // msa_14.18 //

ततो ऽनुशंसान् लभते पञ्च शुद्धैः स पूर्वगान् / विशुद्धिभाजनत्वं च ततो यानि निरुत्तरं // msa_14.19 //

कृत्स्नादौस्वल्प[दौष्ठुल्य] कायो हि द्रवते ऽस्य प्रतिक्षणं / आपूर्यते च प्रश्रब्ध्या कायचित्तं समन्ततः // msa_14.20 //

अपरिच्छिन्नमाभासं धर्माणां वेत्ति सर्वतः / अकल्पितानि संशुद्धौ निमित्तानि प्रपश्यति // msa_14.21 //

प्रपूरौ च विशुद्धौ च धर्मकायस्य सर्वथा / करोति सततं धीमानेवं हेतुपरिग्रहं // msa_14.22 //

ततश्चासौ तथाभूतो बोधिसत्त्वः समाहितः / मनोजल्पाद्विनिर्मुक्तान् सर्वार्थान्न प्रपश्यति // msa_14.23 //

धर्म[र्मा]लोकस्य वृध्द्यर्थं वीर्यमारभते दृढं / धर्मालोकविवृध्द्या च चित्तमात्रे ऽवतिष्ठते // msa_14.24 //

सर्वार्थप्रतिभासत्वं ततश्चित्ते प्रपश्यति / प्रहीनो ग्राह्यनि[वि]क्षेपस्तदा तस्य भवत्यसौ // msa_14.25 //

ततो ग्राहकविक्षेपः केवलो ऽस्यावशिष्यते / आनन्तर्यसमाधिं च स्पृशत्याशु तदा पुनः // msa_14.26 //

यतो ग्राहकविक्षेपो हीयते तदनन्तरं / ज्ञेयान्युष्मगतादीनि एतानि हि यथाक्रमं // msa_14.27 //

द्वयग्राहविसंयुक्तं लोकोत्तरमनुत्तरं / निर्विकल्पं मलापेतं ज्ञानं स लभते पुनः // msa_14.28 //

सास्याश्रयपरावृत्तिः प्रथमा भूमिरिष्यते / अमेयैश्चास्य सा कल्पैः सुविशुद्धिं निगच्छति // msa_14.29 //

धर्मधातोश्च समतां प्रतिविध्य पुनस्तदा / सर्वसत्वेषु लभते सदात्मसमचित्ततां // msa_14.30 //

निरात्मतायां दुःखार्थे कृत्ये निःप्रतिकर्मणि / सत्वेषु समचित्तो ऽसौ यथान्ये ऽपि जिनात्मजाः // msa_14.31 //

त्रैधातुकात्मसंस्कारानभूतपरिकल्पतः / ज्ञानेन सुविशुद्धेन अद्वयार्थेन पश्यति // msa_14.32 //

तदभावस्य भावं च विमुक्तं दृष्टिहायिभिः / लब्ध्वा दर्शनमार्गो हि तदा तेन निरूच्यते // msa_14.33 //

अभावशून्यतां ज्ञात्वा तथाभावस्य शून्यतां / प्रकृत्या शून्यतां ज्ञात्वा शून्यज्ञ इति कथ्यते // msa_14.34 //

अनिमित्तपदं ज्ञेयं विकल्पानां च संक्षयः / अभूतपरिकल्पश्च तदप्रणिहितस्य हि // msa_14.35 //

तेन दर्शनमार्गेण सह लाभः सदा मतः / सर्वेषां बोधिपक्षाणां विचित्राणां जिनात्मजे // msa_14.36 //

संस्कारमात्रं जगदेत्य बुद्ध्या निरात्मकं दुःखिविरूढिमात्रं / विहाय यानर्थमयात्मदृष्टिः महात्मदृष्टिं श्रयते महार्थां // msa_14.37 //

विनात्मदृष्ट्या य इहात्मदृष्टिर्विनापि दुःखेन सुदुःखितश्च / सर्वार्थकर्ता न च कारकाङ्क्षी यथात्मनः स्वात्महितानि कृत्वा // msa_14.38 //

यो मुक्तचित्तः परया विमुक्त्या बद्धश्च गाढायतबन्धनेन / दुःखस्य पर्यन्तमपश्यमानः प्रयुज्यते चैव करोति चैव // msa_14.39 //

स्वं दुःखमुद्वोढुमिहासमर्थो लोकः कुतः पिण्डितमन्यदुःखं / जन्मैकमालोकयते[गतं] त्वचिन्तो विपर्ययात्तस्य तु बोधिसत्त्वः // msa_14.40 //

यत्प्रेम या वत्सलता प्रयोगः सत्वेष्वखेदश्च जिनात्मजानां / आश्चर्यमेतत्परमं भवेषु न चैव सत्वात्मसमानभावात् // msa_14.41 //

ततो ऽसौ भावनामार्गे परिशिष्टासु भूमिषु / ज्ञानस्य द्विविधस्येह भावनायै प्रयुज्यते // msa_14.42 //

निविर्कल्पं च तज्ज्ञानं बुद्धधर्मविशोधकं / अन्यद्यथाव्यवस्थानं सत्वानां परिपाचकं // msa_14.43 //

भावनायाश्च निर्याणं द्वयसंख्येयसमाप्तितः / पश्चिमां भावनामेत्य बोधिसत्वौ ऽभिषिक्तकः // msa_14.44 //

वज्रोपमं समाधानं विकल्पाभेद्यमेत्य च / निष्ठाश्रयपरावृत्तिं सर्वावरणनिर्मलां // msa_14.45 //

सर्वाकारज्ञतां चैव लभते ऽनुत्तरं पदं / यत्रस्थः सर्वसत्वानां हिताय प्रतिपद्यते // msa_14.46 //

कथं तथा दुर्लभदर्शने मुनौ भवेन्महार्थं न हि नित्यदर्शनं / भृशं समाप्यायितचेतसः सदा प्रसादवेगैरसमश्रवोद्भवैः // msa_14.47 //

अ[प्र]चोद्यमानः सततं च संमुखं तथागतैर्धर्मसु[मु]खे व्यवस्थितः / निगृह्य केशेष्विव दोषगह्वरात् निकृष्य बोधौ स बलान्निवेश्यते // msa_14.48 //

स सर्वलोकं सुविशुद्धदर्शनैरकल्पबोधैरभिभूय सर्वथा / महान्धकारं विधमय्य भासते जगन्महादित्य इवात्युदारतः // msa_14.49 //

बुद्धाः सम्यक्प्रशंसां विदधति सततं स्वार्थसम्यक्प्रयुक्ते, निन्दामीर्ष्याप्रयुक्ते स्थितिविचयपरे चान्तरायानुकूलान् / धर्मान् सर्वप्रकारान्विधिवदिह जिना दर्शयन्त्यग्रसत्वे, यान् वर्ज्यासेव्य योगे भवति विपुलता सौगते शासने ऽस्मिम् // msa_14.50 //

इति सततशुभाचयप्रपूर्णः सुविपुलमेत्य स चेतसः समाधिं / मुनिसततमहाववादलब्धो भवति गुणार्णवपारगो ऽग्रसत्वः // msa_14.51 //

महायानसूत्रालंकारे अववादानुशासन्यधिकारश्चतुर्दशः

पञ्चदशो ऽधिकारः

उद्दानम

उपायसहितकर्मविभागे चत्वारः श्लोकाः

अधिमुक्तेर्बहुलता धर्मपर्येष्टिदेशने / प्रतिपत्तिस्तथा सम्यगववादानुशासनं // msa_15.1 //

यथा प्रतिष्ठा वनदेहिपर्वतप्रवाहिनीनां पृथिवी समन्ततः / तथैव दानादिशुभस्य सर्वतो बुधेषु कर्म त्रिविधं निरुच्यते // msa_15.2 //

सुदुष्करैः कर्मभिरुद्यतात्मानां विचित्ररूपैर्बहुकल्पनिर्गतैः / न कायवाक् चित्तमयस्य कर्मणो जिनात्मजानां भवतीह संनतिः // msa_15.3 //

यथा विषाच्छस्त्रमहाशनाद्[ने] रिपोर्निवारयेदात्महितः स्वमाश्रयं / निहिनयानद्विविधाज्जिनात्मजो निवारयेत्कर्म तथा त्रयात्मकं // msa_15.4 //

न कर्मिणः कर्म न कर्मणः क्रियां सदाविकल्पः समुदीक्षते त्रिधा / ततो ऽस्य तत्कर्म विशुद्धिपारगं भवत्यनन्तं तदुपायसंग्रहात् // msa_15.5 //

महायानसूत्रालंकारे उपायसहितकर्माधिकारः पञ्चदशः

षोडशो ऽधिकारः

पारमिताप्रभेदसंग्रहे उद्दानश्लोकः

संख्याविभागे ष्ट् श्लोकाः

सांख्याथ तल्लक्षणमानुपूर्वी निरुत्तिरभ्यासगुणश्च तासां / प्रभेदनं संग्रहणं विपक्षो ज्ञेयो गुणो ऽन्योन्यविनिश्चयश्च // msa_16.1 //

भोगात्मभावसंपत्परिचारारम्भसंपदभ्युदयः / क्लेशावशगत्वमपि च कृत्येषु सदाविपर्यासः // msa_16.2 //

सत्वार्थेषु सुयुक्तस्त्यागानुपघातमर्षणैः कुरुते / सनिदानस्थितिमुक्त्या आत्मार्थं सर्वथा चरति // msa_16.3 //

अविघातैरविहेठैर्विहेठसंमर्षणैः क्रियाखेदैः / आवर्जनैः सुलपितैः परार्थ आत्मार्थ एतस्मात् // msa_16.4 //

भोगेषु चानभिरतिस्तीव्रा गुरुताद्वये अखेदश्च / योगश्च निर्विकल्पः समस्तमिदमुत्तमं यानं // msa_16.5 //

विषयेष्वसक्तिमार्गस्तदाप्तिविक्षेपसंयमेष्वपरः / सत्त्वाविसृजनवर्धन आवरणविशोधनेष्वपरः // msa_16.6 //

शिक्षात्रयमधिकृत्य च षष्ट् पारमिता जिनैः समाख्याताः / आद्या तिस्रो द्वेधा अन्त्यद्वयतस्तिसृष्वेका // msa_16.7 //

दानं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निविकल्पेन / सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्वविपाचकं त्रेधा // msa_16.8 //

शीलं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निर्विकल्पेन / सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्वविपाचकं त्रेधा // msa_16.9 //

क्षान्तिर्विपक्षहीना ज्ञानेन गता च निर्विकल्पेन / सर्वेच्छापरिपूरा अपि सत्वविपाचिका त्रेधा // msa_16.10 //

वीर्यं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निविकल्पेन / सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्वाविपाचकं त्रेधा // msa_16.11 //

ध्यानं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निर्विकल्पेन / सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्वविपाचकं त्रेधा // msa_16.12 //

प्रज्ञा विपक्षहीना ज्ञानेन गता च निर्विकल्पेन / सर्वेच्छापरिपूरा अपि सत्वविपाचिका त्रेधा // msa_16.13 //

पूर्वोत्तरविश्रयतश्चोत्पत्तेस्तत्क्रमेण निर्देशः / हीनोत्कर्षस्थानादौदारिकसूक्ष्मतश्चापि // msa_16.14 //

दारिद्यस्यापनयाच्छैत्यस्य च लम्भनात् क्षयात् क्रुद्धेः / वरयोगमनोधारणपरमाथ[र्थ]ज्ञानतश्चोक्तिः // msa_16.15 //

भावनोपधिमाश्रित्य मनस्कारं तथाशयं / उपायं च विभुत्वं च सर्वासामेव कथ्यते // msa_16.16 //

प्रतिपादनमर्थस्य चेतना मूलनिश्चिता / भोगात्मभावसंपत्ती द्वयानुग्रहपूरकं // msa_16.17 //

अमात्सर्ययुतं तच्च दृष्टधर्मामिषाभये / दानमेव[वं] परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत् // msa_16.18 //

षडङ्ग[ङ्गं]शमभावान्तं सुगतिस्थितिदायकं / प्रतिष्ठाशान्तनिर्भीतं पुण्यसंभारसंयुतं // msa_16.19 //

संकेतधर्मतालब्धं सवंरस्थेषु विद्यते / शीलमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत् // msa_16.20 //

मर्षाधिवासनज्ञानं कारुण्याद्धर्मसंश्रयात् / पञ्चानुशंसमाख्यातं द्वयोरर्थकरं च तत् // msa_16.21 //

तपः प्राबल्यसंयुक्तं तेषु तत्त्रिविधं मतं / क्षान्तिमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत् // msa_16.22 //

द्वयोरर्थं स कुरूते आत्मनश्च परस्य च / यः परं कुपितं ज्ञात्वा स्वयं तत्रोपशाम्यति // msa_16.22* //

॥ इति ॥

उत्साहः कुशले सम्यक् श्रद्धाच्छन्दप्रतिष्ठितः / स्मृत्यादिगुणवृद्धौ च संक्लेशप्रातिपक्षिकः // msa_16.23 //

अलोभादिगुणोपेतस्तेषु सप्तविधश्च सः / वीर्यमेव परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत // msa_16.24 //

स्थितिश्चेतस अध्यात्मं स्मृतिवीर्यप्रतिष्ठितं / सुखोपपत्तये ऽभिज्ञाविहारवशवर्तकम् // msa_16.25 //

धर्माणां प्रमुखं तेषु विद्यते त्रिविधश्च सः / ध्यानमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत् // msa_16.26 //

सम्यक्प्रविचयो ज्ञेयः श[स]माधानप्रतिष्ठितः / सुविमोक्षाय संक्लेशात्प्रज्ञाजीवसुदेशनः // msa_16.27 //

धर्माणामुत्तरस्तेषु विद्यते त्रिविधश्च सः / प्रज्ञामेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत् // msa_16.28 //

सर्वे शुक्ला धर्मा विक्षिप्तसमाहितोभया ज्ञेयाः / द्वाभ्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यां पारमिताभ्यां परिगृहीताः // msa_16.29 //

न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव न च दानं / न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम् // msa_16.30 //

न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव न च शीलं / न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्वानाम् // msa_16.31 //

न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता सत्तिका न क्षान्तिः / न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता बोधिसत्त्वानाम् // msa_16.32 //

न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव च न वीर्यं / न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम् // msa_16.33 //

न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव न च ध्यानं / न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम् // msa_16.34 //

न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता सक्तिका न च प्रज्ञा / न च सक्ता न च सक्त न च सक्ता बोधिसत्त्वानाम् // msa_16.35 //

त्यक्तं बुद्धसुतैः स्वजीवितमपि प्राप्यार्थिनं सर्वदा कारुण्यात्परतो न च प्रतिकृतिर्नेष्टं फलं प्रार्थितं / दानेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता दानं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽज्ञयं स्थापितम् // msa_16.36 // आत्तं बुद्धसुतैर्यमोद्यममयं शीलत्रयं सर्वदा स्वर्गो नाभिमतः समेत्य च पुनः सक्तिर्न तत्राहिता / शीलेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता शीलं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम् // msa_16.37 //

क्षान्तं बुद्धसुतैः सुदुष्करमथो सर्वापकारं नृणां न स्वर्गार्थमस[श]क्तिमतो न च भयान्नैवोपकारेक्षणात् / क्षान्त्यानुत्तरया च सर्वजनता बोधित्रये रोपिता क्षान्तिर्ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षया स्थापिता // msa_16.38 //

वीर्यं बुद्धसुतैः कृतं निरूपमं संनाहयोगात्मकं हन्तुं क्लेशगणं स्वतो ऽपि परतः प्राप्तुं च बोधिं परां / वीर्येणैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता वीर्यं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम् // msa_16.39 //

ध्यानं बुद्धसुतैः समाधिबहुलं संपादितं सर्वथा श्रेष्ठैर्ध्यानसुखैर्विहृत्य कृपया हीनापपत्तिः श्रिता / ध्यानेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ध्यानं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम् // msa_16.40 //

ज्ञातं बुद्धसुतैः सतत्वमखिलं ज्ञेयं च यत्सर्वथा सक्तिर्नैव च निर्वृतौ प्रजनिता बुद्धैः[द्धेः] कुतः संवृतौ / ज्ञानेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ज्ञानं सत्वपरिग्रहेण पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम् // msa_16.41 //

औदार्यानामिषत्वं च महार्थाक्षयतापि च / दानादीनां समस्तं हि ज्ञेयं गुणचतुष्टयम् // msa_16.42 //

दर्शनपूरणतुष्टिं याचनके ऽतुष्टिमपि समाशास्तिं / अभिभवति स तां दाता कृपालुराधिक्ययोगेन // msa_16.43 //

प्राणान्भोगान्दारान्सत्वेषु सदान्य[त्य]जनकृपालुत्वात् / आमोदते निकामं तद्विरतिं पालयेत्र कथम् // msa_16.44 //

निरपेक्षः समचित्तो निर्भीः सर्वप्रदः कृपाहेतोः / मिथ्यावादं ब्रूयात्परोपघाताय कथमार्यः // msa_16.45 //

समहितकामः सकृपः परदुःखोत्पादने ऽतिभीरूश्च / सत्वविनये सुयुक्तेः सुविदूरे त्रिविधवाग्दोषात् // msa_16.46 //

सर्वप्रदः कृपालुः प्रतीत्यधर्मोदये सुकुशलश्च / अधिवासयेत्कथमसौ सर्वाकारं मनः क्लेशम् // msa_16.47 //

उपकरसंज्ञामोदं ह्यपकारिणिपरहित संज्ञां[परहिते सदा] दुःखे / लभते यदा कृपालुः क्षमितव्यं ..........[किं कुतस्यस्य] // msa_16.48 //

परपरसंज्ञापगमात्स्वतो ऽधिकतरात्सदा परस्नेहात् / दुष्करचरणात्सकृपे ह्यदुष्करं वीर्यं // msa_16.49 //

अल्पसुखं ह्यात्मसुखं लीनं परिहाणिकं क्षयि समोहं / ध्यानं मतं त्रयाणां विपर्ययाद्वोधिसत्वानाम् // msa_16.50 //

आमोषैस्तमसि यथा दीपैर्नुन्नं[श्छन्ने] तथा त्रयज्ञानं / दिनकरकिरणौरिव तु ज्ञानमतुल्यं कृपालुनाम् // msa_16.51 //

आश्रयाद्वस्तुतो दानं निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रन्निश्रयाच्च परं मतम् // msa_16.52 //

आश्रयाद्वस्तुतः शीलं निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परं मतम् // msa_16.53 //

[आश्रयाद्वस्तुतः क्षान्तिनिमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परा मता आश्रयाद्वस्तुतो वीर्यं निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परं मतम् // msa_16.54 //

आश्रयाद्वस्तुतो ध्यानं निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परं मतम् // msa_16.55 //

आश्रयाद्वस्तुतः प्रज्ञा निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रन्निश्रयाच्च परा मता // msa_16.56 //

एकसत्वसुखं दानं बहुकल्पविघातकृत् / प्रियं स्यद्वोधिसत्वानां प्रागेव तद्विपर्ययात् // msa_16.57 //

यदर्थमिच्छन्ति धनानि देहिनस्तदेव धीरा विसृजन्ति देहिषु / शरीरहेतोर्धनमिष्यते जनैस्तदेव धीरैः शतशो विसृज्यते // msa_16.58 //

शरीरामेवोत्सृजतो न दुःख्यते यदा मनः का द्रविणे ऽवरे कथा / तदस्य लोकोत्तरमिति यन्मुदं स तेन तत्तस्य तदुत्तरं पुनः // msa_16.59 //

प्रतिग्रहैरिष्टनिकामलब्धर्न तुष्टिमायाति तथार्थिको ऽपि / सर्वास्तिदानेन यथेह धीमान् तुष्टिं व्रजत्यर्थिजनस्य तुष्ट्या // msa_16.60 //

संपूर्णभोगो न तथास्तिमन्तमात्मानमन्वीक्षति याचको ऽपि / सर्वास्तिदानादधनो ऽपि धीमानात्मानमन्वेति यथास्तिमन्तं // msa_16.61 //

सुविपुलमपि वित्तं प्राप्य नैवोपकारं विगणयति तथाथी दायकाल्लाभहेतोः / विधिवदिह सुदानैरर्थिनस्तर्पयित्वा महदुपकरसंज्ञां तेषु धीमान्यथैति // msa_16.62 //

स्वयमपगतशोका देहिनः स्वस्थरूपा विपुलमपि गृहीत्वा भुञ्जते यस्य वित्तं / पथि परमफलाढ्याद्भोगवृक्षाद्यथैव प्रविसृतिरतिभोगी बोधिसत्त्वान्न सो ऽन्यः // msa_16.63 //

प्राधान्यतत्कारणकर्मभेदात् प्रकारभेदाश्रयभेदतश्च / चतुर्विबन्धप्रतिपक्षभेदात् वीर्यं परिज्ञेयमिति प्रदिष्टम् // msa_16.64 //

वीर्यं परं शुक्लगणस्य मध्ये तन्निश्रितस्तस्य यतो ऽनुलाभः / वीर्येण सद्यः सुसुखो विहारो लोकोत्तरा लोकगतां च सिद्धिः // msa_16.65 //

वीर्यावदवाप्तं भवभोगमिष्टं वीर्येण शुद्धिं प्रबलामुपेताः / वीर्येण सत्कायमतीत्य मुक्ता वीर्येण बोधिं परमां विबुद्धाः // msa_16.66 //

पुनर्मतं हानिविवृद्धिवीर्यं मोक्षाधिपं पक्षविपक्षमन्यत् / तत्त्वे प्रविष्टं परिवर्तकं च वीर्यं महार्थं च निरुक्तमन्यत् // msa_16.67 //

संनाहवीर्यं प्रथमं ततश्च प्रयोगवीर्यं विधिवत्प्रहितं / अलीनमक्षोभ्यमतुष्टिवीर्यं सर्वप्रकारं प्रवदन्ति बुद्धाः // msa_16.68 //

निकृष्टमध्योत्तमवीर्यमन्यत् यानत्रये युक्तजनाश्रयेण / लीनात्युदाराशयबुद्धियोगात् वीर्यं तदल्पार्थमहार्थमिष्टम् // msa_16.69 //

न वीर्यवान्भोगपराजितो ऽस्ति नो वीर्यवान् क्लेशपराजितो ऽस्ति / न वीर्यवान् खेदपराजितो ऽस्ति नो वीर्यवान् प्राप्तिपराजितो ऽस्ति // msa_16.70 //

अन्योन्यं संग्रहतः प्रभेदतो धर्मतो निमित्ताच्च / षणां पारमितानां विनिश्चयः सर्वथा ज्ञेयः // msa_16.71 //

दानं समं प्रियाख्यानमर्थचर्या समार्थता / तद्देशना समादाय स्वानुवृत्तिभिरिष्यते // msa_16.72 //

उपायो ऽनुग्रहकरो ग्राहको ऽथ प्रवर्तकः / तथानुवर्तको ज्ञेयश्चतुःसंग्रहवस्तुतः // msa_16.73 //

आद्येन भाजनीभावो द्वितीयेनाधिमुच्यना / प्रतिपत्तिस्तृतीयेन चतुर्थेन विशोधना // msa_16.74 //

चतुः संग्रहवस्तुत्वं संग्रहद्वयतो मतं / आमिषेणापि धर्मेण धर्मेणालम्बनादपि [दिना] // msa_16.75 //

हीनमध्योत्तमः प्रायो वन्ध्यो ऽवन्ध्यश्च संग्रहः / अबन्ध्यः सर्वथा चैव ज्ञेयो ह्याकारभेदतः // msa_16.76 //

पर्षत्कर्षणप्रयुक्तैर्विधिरेष समाश्रितः / सर्वार्थसिद्धौ सर्वेषां सुखोपायश्च शस्यते // msa_16.77 //

संगृहीता ग्रहीष्यन्ते संगृह्यन्ते च ये ऽधुना / सर्वे त एवं तस्माच्च वर्त्म तत्सत्वपाचने // msa_16.78 //

इति सततमसक्तभोगबुद्धिः शमयमनोद्यमपारगः स्थितात्मा / भवविषयनिमित्तनिर्विकल्पो भवति स सत्वगणस्य संगृहीता // msa_16.79 //

महायानसूत्रालंकारे पारमिताधिकारः [षोडशः] समाप्तः

सप्तदशो ऽधिकारः

बुद्धपूजाविभागे सप्त श्लोकाः /

संमुखं विमुखं पूजा बुद्धानां चीवरादिभिः / गाढप्रसन्नचित्तस्य संभारद्वयपूरये // msa_17.1 //

अबन्ध्यबुद्धजन्मत्वे प्रणिधानवतः सतः / त्रयस्यानुपलम्भस्तु निष्पन्ना बुद्धपूजा // msa_17.2 //

सत्वानामप्रमेयानां परिपाकाय चापरा / उपधेश्चित्ततश्चान्या अधिमुक्तेर्निधानतः // msa_17.3 //

अनुकम्पाक्षमाभ्यां च समुदाचारतो ऽपरा / वस्त्वाभोगावबोधाच्च विमुक्तेश्च तथात्वतः // msa_17.4 //

आश्रयाद्वस्तुतः पूजा निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च प्रदर्शिता // msa_17.5 //

हेतुतः फलतश्चैव आत्मना च परैरपि / लाभसत्कारतश्चैव प्रतिपत्तेर्द्विधा च सा // msa_17.6 //

परीत्ता महती पूजा समानामानिका च सा / प्रयोगाद्गतितश्चैव प्रणिधानाच्च सा मता // msa_17.7 //

बुद्धेषु पूजा परमा स्वचित्तात् धर्माधिमुक्त्याशयतो विभुत्वात् / अकल्पनोपायपरिग्रहेण सर्वैककार्यत्वनिवेशतश्च // msa_17.8 //

आश्रयाद्वस्तुतः सेवा निमित्तात्परिणामनात् / हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च प्रदर्शिता // msa_17.9 //

मित्रं श्रयेद्दान्तशमोपशान्तं गुणाधिकं सोद्यममागमाढ्यं / प्रबुद्धतत्वं वचसाभ्युपेतं कृपात्मकं खेदविवर्जितं च // msa_17.10 //

सत्कारलाभैः परिचर्यया च सेवेत मित्रं प्रतिपत्तितश्च / धर्मे तथाज्ञाशय एव धीमान् मित्रं प्रगच्छेत्समये नतश्च // msa_17.11 //

सत्कारलाभेषु गतस्पृहो ऽसौ प्रपत्तये तं परिणामयेच्च / यथानुशिष्टप्रतिपत्तितश्च संराधयेच्चित्तमतो ऽस्य धीरः // msa_17.12 //

यानत्रये कौशलमेत्य बुद्ध्या स्वस्यैव यानस्य यतेत सिद्धौ / इति मानत्रयकौशलात् ज्ञानं / सत्वानमेयान्परिपाचनाय क्षेत्रस्य शुद्धस्य च साधनाय // msa_17.13 //

धर्मेषु दायादगुणेन युक्तो नैवामिषेण प्रवेसत्स मित्रम् / हेतोः फलाद्धर्ममुखानुयानात्सेवेत मित्रं बहितश्च धीमान् // msa_17.14 //

श्रुतश्रवाच्चेतसि योगतश्च समाननिर्मानमनो ऽनुयोगात् / गतिप्रयोगप्रणिधानतश्च कल्याणमित्रं हि भजेत् धीमान् // msa_17.15 //

सन्मित्रसेवा परमा स्वचित्ताद् धर्माधिमुक्त्याशयतो विभुत्वैः / अकल्पनोपायपरिग्रहेण सर्वैककार्यत्वनिवेशतश्च // msa_17.16 //

ब्राह्मा विपक्षहीना ज्ञानेन गताश्च निर्विकल्पेन / त्रिविधालम्बनवृत्ताः सत्वानां पाचका धीरे // msa_17.17 //

सौख्यार्थिनि दुःखार्ते सुखिते क्लिष्टे च ते प्रवर्तन्ते / तद्देशिते च धर्मे तत्तथतायां च धीराणाम् // msa_17.18 //

तस्याश्च तथतार्थत्वात् क्षान्तिलाभाद्विशुद्धितः / कर्मद्वयादनालम्बा मैत्री क्लेशक्षयादपि // msa_17.19 //

ते निश्चलाश्च चलाश्च कृपणैरास्वादिता न च ज्ञेयाः / अचलेषु बोधिसत्त्वाः प्रतिष्ठिताः सक्तिविगतेषु // msa_17.20 //

असमाहितस्वभावा मृदुमध्या हीनभूमिका ये ऽपि / हीनाशयाः समाना हीनास्ते ह्यन्यथा त्वधिकाः // msa_17.21 //

ब्राह्म्यैर्विहृतविहारः कामिषु संजायते यदा धीमान् / संभारान्पूरयते सत्वांश्च विपाचयति तेन // msa_17.22 //

सर्वत्र चाविरहितो ब्राह्म्यै रहितश्च तद्विपक्षेण / तत्प्रत्ययैरपि भृशैर्न याति विकृतिं प्रमत्तो ऽपि // msa_17.23 //

व्यापादविहिंसाभ्यामरतिव्यापादकामरागैश्च / युक्तो हि बोधिसत्त्वो बहुविधमादीनवं स्पृशति // msa_17.24 //

क्लेशैर्हन्त्यात्मानं सत्वानुपहन्ति शीलमुपहन्ति / सविलेखलाभहीनो रक्षाहीनस्तथा शास्त्रा[ता] // msa_17.25 //

साधिकरणो ऽशयस्वी परत्र संजायते ऽक्षणेषु स च / प्राप्ताप्राप्तविहीनो मनसि महद् दुःखमाप्नोति // msa_17.26 //

एते सर्वे दोषा मैत्र्यादिषु सुस्थितस्य न भवन्ति / अक्लिष्टः संसारं सत्वार्थं नो च संत्यजति // msa_17.27 //

न तथैकपुत्रकेष्वपि गुणवत्स्वपि भवति सर्वसत्वानां / मैत्र्यादिचेतनेयं सत्वेषु यथा जिनसुतानां // msa_17.28 //

प्रदीप्तान् शत्रुवशगान् दुःखाक्रान्तांस्तमोवृतान् / दुर्गमार्गसमारूढान्महाबन्धनसंयुतान् // msa_17.29 //

महाशनविषाक्रान्तलोलान्मार्गप्रनष्टकान् / उत्पथप्रस्थितान् सत्वान्दुर्बलान् करुणायते // msa_17.30 //

हेठापहं ह्युत्तमबोधिबीजं सुखावहं ताय[प]कमिष्टहेतुं / स्वभावदं धर्ममुपाश्रितस्य बोधिर्न दूरे जिनात्मजस्य // msa_17.31 //

विज्ञाय संसारगतं समग्रं दुःखात्मकं चैव निरात्मकं च / नोद्वेगमायाति न चापि दोषैः प्रबाध्यते कारुणिको ऽग्रबुद्धिः // msa_17.32 //

दुःखात्मकं लोकमवेक्षमाणो दुःखायते वेत्ति च तद्यथावत् / तस्याभ्युपायं परिवर्जने च न खेदमायत्यपि वा कृपालुः // msa_17.33 //

कृपा प्रकृत्या प्रतिसंख्यया च पूर्वं तदभ्यासविधानयोगात् / विपक्षहीना च विशुद्धिलाभात् चतुर्विधेयं करूणात्मकानां // msa_17.34 //

न सा कृपा या न समा सदा वा नाध्याशयाद्वा प्रतिपत्तितो वा / वैराग्यतो नानुपलम्भतो वा न बोधिसत्त्वो ह्यकृपस्तथा यः // msa_17.35 //

करुणा क्षान्तिश्चिन्ता प्रणिधानं जन्मसत्वपरिपाकः / करुणातरुरेष महान्मूलादिः पुष्पपत्र[पश्चिमाग्र] (पश्चिमान्त)फलः // msa_17.36 //

मूलं करुणा न भवेद् दुष्करचर्यासहिष्णुता न भवेत् / दुःखाक्षमश्च धीमान् सत्वार्थं चिन्तयेन्नैव // msa_17.37 //

चिन्ताविहीनबुद्धिः प्रणिधानं शुक्लजन्मसु न कुर्यात् / शुभजन्माननुगच्छन्सत्वान्परिपाचयेन्नैव // msa_17.38 //

करुणासेको मैत्री तद्दुःखे सौख्यतो विपुलपुष्टिः / शाखावृद्धिर्विशदा योनिमनस्कारतो ज्ञेया // msa_17.39 //

पर्णत्यागादानं प्रणिधीनां संततेरनुच्छेदात् / द्विविधप्रत्ययसिद्धेः पुष्पमबन्ध्यं फलं चास्मात् // msa_17.40 //

कः कुर्वीत न करुणां सत्वेषु महाकृपागुणकरेषु / दुःखे ऽपि सौख्यमतुलं भवति यदेषां कृपाजनितं // msa_17.41 //

अविष्टानां कृपया न तिष्ठति मनः शमे कृपालूनां / कुत एव लोकसौख्ये स्वजीविते वा भवेत्स्नेहः // msa_17.42 //

स्नेहो न विद्यते ऽसौ यो ऽनिरवद्यो न लौकिको यश्च / धीमत्सु कृपास्नेहो निरवद्यो लोकसमतीतः // msa_17.43 //

दुःखाज्ञानमहौघे महान्धकारे च निश्रितं लोकं / उद्धर्तुं य उपायः कथमिव न स्यात्स निरवद्यः // msa_17.44 //

स्नेहो न सो ऽस्त्यरिहतां लोके प्रत्येकबोधिबुद्धानां / प्रागेव तदन्येषां कथमिव लोकोत्तरो न स्यात् // msa_17.45 //

दुःखाभावे दुःखं यत्कृपया भवति बोधिसत्त्वानां / संत्रासयति तदादौ स्पृष्टं त्वभिनन्दयति गाढं // msa_17.46 //

किमतः परमाश्चर्यं यद् दुःखं सौख्यमभिभवति सर्व / कृपया जनितं लौक्यं येन विमुक्तो अपि कृतार्थः // msa_17.47 //

कृपया सहितं दानं यद्दानसुखं करोति धीराणां / त्रैधातुकमुपभोगैर्न तत्सुखं तत्कलां स्पृशति // msa_17.48 //

दुःखमयं संसारं यत्कृपया न त्यजति सत्वार्थं / परहितहेतोर्दुःखं किं कारूणिकैर्न समुपेतम् // msa_17.49 //

करूणा दानं भोगाः सदा कृपालोर्विवृद्धिमुपयान्ति / स्नेहानुग्रहजनितं तच्छक्तिकृतं सुखं चास्मात् // msa_17.50 //

वर्धे च वर्धयामि च दाने परिपाचयामि सुखयामि / आकर्षामि नयामि च करुणा सन्नान्प्रवदतीव // msa_17.51 //

दुःखे दुःखी कृपया सुखान्यनाधाय केन सुखितः स्यात् / सुखयत्यात्मानमतः कृपालुराधाय परसौख्यम् // msa_17.52 //