SỐ 2035 — PHẬT TỔ THỐNG KỶ

QUYỂN 25

XI: SƠN GIA GIÁO ĐIỂN CHÍ

Ngài Trí Giả hùng biện ở Cao tòa, ngài Chương An múa bút viết sách, đó gọi là dùng văn tự để rộng bày Đệ nhất nghĩa đế. Như muốn nói về không ngôn thì không chi bằng ghi rõ hành trạng của các Tổ, như vậy sự thâm thiết càng rõ. Ngài Kinh Khê có nói: Văn tức là Môn, tức nhờ Văn mà thông suốt lý, há không phải Môn sao? Đến như người đời sau phát huy Tổ Đạo thì đã có soạn thuật rõ ràng, tuy nghĩa chương mỗi lúc hình thức có phế có lập, nhưng ở chỗ thực quy Tông thì không đâu không đồng nhau. Cho nên nay cùng trình bày các thiên mục để đáp ứng chỗ cầu mong của những người hiếu cổ. Do đó mà soạn ra phần Sơn Gia Giáo Điển Chí này.

1. Ngài Nam Nhạc, gồm có:

Đại thừa Chỉ Quán, hai quyển. Cuối đời Đường các kinh sách của Tông Thiên thai lưu lạc ở hải ngoại. Triều nhà Tống năm Hàn Bình thứ ba, Sư Tịch Chiếu ở nước Nhật Bản đã đem bản Chỉ Quán này đến ngài Tứ Minh. Ngài Từ Vân được bản ấy bèn làm tựa rằng: Quyển đầu nói về Giải của Chỉ Quán, quyển hai nói về Hạnh của Chỉ Quán.

Tứ Thập Nhị Môn, hai quyển. Bốn mươi hai chữ của Đại Phẩm bắt đầu là chữ "A", cuối cùng là chữ "Trà. " Ngài Nam Nhạc dùng đối với bốn mươi hai ngôi vị.

An Lạc Hạnh, một quyển. Ngài Tứ Minh Hạnh Kiểu đi du phương đến Phước Nghiêm ở Nam nhạc, tìm thấy trong Tạng được bản Kinh này, bèn trở về chỉ cho Viên Biện, sau đó ngài Bắc Phong Thạch Chi mới khắc bản in ra.

Nam Nhạc Nguyện Văn, một quyển; Vô Tránh Hạnh Môn, hai quyển; Tam Trí Quán Môn, Thứ Đệ Thiền Yếu, Thích Luận Huyền, các bộ trên đều mỗi thứ nhất quyển. Những bộ Chỉ Quán, An Lạc Hạnh Nghĩa, Nguyện Văn có thấy bản, nhưng các thứ khác không thấy. Tiếc thay!

2. Ngài Thiên Thai (Trí Giả), gồm có:

Pháp Hoa Huyền Nghĩa, mười quyển; Pháp Hoa Văn Cú, mười quyển, Ma-ha Chỉ Quán, mười quyển (gọi là Viên Đốn Chỉ Quán), Thiền Ba-la-mật, mười quyển (gọi là Tiệm Thứ Chỉ Quán), Tu Thiền Lục Diệu Môn, một quyển (gọi là Bất Định Chỉ Quán, ngài Trí Giả soạn cho ngài Trần Thượng Thư Lệnh Mao Hỷ). Quang Minh Huyền Nghĩa, một quyển, giải bản dịch bốn quyển biệt hành của Đàm-vô-sấm. Quang Minh Văn Cú, ba quyển, Bồ-tát Giới Sớ, hai quyển, Quan Âm Biệt Hạnh Huyền Nghĩa, hai quyển (giải thích phẩm Phổ Môn của Pháp Hoa biệt hành ngoài bộ. Xưa ngài Đàm-vô-sấm khuyên Hà Tây Vương tụng kinh này mà lành bệnh. Nên ngài Trí Giả đặc biệt giải thích). Quan Âm Biệt Hạnh Nghĩa Sớ, năm quyển; Thỉnh Quan Âm Kinh Sớ, một quyển; Quán Vô Lượng Thọ Phật Kinh Sớ, một quyển; Quán Tâm Luận, một quyển; Kim Cang Bát-nhã Kinh Sớ, một quyển (Năm Kiến Viêm thứ hai, Võ Lâm Tu Ngộ đem quyển Sớ này vào kinh làm Chú... Năm Hàm Thuần thứ nhất, ngài Nam Hồ Hành Tĩnh… đem Thiên thai Pháp Luân Viện Khoa, Kim Cang Kinh cùng Sớ Giải khắc bản để ở chùa). Tứ Niệm Xứ, bốn quyển; Di-đà Kinh Nghĩa Sớ, một quyển (hai bản Sớ của Kim Cang Di-đà tuy đã được đem vào Tạng Kinh, nhưng Cô Sơn Tịnh Giác lại cho là Văn Phụ thêm. Chỉ có Thần Chiếu Pháp sư có lần ở Pháp Luân dùng quyển Sớ này mà giảng, được vua tuyên chỉ ban cho nhập Tạng Đông Sơn). Thiền Môn Khẩu Quyết, một quyển; Giác Ý Tam-muội, một quyển (Ngài Trí Giả tự soạn); Phương Đẳng Tam-muội Nghi, một quyển; Pháp Hoa Tam-muội Nghi, một quyển; Pháp Giới Thứ Đệ, ba quyển (các bộ trên đều chính ngài Trí Giả soạn ra). Duy-ma Huyền Sớ, sáu quyển; Tứ Giáo Nghĩa, bốn quyển (rút từ Văn Duy-ma Huyền Sớ). Cả bảy mươi sáu quyển trên, năm Thiên Thánh thứ hai, ngài Từ Vân tâu lên vua được nhập Tạng.

Duy-ma Văn Sớ hai mươi tám quyển (soạn cho vua Tùy Dạng Đế. Ngài Kinh Khê rút gọn còn mười quyển, chỉ gọi là Lược Sớ, cùng bản Huyền Sớ trước, đều được lưu hành). Tịnh Độ Thập Nghi Luận, Quán Tâm Thực Pháp, Quán Tâm Tụng Kinh Pháp, Quán Tâm Thập Nhị Bộ Kinh Nghĩa, Tiểu Chỉ Quán (Ngài Trí Giả vì anh mình là Trần Châm làm Tham Quân mà soạn ra). Cả ba mươi ba quyển trên chưa nhập tạng. Trí Độ Luận hai mươi quyển, Di-lặc Thành Phật Kinh Sớ, năm quyển, Quán Tâm Nhất Thiết Kinh Nghĩa, một quyển, Di-lặc Thượng Sinh Kinh Sớ, một quyển, Thích Nhất Thiết Kinh Huyền Nghĩa, một quyển, Tọa Thiền Chỉ Quán, một quyển, Nhân Vương Bát-nhã Kinh Sớ, hai quyển (Thiên Trúc Biệt Tập nói: Thuở xưa ngài Nguyên Phong được tập sách này ở người lái buôn), Thiền Môn Chương, Bát Chu Hành Pháp, Tạp Quán Hành, Nhập Đạo Đại Chỉ, Ngũ Phương Tiện Môn, Thất Phương Tiện Nghĩa, Thất Học Nhân Nghĩa, Nhất Nhị Tam Tứ Thân Nghĩa, Pháp Môn Nghi, Thiền Môn Yếu Lược (các bộ trên đều một quyển). Cả bốn mươi mốt bộ trên đều mất bản.

Trong Tùy Vân Tùy Hàm Lục nói rằng: Pháp Hoa Huyền Nghĩa chỉ giải thích đề Kinh, xếp rõ năm thời, rộng luận về tám giáo, cả đại ý xuất thế của Phật đều ở trong ấy. Về Pháp Hoa Văn Cú là Sớ giải câu văn, phân tích chương cú. Ngài Kinh Khê nói: "Giải thích nguyên do và đại nghĩa đều đầy đủ. " Đến như Văn Kinh có phân các chương đoạn, tùy theo mỗi bộ đều có lời ghi của ngài Kinh Khê, nhưng vẫn giữ nguyên chánh nghĩa của năm kinh. Về Chỉ Quán là tên khác của định tuệ, là hạnh môn của Pháp Hoa. Về Huyền Nghĩa và Văn Cú trước đây đều nói rõ việc hóa độ kẻ đương cơ trong đời Đức Phật, dẫu có nhờ sự việc để nêu Pháp nhưng văn của Quán Tâm không phải là chánh ý của Bộ. Nay Chỉ Quán chính do ngài Trí Giả nói về các Đạo Pháp tu hành của tâm mình, tự tu, nhân quả, dạy người, năng sở đều có đầy đủ, được ngài Kinh Khê lấy Phụ Hành để giải thích. Mục Lục nói rằng: Nay trong Tông môn ta có ba thứ Chỉ Quán: Một là Tiệm Thứ, gọi là giải đốn mà hành tiệm tức là Thiền Ba-la-mật. Hai là Bất Định gọi là giải đốn mà hành hoặc đốn hoặc tiệm, tức là Lục Diệu Môn. Ba là Viên Đốn, gọi là giải hạnh đều đốn, tức là Ma-ha Chỉ Quán. Ba thứ Quán này đối các căn cơ không đồng nhau, dù hình tướng tuy khác nhưng đều căn cứ vào Viên lý mà làm Bản tông. Đời Đường có Lương Túc soạn bộ Chỉ Quán sáu quyển, lời văn tuy tóm gọn nhưng việc tu lại phiền phức thiếu sót, người đọc nên biết. Trừ các sách chính ngài Trí Giả viết ra còn các thứ khác đều do ngài Chương An ở dưới Pháp Luân mà soạn thuật làm Sớ luận. Văn Nghệ Chí đời Đường nói rằng: Ngài Quán Đảnh riêng ghi chép lời ý của ngài Trí Giả một quyển và Nghĩa Ký một quyển nhưng nay chưa rõ là văn nào. Thích Tiêm nói: Chỉ Quán Thiền Môn, Tịnh Danh Sớ... đều có một phần nói chưa hết. Xét theo Chỉ Quán nói rằng: ngài Trí Giả ở chùa Ngọc tuyền trong một mùa Hạ an cư đã chỉ bày, hai thời giảng nói. Dù giảng nói không cùng nhưng khi đến cảnh Sở chứng thì Pháp Luân ngừng chuyển thôi không nói nữa. Phụ Hành nói rằng: Đại Chương thứ bảy được mở làm mười cảnh, nhưng đến cảnh thứ bảy thôi, các thứ khác không nói. Cả ba Đại Chương và ba Cảnh còn lại vì vào thời gian cuối hạ cấp bách nên bỏ không nói (giải thích về Chỉ Quán). Thứ Đệ Thiền Môn tức là Thiền Ba-la-mật, cũng nêu ra mười chương lớn, ở chương Phương Tiện thứ sáu, lời chú nói rằng: Như luận bậc Sơ thiền trở đi phát sinh các thiền định có cảnh giới rất thâm diệu, đều nói trong phẩm Tu Chứng thứ bảy. Nhưng các văn này đều không thấy lưu hành (giải thích về Thiền môn). Kinh Tịnh Danh phẩm thứ mười bốn thì Đại sư có Sớ Giải ngưng lại ở Phẩm Phật đạo, còn các phẩm thứ tám trở đi đều là do ngài Chương An tiếp tục soạn tiếp (giải thích kinh Tịnh Danh này thấy ở Bổ Chú).

3. Ngài Chương An, gồm có:

Niết-bàn Huyền Nghĩa, hai quyển, Niết-bàn Kinh Sớ, mười quyển (Ngài Kinh Khê sửa thành mười lăm quyển, nay là mười tám quyển), Quán Tâm Luận Sớ, hai quyển (Trong Từ Vân Mục Lục nói rằng: Khảo xét lời nói thì biết đó là nhập Phẩm Vị, song các sách lưu hành nổi tiếng ở Triết giang có người nghi là ngụy tạo), Trí Giả Biệt Truyện, một quyển, Quốc Thanh Bách Lục, năm quyển (Biệt Truyện và Bách Lục đều ghi lại cả đời hành hóa trước sau của Đại sư Trí Giả). Bát Giáo Đại Ý, một quyển. Nam Nhạc Ký, một quyển (mất). Chân Quán Pháp Sư Truyện, một quyển (mất, ngoài quyển mất ra có hai mươi quyển nhập Tạng).

4. Ngài Kinh Khê, gồm có:

Huyền Nghĩa Thích Tiêm, mười quyển, Văn Cú, mười quyển - Chỉ Quán Phụ Hành, mười quyển (nay mở rộng thành hai mươi quyển)

- Chỉ Quán Nghĩa Lệ, một quyển (Ngài Từ Vân nói: Vì người mới học khó hiểu và để phá dị luận) - Chỉ Quán Đại Y, một quyển (viết cho Tư Phong Lý Hoa) - Duy-ma Lược Sớ, mười quyển (tóm tắt Duy-ma Văn Sớ của ngài Trí Giả) - Duy-ma Quảng Sớ Ký, sáu quyển (Ngài Từ Vân nói: Đối với văn rộng tuy có khác chút ít nhưng cũng giải nghĩa rõ ràng khế hợp) - Kim Cang Ty Luận, một quyển (nói về nghĩa Niết-bàn Phật tánh, cả bốn mươi chín quyển đều nhập Đại Tạng) - Thủy Chung Tâm Yếu - Thập Bất Nhị Môn (giải thích các sách biệt hành ngoài Tạng Bộ) - Chỉ Quán Sưu Yếu Ký, mười quyển - Niết-bàn Hậu Phần Sớ, một quyển (mất) - Quán Tâm Tụng Kinh Sớ, một quyển (mất) - Tam Quán Nghĩa - Thọ Bồ-tát Giới Văn (mất) - Chỉ Quán Văn Cú, một quyển (mất) - Hoa Nghiêm Cốt Mục (mất, nay ở Đông Sơn có bản in hai quyển, chính là bản tìm thấy được ở Hải Đông (Cao Ly)) - Pháp Hoa Bổ Trợ Nghi - Phương Đẳng Bổ Khuyết Nghi.

Ngài Long Hưng Hạo Sư có: Niết-bàn Kinh Chú Ngài Thiên Thai Khoáng Sư có: Tâm Kinh Sớ

Ngài Hoa Đảnh Mãn Sư có: Niết-bàn Ký, mười hai quyển Ngài Linh Quang Mẫn Sư có: Quang Minh Huyền Nghĩa Ký

Ngài Quảng Giáo Úc Sư có: Quang Minh Huyền Kim Cổ Ký - Thập Nghi Luận Chú.

Ngài Thạch Bích Tĩnh Sư có: Quán Kinh Sớ Ký.

Ngài Phụng Tiên Thanh Sư có: Phát Huy Ký (giải thích bản tóm lược Quang Minh Huyền) - Thị Châu Chỉ (giải thích Thập Bất Nhị Môn).

Ngài Cô Sơn Viên Sư có: Thủ-lăng-nghiêm Kinh Sớ, mười quyển

- Văn-thù Bát-nhã Kinh Sớ, hai quyển - Bất Tư Nghì Pháp Môn Kinh Sớ

- A-di-đà Kinh Sớ (tiểu bản) - Tứ Thập Nhị Chương Kinh Sớ - Phổ Hiền Hạnh Pháp Kinh Sớ - Vô Lượng Nghĩa Kinh Sớ - Bát-nhã Tâm Kinh Sớ (các bộ trên đều một quyển) - Di Giáo Kinh Sớ, hai quyển - Xiển Nghĩa Sao, hai quyển (giải thích Thỉnh Quan Âm Kinh Sớ) - Sách Ẩn Ký, bốn quyển (giải thích Quang Minh Văn Cú) - San Chánh Ky, hai quyển (giải thích Quán Kinh sớ) - Biểu Vi Ký, một quyển (giải thích Quang Minh Huyền) - Thùy Dụ Ký, mười quyển (giải thích Tịnh Danh Lược Sớ) - Phát Nguyên Cơ Yếu Ký, một quyển (giải thích Niết-bàn Huyền Nghĩa)

- Bách Phi Sao, một quyển (giải thích Niết-bàn Sớ Kim Cang) - Tam Đức Chỉ Quy, mười quyển (giải thích Niết-bàn Sớ) - Hiển Tánh Lục, bốn quyển (giải thích Kim Ty) - Chánh Nghĩa, một quyển (giải thích Thập Bất Nhị Môn). Trích Hoa Sao, hai quyển (giải thích Khuê Phong Lan Bồn Sớ) - Tây Tư Sao, hai quyển (giải thích việc tự soạn Di-đà Sớ)

- Cốc Hưởng Sao, năm quyển (giải thích việc soạn Lăng-nghiêm Sớ) - Di Mưu Sao, một quyển (giải thích việc tự soạn Quyển Kinh Sớ) - Tích Trọng Sao, một quyển (giải thích việc tự soạn Văn-thù Bát-nhã Kinh sớ, luận kỹ phân tích các phần quan trọng khiến Kinh lấy nghĩa ấy) - Gian Cư Biên, năm mươi mốt quyển.

Ngài Cô Sơn năm hai mươi mốt tuổi mới theo học ngài Phụng Tiên Thanh Sư. Đến hai năm sau ngài Phụng Tiên mất, Sư bèn đến Cô Sơn ẩn cư dưỡng bệnh. Năm bốn mươi bảy tuổi thì ngài viên tịch. Trong hai mươi bốn năm ngài viết được một trăm hai mươi quyển sách. Siêng thật!

Ngài Bảo Vân, gồm có:

Quán Kinh Sớ Ký (Ngài Thạch Chi nói: ngài Tứ Minh thừa tiếp nghĩa ở Diệu Tông Sao nên không có văn truyền lại) - Quang Minh Huyền Tán Thích - Quang Minh Cú Bị Cấp Sao (Chỉ Nam nói rằng: tìm xem Bảo Vân Bị Cấp Sao).

Ngài Tứ Minh, gồm có:

Quan Âm Biệt Hạnh Huyền Ky, hai quyển - Quan Âm Biệt Hạnh Sớ Ky, hai quyển - Quang Minh Huyền Tục Di Ký, ba quyển - Quang Minh Văn Cú Ký, sáu quyển (Quảng Trí viết tiếp Tán Phật Phẩm) - Quán Kinh Sớ Diệu Tông Sao, ba quyển - Thập Bất Nhị Môn Chỉ Yếu Sao, hai quyển - Phù Tông Ký, hai quyển - Thập Nghĩa Thư, ba quyển

- Quán Tâm Nhị Bách Vấn, một quyển - Giải Báng Thư, ba quyển - Tu Sám Yếu Chỉ, một quyển - Quang Minh Sám Nghi, một quyển - Đại Bi Sám Nghi, một quyển.

Ngài Thạch Chi, gồm có:

Tứ Minh Giáo Hạnh Lục có phụ thêm Biệt Lý Tùy Duyên - Dung Tâm Giải - Tiêu Phục Tam Dụng - Khởi Tín Luận Dung Hội Chương

- Nghĩa Lệ Cảnh Quán và các văn vấn đáp...

Ngài Từ Vân Thức Sư gồm có: Kim Quang Minh Hộ Quốc Nghi (căn cứ vào bản Bách Lục) - Thỉnh Quan Âm Sám Nghi - Vãng Sinh Tịnh Độ Sám Nghi - Xí Thạnh Quang Sám Nghi - Tiểu Di-đà Sám Nghi

- Pháp Hoa Tam-muội Sám Nghi - Thiên Trúc Biệt Tập - Kim Viên Tập (Linh Uyển tập nhặt lấy và tập họp phụ vào).

Ngài Biện Tài Tịnh Sư có: Viên Sự Lý Thuyết. Ngài Thiên Trúc Cảo Sư có: Chỉ Nguyên tập. Ngài Tịnh Giác Nhạc Sư có:

Kim Cang Bát-nhã Sớ, hai quyển - Phát Chẩn Sao, ba quyển (giải thích việc tự soạn Kim Cang Bát-nhã Sớ) - Di-đà Kinh Tân Sớ, hai quyển - Chỉ Quy Ký, hai quyển (giải thích việc tự soạn Di-đà Sớ)

- Lăng-nghiêm Văn Cú, ba quyển - Huân Văn Ký, năm quyển (giải thích việc tự soạn Lăng-nghiêm Văn Cú) - Lăng-nghiêm Tập Giải, mười quyển - Lăng-nghiêm Thuyết Đề - Hoàn Nguyên Ký, hai quyển (giải thích bộ Tứ Thập Nhị Chương Kinh Sớ của Cô sơn) - Trợ Tuyên Ký, hai quyển (giải thích Bộ Di Giáo Kinh Sớ của Cô Sơn) - Văn Tâm Giải, hai quyển (giải thích Thập Bất Nhị Môn) - Trí Luận Xu (Văn ở tiết Đại Luận) - Tịnh Danh Tinh Anh - Thiền Môn Xu Yếu - Tạp Lục Danh Nghĩa hai quyển - Nghĩa Học Tạp Biên sáu quyển - Tỳ- đàm Hiền Thánh Đồ - Khởi Tín Lê Tà Sinh Pháp Đồ - Quyết Mô Thư

- Chỉ Nghi Thư - Thập Gián Thư - Tuyết Báng Thư - Thí Thực Tu Tri

- Chư Kinh Nghĩa Đề - Như Ý Luân Khóa Pháp - Niết-bàn Lễ Tán Văn

- Lăng-nghiêm Lễ Sám Nghi - La-hán Lễ Tán Văn - Nam Sơn Lễ Tán Văn - Điều Khê Giảng Ngoại Tập, hai quyển.

Ngài Quảng Trí Hiền Sư gồm có: Di Biên, một quyển - Xiển U Chí (giải thích Quang Minh Huyền).

Ngài Thần Chiếu Như Sư có: Phổ Hiền Hạnh Pháp Kinh Sớ, hai quyển - Nhân Vương Sám Nghi.

Ngài Phù Tông Trung Sư có: Phù Tông Tập, năm mươi quyển - Nhị Sư Khẩu Nghĩa, mười lăm quyển.

Ngài Pháp Chân Hàm Sư có: Quang Minh Thập Nguyện Vương

- Tam Tuệ Luận.

Ngài Tra Am Nghiễm Sư có: Long vương Pháp Ấn Kinh Sơ, một quyển - An Lạc Hạnh Chú - Không Phẩm Chú - Tâm Kinh Chú - Huyền Tiêm Bị Kiểm, bốn quyển - Văn Cú Tiên Nạn, bốn quyển - Chỉ Quán Trợ Lãm, bốn quyển. Hoặc Đối.

Ngài Từ Biện Gián Sư có: Nghị Phương Tiện Phẩm Đề

Ngài Thần Trí Nghĩa Sư có: Thuận Chánh Ký, ba quyển (giải thích Quang Minh Huyền Nghĩa) - Tân Ký, bảy quyển (giải thích Quang Minh Văn Cú) - Vãng Sinh Ký, bốn quyển (giải thích Quán Kinh Sớ) - Viên Thông Ký, ba quyển (giải thích Thập Bất Nhị Môn) - Ngụ Ngôn Ký, bốn quyển (giải thích Kim Ty) - Tập Giải, ba quyển (giải thích Tứ Giáo Nghi)

- Toản Yếu, sáu quyển (giải thích Nghĩa Lệ) - Tam Bộ Bổ Chú, mười bốn quyển - Sưu Huyền, ba quyển (Tạp nói về Giáo Nghĩa).

Ngài Xa Khê Khanh Sư có: Bí Mật Ngũ Chương

Ngài Tuệ Giác Ngọc Sư có: Hành Pháp Kinh Sớ, hai quyển - Tổ Nguyên Ký, ba quyển (giải thích việc tự soạn Hành Pháp Kinh Sớ) - Tạp Châu Ky, hai quyển (giải thích Vô Lượng Nghĩa Kinh Sớ của Cô Sơn) - Tôn Thắng Sám Pháp.

Ngài Trí Dõng Nhiên Sư có: Tông Viên Ký, bốn quyển (giải thích Chỉ Quán của Nam nhạc) - Xu Yếu Ký, hai quyển (giải thích Thập Bất Nhị Môn) - Hổ Khê Tập, tám quyển - Công Đức Thiên Sám Nghi.

Ngài Giả Danh Trạm Sư có: Tịnh Nghiệp Ký, bốn quyển (giải thích Quán Kinh Sớ) - Hộ Quốc Ký, bốn quyển (giải thích Quang Minh Huyền Nghĩa) - Kim Cang Tập Giải, hai quyển - Giả Danh Tập, mười quyển.

Ngài Tư Khê Hoán Sư có: Viên Giác Sớ, hai quyển - An Lạc Ký, một quyển - Bách Chương (Giáo Nghĩa) - Chư Thiên Truyện, một quyển.

Ngài Trúc Am Quán Sư có: Lăng-nghiêm Tập Giải – Lăn-nghiêm Bổ Chú - Lan-bồn Bổ Chú - Viên Giác Thủ Giám - Kim Cang Thông Luận - Kim Cang Sự Uyển - Sơn Gia Nghĩa Uyển - Trúc Am Thảo Lục.

Ngài Thanh Biện Trai Sư có: Đảnh Sơn Ký ( giải thích Giới Sớ). Ngài Trạch Sơn Hàm Sư có: Bồ-tát Giới Sớ Chú, ba quyển (Phá

Đảnh Sơn Ký) - Kim Cang Biện Hoặc, một quyển - Pháp Hoa Toát Yếu, một quyển (kinh Phổ Huấn) - Phục Tông Tập, hai quyển.

Ngài Sơn Đường Tánh Sư có: Sơn Đường Tập, năm quyển

Ngài Cao Ly Quán Sư có: Tứ Giáo Nghi, một quyển (nương vào Bát Giáo Đại Ý của ngài Chương An mà sửa lại và bổ chú).

Ngài Tứ Minh Cát Sư có: Kim Ty Chú.

Ngài Thần Ngộ Khiêm Sư có: Hiển Diệu Giải (giải thích Thập Bất Nhị Môn).

Ngài Diệu Ngộ Tối Sư có: Bình Báng (phê bình Tuyết Báng của Tịnh Giác là sai lầm).

Ngài Đồng Giang Anh Sư có: Chú Tâm Kinh - Tam Châu Luận

- Tịnh Độ Tu Chứng Nghi (bài kệ người đời thường niệm: A-di-đà Phật Chơn Kim Sắc tức là văn của Nghi này vậy).

Ngài Viên Thông Phạm Sư có: Hội Tông Tập.

Ngài Cảnh Đức Vân Sư có: Phiên Dịch Danh Nghĩa, bảy quyển. Ngài Chứng Ngộ Trí Sư có: Công Anh Tập (phá thuyết của Đồng

Giang) - Thập Chủng Cảnh Giới Nghĩa.

Ngài Xa Khê Vinh Sư có: Đại Bộ Quyết Nghi, bốn quyển.

Ngài Tiên Đàm Luân Sư có: Tinh Vi Tập, bốn quyển - Kim Cang Kinh Sớ, bốn quyển.

Ngài Phù Thạch Mân Sư có: Hiến Chương Tập, năm quyển.

Ngài Phật Chiếu Kiên Sư có: Đại Vân Thỉnh Vũ Kinh Sớ, một quyển.

Ngài Thảo Đường Nguyên Sư có: Nghĩa Lệ Tùy Thích, sáu quyển (Phá Thuyết Toản Yếu của Thần Trí) - Phụ Tán Ký, một quyển (Giáo Nghĩa).

Ngài Ngô Hưng Dĩnh Sư có: Tông Nguyên Lục.

Ngài Nguyệt Đường Tuân Sư có: Viên Tông Giải, một quyển (Phá Hổ Khê tập và một sách cùng Xích Thành Ích Sư luận nghị về việc ấy).

Ngài Tứ Minh Chiếu Sư có: Chú Thiên Thai Biệt Truyện. Ngài Tân Am Luân Sư có: Giáo Nghĩa.

Ngài Hư Đường Không Sư có: Tông Cực Luận. Ngài Nam Hồ Nhân Sư có: Thảo Am Duyên.

Ngài Chỉ Am Liên Sư có: Giáo Nghĩa.

Ngài Bảo Nghiêm Thiều Sư có: Chỉ Nam Tập.

Ngài Kính Am Thiên Sư có: Tùy Lục (Giáo Nghĩa) - Tông Nguyên Lục.

Ngài Hoàn Am Xu Sư có: Giáo Nghĩa.

Ngài Từ Thất Vân Sư có: Viên Giác Trực Giải, ba quyển.

Ngài Bắc Phong Ấn Sư có: Kim Cang Tân Giải - Thích Kim Cang

- Di-lặc Kệ - Giáo Nghĩa.

Ngài Dật Đường Đăng Sư có: Viên Đốn Tông Nhãn - Kim Ty Thập Nghĩa - Giáo Nghĩa.

Ngài Bách Đình Nguyệt Sư có: Nhân Vương Sớ Ký - Lăng-nghiêm Huyền Lãm - Kim Cang Hội Giải - Viên Giác Lược Thích - Lăng Già Thông Nghĩa - Giản Cảnh Thập Sách - Tứ Bộ Cách Ngôn - Kim Ty Nghĩa Giải - Tông Giáo Huyền Thuật - Thập Loại Nhân Cách Luận

- Chữ Dư - Phụ Sao Tiên Yếu (Tiết Chỉ Yếu Tình Nghĩa).

PHẬT TỔ THỐNG KỶ

QUYỂN 26

XII: TỊNH ĐỘ LẬP GIÁO CHÍ PHẦN 1

(Bảy tổ Liên xã)

1. Thủy Tổ, Lô Sơn Biện Giác Chánh Giác Viên Ngộ Pháp Sư (Tuệ Viễn, đệ tử của Đạo Anh Pháp Sư).

2. Nhị Tổ, Trường An Quang Minh Pháp sư (Sư Thiện Đạo cho là Di-đà hóa thân).

3. Tam Tổ, Nam nhạc Ban-chu Pháp sư (Thừa Viễn).

4. Tứ Tổ, Trường An Ngũ Hội Pháp sư (là hậu thân của Pháp Chiếu Thiện Đạo, đệ tử của Sư Thừa Viễn).

5. Ngũ Tổ, Tân Định Đài Nham Pháp sư (tức Thiếu Khang).

6. Lục Tổ, Vĩnh Minh Trí Giác Pháp sư (tức Vĩnh Thọ).

7. Thất Tổ, Chiêu Khánh Viên Tịnh Pháp sư (tức Tỉnh Thường).

Tứ Minh Thạch Chi Hiểu Pháp sư lấy các vị đồng tu tịnh nghiệp có công đức cao tột ở các đời khác nhau để tôn làm bảy Tổ, nên nay tuân theo đó coi Người gương mẫu của Giáo Môn Tịnh Độ.

Với kẻ phàm phu đầy hoặc chướng mà có thể dùng trí Tam Quán để hiển bày Bản Tánh Phật, như ngài Tứ Minh Trí nói: Bảo rằng tâm cảnh không được nên từ nhiễm có thể quán tịnh, duyên sinh không ngại, nên tưởng thành tướng khởi, duy sắc duy tâm nên hiển hiện tại chỗ, cái chánh quyết quán Phật Tam-muội này chỉ có bậc minh Tông đắc ý mới có thể làm được. Đến như việc xưng niệm danh hiệu, chiêm lễ tôn dung, đọc tụng kinh Đại thừa, phụng trì tịnh giới đều là chánh nhân của Tịnh Nghiệp, trợ hạnh cho Chánh Quán, mà chỉ tu hạnh thập thiện, chỉ người hiền lành nhân từ ở đời cũng có thể dùng làm công đức trang nghiêm hồi hướng. Vậy thời định hay tán, trí hay ngu không có một ai sai sót.

Tuy đăng đài vàng hay bạc, phẩm vào có trên hay dưới nhưng tuyệt nhiên đều thuộc cõi vô sinh bậc bất thoái chuyển cả. Đời mạt pháp mênh mông chỉ căn cứ vào hạnh nguyện mà sinh lên An Dưỡng. Từ Lô Sơn đến nay số người được vãng sinh vừa tròn ba trăm, còn những kẻ ở phương xa, cõi khác thì nhiều như hà sa. Thế mới biết kẻ học Phật đạo ở phương này cơ thấp chướng nặng, không thấy có ai thành. Nhưng riêng pháp niệm Phật thì không luận đạo tục đều đủ để làm chứng tín một đời vậy. Nên nay soạn ra Tịnh Độ Lập Giáo Chí sau đây:

1. PHÁP SƯ TUỆ VIỄN:

- Sư họ Giả, người ở Lâu Phiền Nhạn Môn. Thuở nhỏ rất hiếu học, năm mười ba tuổi theo Cậu là lệnh Hồ Thị du học Hứa Lạc, thông suốt Lục Kinh, rất rành Trang Lão. Những hàng Túc Nho đi trước đều khâm phục sự cao đạt của Sư. Đến hai mươi mốt tuổi, Sư định vượt sông theo học với Phạm Ninh, vừa lúc Thạch Hổ chết đột ngột nên đường đi Nam bị tắt nghẽn, có chí mà không thành. Bấy giờ Sa-môn Thích Đạo An xây cất chùa ở Thái Hành Thường Sơn, Sư một bề kính ngưỡng coi là thầy mình. Lúc đầu nghe An Sư giảng kinh Bát-nhã, sư khoát nhiên đại ngộ, than rằng: Dị luận của hàng cửu lưu đều là trấu lép cả. Bèn cùng em là Tuệ Trì xuống tóc thọ học, chuyên lo phúng tụng suốt cả ngày đêm. Nhân đó tìm thẳng đến đạo tràng của Sa-môn Đàm Dực (vị này là người phương Bắc không phải ở Lô Sơn vào Liên Xã) thường cúng tiền dầu đèn. An Sư nghe biết việc nói rằng: "Đạo sĩ này thật biết người. " Sư có trí sáng vượt trội lại ngầm thông cõi âm. Năm Sư hai mươi bốn tuổi diễn giảng thông suốt. Có người khách nghe nói nghĩa thật tướng đến vặn hỏi thì càng thêm nghi hoặc mịt mờ. Sư đem thuyết Trang Tử dẫn giải so sánh thì các nghi liền hết. An Sư nhân đó bảo không nên dẹp bỏ các ngoại điển. Sư thường ở giữa chúng than rằng: "Khiến Đạo lưu hành ở Đông độ ta đâu cần người ở xa. " Về sau Sư theo An Sư sang phía Nam đến Tương dương gặp lúc tướng Tần là Phù Phi làm giặc, bèn phân tán đồ chúng, mạnh ai nấy đi. Hàng Kỳ đức khi đi đều được khuyên bảo, chỉ riêng Sư không nghe dạy lời nào. Sư liền quỳ thưa: "Riêng con không được dạy bảo e rằng không phải loài người?" An Sư đáp: "Được như ông còn lo gì?" Sư bèn cùng các đệ tử mấy mươi người đi về phía nam đến Kinh châu ở chùa Thượng Minh. Nghĩ tình người cũ và bạn đồng môn, Sư và Tuệ Vĩnh cùng cất nhà ở La Phù, đó là năm Thái Nguyên thứ sáu (đời Tấn, Hiếu Võ Đế). Khi đến Tầm Dương, Sư thấy Lô Sơn yên vắng, rộng rãi có thể dùng nơi để an tâm, bèn lập Tinh Xá ở đó, nhưng chưa có nước dùng, Sư lấy gậy gõ đất khấn rằng: Nếu ở đây được thì khiến đá lủng nước về!" Nói vừa xong thì nước trong phun lên. Lúc đó Tầm Dương có hạn hán, Sư đến bên ao tụng kinh Hải Long vương, chợt có Rắn Thần từ ao hiện lên, phút chốc mưa lớn. Vào mùa Thu cuối năm nhân đó gọi là Tinh Xá Long Tuyền. Sư Tuệ Vĩnh trước đó ở Tây Lâm tại Lô sơn muốn đón Sư đến ở, nhưng vì học trò của Sư quá đông, Sư Tuệ Vĩnh liền thưa với Thứ Sử Hoàn Y rằng: Sư Tuệ Viễn mới đến hoằng hóa, nhưng chỗ của bần đạo chật hẹp không thể ở. Lúc đó Sư mộng thấy Sơn Thần thưa rằng" Núi này đủ để dừng chân, xin ngài đừng đi nơi khác. " Đêm ấy mưa to sấm chớp, sáng ra thì rừng bụi đã trống trải, đất toàn cát trắng, các loại gỗ quý có vân cũng đầy đất không biết từ đâu đến. Thứ Sử Hoàn Y rất kính nể bèn ra công xây chùa, gọi điện Phật là Thần Vận, vì chùa ở phía Đông của thất Vĩnh Sư nên gọi là Đông lâm, đó là năm Thái Nguyên mười một. Núi này có hình thái chín lớp núi chồng lên nhau, ngọn cao ngút trời, mà chỗ ở thì cảnh rừng núi rất đẹp, lưng tựa ngọn Lư Sơn, bên cạnh có thác nước cao, suối trong uốn lượn quanh thềm, mây trắng vờn quanh mái ngói (theo Lư Sơn Ký - của Uông Dục Tiên Sinh, đời Ân Chu học đạo Tiên biến động, đá thành quán ở, người gọi là lều Thần tiên, nhân đó gọi là Lô Sơn. Theo Tầm Dương Ký thì núi cao ba ngàn ba trăm sáu mươi trượng, chu vi hai trăm năm mươi dặm, núi cao chín tầng sông cũng có chín mạch. Quận Quốc Chí nói trùng điệp chín tầng mất hút dấu Tiên). Sư cất riêng thiền thất, nơi ở rất yên vắng, những ai đến thăm thì thần khí thanh tiêu. Sư nghe bên Thiên Trúc có hình Phật thuở xưa đang hàng phục độc long mà cảm kích mãi bên lòng. Sau nhân Luật sĩ Gia-xá kể lại tướng hào quang, bèn xây thất tựa lưng vào núi quay mặt ra sông, vẽ trời đậm nhạt trông như khói sương. Sư lại đặt ra năm bài minh khắc vào đá. Thái Thú Giang châu là Mạnh Hoài Ngọc, Biệt Giá Vương Kiều Chi, Thường Thị Trương Dã, Tấn An Thái Thú Ân Ẩn, Huỳnh Môn Mao Tu Chi, Chủ Bạ Ân Úy, Tham Quân Vương Mục Dạ, Hiếu Liêm Phạm Duyệt Chi, Ẩn Sĩ Tông Bỉnh… đều có làm phú, làm minh khen ngợi (thấy ở Lô Sơn tập). Trước đây thời Tầm Dương Đào Khản là Thứ Sử Quảng châu, ngư dân thấy trên biển có ánh sáng lạ, lưới lên thì được tượng Văn-thù bằng vàng có ghi "Vua A-dục tạo. " Về sau các thương buôn ở Hải Đông (Cao Ly) nhặt được viên quang khi đem đặt vào tượng thì vừa khít. Khản đem tượng dâng lên Võ Xương Hàn, Khê chủ Tăng là Tăng Trân thường đến Hạ Khẩu, đêm mộng thấy chùa cháy mà Tượng và nhà thờ tượng thì có thần bảo vệ. Sư liền chạy về chùa thì quả nhiên chùa cháy mà tượng và nhà thờ vẫn còn. Kịp khi Đào Khản dời về làm Đô Đốc ở Giang châu, rước tượng đem về nhưng thuyền sắp đến thì bị chìm. Kinh Sở bèn làm bài dao rằng: "Đào có kiếm mạnh, tượng nhờ thần nổi, mây lượn sương đêm, đón gì xa xa, hãy nên chí thành, dùng sức khó mời. " Kịp khi chùa xây xong thì Sư ở trên sông kính thành cầu nguyện. Bỗng tượng nổi lên, bèn rước về điện Thần Vận và xây gác cao phụng thờ. Nhân đó viết bài táng Văn-thù Thụy Tượng. Sư từng bảo rằng: Các Giáo Tam-muội có rất nhiều tên, nhưng công hiệu cao dễ tiến nhất thì niệm Phật đứng đầu. Do đó, hàng trì luật lắng tâm, khách thanh tín dứt trần không hẹn mà đến. Như Tuệ Vĩnh (đồng thời An Công trước ở Tây Lâm), Tuệ Trì (em cùng mẹ với Viễn Sư), Đạo Sinh, Đàm Thuận (đều là môn đệ của ngài La-thập), Tăng Duệ, Đàm Hoàn, Đạo Bính, Đàm Tiên, Đạo Kỉnh (đều là môn nhân của Viễn Sư), Phật-đà Gia-xá (Hán dịch là Giác Minh, người nước Kế Tân), Phật-đà Bạt-đà-la (Hán dịch là Giác Hiền, người nước Ca-duy-vệ), Danh nho Lưu Trình Chi (hiệu Di Dân), Trương Dã, Chu Tục Chi, Trương Thuyên, Tông Bỉnh, Lôi Thứ Tông… kết xã niệm Phật, đời gọi là Thập Bát Hiền. Sư lại dẫn chúng đến một trăm hai mươi ba người đồng tu nghiệp Tịnh độ, tạo ba Thánh Tượng Tây phương, thiết trai lập nguyện. Khiến Lưu Di Dân viết Phát Nguyện văn, mà Vương Kiều Chi… lại làm thi về Niệm Phật Tam-muội để nêu rõ ý chí. Sư có dáng mạo rất nghiêm túc, ai nhìn cũng kính sợ. Có Sa-môn cầm cây Như ý đến đùa chơi, gặp Sư không dám thưa hỏi điều chi rồi nép bên tòa mà trốn mất. Pháp sư Tuệ Nghĩa cố gắng tu tập có được chút ít, bảo với đệ tử của Sư là Tuệ Bảo rằng: "Các anh là hạng thô thiển, nên mới bị Viễn Sư khuất phục. " Có lần Nghĩa lên núi gặp lúc Sư đang giảng kinh Pháp Hoa, muốn đến vấn nạn nhưng trong lòng run sợ và xuất hạn, bèn nói với Tuệ Bảo rằng: Sư của ông có lời nói, dáng mạo rất tinh thành đáng kính phục. Khi Ân Trọng Kham đến trấn nhậm Kinh châu vào núi kính lễ, cùng Sư đến dưới rừng tùng ở khe phía Bắc, cùng đàm đạo trọn ngày quên mệt. Trọng Kham khen rằng: Sư trí thức rất sáng suốt thâm sâu thật hiếm có người! Sư cũng khen lại: Tài hùng biện của ông như suối phun (người sau gọi chỗ đó là suối Thông Minh). Các Quan Tư Đồ Vương mật, Hộ Quân Vương Mặc đều khâm phục Đạo phong của Sư, từ xa kính lễ (Vương mật có thư qua lại với Sư). Lô Tuần chiếm cứ Giang châu, vào núi đến thăm Sư, Sư cùng thân phụ của Tuần xưa là bạn đồng học. Khi gặp Tuần, Sư vẫn vui tình đạo cũ. Xong Sư khuyên đồ chúng rằng: Tuần là giặc của nước, không nên để người nghi. Sư bảo: Trong Phật pháp ta tình không lấy bỏ, kẻ thức giả tất tự xét thấy không có gì phải lo sợ. Kịp khi Tống Võ đem quân thảo trừ, Tuần đóng quân ở Tang Vĩ. Kẻ tả hữu thưa rằng: Sư Tuệ Viễn là Tố Vương Lô Sơn có giao tiếp với Tuần rất trọng hậu. Tống Võ nói: Viễn Sư là bậc tiêu biểu trên đời có gì đáng nghi. Bèn sai Sứ mang thư, đem tiền lục đến tặng. Có một hành giả đến hầu Sư có tài đuổi rắn, do đó rắn trốn mất hết nhân gọi người ấy là Tỵ Xà hành giả. Có một con hổ thường lai vãng nhưng thấy người vẫn không làm hại, do đó đặt tên là "Du Sơn Hổ. " Sư và người trong Liên Xã lên đỉnh núi nghỉ ngơi, chỉ lo phải đi lấy nước xa. Một hôm có một con hổ cào đá, thì nước từ đó phun lên, nhân đó đặt tên là suối Hổ Bào. Lại ở một ngọn núi khác Sư viết bài sớ Niết-bàn, nhân đó đặt là Trịch Bút Phong (ngọn ném bút). Lúc đầu, khi Đại Giáo mới truyền đến Giang đông, kinh sách chưa đủ, Thiền pháp không được nghe, Luật tạng thiếu nhiều. Sư bèn bảo đệ tử là Pháp Tịnh, Pháp Lãnh… vượt qua Thông Lãnh. Khoảng một năm thì thỉnh được nhiều bản tiếng Phạm đem về. Thuở xưa An Sư ở Quang Trung thỉnh ngài Đàm-ma Nan-đề dịch A-tỳ-đàm tâm, nhưng vị này chưa rành tiếng Hán lại có nhiều nghi trệ. Sau ngài Tăng-già Đề-bà đến thì liền thỉnh dịch lại và dịch Luận Tam Pháp Độ. Do đó hai luận này rất nổi tiếng. Sư liền viết lời tựa để tặng người học. Sư nghe ngài Cưu- ma-la-thập đã vào nước liền viết thư thông hiếu. Ngài La-thập đáp thư rằng: "Từ ngày liên lạc mới biết chút ít về đạo phong và đức hạnh. Kinh nói rằng: Đời mạt pháp ở Đông dương có Bồ-tát Hộ Pháp, đáng khâm phục thay việc nhân giả đã khéo léo hoằng đạo!" Khi ngài Đàm-ma- lưu-chi vào nước Tần, Sư sai đệ tử là Đàm Ấp đến thỉnh ngài ở Quang Trung dịch Thập Tụng Luật để lưu truyền trong nước Tấn. Các Tăng ở Tây Vực đều khen là ở đất Hán có bậc khai truyền pháp Đại thừa, nên thường hướng về Đông độ kính lễ Lô Nhạc. Kịp khi ngài Phật-đà Bạt- đà-la đến, Sư liền thỉnh ngài dịch một số Thiền kinh. Do đó Thiền giới kinh điển được dịch ra từ Lô Sơn gần đến trăm quyển. Trước đây ở cõi này chưa có thuyết Nê-hoàn thường trú, chỉ nói là thọ mạng dài lâu. Sư bảo: Phật là Đấng chí cực, chí cực thì không biến đổi, lý của không biến đổi thì đâu thể cùng tận được. Sư bèn viết ra bộ Pháp Tánh Luận mười bốn thiên. Ngài La-thập đọc xong khen rằng: Ở cõi ngoài chưa thấy kinh mà đã ngầm hợp lý. Vua Tần rất khâm phục đạo phong của Sư bèn đưa Trí Độ Luận mới dịch và viết thư nhờ Sư đề tựa. Sư cho rằng văn bộ luận này quá rườm và rộng, nên Sư toát yếu còn hai mươi quyển rồi đề lời tựa (Ngài La-thập dịch Trí Độ Luận đến một trăm quyển). Hoàn Huyền chinh phạt Ân Trọng Kham yêu cầu Sư ra Hổ Khê, Sư cáo bệnh không đi. Huyền sắp vào núi, kẻ tả hữu thưa rằng: Xưa Ân Trọng Kham đã từ xa lễ kỉnh Sư, xin ngài chớ quy phục. Huyền bảo: Trọng Kham là kẻ chết nhát! Nhưng khi Huyền gặp Sư thì bất giác quỳ gối, bao điều định vấn nạn đều không dám hé môi. Khi Huyền thưa Sư về việc chinh phạt, Sư không đáp. Sau Huyền lấy oai Trấn chủ khuyên ép Sư ra làm quan. Bấy giờ Sư dùng lời chánh đáng đáp lại, Huyền không thể ép được. Rồi muốn dẹp đuổi chư Tăng, ra lệnh cho các thuộc hạ rằng: Đám Sa-môn nào có thể giải bày đúng các khảo hạch về Kinh và giữ Luật tinh nghiêm thì mới cho hoằng truyền Đại Pháp, còn ai trái với điều trên thì đều đuổi đi. Chỉ có Lô Sơn sống đời đạo đức nên không bị tra xét. Sư nhân đó viết thư lập các thể chế, Huyền đều nghe theo. Xưa Sưu Băng Phụ Chánh đã cho rằng Sa-môn phải kính lễ vua, sao còn tâu thêm là không nên lễ. Kịp khi Huyền ở Cô Thục thì lại đem lời của Sưu Băng nghị lại. Sư viết thư đáp rằng: Áo ca-sa không phải là triều phục, bình bát không phải là đồ dùng trong lang miếu, kẻ đã thoát trần thì không còn phải kính lễ vua. Sư bèn soạn ra quyển Sa-môn Bất Kỉnh Vương Giả Luận năm thiên:

1. Nói về kẻ tại gia phải có lòng yêu Thiên tử và giữ lễ kính thờ Chúa.

2. Nói về người xuất gia vì có chí cầu cải tục đạt đạo vậy đâu thể theo phép kính lễ của thế tục.

3. Nói về cầu Tông không thuận hóa. Tông nghĩa là Nê Hoàn không biến đổi, vì lấy hóa tận làm nhà (Nê-hoàn tức Niết-bàn, dịch là bất sinh bất diệt). Về không thuận hóa, thì có sinh tất có diệt, có thần tất có minh. Khi cảnh thần minh dứt hết thì gọi là Nê-hoàn, mà không tùy thuận vào cảnh sinh sinh hóa hóa lưu động vô cùng. Đây đã không coi quân hầu là bậc cao thượng thì sao còn kính lễ nữa ư?

4. Nói về thể cực không kiêm ứng, nghĩa là các đời vua Chúa thì vua là bậc cao cấp nhất. Nhưng đây ở trong địa phương mình chứ không gồm ở nước ngoài, nên gọi là không kiêm ứng. Đạo trời đất công cuối cùng là ở vận hóa, Đức vua Chúa lý rốt nhất là thuận thông. So sánh giáo cao tuyệt và tông bất biến thì hơn kém đã rất rõ ràng. Phàm Đạo Như Lai thì không đâu không ứng.

5. Nói về thân tuy chết nhưng thần không mất, nghĩa là lửa được truyền bởi củi cũng như thần được truyền bởi thân thể. Nhưng cái truyền của lửa tất khác củi, cũng như cái truyền của thần khác thân thể. Mới sinh đó chết đó qua lại không cùng. Chỉ có kẻ ngộ triệt thì mới trở lại nguồn, còn người mê lý thì luôn đuổi theo vật mà thôi. Không bao lâu Huyền lên ngôi, liền viết thư bảo: Phật pháp rộng lớn chưa thể biết hết. Trước xét tình thờ chúa mà khiến phải hết sức kính lễ, nay việc đối chính mình nên chỉ cần giữ vẻ kính nhường mà thôi, các Đạo nhân không cần phải đảnh lễ nữa. Khi Hoàn Huyền chạy về phía Tây thì An Đề từ Giang lăng trở về Kinh Sư. Quan Phụ Quốc là Hà Vô Kỵ khuyên Sư nên ra đón tiếp, Sư cáo bệnh không đi. Vua sai sứ đến thăm hỏi, Sư dâng thư cáo bệnh. Vua lại xuống chiếu an ủi. Sư có lần giảng kinh Tang Phục (tức các thiên Tiểu ký, Đại ký, Tứ chế của Lễ ký), Lôi Thứ Tông và Tông Bính đều cầm quyển vâng nghe. Sau đó Thứ Tông viết Nghĩa sớ, lúc đầu tự xưng là Lôi thị. Tông Bính viết thư trách rằng: Xưa đã cùng túc hạ đối diện với Thích Hòa thượng học hỏi, sao nay lại xưng là Lôi Thị? (Lục Đức Minh Mao Thi Âm Nghĩa có nói: Chu Tục Chi và Lôi Thứ Tông đồng học Thi Nghĩa với Viễn Pháp sư, cũng là việc này). Thích Tuệ Yếu sợ không có đồng hồ, bèn đặt mười hai lá phù dung trên mặt nước, sóng đánh làm chuyển vị trí các chiếc lá, do đó mà biết được ngày đêm, để làm giờ giấc tu hành và gọi là đồng hồ hoa sen. Sư Tăng Triệt giỏi sách vở thường đến Nam Sơn vịn cành tùng huýt gió, tiếng hòa theo gió khiến bầy chim tụ tập đua hót thảm thiết, ông ta ra vẻ thích thú tự đắc, lui về hỏi Sư rằng: Luật cấm khảy đàn thổi sáo ca múa, vậy như ngâm vịnh huýt gió được chăng? Sư đáp: "Những gì do loạn ý đều phi pháp", Triệt bèn không huýt gió ngâm vịnh nữa. Sư ở trong núi suốt ba mươi năm chưa hề xuống núi vào xóm, chỉ chuyên tu tịnh nghiệp, niệm Phật, mười một năm đầu Sư lắng tâm quán tưởng, ba lần thấy Thánh Tượng nhưng lặng lẽ không nói, mười chín năm sau vào một tối cuối tháng bảy, ở Khám Phía Đông Bát-nhã đài vừa mới xuất định thì Sư thấy thân Phật A-di-đà đầy khắp không gian, trong viên quang có các hóa Phật, có Quan Âm và Thế Chí đứng hầu hai bên. Lại thấy nước phun lên có ánh sáng, phân làm bốn nhánh chảy xuống phát ra tiếng nói về khổ, không, vô thường, vô ngã. Phật bảo Sư rằng: Ta vì bản nguyện nên đến an ủi ông, bảy ngày nữa ông sẽ sinh về nước ta. Lại thấy Phật-đà-gia-xá, Tuệ Trì (đã mất năm Nghĩa Hy thứ tám), Tuệ Vĩnh (mất năm Nghĩa Hy thứ mười), Lưu Di Thị (mất năm Nghĩa Hy thứ sáu) cùng đứng bên Phật chào Sư nói rằng: "Sư lập chí trước sao lại về muộn?" Sư bảo Pháp Tịnh, Tuệ Bảo rằng: Hồi mới ở đây trong mười một năm đầu ta ba phen thấy tướng Phật, nay lại thấy, ta ắt sinh Tịnh độ vậy. Lại nói: Bảy ngày nữa là chậm nhất. Rồi Sư có bệnh nằm nói lời di chúc: Xưa ta đã biết số ta dựng nghiệp ở núi này, xét rằng có sinh tất có diệt, bèn muốn dứt hết ngoại duyên, để thỏa chí nguyện. Nhưng do tính yếu đuối với đoạn diệt nên đã cùng kết quyến thuộc với những người đồng chí tu tịnh nghiệp đương thời, bởi đồng tình cùng cảm. Bất giác mà thân già vận suy, nay đã tám mươi ba tuổi rồi. Ngước lên thì sai lời dạy, cúi xuống thì tự phụ lòng mình. Những khiến đời này luống uổng nhớ tiếc bệnh cũ càng sâu. Nay đến lúc, thì hãy để nắm hình hài này dưới rừng tòng hoặc chôn trên đỉnh núi, để cùng thắm đượm cỏ cây. Ấy là theo lễ của người xưa, các ngươi chớ trái lời, chỉ cốt sao thần thức không mê, mới đạt được lòng thành. Cúi mong Thế Tôn Từ Bi hộ độ!" Môn đồ than khóc như cha mẹ qua đời. Sư thấy tình đời khó dứt bèn dời lại bảy ngày, đúng hẹn mới thị tịch, đúng vào ngày sáu tháng tám năm Nghĩa Hy mười hai. Các đệ tử không đành để thân Sư ngoài đất, bèn cùng Thái Thú Tầm Dương là Nguyễn Khản chôn toàn thân Sư ở đỉnh núi tây rồi chất đá làm tháp. Tạ linh Vận lập bia viết bài minh kể công đức, Trương Dã làm bài tựa xưng là môn nhân. Tông Bích lại lập bia ở cổng chùa để nêu đức nghiệp. Khi Sư sắp viên tịch, các bậc kỳ đức thỉnh Sư dùng rượu đậu để trị bệnh. Sư bảo: Luật cấm. Lại thỉnh Sư uống nước cháo, Sư nói đã quá ngọ, lại thỉnh Sư uống nước mật. Sư bảo hãy dở luật ra xem các điều khoản. Xem chưa được nửa quyển thì Sư đã viên tịch. Các kinh Luận cùng những lời tựa, bài minh, Tán, Thi, Ký… của Sư làm ra có khoảng mười quyển đề là Lô Sơn Tập (khắc gỗ để ở Việt Phủ). Từ ngài Phật Đồ Trừng, Đạo An, Sư Viễn, Pháp sư Đàm Thuận, Tăng Duệ năm đời đều là quốc Sư. Vua Tuyên Tông nhà Đường vào năm Đại Trung thứ hai đã thụy phong Sư là Biện Giác Đại sư. Năm Thăng Nguyên thứ ba lại truy phong cho Sư là Chánh Giác (Nhà Nam Đường, niên hiệu Lý Tiên Chủ, tức năm Thiên Phước thứ tư, đời Cao Tổ nhà Tấn), niên hiệu Đại Tống, vua Thái Tông, năm Thái Bình Hưng Quốc thứ ba truy thụy phong cho Sư là Viên Ngộ Đại sư, tháp là Ngưng Tịch.

2. PHÁP SƯ THIỆN ĐẠO

Không biết Sư là người ở đâu. Trong năm Chánh Quán đời Đường Thái Tông, Sư đến Tây Hà tham kiến Xước Thiền sư đang ở Cửu Phẩm đạo tràng giảng tụng Quán Kinh. Sư mừng rỡ bảo rằng: Đây mới thật là cửa vào chốn Phật, tu các hạnh nghiệp khác hẹp hòi xa xôi khó thành. Chỉ có Quán Môn này mới nhanh chóng thoát khỏi sinh tử. Do đó Sư quyết chí cần khổ ngày đêm lễ tụng. Sau Sư đến Kinh Sư hướng dẫn bốn bộ chúng. Mỗi lần vào Thất cùng quỳ niệm Phật, đến kiệt sức mới thôi. Gặp những ngày lạnh gắt Sư cũng tu đến đổ mồ hôi mới nghỉ. Luôn vì người diễn nói pháp môn Tịnh Độ hơn ba mươi năm không hề tạm ngủ nghỉ. Ban-chu hành đạo, Phương Đẳng Lễ Phật. Sư luôn gìn giữ giới phẩm mảy may không phạm. Có thức ăn ngon liền đưa xuống nhà bếp còn mình thì ăn đồ xấu dở, nhũ lạc đề hồ không từng nếm qua. Phàm của cúng thí đều dùng để viết mười vạn quyển kinh Di-đà, vẽ Biến Tướng Tịnh Độ ba trăm bức. Chùa hư tháp đổ, Sư đều đến sửa chữa xây cất lại. Đốt đèn đến sáng suốt năm không ngớt, ba y bình bát không nhờ người cầm. Không đi chung với nhiều người vì sợ nói chuyện thế sự. Ở Trường An số đạo tộc được truyền trao pháp môn Tịnh Độ nhiều không kể xiết. Người được ngài hóa độ có người tụng kinh Di-đà đến mười vạn quyển, có người tụng đến năm mươi vạn quyển. Khóa tụng hàng ngày niệm Phật từ một vạn tiếng đến mười vạn tiếng hoặc số người được nhập Niệm Phật Tam-muội và vãng sinh Tịnh độ thì đông không thể kể hết được. Có người hỏi niệm Phật có chắc sinh Tịnh độ chăng? Sư đáp: Tùy việc ông niệm sẽ được theo sở nguyện. Sư bèn tự niệm một tiếng thì trong miệng có một ánh sáng phát ra, cho đến mười tiếng hay trăm tiếng thì cũng thế cả. Sư viết kệ khuyên rằng: "Lần hồi da nhăn tóc bạc, ngắm xem bước đi lọng cọng, giả như vàng bạc đầy nhà, đâu khỏi suy tàn già bệnh, dẫu có trăm ngàn khoái lạc, vô thường cũng đến mà thôi, chỉ có đường tắt tu hành, một câu A-di-đà Phật. " Sau đó Sư bỗng gọi người bảo rằng: "Thân này đáng chán, ta sắp về Tây. " Rồi Sư leo lên cây liễu quay mặt về hướng Tây nguyện rằng: "Xin Phật tiếp dẫn con, Bồ-tát giúp sức con, khiến con không mất chánh niệm, được sinh về An Dưỡng. " Nguyện xong liền gieo mình xuống đất mà tịch. Vua Cao Tông biết Sư niệm Phật có ánh sáng từ miệng phóng ra, lại dốc chí xả thân, bèn ban cho hiệu chùa là Quang Minh. Từ Vân Tịnh Độ lược truyện nói: Phật A-di-đà hóa thân đến Trường An nghe tiếng nước chảy nói rằng: "Ở đây dạy Niệm Phật tròn ba năm, cả thành Trường An đều Niệm Phật. Sau có Pháp Chiếu Pháp sư đó là Hòa thượng Thiện Đạo vậy. "

3. PHÁP SƯ THỪA VIỄN

Sư lúc đầu học với Đường Công ở Thành Đô. Sau đến Kinh châu theo học với Chân Công ở Ngọc tuyền. Chân Công trao cho Sư Hành Sơn, khiến Sư làm Giáo Khôi. Người được Sư giáo hóa có đến hàng vạn. Có đệ tử là Pháp Chiếu. Lúc đầu Sư ở Lô Sơn, do chánh định mà đến được An Lạc Quốc, thấy người áo xấu đứng hầu Phật. Phật bảo: "Đó là Hành Sơn Thừa Viễn. " Khi xuất định đi tìm thì quả đúng vậy. Sư bèn theo học, rồi ra truyền giáo khắp thiên hạ. Pháp Chiếu ở đời Tống làm Quốc Sư bèn nói thầy mình có Đức lạ, nên vua hướng về phía Nam mà kính lễ. Cho rằng Đạo ngài không thể nêu bày, bèn gọi nơi ở của ngài là Ban Chu đạo tràng để tôn xưng Đạo vị ngài. Lúc đầu Sư đến ở dưới hòn Nham Thạch phía Nam ở Sơn tây. Nếu người cúng thức ăn thì ăn, nếu người không cúng thì ăn rau cỏ hoặc bùn đất, việc y phục cũng thế. Phía Nam cả vùng Hải Duệ, phía Bắc lên đến U Đô, mọi người đều đến cầu đạo với Sư. Có người gặp Sư nơi hang núi mình mẩy tiều tụy, mặt mày dơ bẩn đang khom lưng vác củi, cho là đầy tớ mà xem thường. Phàm khi hóa độ người, Sư thường lấy Trung đạo mà dạy bảo. Huyền Ty Đắc bị bệnh đến Sư hỏi đạo. Sư dạy nên chuyên niệm Phật. Sư viết các châm ngôn ở các hẻm, trong hang núi, nghiêm khắc dạy bảo kẻ dưới. Không tìm cầu mà Đạo đầy đủ, không nói mà vật thành. Người đều đội vải lụa, chặt gỗ, đục đá để cả ngoài cửa hang. Sư không từ chối cũng không xây cất mà chùa chiền, nhà cửa vẫn đầy đủ. Đến Triều vua Đức Tông ra chiếu khen ngợi, gọi là chùa Di-đà. Đến ngày mười chín tháng bảy năm Chánh Nguyên mười tám, Sư viên tịch ở tại chùa đó, thọ chín mươi mốt tuổi. Liễu Tông Nguyên soạn lời bia khắc để ở cổng chùa.

4. QUỐC SƯ PHÁP CHIẾU

Đời Đường, năm Đại Lịch thứ hai, Sư ở chùa Vân Phong tại Hành Châu, Từ bi nhục tu giới định, Sư được nhiều người tôn kính. Có lần Sư ở Tăng Đường ăn cơm thì thấy trong bát có mây năm sắc, trong đó có Phạm sát, phía Đông bắc có cửa đá ở khe núi. Lại có một chùa có bảng đề chữ vàng "Đại Thánh Trúc Lâm Tự. " Một hôm khác, Sư lại thấy mây trong bát, trong mây có mấy chùa, ao sen đền đài và lầu quán, có vạn Bồ-tát cùng chúng ở trong ấy. Sư đem việc nhìn thấy hỏi các bạn tri thức. Có hai Tăng là Gia Diên và Đàm Huy bảo rằng: Việc Thần Thánh biến hóa thật khó lường, nếu luận về núi sông có địa thế thì chỉ có Ngũ Đài mà thôi. Năm Đại Lịch thứ tư, Sư ở chùa Hồ đông tại Quận Chi, mở năm Hội Niệm Phật (năm ngày mở một hội), chiêu cảm được mây lành bay đến. Trong mây thấy có lầu đài, lại thấy Đức A-di-đà và hai vị Bồ-tát thân đầy khắp hư không. Có mấy vị Phạm Tăng đang cầm tích trượng hành đạo. Lại thấy có một lão Tăng bảo rằng: "Ông trước đã phát nguyện ở cõi Kim sắc mà đảnh lễ gần gũi Đại Tăng (Phật), nay vì sao vội bỏ?" Sư bèn cùng các bạn đồng chí lặn lội xa xôi đến Ngũ Đài, thì thấy ở phía Nam chùa có ánh sáng, bèn tìm theo đến thì đến chùa Phật Quang, giống y như chùa đã thấy trong bát thuở nào. Ở phía Đông bắc cách năm dặm quả nhiên có núi lớn và có khe núi. Ở cổng đá phía Bắc khe núi có hai vị mặc áo xanh là Thiện Tài và Nan-đà, dẫn Sư vào cổng, đi về phía Bắc có Kim Môn Lâu Quán, trên có bảng vàng đề chữ "Đại Thánh Trúc Lâm Tự. " Chùa vuông vức hai mươi dặm, có một trăm viện, đều có đất vàng tháp báu, đài hoa cây ngọc. Sư vào giảng đường thì thấy Đức Văn-thù ở phía Tây, Đức Phổ Hiền ở phía Đông, đang ngồi trên tòa Sư tử nói pháp cho chúng, có hàng vạn Bồ-tát cùng đi nhiễu quanh. Sư đến trước hai vị Bồ-tát đảnh lễ bạch rằng: Kẻ phàm phu đời mạt Pháp không biết nên tu pháp môn nào? Ngài Văn-thù bảo: Các hạnh môn tu tập không chi bằng niệm Phật, vì nguyện lực của Đức Phật A-di-đà khó nghĩ bàn, ông nên niệm Phật chắc chắn được vãng sinh. "Lúc đó hai vị Bồ-tát đồng đưa tay vàng xoa đảnh đầu Sư và thọ ký rằng: Ông nhờ sức niệm Phật nên cuối cùng sẽ chứng Vô thượng giác. " Đức Văn-thù lại bảo: "Ông hãy đến các Viện Bồ-tát lần lượt đảnh lễ nghe lời dạy bảo. " Sư liền lần lượt đến thỉnh giáo và được dạy đến vườn Thất bảo, rồi trở về trước Đại Thánh đảnh lễ từ tạ ra về, lại được hai vị thanh y đưa ra tận cổng ngoài. Sư lại đảnh lễ. Khi ngẩng đầu lên thì tất cả đều biến mất. Sau Sư cùng năm mươi vị Tăng đến hang Kim Cang nơi ngài Vô Trước nhìn thấy Phật. Bỗng Sư thấy các cung điện báu, các ngài Văn-thù, Phổ Hiền và vạn Bồ-tát cùng Đức Phật Bà-la-lợi, Sư bèn đảnh lễ, khi ngẩng đầu lên thì không thấy nữa. Một đêm Sư ở viện Hoa nghiêm thấy ở hang núi phía Đông chùa có ngọn đèn năm nhánh. Sư nói: Muốn phân làm trăm ngọn thì liền được như ý. Sư lại nói: Xin phân ra làm ngàn ngọn đèn, liền được đúng số, ánh sáng tỏa khắp hang núi. Lại trước khi đến hang Kim Cang, vào nửa đêm nọ Sư thấy Đức Phật- đà-bà-lợi dẫn Sư vào chùa. Sau đó Sư ở viện Hoa Nghiêm nhớ lại việc hai vị Bồ-tát đã thọ ký cho mình được vãng sinh, bèn nhất tâm niệm Phật. Chợt thấy Đức Phật Ba-lợi bảo rằng: Hoa đài của ông đã sinh, ba năm nữa hoa sẽ nở. Ông sẽ thấy các chùa Trúc lâm… vì sao không khiến quần sinh cùng biết?" Sư nhân đó sai thợ khắc đá làm hình vẽ, ở chỗ nhìn thấy bèn lập chùa Trúc lâm. Khi xong Sư bảo chúng rằng: "Việc ta đã xong. " Vài hôm sau Sư giả biệt chúng rồi ngồi yên mà hóa. Suy ra lời của Đức Ba-lợi nói thì đúng ba năm (tức năm Đại Lịch thứ bảy). Sư ở Tinh Châu mở năm Hội dạy người niệm Phật. Vua Đại Tông ở trong cung tại Trường An thường nghe phía Đông bắc có tiếng Niệm Phật. Vua sai sứ tìm đến Thái Nguyên thì quả thấy Sư đang khuyến hóa rất thịnh hành. Bèn rước Sư vào cung cấm dạy cho cung nhân niệm Phật cũng đến năm Hội (Liễu Tử Hậu trong Tập Nham Nhạc Bi nói rằng thời vua Đại Tông thì Pháp Chiếu làm Quốc Sư).

5. PHÁP SƯ THIẾU KHANG

Sư họ Chu, người ở Tấn Vân. Bà mẹ họ La mộng thấy lên ngọn Đỉnh Hồ có Ngọc nữ đem cho cành sen xanh bảo rằng: "Hoa Cát Tường đây phải sinh con quý. " Đến khi sinh Sư thì ánh sáng đầy nhà và thơm nức hương sen. Năm bảy tuổi Sư vẫn chưa biết nói. Thầy tướng cho là kỳ lạ. Bà mẹ dắt đến chùa Linh sơn chỉ điện Phật bảo Sư: Con nên kính Phật, đừng sợ! Sư đáp: "Đây là Phật Thích-ca của con, ai mà không kính. " Cha mẹ thấy thế càng kính phục bèn cho đi xuất gia. Đến năm mười lăm tuổi, Sư tụng thông năm bộ Pháp Hoa, Lăng-nghiêm… Sư liền tìm đến Cối kê học với ngài Gia Tường nghiên cứu Luật Bộ. Sau Sư đến Long Hưng ở Thượng Nguyên, nghe các Luận Hoa Nghiêm, Du Già... Đến năm Trinh Quán thứ nhất, đời Đường, Sư đến học ở chùa Bạch mã, thấy trong điện Kinh sách phát ra ánh sáng, bèn cầm xem thì là văn Tây Phương Hóa Đạo của Hòa thượng Thiện Đạo. Sư khấn rằng: Nếu con có duyên với nghiệp Tịnh Độ thì lại phóng quang cho, vừa nói xong thì lửa rực sáng lòe. Sư nói: "Đá nhiều kiếp còn mòn nguyện ta không hề đổi. " Sư bèn đến chùa Quang minh ở Trường An, ở tại Ảnh đường của Hòa thượng Thiện Đạo, thiết bày đại lễ cúng dâng. Bỗng thấy di tượng của ngài bay lên hư không bảo rằng: "Ông nên y theo giáo pháp ta mà rộng độ hữu tình, hôm nào công đức hoàn thành ắt sinh An dưỡng. Sư nghe tiếng Phật nói như có điều chứng ngô. Bèn đi về phía Nam đến Giang lăng. Giữa đường gặp vị Tăng bảo rằng: "Ông muốn dạy người hãy đến Tân Định" (nay là Nghiêm Châu), nói xong liền biến mất. Khi Sư vào Quận thì không ai biết. Sư bèn xin tiền rồi dụ trẻ em bảo rằng: "Đức Phật Di-đà là thầy của chúng cháu, cháu nào niệm Phật một tiếng ta sẽ cho một tiền. " Trẻ em ham tiền luôn theo Sư niệm Phật. Hơn một tháng số trẻ con niệm Phật kiếm tiền càng đông. Sau Sư bảo: Cháu nào niệm Phật mười tiếng ta cho một tiền. Như thế suốt một năm bất luận già trẻ lớn bé, sang hèn hễ thấy Sư đều niệm A-di-đà Phật. Tiếng niệm Phật vang khắp đường phố. Được mười năm Sư bèn đến núi Ô Long xây dựng Tịnh độ đạo tràng, cất lầu đài ba tầng, tập chúng hành đạo. Mỗi lần lên giảng tòa Sư đều lớn tiếng niệm Phật thì chúng thấy từ miệng Sư phóng ra một vị Phật, niệm liền mười tiếng thì thấy có mười vị Phật. Sư bảo: Ai thấy Phật ắt được vãng sinh. Lúc đó số người đông đến cả ngàn. Những ai không thấy Phật đều than thở rồi càng cố gắng tinh tấn niệm Phật. Được hai mươi mốt năm, vào ngày ba tháng mười, Sư phó chúc các Đạo Tộc hãy nên khởi tâm ham thích cõi Tịnh độ, chán sợ cõi Diêm-phù, ngay lúc này các ông thấy được ánh sáng mới thật là đệ tử của ta. Và Sư phóng liền mấy luồn ánh sáng lạ rồi thị tịch. Người trong Quận lập tháp Sư trên đài đá. Năm Càn Hựu thứ ba, Thiên thai Thiều Quốc Sư khuyên người trùng tu tháp Sư. Sau nhiều người cho là Sư nối nghiệp ngài Thiện Đạo.