SỐ 1452 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ NI ĐÀ NA - MỤC ĐẮC CA

III. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ BA:

Tư cụ y, ngu si,

Sai, không dùng, người tục,

Đang làm, trưởng giả cúng,

Dao cạo, trang hoàng tháp,

Cơm, lạc, lá, múc nước,

Và các việc rửa bát...

Mười hai bài tụng này,

Tổng nhiếp cần nên biết.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Mười ba tư cụ y,

Ghi tên cất giữ dùng,

Nếu có y dư khác,

Ký gởi nên phân biệt.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó Phật cùng các Bí-sô du hóa trong nhân gian, một Bí-sô bịnh vì thiếu thuốc uống nên qua đời, bạch Phật, Phật nói: "từ nay cho các Bí-sô được cất chứa vải đổi thuốc, khi có bịnh duyên nên lấy vải này bán để mua thuốc uống". Sau đó có Bí-sô sau khi được vải đổi thuốc này liền đem giặt nhuộm, tác pháp thọ trì rồi cất giữ, đến khi bịnh đem vải này bán để mua lại thuốc thì bán không được giá, bạch Phật, Phật nói: "vải đổi thuốc không nên giặt nhuộm, nên giữ nguyên màu sắc ban đầu". Cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "Phật chế các Bí-sô nên thọ trì ba y, lại khai cho cất chứa vải đổi thuốc là như thế nào?", Phật nói: "từ nay các Bí-sô được cất chứa mười ba tư cụ y: một là Tăng-già-lê, hai là Uất Đa-la tăng, ba là An-đà-hội, bốn là Ni-sư-đàn, năm là quần, sáu là phó quần (quần thứ hai để thay đổi), bảy là Tăng khước kỳ, tám là phó Tăng khước kỳ (cái thứ hai để thay đổi), chín là khăn lau mặt, mười là khăn lau mình, mười một vải băng bó ghẻ (vết thương), mười hai là khăn cạo tóc, mười ba là vải đổi thuốc", lại hỏi: "Bí-sô nên thọ trì mười ba tư cụ y này như thế nào?", Phật nói: "nên thọ trì từng loại, đối trước một Bí-sô nói tên ra để tác pháp thọ trì, như y Tăng-già-lê nên nói như sau:

Đại đức nhớ nghĩ, đây là y Tăng-già-lê, từ nay tôi xin thọ trì, đã cắt rọc thành y là vật mà tôi thọ dụng.

Nói ba lần, những y khác đều dựa theo đây mà tác pháp thọ trì, chỉ có vải đổi thuốc là dùng khi có bịnh duyên", lại hỏi: "ngoài mười ba tư cụ y này ra, nếu có y dư khác thì phải làm sao?", Phật nói: "nên bạch với Thân giáo sư và Quỹ phạm sư rồi tác pháp ký gởi phân biệt thọ trì, đối trước một Bí-sô phân biệt thọ trì như sau:

Đại đức nhớ nghĩ, tôi Bí-sô tên __________ có y dư này chưa tác pháp phân biệt, nay đối trước Đại đức phân biệt để thọ trì. (ba lần)

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn thứ ba:

Si không hiểu ba tạng,

Mười hai hạng người này,

Khi mất tánh hồi phục lại,

Quở trách nên ghi nhận.

Cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật:

Hỏi: có mấy hạng người không được quở trách và lời nói không được ghi nhận?

Phật đáp: có mười hai hạng người:

1. Người ngu là người ý suy nghĩ điều ác, miệng nói lời ác, thân làm việc ác và cố chấp việc đã làm.

2. Người si là người không trì kinh, luật, luận.

3. Người không phân minh là người không hiểu rõ giáo văn trong ba tạng.

4. Người không thiện xảo là người không hiểu rành giáo lý trong ba tạng.

5. Người không tàm quý là người phạm một trong bốn tội Tha thắng.

6. Người có lỗi lầm là người mới tranh cãi hay trước đó đã có lời oán trách

7. Người ở ngoài giới

8. Người bị Tăng bạch tứ yết ma xả khí.

9. Người nói không có thứ tự là người nói dối, nói ly gián, nói thô ác và tạp loạn.

10. Người xả oai nghi là người rời khỏi chỗ ngồi.

11. Người mất bản tánh là người làm việc không nên làm, không tu tập các học xứ.

12. Người thọ học là người phạm tội Ba la thị ca nhưng không che giấu, Tăng bạch tứ yết ma cho học lại giới (học hối Sa di).

Lại hỏi: có mấy hạng người được quở trách?

Phật đáp: có ba, đó là người trụ nơi bản tánh, người nói có thứ tự và người không xả oai nghi.

Lại hỏi: người mất bản tánh khi quở trách yết ma, không được ghi nhận thì quở không thành quở, nếu người này hồi phục bản tánh thì quở có thành quở không?, Phật nói thành quở.

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ ba:

Sai mười hai hạng người,

Nói thì thành pháp quở,

Khi thọ nói là tục,

Thì không thành Cận viên.

Lại hỏi: khi tác pháp yết ma sai mười hai hạng người, nếu họ nói rằng: "các Đại đức đừng sai tôi" thì lời này có được ghi nhận không?

Phật đáp: được ghi nhận nhưng không thành quở, thành quở là khi vì người nào tác pháp yết ma trị phạt.

Lại hỏi: khi người đang thọ Cận viên nói tôi là người tục thì người này có thành thọ Cận viên không?

Phật đáp: nếu người ấy thọ Cận viên rồi tự nói mình là người tục thì người ấy vẫn mất Cận viên, huống chi là đang thọ. Đây là dựa trên có tâm xả giới mà nói.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ NI ĐÀ NA MỤC ĐẮC CA

QUYỂN 9

4. Nhiếp tụng thứ tư trong Biệt môn thứ ba:

Không dùng năm loại mỡ,

Tùy trường hợp nói giới,

Nhân Ức nhĩ ăn cháo,

Chúng nên thọ ruộng vua.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, như Phật dạy có năm loại giày da bất tịnh không nên dùng, lúc đó Lục chúng Bí-sô dùng mỡ voi trong năm loại mỡ bất tịnh thoa lên giày da rồi đứng phía trên hướng gió, khiến cho voi của vua Thắng quang nghe thấy mùi này kinh hãi bỏ chạy. Lục chúng Bí-sô hỏi người giữ voi sao không giữ voi lại, đáp là không thể giữ được, Lục chúng Bí-sô nói là có thể giữ được, người giữ voi nói: "nếu các vị giữ voi lại giúp tôi thì tôi sẽ đền đáp bằng giá tiền bánh trái". Lục chúng Bí-sô nhận lời rồi xuống đứng dưới hướng gió, voi hết nghe mùi liền đứng lại, người giữ voi nói: "các vị có thần chú hay sao, voi kinh sợ bỏ chạy tôi giữ lại không được nhưng các vị lại làm cho nó đứng lại được", Lục chúng Bí-sô nói: "không có thần chú gì cả, chỉ là tôi dùng mỡ voi thoa lên giày da...", người giữ voi chê trách: "nếu voi của vua bị thương tổn thì há chẳng phải các vị đã làm việc không lợi ích rồi hay sao". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô không được dùng mỡ voi thoa lên giày da, ai làm thế thì phạm tội Ác tác. Mỡ voi đã như thế thì các loại mỡ ngựa, sư tử, hổ, báo đều không được dùng".

Phật tại thành Vương xá, lúc đó vua Tần-tỳ-sa-la đến chỗ tôn giả A-nan đảnh lễ rồi hỏi: "Đại đức, hôm nay không phải là ngày nghe pháp mà là ngày trưởng tịnh, tôi có được nghe không?", đáp: "đại vương, việc trưởng tịnh là việc mà các Bí-sô cùng làm, người thế tục không được nghe", vua nghe rồi liền đứng dậy đi. Phật tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan nguyên do, A-nan kể lại việc trên, Phật nói: "thầy có lỗi lớn, nếu lúc nảy vua được nghe Ba-la-đề-mộc-xoa này thì vua ắt sẽ sanh lòng tin sâu và cung kính gấp bội. Từ nay nếu vua cho đến đại thần có tín tâm, ưa thích nghe giới thì Bí-sô nên vì họ nói. Nếu có người tuy tôn quý nhưng không có tâm tín kính mà muốn nghe cũng nên vì họ nói. Nếu có người nghèo tín tâm muốn nghe cũng nên vì họ nói, nhưng nếu không có tín tâm mà muốn nghe thì Bí-sô không nên nói".

Phật tại thành Vương xá, lúc đó cụ thọ Thuyết lung noa Nhị thập ức từ nhỏ đã được nuôi dưỡng bằng cháo, sau khi xuất gia không được ăn cháo nữa nên thân thể ốm gầy vàng vỏ không có sức lực. Phật tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan nguyên do, A-nan bạch Phật rõ nguyên do, Phật nói: "từ nay ta khai cho Bí-sô Ức nhĩ được tùy ý ăn cháo", cụ thọ A-nan đến nói lại lời Phật cho Ức nhĩ nghe, Ức nhĩ hỏi: "Phật khai cho tất cả đại chúng hay chỉ riêng cho tôi?", đáp là khai riêng cho thầy, Ức nhĩ nói: "do nhân duyên các vị đồng phạm hạnh sẽ chê cười tôi là Ức nhĩ vốn con nhà giàu có ở thành Chiêm ba, đã bỏ cả bảy voi chúa để xuất gia, nay lại cầu được ăn cháo hay sao. Nếu Phật vì tôi mà khai cho tất cả đại chúng được ăn cháo thì tôi sẽ theo chúng ăn", A-nan trở về bạch lại Phật, Phật nói: "ta nhân việc này vì Ức nhĩ khai cho đại chúng được ăn cháo". Lúc đó các cư sĩ, Bà-la-môn tịnh tín đem nhiều loại cháo ngon đến cúng cho đại chúng, vua Ảnh Thắng nghe biết việc này liền đem ngàn mẫu ruộng tốt cúng cho Tăng, các Bí-sô không dám thọ, bạch Phật, Phật nói: "vì Tăng nên thọ, quả trái thu hoạch được đại chúng cùng thọ dụng".

5. Nhiếp tụng thứ năm trong Biệt môn thứ ba:

Người tục và Cầu tịch,

Không được cùng ngồi chung,

Trừ khi có nạn duyên,

Ngồi chung không thành lỗi.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "Bí-sô nghe pháp có được cùng ngồi chung với người tục không?", Phật nói: "không được, trừ nạn duyên không phạm", lại hỏi có được cùng Cầu tịch ngồi chung không, Phật nói: "không được, cho đến không được ngồi cùng tòa với người nhỏ tuổi, huỳnh môn, người ô nhục Bí-sô ni, người phạm ngũ nghịch, ngoại đạo, người hướng đến ngoại đạo, tặc trụ, người hành Biệt trụ, người phạm Bất cọng trụ, trừ có nạn duyên không phạm", lại hỏi có được ngồi chung với người thọ học không, Phật nói không được như trên, không được ngồi chung một giường cây cũng giống như vậy.

6. Nhiếp tụng thứ sáu trong Biệt môn thứ ba:

Đang làm đừng bảo dậy,

Ngồi theo tuổi, chậu nhuộm,

Nên cùng giữ vườn Tăng,

Đừng đốt gỗ xây dựng.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó các Bí-sô đang ngồi trên ghế làm các việc như giặt, nhuộm, may... Lục chúng Bí-sô đến bảo họ đứng dậy để mình ngồi làm khiến họ bỏ dở công việc. Các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "khi Bí-sô đang giặt, nhuộm... thì không được bảo họ đứng dậy, ai làm trái thì phạm tội Ác tác". Lục chúng Bí-sô tự ỷ mình là bậc Thượng tòa nên đi đến đâu cũng bảo người khác đứng dậy để mình ngồi, có Bí-sô không chịu đứng dậy, Phật nói: "nên ngồi theo thứ lớp tuổi hạ". Sau đó khi các Bí-sô đang ăn, Lục chúng Bí-sô đến sau liền bảo họ đứng dậy, Phật nói: "khi Bí-sô đang ăn, Thượng tòa đến sau không được bảo người nhỏ hơn đứng dậy, ai làm thế thì phạm tội Ác tác, nên tùy chỗ mà ngồi ăn". Lúc đó cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "Phật nói khi Bí-sô đang ăn không được bảo đứng dậy, như thế nào là đang ăn?", Phật nói: "dưới cho đến thọ muối, thọ lá cây dựng thức ăn đều không được bảo đứng dậy". Sau đó Lục chúng Bí-sô đến chỗ ngồi của bậc Thượng tòa cố ý thọ thực trước để không bị bảo đứng dậy, Phật nói: "không được đến ngồi chỗ của bậc Thượng tòa cố ý thọ thực trước, ai làm thế thì phạm tội Ác tác, Bí-sô nên biết ngồi theo thứ lớp".

Trong Tăng có thùng chứa nước thuốc nhuộm và thau chậu dùng để nhuộm, một Bí-sô lấy các vật dụng này dùng để nhuộm y trước, Lục chúng Bí-sô đến sau giành lấy dùng trước khiến Bí-sô kia phải bỏ dở công việc đang làm. Phật nói: "nếu là vật của Tăng, người khác lấy trước đang dùng thì không được đoạt lấy, chờ làm xong mới lấy, chưa xong mà đoạt lấy thì phạm tội Ác tác". Sau đó Lục chúng Bí-sô chỉ nhuộm có một miếng vải nhỏ mà cố ý ngâm mãi trong chậu nước nhuộm, không để cho người khác lấy dùng, Phật nói: "nếu nhuộm cả tấm vải mới gọi là nhuộm, không được vì nhuộm một miếng vải nhỏ mà ngăn không cho người khác dùng, ai làm thế thì phạm tội Ác tác".

Duyên xứ như trên, lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc làm hàng rào cây chung quanh rừng Thệ đa, có người tục phá để lấy gỗ mang đi, bạch Phật, Phật nói nên sai người ngăn giữ. Khi sai người ngăn giữ, kẻ trộm vất lại gỗ bỏ chạy, không ai nhặt lại nên các cây gỗ này bị hư mục, bạch Phật, Phật nói: "cây nào hư mục thì đưa vào nhà trù làm củi đun, cây gỗ nào còn dùng được thì đưa cho người trông coi việc xây dựng". Lúc đó Lục chúng Bí-sô lấy những cây gỗ còn dùng xây dựng được chẻ làm củi đun nấu nước nhuộm, bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô không được đốt cây gỗ còn dùng xây dựng được, ai làm thế thì phạm tội Ác tác".

7. Nhiếp tụng thứ bảy trong Biệt môn thứ ba:

Vật trưởng giả đã thí,

Hỏi rồi nên cất giữ,

Đừng chiếm chỗ người khác,

Rửa sạch mới vào chùa.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc xin Phật cho cúng Tăng ở trong rừng Thệ đa, Phật nói tùy ý. Trong rừng Thệ đa có bao nhiêu cây, cây mang tên giống đực thì trưởng giả dùng y phục người nam trang hoàng, cây mang tên giống cái thì trưởng giả dùng y phục người nữ trang hoàng. Như thế trang hoàng khắp nơi từ trong sân chùa, chỗ kinh hành... cho đến trong nhà ăn rồi xả thí cho Tăng, các Bí-sô không biết phải làm sao nên bạch Phật, Phật bảo nên hỏi trưởng giả, hỏi thì trưởng giả nói là vật cúng ở đâu thì thuộc của nơi đó. Phật nói: "những y phục trang hoàng trên các cây cho đến các nơi khác nên cất vào trong rương, đợi khi có đại hội trong rừng Thệ đa thì đem ra trang hoàng trở lại. Trên tường thì nên họa vẽ, trong nhà ấm thì nên mua củi đun, trong nhà tắm thì nên mua các vật dùng cần dùng, trong nhà chứa nước thì nên chứa nước cho đủ cung cấp nước uống đúng thời và phi thời cho đại chúng, trong nhà nuôi người bịnh nên cung cấp thức ăn ngon. Những vật gần Tăng phòng, trước hiên, chỗ kinh hành thì Hiện tiền tăng được chia; những vật ở trong sân, trong chùa thì Tứ phương tăng được thọ dụng".

Lúc đó các Bí-sô ở trong thiền đường tu thiện pháp để đoạn hoặc, Lục chúng Bí-sô đến bảo người khác đứng dậy cho họ ngồi, Phật nói: "những chỗ đó không nên dựa vào tuổi hạ làm cho các Bí-sô xao động, nếu ai làm thế thì phạm tội Việt pháp". Có Bí-sô tạm xuất thiền đứng dậy kinh hành một lát, Lục chúng Bí-sô liền ngồi vào chỗ đó làm cho Bí-sô bỏ dở việc ngồi thiền, Phật nói: "chỗ mà người khác đã ngồi trước thì không nên giành ngồi. Bí-sô khi muốn kinh hành nên lấy gối hay Tăng khước kỳ để trên chỗ ngồi rồi mới đi".

Lúc đó có Bí-sô khách đến chùa đập giũ giày da vào cột trụ trước hiên, Bí-sô cựu trụ thấy liền chê trách, bạch Phật, Phật nói: "nay ta chế pháp thức cho Bí-sô đi đường như sau: Bí-sô đi đường khi muốn vào trong chùa nào hãy tìm chỗ để nước, để bát một bên, đập giũ y rồi rửa tay chân sạch sẽ cho không còn bụi đất, kế đổ nước sạch vào bình, dùng giẻ lau giày da xong, đắp y cho tề chỉnh rồi mới thung dung vào trong chùa".

8. Nhiếp tụng thứ tám trong Biệt môn thứ ba:

Dao và nhíp của Tăng,

Dùng xong không giữ luôn,

Khi tiểu tiện xong rồi,

Không ở lâu trong đó.

Phật cho cất chứa dao cạo và nhíp, lúc đó Lục chúng Bí-sô lấy dao cạo và cái nhíp của Tăng dùng xong rồi cất giữ luôn, không đem trả lại nói là để sau này dùng nữa. Các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô dùng dao của Tăng xong không được cất giữ luôn, cho đến các vật dụng khác như nhíp, đá mài... cũng như vậy".

Lúc đó Lục chúng Bí-sô vào tiểu tiện xong cứ ở mãi trong đó để ngăn ngại người khác, cố ý xúc não họ khiến họ chê trách bạch Phật, Phật nói: "tiểu tiện xong không được ở mãi trong đó, nếu cố ý làm vậy thì phạm tội Ác tác, cố ý xúc não người khác cũng phạm như vậy".

9. Nhiếp tụng thứ chín trong Biệt môn thứ ba:

Trang hoàng chung quanh tháp,

Bài trí các Thánh tích,

Nước đục tùy uống dùng,

Nước mặn phân biệt biết.

Lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc muốn trang hoàng tháp thờ móng tay của Phật và bài trí các Thanh tích nhưng không biết làm như thế nào, Phật nói: "bắt đầu từ hình tượng Bồ-tát từ cõi trời Đổ-sử-đa hạ sanh để hóa đạo hữu tình cho đến khi nhập Niết-bàn, các Thánh tích trong bổn sanh được tùy ý làm".

Lúc đó các Bí-sô đi đường gặp nước đục, nghi ngại nên không dám múc nước uống, Phật nói: "nước soi thấy mặt đều có thể uống dùng, nếu soi không thấy mặt thì cần có người trao cho mới uống. Nếu quá đục thì nên bỏ trái Yết đắc ca hay trái Bồ đào chờ lắng trong mới uống, hoặc bỏ bột vào", có Bí-sô bỏ nắm bột vào nước, bột tan hết trong nước, Phật nói nên thấm nước vò thành viên rồi mới bỏ vào. Lại có Bí- sô gặp nước mặn, nghi ngại không dám uống, Phật nói: "nước mặn làm muối được thì nên thọ rồi mới dùng, nước mặn không làm muối được thì tùy ý lấy dùng, chớ nghi ngại".

10. Nhiếp tụng thứ mười trong Biệt môn thứ ba:

Cơm, lạc... không phải dơ,

Nước trong lu cũng vậy,

Rửa chân, năm loại bình,

Thế nào gọi là sạch?,

Lá, tay bụm nước uống,

Đa nghi, rót vào bát,

Mang lương thực qua sông,

Dù chạm không thành lỗi,

Rửa bát nên dụng tâm,

Người chạm, hỏi mới thọ,

Đổi thức ăn, lương thực,

Hết nạn ngăn trở lại.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có số đông Bà-la-môn, cư sĩ mở yến tiệc trong vườn hoa gần rừng Thệ đa, tiệc xong, họ đổ bỏ thức ăn dư vào trong giếng nước. Khi các Bí-sô múc nước giếng, dùng lượt lượt nước thì thấy có hạt cơm và thức ăn thừa nên nghi ngại, cho đến nước trong lu cũng không dám dùng. Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "không phải vì có thức ăn thừa mà nước thành bất tịnh, lượt rồi thì thành tịnh, không nên đổ bỏ nước". Lại có Bí-sô đến múc nước trong ao, thấy có người đang rửa bình đựng Tô dầu và bình đựng Lạc, cũng có Bí-sô đang rửa bát, chất dơ nổi trên mặt nước và cặn của Lạc trong bình từng miếng chìm xuống nước. Bí-sô thấy rồi sanh nghi không dám dùng nước này, Phật nói: "không phải do có các vật đó mà nước thành bất tịnh, lượt rồi thì thành tịnh, dùng không phạm".

Có các Bí-sô đi đường khó tìm được nước, đến bên xe nước muốn lấy nước nhưng nghi là không sạch, do đó thiếu nước rất khốn khổ mới về đến chùa, bạch Phật, Phật nói: "nên lấy nước bên xe nước, trước nên dùng súc miệng rồi mới uống dùng", gặp lúc phi thời, Bí-sô không dám uống, Phật nói phi thời vẫn uống được. Lại có Bí-sô không dám trữ nước trong bình, Phật nói nên trữ; lại có Bí-sô đi đường không tìm được nước, gặp nước suối không dám uống, Phật nói nên xem kỹ rồi uống, uống rồi không dám múc nước thêm vào bình, Phật nói nên múc thêm. Lại có Bí-sô thấy nước đục không dám uống, Phật nói nên xem kỹ rồi uống; gặp phi thời không dám uống, Phật nói: "thời hay phi thời uống dùng không phạm, trữ nước thêm vào bình cũng không phạm". Lại có Bí-sô đi đường, thấy trong túi da đựng nước uống có miếng Lạc (phô mai) nên nghi không dám uống, Phật nói: "thời hay phi thời đều được uống dùng, trên đây đều là khai cho uống dùng khi gặp các nạn duyên, nếu hết nạn duyên thì chế ngăn trở lại, ai tiếp tục uống dùng như thế thì phạm tội Ác tác".

Có các Bí-sô du hành đến chỗ nuôi bò, tìm nước rửa chân không có, chủ trại bò đưa nước Lạc lượt rồi cho rửa chân, Bí-sô không dám dùng, bạch Phật, Phật nói: "nếu gặp nơi không có nước, được nước Lạc lượt rồi thì nên dùng". Lại có Bí-sô đến chỗ người chăn bò mượn bình lấy nước, họ đưa bình đựng Tô dầu, Bí-sô không dám dùng, Phật nói: "có năm loại bình, đó là bình đại tiện, bình tiểu tiện, bình đựng rượu, bình đựng dầu, bình đựng lạc. Ba loại bình trên không được dùng chứa nước uống dùng, nếu lở đựng thì bỏ đi; hai loại sau phải dùng muối, đất, phân bò, nước tẩy tẩy sạch rồi mới được đựng nước, thời hay phi thời tùy ý uống dùng".

Có một Bí-sô uống nước phi thời bỗng ợ lên mùi thức ăn nên lo sợ, Phật nói: "nên rửa tay sạch rồi súc miệng, súc miệng sạch rồi mới uống nước", cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "Phật bảo nên súc miệng sạch, như thế nào gọi là sạch?", Phật nói: "khi ăn uống đúng thời hay phi thời xong đều nên súc miệng bằng nước sạch hai ba lần, để trừ mùi hôi của thức ăn dính trong răng miệng. Ai không làm như vậy thì phạm tội Ác tác". Có một Bí-sô cầm bình nước đưa lên miệng uống phi thời, muỗi có trong bình bay ra chích, Phật nói: "không nên cầm bình đưa thẳng lên miệng uống, nên rót ra ly hay tách để uống". Có Bí-sô muốn làm bình quân trì để lượt nước nhưng không biết làm sao, Phật nói: "nên dùng miếng cây hay miếng gạch để bên trong ngăn không cho trùng lọt vào được". lúc đó có Bí-sô đi đường muốn uống nước, Phật bảo lấy lá cây đựng nước uống, Bí-sô thấy có lá xanh nhưng không có người hái trao cho, Phật nói nên nhặt lá vàng rơi, nếu không có lá vàng rơi thì tự hái lá trên cành, nếu hái không được thì đến chỗ khuất súc miệng rồi đưa bình lên miệng uống. Trường hợp khai khi có nạn duyên và chế ngăn trở lại đều giống như trên. Trong Tăng có Bí-sô tên Hiệt ly bạt đề tâm hay đa nghi, lúc đó Bí-sô này thấy nước trong bình chảy xuống đất liền nghi có ai sang nước vào bát tức là ác xúc (chạm vào thành bất tịnh gọi là ác xúc) nên không uống dùng. Phật nói: "Các chất lỏng đều phải chảy xuống không thể chảy ngược lên, nên uống dùng chớ nghi ngại. Các loại nước khác như sữa, lạc, nước ép trái cây... cũng như vậy nên biết".

Có Bí-sô tháp tùng theo các thương nhân đi đường, Cầu tịch mang lương thực đi phía sau, lúc đó thương nhân tạm dừng nghỉ xong muốn đi tiếp nói với Bí-sô: "hãy đỡ hàng hóa lên giúp tôi", Bí-sô không dám đỡ lên, Phật nói nên đỡ lên giúp họ; sau đó họ lại nhờ đỡ xuống, Bí- sô không dám đỡ xuống, Phật nói nên đỡ xuống giúp họ. Khi Cầu tịch mang lương thực đi đến, do vác nặng rất nhọc mệt nên nói với Bí-sô: "thầy tạm mang giúp, cho tôi được nghỉ một lát", Bí-sô không chịu mang giúp, Phật nói: "nên dùng dây cột bao lương thực lại rồi bảo Cầu tịch cầm dây, Bí-sô vác bao lương thực cho Cầu tịch được nghỉ một lát"; sau đó Bí-sô nghi ngại không dám ăn lương thực này, Phật nói ăn không phạm. Lại có các Bí-sô tháp tùng theo các thương nhân đi đường gặp giặc cướp hết hàng hóa, Cầu tịch cũng vất hết lương thực để bỏ chạy, Bí-sô không lượm lấy lại cũng bỏ chạy luôn. Sau đó Bí-sô bảo Cầu tịch trở lại lượm lấy lương thực, Cầu tịch nói: "thầy muốn giặc giết tôi hay sao, thầy muốn lấy thì tự đi lấy", Bí-sô không dám trở lại lấy, Phật nói nên tự đi lấy, Bí-sô sau khi trở lại lấy lương thực mang về lại không dám ăn, Phật nói ăn không phạm. Lại có một Bí-sô bảo Cầu tịch vác lương thực, muốn qua sông không biết phải làm sao, Phật nói: "nên hỏi Cầu tịch có thể vác lương thực qua sông được không; nếu đáp là chỉ có thể qua một mình, không thể vác theo lương thực thì Bí-sô phải mang giúp qua sông. Nếu Cầu tịch nói không đủ sức qua sông huống chi là vác thêm lương thực, Bí-sô nếu có thể vừa đỡ Cầu tịch vừa vác lương thực để qua sông được thì tốt; nếu không thể thì vác lương thực qua sông trước rồi đỡ Cầu tịch qua sau", vác lương thực qua sông rồi Bí-sô không dám ăn, Phật nói ăn không phạm.

Có một Bí-sô khi rửa bát thấy có vết nứt, Phật nói: "nên dụng tâm rửa hai ba lần, dù có vết nứt dùng cũng không phạm"; lại có Bí-sô khi rửa bát thấy trong kẻ nứt có hạt cơm, nghi ngại không dám dùng, Phật nói: "dùng cọng cỏ khều ra rồi rửa sạch lại hai ba lần, được tùy ý thọ dụng". Lại có Bí-sô dùng bát cũ đựng nước nóng, chất dơ nổi lên trên mặt nước nên nghi ngại không dám uống, Phật nói: "nên vớt bỏ váng bẩn đó rồi uống"; lại có Bí-sô rửa bát xong đem cất, đến ngày thứ ba lấy ra rửa lại để dùng thì bát bể, Phật nói rửa rồi nên dùng để ăn ngay.

Có một Bí-sô khất thực xong trở về trú xứ để đó rồi đi, một Bí-sô khác khất thực trở về để bát của mình lên trên bát của vị kia, Bí-sô kia nghi ngại không dám ăn, Phật nói: "nếu có người trao cho, thọ rồi mới ăn, nếu không có người trao thì sớt bỏ phần thức ăn ở bên trên rồi ăn không phạm". Lại có Bí-sô khất thực trở về để bát đó rồi đi, một người tục đến chạm vào bát, Bí-sô thấy liền nên hỏi: "ông muốn ăn thức ăn này phải không?", nếu đáp là do thấy ruồi bu hay cỏ lá rơi vào nên lượm bỏ ra thì Bí-sô nên thọ rồi mới ăn; nếu đáp là muốn ăn thức ăn này thì Bí-sô nên sớt bớt thức ăn cho họ rồi mới ăn. Lại có Bí-sô khất thực trở về để bát đó rồi đi, Cầu tịch khất thực về sau liền để bát của mình lên bát của Bí-sô, Bí-sô nghi ngại không dám ăn, Phật nói: "nên sớt bỏ phần cơm bên trên rồi tùy ý ăn". Có Bí-sô đi đường, không có người tục hay Cầu tịch mang lương thực giúp, Phật nói: "nên nói với thí chủ, nếu không có thí chủ thì phải tự mang, sau đó gặp người tục đổi thức ăn để ăn; nếu không đổi được thì nên chia thức ăn làm hai phần, đưa cho người tục một phần, khi họ cầm liền xin đổi lẫn nhau rồi mới ăn. Nếu cũng không được thì ngày thứ nhất nên nhịn ăn, qua hôm sau nếu có người trao thì thọ lấy rồi ăn; nếu không có người trao thì Bí-sô nên lấy thức ăn vừa bằng nắm tay để ăn; qua ngày thứ ba cũng không có người trao thì Bí-sô nên lấy thức ăn vừa bằng hai nắm tay để ăn; qua ngày thứ tư cũng không có người trao thì Bí-sô được tùy ý ăn no không phạm". Có Bí-sô đi đường hết lương thực, thấy có trái chín rụng trên đất, Phật nói: "nên lượm tác tịnh, thọ rồi ăn; nếu không có tịnh nhơn, không có tác tịnh, thọ rồi cũng có thể ăn. Nếu không có người trao, nên tự lấy rồi khởi tưởng đang ở Bắc Câu lô châu thì được ăn; nếu trái chín trên cây chưa rụng xuống, nên leo lên rung cây cho rụng xuống rồi tự lượm lấy ăn. Tất cả việc trên đều là khai cho khi gặp nạn duyên, khi hết nạn duyên thì chế ngăn trở lại, ai làm khác thì phạm tội Ác tác".

IV. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ TƯ:

Cho phần ruộng, không nên,

Ở trần, định vật cho,

Y Tăng, y vãng hoàn,

Mía, quả, cho ở, quần.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Cho phần ruộng giúp nhau,

Xe, thuyền và nước sôi,

Quạ mổ, ruồi, không thẹn,

Cúng tháp, tin thiểu dục.

Phật ở trong Trúc lâm, thành Vương xá, lúc đó vua Ảnh Thắng đem ruộng một ngàn mẫu cúng cho Tăng, các Bí-sô thu hoạch rồi lại bỏ bê không chăm sóc khiến cho ruộng tốt trở thành bãi cỏ hoang. Khi vua nhìn thấy không nhận ra là ruộng của mình nên hỏi đại thần là ruộng của ai, đại thần nói rõ nguyên do, vua nói: "vì sao Tăng không chia phần cho người khác?", các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "nên chia phần cho cư sĩ canh tác". Sau đó hoa mầu thu hoạch được các Bí-sô không lấy phần mà cho người canh tác hết, Phật nói nên lấy phần, những người canh tác sau khi lấy phần của mình xong, bỏ lại phần của Tăng ở đó rồi đi, Phật nói nên cho chở về chùa, khi chở về đến chùa lại bị trộm cắp, Phật bảo nên coi giữ. Lúc đó xe chở phần lúa của Tăng về chùa, do nặng nên muốn nghiêng đổ, người đánh xe gọi Bí-sô đỡ xe giúp họ, Bí-sô không dám chạm vào xe lúa, Phật nói nên đỡ xe giúp họ. Có Bí-sô bịnh đi trên đường, người đánh bảo Bí-sô lên xe ngồi, Bí-sô nghi ngại không dám lên xe, Phật nói: "chỉ tránh ngồi chỗ lái xe, ngồi chỗ khác không phạm". Trường hợp thuyền chở vật thực của Tăng bị mắc cạn, người lái thuyền nhờ Bí-sô đẩy giúp họ, Bí-sô không dám chạm vào thuyền chở vật thực, Phật nói nên đẩy giúp họ. Lại có Bí-sô đi đường bộ nhọc mệt, người lái thuyền bảo Bí-sô lên thuyền, Bí-sô nghi ngai không dám lên thuyền, Phật nói như trên. Trường hợp người vác phần lúa của Tăng về chùa muốn dừng nghỉ một lát nên nhờ Bí-sô đỡ xuống giúp, Bí-sô nghi ngại không dám đỡ, Phật nói nên đỡ giúp họ. Lại có người vác nặng quá mệt nên nhờ Bí-sô vác hộ cho họ được nghỉ một lát, Bí-sô nghi ngại không dám vác, Phật nói: "nên dùng dây cột bao vật thực lại rồi bảo người đó cầm dây, Bí-sô vác giúp họ không phạm". Có trường hợp vác vật thực đi giữa đường gặp giặc liền bỏ lại vật thực chạy, giặc đến lấy vật thực mang đi, Phật nói: "đừng bỏ vật thực lại, nếu không có người tục thì bảo Cầu tịch mang, Cầu tịch cũng không có thì Bí-sô tự mang", Bí-sô tự mang vật thực nên không dám ăn, Phật nói ăn không phạm. Lúc đó trong nhà trù, Tăng đang nấu Tô lạc, do lửa cháy mạnh nên sôi trào ra ngoài, nếu không có tịnh nhơn ở đó thì nồi Tô này bị hư. Phật nói: "khi đang nấu không nên bảo tịnh nhơn đi ra ngoài, nếu có việc phải bảo ra ngoài thì Bí-sô nên rút bớt củi ra, nếu thấy còn sôi thì lấy cái vá khuấy đều cho lắng xuống. Trường hợp nấu thuốc sôi trào ra ngoài cũng như trên, các trường hợp trên đều vì có nạn duyên mà khai, khi hết nạn thì chế ngăn trở lại, ai vi phạm thì phạm tội Ác tác".

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ NI ĐÀ NA MỤC ĐẮC CA

QUYỂN 10

1. Nhiếp tụng thứ nhất trong Biệt môn thứ tư (tiếp theo):

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có nhiều thương nhân thỉnh Phật và Tăng đến trong viên lâm thiết trai cúng dường, họ dọn lên đầy đủ các món ăn ngon nhưng chưa kịp dâng cúng thì nghe tin hàng hóa bị cháy, liền bỏ chạy về cứu hỏa. Lúc đó đã đến giờ ăn nhưng không có người trao cho, Bí-sô không biết phải làm sao, Phật nói: "tâm xả của thí chủ đã thành, các thầy nên khởi tưởng đang ở Bắc Câu lô châu mà tự lấy ăn, chớ nên nghi ngại".

Lúc đó có quạ bay đến trong nhà bếp mổ lấy thức ăn, Bí-sô nghi ngại không dám ăn, Phật nói bỏ chung quanh chỗ bị mổ rồi ăn không lỗi. Bí-sô chưa kịp ăn, quạ lại bay đến mổ thức ăn, họ nghi ngại không dám ăn, Phật nói như trên.

Bí-sô Hiệt ly bạt đề vào nhà xí thấy ruồi đậu chỗ bất tịnh rồi lại bay đến trong nhà bếp, liền nói với các Bí-sô: "tôi vừa thấy ruồi này trong nhà xí, nay lại bay đến trong nhà bếp, thức ăn thành bất tịnh không nên ăn", Phật nói: "loài ruồi nhặng bay đến đậu những nơi dù là xứ hay phi xứ thì thức ăn đó cũng không thành bất tịnh, ăn không phạm".

Có Bí-sô muốn nhuộm y, thấy vò đựng tô dầu của tăng cho là vò đựng nước nhuộm nên lấy mang đi, sau xem lại mới biết là lấy nhầm liền vất một bên. Phật nói: "nếu mang lên gác, chưa đi được nửa đường thì nên đem trở xuống để trên đất; nếu đã đi hơn nửa đường thì nên đem lên gác để ở chỗ bằng phẳng". Có Bí-sô không xem kỹ chỗ để khiến bình nghiêng làm đổ dầu ra ngoài, Phật nói: "nên lấy vật kê, đừng để nghiêng đổ". Lại có Bí-sô vô ý chạm vào thức ăn nên Bí-sô này không dám ăn, Phật nói: "thức ăn này tịnh nên ăn, có hai loại thức ăn từng xúc chạm qua nhưng ăn không có lỗi: một là bị người không có tàm quý xúc chạm, hai là người có tàm quý vô ý xúc chạm. Cả hai loại này đều tịnh, ăn không phạm".

Lúc đó có nhiều Bí-sô đi khắp bốn phương để lễ tháp, các cư sĩ đem hương hoa, hương bột, hương đốt, vải lụa... gởi cho các Bí-sô cúng dường tháp. Bí-sô có ngoại duyên nên không đem những vật gởi này đến cúng dường tháp theo bổn ý của họ, không biết phải làm sao nên bạch Phật, Phật nói: "có bốn tháp lớn cố định: một là nơi Bồ-tát đản sanh, hai là nơi Bồ-tát thành chánh giác, ba là nơi Phật chuyển pháp luân và bốn là nơi Phật nhập Niết-bàn. Nếu bổn ý của thí chủ muốn cúng dường tháp khác, dù Bí-sô đem cúng vào bốn tháp này cũng không làm trái bổn ý của họ. Nếu họ muốn cúng vào bốn tháp này, vì có ngoại duyên thì chỉ cần cúng một trong bốn tháp cũng được vì chúng tương thông nhau, không cần phải đem đến các tháp khác cúng nữa".

Cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "có hai Bí-sô hiềm khích nhau nên dùng những lời trái nhau để hủy báng thì trong hai người này, người nào đáng tin, người nào không đáng tin?", Phật nói: "nên tin người trì giới, nếu cả hai cùng trì giới thì nên tin người đa văn, nếu cả hai đều đa văn thì nên tin người thiểu dục, nếu cả hai đều thiểu dục thì nên tin người thiểu dục nhất", lại hỏi: "nếu cả hai đều là thiểu dục nhất thì nên tin ai?", Phật nói: "nếu cả hai đều là thiểu dục nhất mà lại hiềm khích nhau, dùng lời trái nhau để hủy báng thì không có lý đó".

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn thứ tư:

Không nên bảo tặc trụ,

Huỳnh môn... các hạng người,

Cho đến người thọ học,

Hành trù phá tăng chúng.

Cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "nếu sai kẻ tặc trụ hành trù thì có thành phá Tăng không?", Phật nói không thành, lại hỏi: "nếu sai huỳnh môn cho đến người hành Biệt trụ hành trù thì có thành phá Tăng không?", Phật nói không thành, lại hỏi: "nếu sai người phạm tứ trọng hành trù thì có thành phá Tăng không?", Phật nói không thành, lại hỏi: "nếu sai người thọ học hành trù thì có thành phá tăng không?", Phật nói không thành.

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ tư:

Không ở trần, khoác y,

Dầm mưa, vào nhà trù,

Tiện lợi, nên khâu vá,

Trộn hồ, phước tăng trưởng.

Lúc đó Lục chúng Bí-sô ở trần nằm ngủ trên ngọa cụ của Tăng, vung tay đáp chân làm cho rách, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "không nên ở trần nằm ngủ trên ngọa cụ của Tăng, ai làm thế thì phạm tội Ác tác, ngọa cụ của Tăng nên dùng vật bọc lại". Lục chúng Bí-sô lại khoác y của Tăng ra chỗ trống trải kinh hành, gặp mưa làm thấm ướt nên hư hoại, Phật nói: "không nên khoác y của Tăng ra chỗ sương gió, đội mưa kinh hành, ai làm thế thì phạm tội Ác tác". Lục chúng Bí-sô lại khoác y của Tăng vào trong nhà trù bị khói bám làm cho hư hoại, Phật nói: "không nên... cho đến ai làm thế thì phạm tội Ác tác". Lại khoác y của Tăng vào chỗ tiện lợi, Phật nói không nên cho đến ai làm thế thì phạm tội Ác tác.

Lúc đó các Bí-sô thấy ngọa cụ của Tăng hư hoại nên đem vất bỏ, Phật nói: "không nên vất bỏ, nếu thấy sắp rách thì dùng chỉ dài khâu lại, nếu thấy có lỗ thủng thì dùng miếng vải vá lại, nếu bên trong cũ mục thì nên may hai lớp, nếu quá cũ mục thì dùng làm tim đèn hoặc băm nhỏ ra trộn với phân bò, bùn làm hồ để trét vào lỗ cột hay tô vách tường. Làm như vậy sẽ khiến cho thí chủ đã cúng vật vào phước điền được tăng trưởng phước đức".

4. Nhiếp tụng thứ tư trong Biệt môn thứ tư:

Định vật cúng nơi này,

Không đem cho nơi khác,

Nếu đã mang đem cho,

Tính giá đền trả lại.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có trưởng giả xây cất một trú xứ cúng cho Tăng với đầy đủ vật cần dùng, lại thỉnh thêm một Bí-sô khác đến làm người coi ngó công việc. Vị này có nhiều đệ tử ở các nơi khác đến để kính lễ, kính lễ rồi muốn đi, vị này nói: "trưởng giả chủ chùa thỉnh ta làm tri sự, các thầy đợi ăn rồi hãy đi", các đệ tử nói: "Ô- ba-đà-da, nếu có thức ăn thì cho chúng con mang về trú xứ cùng ăn", đáp là tùy ý. Các đệ tử liền tùy ý lấy thức ăn, dầu đèn, giày da, củi cho đến rau cải hoa quả đều mang đi khiến cho các vật dụng trong chùa gần hết sạch. Các Bí-sô cựu trụ thấy việc này rồi đến nói với thí chủ: "trưởng giả biết không, các vật dụng mà ông đã cúng cho chùa này gần hết sạch rồi", trưởng giả nói: "trong chùa không có nhiều Bí-sô, vì sao các vật dụng đã cúng chưa dùng bao lâu mà lại gần hết sạch?", các Bí- sô kể lại việc trên, trưởng giả nghe rồi chê trách, bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô ở trú xứ khác không được lấy thức ăn cho đến các vật dụng trong chùa này mang về trú xứ mình, cũng không được đem vật dụng trong chùa này cho chỗ khác. Bổn ý của thí chủ cúng thức ăn và các vật dụng cho người ở trong chùa này thì không được đem cho người ở chùa khác, nếu đã đem cho thì nên tính giá của các vật đó mà đền trả lại".

5. Nhiếp tụng thứ năm trong Biệt môn thư tư:

Y Tăng đề thí chủ,

Y mình làm dấu riêng,

Giạ - cá nhân được nhận,

Hạ - ni nên tu sửa.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có hai anh em xuất gia, Bí-sô tri sự mang y của Tăng đến gởi cho Bí-sô anh rồi đi, sau đó Bí-sô em đến chỗ anh để y của mình gần bên y của Tăng đã gởi, khi ra về cầm lộn y của Tăng cho là y của mình mang đi. Sau đó Bí-sô tri sự trở về thấy có y khác cho là Tăng được nhiều lợi vật, Bí-sô anh nói không có, Bí-sô tri sự liền hỏi y này của ai, đáp là y của thầy đã gởi, Bí-sô tri sự nói: "y của Tăng to lớn, y này nhỏ hẹp, chắc có ai đó đến đây cầm lộn y của Tăng mang đi rồi". Bí-sô anh liền đến chỗ Bí-sô em để hỏi có lấy lộn không thì thấy có y của Tăng nên trách Bí-sô em, Bí-sô em nói: "em không cố ý lấy, nếu là y của Tăng thì anh cứ lấy mang đi", Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: "y của Tăng nên làm dấu", Bí-sô không biết làm dấu như thế nào, Phật nói: "nếu là y vật của Tăng thì nên ghi tên thí chủ cúng, nếu là y riêng thì nên làm dấu riêng".

Lúc đó có người đem giạ lông và nệm nhỏ cúng cho Tăng, Phật nói Tăng nên thọ và cá nhân cũng được thọ; lại có người đem giường lớn, chân giường tiện tròn đến cúng cho Tăng, Phật nói: "Tăng được thọ nhưng cá nhân không được".

Như Phật đã dạy ni trong an cư, nếu có duyên sự thì được du hành trong nhân gian, lúc đó các ni an cư xong không tu sửa lại trú xứ liền bỏ đi khiến cho trú xứ này bị hư hoại. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô ni an cư xong nên tu sửa trú xứ, ai không tu sửa thì phạm tội Ác tác".

6. Nhiếp tụng thứ sáu trong Biệt môn thứ tư:

Y vãng hoàn người chết,

Đem trả lại nên nhận,

Vì chúng mượn tài vật,

Đem vật chúng trả lại.

Lúc đó có người qua đời, thân thuộc đem vào trong Thi lâm táng, họ mang y vật của người chết về nhà rồi hồi thí cho Tăng, Bí-sô không dám nhận, Phật nói nên nhận. Sau đó do họ nghèo nên đến hỏi mượn lại các vật ấy, Phật nói nên cho mượn; khi họ đem trả lại, Bí-sô không chịu nhận, Phật nói nếu đem trả lại thì nên nhận.

Lúc đó có Bí-sô thọ sự vay mượn tài vật của người để lo việc xây cất cho Tăng, không may qua đời. Chủ nợ hay tin liền đến trong chùa đòi nợ, Bí-sô nói: "Bí-sô ấy đã qua đời, hiện đang ở trong Thi lâm, ông đến đó mà đòi", cư sĩ này nói: "Bí-sô kia vay mượn tài vật để lo việc xây cất cho Tăng thì Tăng nên trả nợ ấy cho tôi", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nếu biết Bí-sô kia vay mượn tài vật để lo việc xây cất cho Tăng thì Tăng nên đem tài vật của Tăng trả nợ đã vay của họ. Nay ta chế hành pháp cho Bí-sô trông coi việc xây cất cho Tăng như sau: Bí-sô tri sư này phải báo cho vị trưởng lão trong chùa biết rồi mới được vay mượn của người, nên làm giấy tờ vay mượn cho rõ ràng, ai không tuân theo hành pháp này thì phạm tội Ác tác".

7. Nhiếp tụng thứ bảy trong Biệt môn thứ tư:

Mía... thức ăn chia đều,

Không nên chia miệng bụng,

Bốn vật thực không chia,

Đêm không chia ngọa cụ.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó Tăng được cúng nhiều mía, như Phật đã dạy Cầu tịch được chia một phần ba nên các Bí-sô chia cho Cầu tịch một phần ba số mía. La hỗ la ngồi ở hàng cuối ăn mía xong liền nhìn Phật, Phật thấy liền hỏi ăn mía xong chưa, đáp đã ăn xong, lại hỏi muốn ăn nữa không, đáp là muốn, lại hỏi được chia bao nhiêu, đáp là được một phần ba. Phật bảo các Bí-sô: "dựa trên y lợi nên ta chế định chia cho Cầu tịch một phần ba, không phải dựa trên thực lợi. Nếu là thực lợi thì nên chia đều, ai không chia đều thì phạm tội Ác tác", sau đó lại được cúng nhiều mía, Bí-sô nghi ngai không dám chia, Phật nói nên chia đều.

Duyên xứ như trên, có một cư sĩ xây cất trú xứ cúng cho Tăng và cung cấp đầy đủ tiền thức ăn uống cho Tăng hằng ngày. Lúc đó các Bí- sô nói với nhau: "chúng ta không gặp khó khăn về ăn uống nhưng lại thiếu thốn y phục, chúng ta nên lấy tiền lo thức ăn uống này đổi lấy y phục rồi mỗi người chúng ta khất thực lại như cũ", bàn xong họ lấy tiền đó đổi lấy y phục và đi khất thực. Khi thí chủ thấy họ đi khất thực liền hỏi nguyên do, các Bí-sô nói rõ sự việc, thí chủ nghe rồi liền chê trách: "đại chúng lấy phần tiền ăn lo cho miệng bụng cùng chia hết rồi sao?". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "có bốn loại không nên chia: một là vật của Tứ phương tăng, hai là vật của tháp, ba là thuốc trị bịnh cho Tăng và bốn là phần tiền ăn lo cho miệng bụng.

Ai làm trái thì phạm tội Ác tác".

Lúc đó Lục chúng Bí-sô u hành trong nhân gian đi đến một trú vào lúc nửa đêm đòi chia ngọa cụ... cho đến câu Bí-sô cựu trụ nói: "Thượng tòa chỉ an thân có một đêm mà làm cho chúng tăng phải mệt nhọc sanh bịnh". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô cựu trụ không nên chia ngọa cụ vào ban đêm, nếu khách Bí-sô chỉ ngủ lại một đêm thì nên ngủ tạm ở chỗ thân hữu; nếu ở lại lâu thêm thì mới chia ngọa cụ theo tuổi hạ cho khách. Ai làm trái thì phạm tội Ác tác".

8. Nhiếp tụng thứ tám trong Biệt môn thứ tư:

Quả do Dược xoa cúng,

Tác tịnh rồi thọ ăn,

Còn dư làm nước uống,

Không đốt đất, đài đèn.

Phật tại nước Thắng quân du hành đến thôn Xích sắc, tạm nghỉ trong miếu của Đại lực Dược xoa, Dược xoa này hiện thân đến trước Phật đảnh lễ rồi bạch Phật: "cúi xin Thế tôn và các Bí-sô thọ con thỉnh nghỉ qua đêm trong miếu này", Phật im lặng nhận lời. Dược xoa biết Phật đã nhận lời liền hóa hiện ra năm trăm căn phòng với đầy đủ giường nệm và năm trăm lò sưởi than không có khói. Dược xoa chọn phòng bậc nhất cho Phật nghỉ rồi sắp xếp cho mỗi Bí-sô một phòng, sau đó bạch Phật: "cúi xin Phật và các Bí-sô vào ngày mai thọ con thỉnh thực", Phật im lặng nhận lời. Dược xoa này có một Dược xoa thân hữu tên là Đạt để ca ở nước Ca thấp di la, liền sai sứ đến nói với Dược xoa kia rằng: "tôi đã thỉnh Phật và Tăng ngày mai thọ thực, ở phương Bác có trái cây ngon gì xin hãy cho mang đến, giúp tôi thành tựu công đức này", Dược xoa kia nghe rồi liền sai sứ mang giỏ trái cây với đủ loại trái như Bồ đào, Thạch lựu... đến cúng dường. Lúc đó các Bí-sô thấy các loại trái cây này rồi liền bạch Phật, Phật bảo làm hỏa tịnh rồi ăn, các Bí-sô hỏa tịnh từng trái, Phật nói: "nên gom lại một đống rồi ở trên đó hỏa tịnh ba bốn chỗ, ăn không phạm". Chia cho chúng ăn xong vẫn còn dư, Phật bảo nên ép làm nước phi thời tùy ý uống; vẫn còn dư, Phật bảo nấu nước này rồi đổ vào trong hủ để hôm sau uống.

Lúc đó vào tháng lạnh, các Bí-sô đốt lửa trên nền gạch để sưởi làm gạch bị hư, Phật nói: "không nên đốt lửa trên nền gạch, nên lấy ngói lót ở dưới", vẫn bị hơi nóng làm tổn, Phật bảo nên làm lò lửa, Bí-sô làm lò lửa trong phòng, phòng bị khói làm hư hoại, Phật bảo nên làm lò lửa ngoài cửa, khói lại bay vào làm cay mắt, Phật bảo đợi hết khói rồi đem vào phòng. Lúc đó có người đem cúng cây đèn một tầng, Phật nói:

"Tăng nên thọ, cá nhân cũng được thọ", lại có người cúng cây đèn hai tầng cho đến nhiều tầng, Phật nói: "Tăng nên cất chứa, cá nhân cũng được thọ không phạm".

9. Nhiếp tụng thứ chín trong Biệt môn thứ tư:

Khách chủ nên biết rõ,

Đưa và nhận cẩn thận,

Đóng cửa chùa năm việc,

Khuỷu tay ngắn, tùy thân.

Lúc đó có nhiều khách Bí-sô vào chùa, Bí-sô cựu trú dọn chỗ cho họ nghỉ, họ trộm cắp tài vật rồi đi, bạch Phật, Phật nói: "nếu là người quen biết mới dọn chỗ cho nghỉ, nếu chưa từng quen biết thì không nên". Sau đó có khách Bí-sô quen biết đến, dọn chỗ cho nghỉ rồi lại có khách Bí-sô không quen đến, Bí-sô cựu trụ tưởng người đến sau là bạn của người đến nên chỉ phòng cho vào, lúc đó người đến trước có việc tạm ra khỏi phòng, người đến sau này vào phòng lấy y bát của người đến trước rồi bỏ đi. Khi người đến trước trở vào phòng thì không còn thấy y bát của mình liền hỏi Bí-sô cựu trụ, đáp là bạn của thấy đã lấy đi rồi, khách nói: "tôi không có đồng bạn", Bí-sô cựu trụ hỏi: "người đến sau không phải là bạn của thầy ư?", khách đòi Bí-sô cựu trụ bồi thường. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "chủ chùa thấy khách đến trước sau nên hỏi người đến trước: "người này có phải là bạn của thầy không?, nếu họ lấy y bát thì có cho họ mang đi không?". Nếu người đến trước nói đừng cho lấy mà tự ý để họ mang đi thì chủ chùa phải bồi thường; nếu người đến trước nói cho lấy thì chủ chùa không phải đền".

Có trường hợp Bí-sô khách quen biết đến, Bí-sô cựu trụ dọn chỗ cho nghỉ rồi lại có khách Bí-sô quen biết đến nữa, Bí-sô cựu trụ cũng dọn chỗ cho nghỉ. Khi Bí-sô cựu trụ tạm ra khỏi phòng, vị khách đến sau vào phòng của Bí-sô cựu trụ lấy y bát rồi đi, vị khách đến trước tưởng là người ở chung phòng với Bí-sô cựu trú nên không ngăn lại. Khi Bí-sô cựu trụ trở vào phòng thấy mất y bát liền hỏi vị khách đến trước, đáp là người ở cùng phòng với thầy đã mang đi rồi, Bí-sô cựu trụ bắt khách phải đền cho mình. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "khi khách Bí-sô đến tạm ở nên hỏi Bí-sô cựu trụ: "nếu có người đến lấy y bát của thầy thì có nên cho họ mang đi không?", nếu đáp là đừng cho mang đi mà khách lại để cho mang đi thì khách phải đền; nếu nói để họ mang đi thì khách không phải đền".

Có trường hợp Bí-sô khách gởi y cho Bí-sô cựu trụ, khi có việc phải đi dặn Bí-sô cựu trụ rằng: "nếu có Bí-sô nhỏ đến hỏi thì đưa y này cho vị ấy", không lâu sau đó có Bí-sô nhỏ đến, Bí-sô cưu trụ liền đưa y này và vị ấy mang đi luôn. Phật nói: "nếu Bí-sô khách dặn đưa cho người nào, dù người ấy có lấy luôn thì Bí-sô cựu trụ cũng không phải đền, nhưng gạn hỏi cho kỹ rồi mới đưa thì tốt hơn". Lại có trường hợp khách Bí-sô dặn ở chỗ hiển lộ có người nghe thấy, họ liền đến gạt lấy y vật mang đi mất. Phật nói: "nên dặn ở chỗ khuất, khi có người đến lấy nên gạn hỏi, nếu nói đúng ký hiệu trên vật gởi thì mới đưa".

Lúc đó có Bí-sô đi đến bến sông xuống thuyền sắp đi nên bảo bạn đưa đãy y, Bí-sô bạn liền đưa cho. Do người đưa và người nhận không cẩn thận nên y rớt xuống sông, Bí-sô trên thuyền đòi Bí-sô trên bờ đền, Bí-sô trên bờ không chịu đền. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "khi người kia chưa cầm thì không nên buông tay ra, nếu chưa cầm mà đã buông tay thì phải đền. Trường hợp đưa bát cũng giống như vậy".

Lúc đó tuy có người giữ chùa vẫn bị ăn trộm vào chùa lấy trộm, đại chúng nói với nhau: "phải bắt người giữ chùa bồi thường những tài vật đã bị mất cắp", liền đem việc này bạch Phật, Phật nói: "các thầy nên biết, hễ là người thọ sự khi đóng cửa chùa có năm giai đoạn: một là trên dưới chuyền gọi nhau, hai là khóa cửa, ba là khóa cửa thứ hai, bốn là đóng cửa, năm là cài then. Nếu không đóng cửa để cho kẻ trộm vào lấy hết tài vật thì tính theo giá mà bồi thường, bị mất cắp một phần thì bồi thường một phần, nếu bị mất cắp hết thì bồi thường toàn bộ. Ngược lại nếu người giữ chùa đã có ý giữ gìn, làm năm giai đoạn trên không thiếu sót thì dù bị trộm lấy hết tài vật cũng không phải bồi thường".

Lúc đó cụ thọ Ưu-ba-ly hỏi Phật: "như Phật đã dạy Bí-sô y theo kích lượng khuỷu tay mà Phật đã chế định để may y, nếu có người thân lượng cao lớn, khuỷu tay ngắn hơn so với thân lượng thì có nên y theo khuỷu tay mà may y không?", Phật nói nên y theo thân lượng, không nên y theo kích lượng khuỷu tay mà may y.

10. Nhiếp tụng thứ mười trong Biệt môn thứ tư:

Quần và Tăng khước kỳ,

Bùn thơm dơ y - giặt,

Lượm - bỏ bớt rồi ăn,

Nên biết mười loại bụi.

Lúc đó quần của Bí-sô dính dầu dơ nên bốc mùi hôi, bạch Phật, Phật nói nên cất chứa thêm cái thứ hai để thay đổi (phó quần). Tăng khước kỳ lại dơ làm dơ cả đại y, Phật nói nên cất chứa thêm cái thứ hai để thay đổi (phó Tăng khước kỳ). Khi thiết hội cúng dường, các loại hương dầu, hương bột... cho đến dầu đèn dính dơ làm hoại y phục; Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nếu dính hương bột thì chỉ cần giũ sạch rồi mặc, nếu dính hương dầu, hương bùn thì phải giặt sạch rồi mới mặc; dính các loại dầu trên phải dùng tháo dậu (xà bông) và nước tẩy để tẩy sạch rồi mới mặc".

Lúc đó Bí-sô đang thọ thực, chưa kịp thọ thì thức ăn rơi xuống đất, muốn thọ lại nhưng không có người trao, Phật nói: "nên tự lượm lên, bỏ bớt phần dính đất rồi ăn". Lúc đó thức ăn không rơi xuống đất mà rơi vào trong canh, Phật nói nên vớt ra bỏ bớt phần dính thức ăn khác rồi ăn. Lúc đó Bí-sô theo thứ lớp khất thực, bỗng bị gió thổi bụi bay vào trong bát, Bí-sô nghi ngại không dám ăn; lại có trường hợp khi đang ăn, gió thổi bụi bay vào bát, Phật nói: "có năm loại trần (bụi): một là xúc trần, hai là phi xúc trần, ba là tịnh trần, bốn là bất tịnh trần, năm là vi trần. Nếu là xúc trần rơi dính trên y thì phải giặt sạch, nếu rơi vào bát phải bỏ bớt phần dính bụi này rồi mới ăn. Lại có năm loại trần: một là thực trần, hai là ẩm trần, ba là y trần, bốn là hoa trần và năm là quả trần. Các loại trần này nếu mắt thấy được thì thọ rồi mới ăn, nếu không thấy được thì tùy ý ăn".

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 80

CĂN BẢN THUYẾT

NHẤT THIẾT HỮU BỘ

BÁCH NHẤT YẾT MA

SỐ 1453

( QUYỂN 1 → 10 )

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN