SỐ 1451 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

SỐ 1451

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

- Hán dịch: Tam tạng Pháp sư Nghĩa Tịnh đời Đường. TQ Việt dịch: Ban phiên dịch chùa Pháp Bảo, HT Thích Tịnh Hạnh giám tu - năm 2005 - Hiệu đính và nhuận văn:

NS Thích nữ Như Lộc tại chùa Phổ Minh

QUYỂN 17

5. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Chiên đồ Tô-đà-di,

Đại y tạm lấy dùng,

Sư Mô bà tu đạt,

Lấy bát tưởng của mình,

A thị đa hộ nguyệt,

Trộm tưởng lấy y mình.

(Tụng này giống như trong phần giải thích của giới Trộm nên ở đây không nêu ra nữa, giở lại xem thì có thể biết được)

6. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Heo, mía, trái Đa-la,

Hắc-hỉ trả nệm lông,

Đem cất dao, kim may,

Không dùng đồ lưu ly.

Duyên xứ như trên, lúc đó thời thế mất mùa đói kém, có kẻ trộm bắt heo của người đem vào trong rừng giết để ăn thịt, vất xương và móng chân một bên rồi đi. Lục chúng Bí-sô có thói quen vào sáng sớm sau khi thức dậy leo lên lầu gác chùa để nhìn xem bốn phía, lúc đó thấy có khói bốc lên từ trong rừng và quạ bay loạn xuống, liền nói với nhau: "trong rừng chắc có cái gì ăn được, chúng ta nên đến đó xem", nói rồi cùng đi đến trong rừng thấy có xương và móng chân heo liền nói: "vật phấn tảo này cũng đủ dùng để nấu ăn", nói rồi liền nấu xương và móng chân heo. Vừa lúc đó chủ heo lần theo dấu vết tìm đến thấy việc này rồi liền nói: "Thánh giả vì sao mặc y phục của bậc đại tiên mà lại làm việc phi pháp này", Lục chúng Bí-sô nói: "Hiền thủ, nếu ta được sát sanh thì há không lấy được thịt ngon của con nai, con chương để ăn hay sao, mà lại lấy xương và móng chân heo để nấu. Kẻ trộm đã ăn hết thịt ngon rồi vất bỏ xương và móng chân heo lại, ta lượm lấy vật phấn tảo thì có lỗi gì?", chủ heo nói: "nhưng người xuất gia không nên làm việc đáng chê trách như thế này". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "không nên lượm lấy vật phấn tảo như vậy, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, lại có kẻ trộm lấy mía của người, ăn khúc ngon ở giữa, quăng bỏ khúc ngọn và gốc một bên rồi đi. Lục chúng Bí- sô đi đường trông thấy liền nói với nhau: "ở đây có nhiều vật phấn tảo, hãy cùng nhau nhặt lấy", lúc họ đang thu nhặt thì chủ mía lần theo dấu vết tìm đến, thấy việc này rồi liền nói: "Thánh giả vì sao mặc y phục của bậc đại tiên mà lại làm việc phi pháp này", Lục chúng Bí-sô nói: "Hiền thủ, nếu ta được lấy trộm thì há không lấy được mía ngon để ăn hay sao mà lại nhặt lấy khúc ngọn và gốc của người vất bỏ. Kẻ trộm đã ăn hết khúc ngon ở giữa, vật bỏ lại phần ngọn và gốc, ta lượm lấy vật phấn tảo thì có lỗi gì", chủ mía nói: "nhưng người xuất gia không nên làm việc đáng chê trách như thế này". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "không nên lượm lấy vật phấn tảo như vậy, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, có kẻ trộm lấy trái Đa-la đem vào trong rừng lựa lấy trái ngon ăn, vất bỏ lại trái dở rồi đi. Lục chúng Bí-sô nhân đi đến nơi thấy… giống như trên cho đến câu Phật bảo ai lượm lấy vật phấn tảo như vậy thì phạm tội Việt pháp.

Duyên xứ như trên, trong thành có một đồng tử bán hương liệu rất yêu thích tấm Giạ quý của mình, một hôm ngã bịnh tuy đã cố hết sức trị liệu nhưng bịnh vẫn không thuyên giảm. Khi sắp qua dời, đồng tử mời thân tộc lại trối rằng: "sau khi tôi chết không được hỏa thiêu, hãy dùng tấm Giạ quý này quấn thây tôi đem bỏ vào trong rừng", thân tộc liền an ủi: "cậu đừng sợ, không phải ai bị bịnh cũng đều chết, không bao lâu nữa cậu sẽ bình phục", nhưng mạng số đã hết nên đồng tử qua đời, do quá yêu thích tấm Giạ quý này nên sau khi qua đời liền sanh làm quỷ Đại anh. Lúc đó thân tộc dùng chỉ ngũ sắc trang hoàng xe tang, lấy tấm Giạ quý quấn thây đồng tử rồi đưa vào trong rừng thây chết để bỏ. Các Bí-sô trông thấy việc này rồi liền nói với Bí-sô Hắc-hỉ là người ở trong Thi lâm rằng: "đồng tử bán hương liệu vừa chết, họ dùng tấm Giạ quý rất đẹp quấn thây đem bỏ vào trong rừng, thầy nên đến lấy vật phấn tảo này", Hắc-hỉ nghe rồi liền đến trong Thi lâm tới bên tử thi lấy tấm Giạ quý. Phi nhân kia liền ngồi dậy giữ chặt lấy tấm Giạ quý, nói rằng: "Thánh giả Hắc-hỉ, đừng lấy tấm Giạ quý của tôi", người sống trong Thi lâm rất gan dạ nên Hắc-hỉ nói với quỷ: "kẻ ngu si, ngươi do tham ái tấm Giạ quý này nên sinh làm ngạ quỷ, nay lại muốn đến trong địa ngục hay sao, hãy thả tay ra". Lúc đó Hắc-hỉ cùng quỷ tranh giành tấm Giạ quý nên dùng chân đạp quỷ ra, giật lấy tấm Giạ quý mang về trong rừng Thệ đa. Phi nhân tức giận đuổi theo đòi lại tấm Giạ quý, do trong rừng Thệ đa có thiên long bát bộ thủ hộ nên phi nhân vì ít phước nên không dám vào, chỉ đứng ở ngoài cửa khóc. Phật tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan vì sao phi nhân đứng khóc ở trước cửa chùa, A-nan đem việc trên bạch Phật, Phật suy nghĩ: "phi nhân quá yêu thích tấm Giạ quý, nếu không đòi lại được ắt sẽ thổ huyết mà chết", nghĩ rồi liền bảo A-nan: "thầy đến bảo Hắc-hỉ đem trả lại tấm Giạ quý cho phi nhân, nếu nó không đòi lại được ắt sẽ thổ huyết mà chết. Khi trả tấm Giạ quý nên bảo nó đi trước, đến trong rừng bảo nó nằm xuống rồi mới phủ tấm Giạ quý lên", A-nan vâng lời Phật đến nói với Hắc-hỉ, Hắc-hỉ nghe rồi nói rằng: "lời Phật dạy, tôi không dám trái", liền bảo phi nhân đi trước, đến trong Thi lâm rồi bảo nó nằm xuống, khi Hắc-hỉ phủ tấm Giạ quý lên, phi nhân liền dùng chân đá Hắc-hỉ, nhờ Hắc-hỉ có sức mạnh nên mới thoát chết. Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô không được tự ý lấy y của tử thi trong Thi lâm, cũng không nên trả lại y như vậy. Khi lấy y thì nên từ chân hướng lên đầu, khi trả y thì nên từ đầu hướng về chân. Bí-sô nên biết lấy y của tử thi có năm lỗi là màu sắc xấu, hôi thối, không chắc, nhiều rận và bị Dược xoa giữ. Nếu tử thi không có thương tổn thì không được lấy y". Sau đó Lục chúng Bí-sô vào trong Thi lâm dẫn chó theo, kẻ bất tin trông thấy liền chê trách: "Thánh giả dẫn chó vào trong rừng, chẳng lẽ muốn giết súc sanh hay sao?", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "không được dẫn chó theo". Lục chúng Bí-sô lại dùng dao làm tổn thương tử thi để lấy y, Phật bảo: "không nên làm như vậy, nếu có trùng kiến làm cho tử thi hư hoại thì mới được lấy y". Lấy được y của tử thi rồi, họ liền tùy tiện dùng để mặc, Phật nói: "không nên mặc liền, nên để lại trong rừng chứng bảy tám ngày, chờ gió nắng làm cho khô, đem giặt nhuộm rồi mới mặc"; Họ lại mặc y của tử thi này vào chùa, nhiễu tháp, làm việc kính lễ, Phật nói: "ta nay chế hành pháp cho Bí-sô ở trong Thi lâm mặc y của tử thi như sau: không được vào chùa, không được lễ tháp; nếu muốn lễ tháp phải ở bên ngoài cách xa khoảng một tầm. Không được thọ dụng Tăng phòng, giường và ngọa cụ; không được ngồi trong chúng; không được thuyết pháp nghĩa cho người thế tục; không được đến nhà thế tục, nếu có việc cần đến nên đứng ở ngoài cửa; nếu chủ nhà mời vào nên nói tôi ở trong Thi lâm, nếu chủ nhà nói: hôm nay con được phúc lớn nên Thánh giả mới đến nhà, lúc đó được vào trong nhà nhưng không nên ngồi trên giường tòa. Nếu họ mời ngồi thì nên nói tôi ở trong Thi lâm, nếu họ nói khó được gặp Thánh giả, lúc đó mới được ngồi. Nếu Bí-sô ở trong Thi lâm không tuân theo hành pháp này thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, lúc đó các Bí-sô bỏ dao cạo, kim may bừa bãi làm cho mau bị rỉ sét, Phật nói: "không được bỏ bừa bãi, nên đem cất trong tấm nỉ dùng để găm kim", Bí-sô không biết làm như thế nào, Phật nói: "dùng một miếng nỉ hay vải lụa thoa sáp nóng lên rồi gói dao kim lại ở bên trong thì không bị rỉ sét".

Duyên xứ như trên, Bí-sô ni Thâu-la-nan đà có cái bát bằng lưu ly giả, một ni khác đến hỏi mượn: "tôi đang khát nước, Thánh giả cho tôi mượn cái bát lưu ly để múc lấy nước uống", Thâu-la-nan đà đưa bát cho mượn, không may cô ấy khi múc lấy nước lở tay làm rơi bát xuống đất bị bể. Sau đó Thâu-la-nan đà không thấy đem bát đến trả nên đến đòi, ni đó nói: "tôi đã lở tay làm rơi bể bát, để tôi làm cái khác đền trả lại", Thâu-la-nan đà đòi phải trả cái cũ, cố ý làm xúc não nhau nên Bí-sô ni đem việc này bạch các Bí-sô, Bí-sô bạch Phật, Phật bảo: "do Ni uống nước bằng bát lưu ly nên có lỗi này, từ nay Ni không được dùng bát lưu ly để ăn hay uống, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp".

7. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Trong chùa nên vẽ khắp,

Đốt lửa và tắm rửa,

Nước bát, không đạp lá,

Khi ăn không mang giày.

Duyên xứ như trên, trưởng giả Cấp-cô-độc sau khi cúng vườn chùa cho Phật và Tăng liền suy nghĩ: "nêu không tô vẽ thì không có trang nghiêm, nếu Phật cho ta tô vẽ thì ta sẽ làm", nghĩ rồi liền đến bạch Phật, Phật nói tùy ý làm, trưởng giả liền sưu tập màu sắc rồi gọi thợ vẽ đến bảo tô vẽ chùa với màu sắc này, thợ vẽ hỏi: "bắt từ vẽ từ đâu và vẽ hình gì?", trưởng giả nói: "tôi cũng chưa biết", liền đến hỏi Phật, Phật nói: "hai bên cửa nên vẽ hình Dược xoa cầm trượng, mặt bên này nên vẽ sự biến hóa của đại thần thông, mặt bên kia nên vẽ bánh xe sanh tử trong năm đường. Dưới hiên vẽ các viện Bôn sanh, bên cửa của điện Phật nên vẽ hình Dược xoa cầm vòng hoa; trong giảng đường nên vẽ cảnh Bí-sô kỳ túc đang tuyên dương pháp yếu; trong nhà ăn nên vẽ hình Dược xoa cầm bánh; ben cửa nhà kho nên vẽ hình Dược xoa cầm vật báu, nơi nhà chứa nước vẽ hình rồng cầm bình nước, thân đeo chuỗi anh lạc; nơi nhà tắm, nhà bếp nên theo như cách thức trong kinh Thiên sứ mà vẽ và thêm vài cảnh biến hóa dưới địa ngục; trong nhà khán bịnh nên vẽ hình Như lai chăm sóc người bịnh; chỗ đại tiểu tiện nên vẽ hình tử thi đáng sợ; trong phòng ở nên vẽ bộ xương trắng, đầu lâu", trưởng giả trở lại bảo thợ vẽ vẽ y như lời Phật dạy. Sau đó có Bí-sô vô ý đốt lửa, khói hun lên làm các bức vẽ trên bị hư, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô nên làm nhà đốt lửa, ai cần đốt lửa thì đến trong nhà đó, không được đốt lửa ở chỗ khác, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp". Sau đó có người bịnh cần lửa nhưng không dám đốt trước hiên phòng mình, Phật nói: "có thể đốt lửa bên ngoài chùa hoặc ở sân trong của chùa, đợi cháy hết khói mới đem lửa vào ".

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô tắm ngay dưới hiên, nước ẩm ướt làm hư bức vẽ, Phật nói: "không nên tắm như vậy, nên tắm ở gần góc chùa hay làm phòng tắm riêng để tắm". Trong phòng tắm có bùn, Phật nói: "nên xếp gạch làm đường thoát nước, nếu có bùn đất bất tịnh thì nên thường khơi thông cho sạch hoặc ở gần ngòi nước để tiện cho việc tắm rửa".

Duyên xứ như trên, trong thành có một Bà-la-môn, con của ông bịnh nên ông đến hỏi thầy thuốc cách chữa trị, thầy thuốc này có tín tâm nên nói: "ông đến gặp Thánh chúng xin nước trong bát mang về rửa thân con ông thì sẽ hết bịnh". Bà-la-môn liền đến vườn Cấp gặp Lục chúng Bí-sô đang đứng ở trước cửa, Ô-ba-nan-đà liền chào hỏi: "thiện lai, sao mà khó gặp nhân giả như trăng đầu tháng vậy?", Bà-la-môn nói: "kính lễ Thánh giả, tôi ít khi đến, nay may mắn gặp nhau, nếu đến thường ắt sẽ xem thường", lại hỏi đến có việc gì, Bà-la-môn kể lại việc trên rồi nói: "xin Thánh giả cho tôi ít nước trong bát", Ô-ba-nan-đà bảo chờ rồi vào trong chùa lấy nước rửa bát có cơm và thức ăn lợn cợn mang ra đưa cho Bà-la-môn, Bà-la-môn nhìn thấy nước bát này liền nói: "con của tôi thà chết chứ không dùng nước bất tịnh này để rửa", Ô-ba-nan-đà nói: "nếu ông tín tâm kiên cố thì chắc chắn con ông sẽ hết bịnh", Bà-la- môn nghe rồi càng tỏ ra khinh tiện, Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "do đem nước rửa bát bợn nhơ đưa cho người nên có lỗi này, từ nay không được đem nước bát bợn nhơ đưa cho người, ai làm thế thì phạm tội Việt pháp. Bí-sô muốn đưa nước bát cho người thì ta sẽ chế hành pháp như sau: trước nên rửa sạch bát ba lần rồi đựng đầy nước, tụng kinh chú nguyện vài lần mới được đưa cho họ, ai không làm theo như thế thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô khi ăn, chân đạp trên lá dùng để lót bát, người tục nhìn thấy liền chê trách: "Sa môn Thích tử không thanh tịnh, chân đạp trên lá dùng để lót bát mà ăn", bạch Phật, Phật nói: "không nên làm như vậy, ai làm thế thì phạm tội Việt pháp".

Phật tại thành Quảng nghiêm, lúc đó có Bí-sô khi ăn mang giày dép cũng bị người tục chê trách là không thanh tịnh, Phật bảo không nên, nếu làm thế thì phạm tội Việt pháp. Sau đó có người bịnh khi ăn bỏ giày dép nên bịnh càng nặng thêm, Phật nói: "người bịnh khi ăn có thể bỏ giày dép ra rồi đạp chân lên".

8. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Không bát, độ kẻ trộm,

An cư, không y chỉ,

Năm năm đồng lợi dưỡng,

Không nên mang vác nặng.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó Ô-ba-nan-đà độ một đệ tử mà không cho họ bát, các Bí-sô sau khi thọ thực xong rửa bát để ở chỗ sạch rồi đi kinh hành lễ tháp, người mới xuất gia không bát này thấy những bát này liền suy nghĩ: "những bát này để không, ta mượn để thọ thực rồi sẽ đem trả lại", nghĩ rồi liền đến lấy. Khi sắp lấy bát của Thượng tòa Kiều trần như, người khác thấy liền nói: "đây là bát của tôn giả Kiều trần như, thầy không nên lấy", lấy tới bát của các tôn giả Mã thắng, Hiện thiện… cũng bị nói như trên, các Bí-sô hỏi: "thầy không có bát hay sao?", đáp là không có, lại hỏi: "thầy không có bát sao lại độ cho thầy xuất gia", đáp: "Ô-ba-đà-da Ô-ba-nan-đà đã độ cho tôi xuất gia", các Bí-sô chê trách rồi bạch Phật, Phật nói: "không được độ người không có bát xuất gia, ai làm thế thì phạm tội Việt pháp. Muốn độ cho người khác xuất gia nên bảo họ sắm đầy đủ sáu vật cần dùng trước, đó là ba y, phu cụ, bát, và đãy lượt nước". Lúc đó cụ thọ Ưu-ba-ly bạch Phật: "Thế tôn, nếu biết người đó không có bát mà cho thọ Cận viên thì có thành thọ Cận viên không?", Phật nói: "thành nhưng chúng cho thọ thì phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu Bí-sô cho người đó bát quá nhỏ hay quá lớn hoặc là bát trắng để thọ Cận viên thì có thành thọ Cận viên không?", Phật nói: "thành nhưng chúng cho thọ thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, lúc đó có đại tặc khi đang lấy trộm vật bị chủ bắt gặp nên bỏ vật lại chạy trốn, chạy đến rừng Thệ đa ngồi thì dừng lại, ngồi chống má dưới một gốc cây. Lúc đó Ô-ba-nan-đà vào thành khất thực trở về thấy giặc cướp này liền hỏi là ai, đáp là người nghèo, liền nói: "nếu vậy sao không xuất gia", giặc cướp nói: "xin nói chuyện của tôi trước rồi nói việc xuất gia sau, tôi là đại tặc thì ai lại chịu độ tôi xuất gia", Ô-ba-nan-đà nói: "giáo pháp của Phật lấy từ niệm làm đầu, làm sao có thể không thương xót tiếp độ, chỉ cần ngươi phát tâm thì ta sẽ độ người xuất gia", giặc cướp nghe rồi liền nói: "lành thay Thánh giả, con muốn xuất tục", Ô-ba-nan-đà liền dẫn về cho xuất gia và thọ Cận viên, vài ngày sau bảo người này rằng: "nai không nuôi nai, thành Thất-la-phiệt rộng lớn thầy hãy theo thứ lớp khất thực tự nuôi sống". Sáng sớm hôm sau, Bí-sô này đắp y mang bát vào thành khất thực, nhiều người nhìn thấy nhớ biết là đại tặc liền nói với nhau: "đại tặc này nay được xuất gia, Sa môn Thích tử biết đó là đại tặc mà lại cho xuất gia, ban ngày hắn theo thứ lớp khất thực biết được nơi chốn, ban đêm sẽ đến trộm lấy tài vật của người". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "do độ kẻ trộm xuất gia nên có lỗi này, từ nay không được độ kẻ trộm xuất gia, ai độ thì phạm tội Việt pháp", sau đó có Bí-sô không biết có phải là kẻ trộm hay không nên không dám độ cho xuất gia, tạo thành nạn duyên trái đường xuất ly, Phật nói: "nếu biết họ là kẻ trộm thì không nên cho xuất gia, nếu không biết thì được tùy ý độ. Nếu có người đến cầu xuất gia, trước nên hỏi: ngươi không phải là kẻ trộm phải không; nếu không hỏi mà liền độ cho xuất gia thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, tại một trú xứ có Bí-sô được nhiều môn nhân đến y chỉ, vị này bỗng qua đời nên không còn người y chỉ, các môn nhân không biết làm sao, bạch Phật, Phật nói: "nên tìm người có đức, cung cấp phòng tốt, thị giả và ngọa cụ đầy đủ, nếu tìm được y chỉ thì tốt, nếu tìm không được thì các Bí-sô không nên ở đó đến kỳ bố tát thứ hai. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp". Tại một trú xứ khác, các Bí-sô sắp cầu y chỉ thì vị này bỗng qua đời, họ không biết làm sao… như trên cho đến câu nếu tìm được y chỉ thì tốt, nếu tìm không được thì các Bí-sô không được hạ an cư ở đó. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp. Tại một trú xứ khác, các Bí-sô tiền an cư thì thấy y chỉ bỗng qua đời, họ không biết làm sao… như trên cho đến câu nếu tìm được y chỉ thì tốt, nếu tìm không được thì các Bí-sô phải đi đến trú xứ khác cầu thầy y chỉ mà hậu an cư. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp. Lại có Bí-sô y chỉ một thầy để hậu an cư, thầy y chỉ này bỗng qua đời, Phật nói: "có thể trong hai tháng kiểm soát lẫn nhau, cẩn thận mà ở; qua hai tháng nếu tìm được thầy y chỉ nên cung cấp như trên, nếu tìm không được thì không nên để qua thêm kỳ trưởng tịnh thứ hai, nên đi đến trú xứ khác cầu y chỉ sư. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp". Lại có Bí-sô xuất gia thọ Cận viên tại một trú xứ nọ, bổn sư bỗng qua đời, Bí-sô không biết làm sao, bạch Phật, Phật nói: "tất cả việc đều giống như trường hợp của thầy y chỉ mà làm. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, tại một tụ lạc có một trưởng giả xây một trú xứ với đầy đủ tiện nghi rồi cúng cho Tứ phương tăng. Thời gian sau ông bỗng bị quan bắt giữ, các Bí-sô nghe biết việc này rồi đều bỏ chùa đi nên vật của Tam bảo đều bị trộm lấy mất hết. Sau đó nghe biết trưởng giả được thả về, các Bí-sô đến thăm rồi nói: "trưởng giả, trước đây chúng tôi bỏ chùa đi nên các vật thọ dụng trong chùa đều bị trộm lấy mất hết", trưởng giả hỏi: "vì sao các thầy bỏ chùa đi?", đáp: "chúng tôi nghe tin trưởng giả bị bắt, tâm sanh hoang mang nên mới bỏ chùa đi", trưởng giả nói: "tôi tuy bị bắt nhưng còn có thân thuộc, họ có thể cung cấp thay tôi, vì sao các thầy lại bỏ đi", các Bí-sô nghe rồi im lặng, bạch Phật, Phật nói: "không nên bỏ đi mà không hỏi thân thuộc của họ, nên hỏi họ có thể cung cấp được hay không, nếu đáp là không thể thì các Bí- sô nên tùy duyên khất thực trong năm năm để giữ chùa. Nếu chủ chùa trở về thì tốt, nếu không trở về được thì các Bí-sô nên sống ở trú xứ gần bên, trong năm năm đồng lợi dưỡng nhưng thuyết giới riêng. Cách tác pháp như sau: trải tòa, đánh kiền chùy, Tăng nhóm rồi sai một Bí-sô tác bạch yết ma:

Đại đức tăng lắng nghe, nay thí chủ xây chùa tại trú xứ____ bị vua quan hay giặc bắt giữ. Nếu tăng già đúng thời đến nghe, Tăng già nên chấp thuận, nay Tăng tại trú xứ này cùng Tăng tại trú xứ____ trong năm năm đồng lợi dưỡng, trưởng tịnh riêng. Bạch như vậy.

Đại đức tăng lắng nghe, nay thí chủ xây chùa tại trú xứ____ bị vua quan hay giặc bắt giữ, Nay Tăng tại trú xứ này và Tăng tại trú xứ____ trong năm năm đồng lợi dưỡng, trưởng tịnh riêng. Các cụ thọ nào chấp thuận Tăng tại trú xứ này và Tăng tại trú xứ____ trong

năm năm đồng lợi dưỡng, trưởng tịnh riêng thì im lặng; vị nào không chấp thuận thì nói. Tăng đã chấp thuận Tăng tại trú xứ này và trú xứ kia trong năm năm đồng lợi dưỡng, trưởng tịnh riêng xong rồi. Tăng chấp thuận vì im lặng, việc này xin nhớ giữ như vậy.

Nếu đủ năm năm mà thí chủ trở về thì tốt, nếu không trở về thì trong mười năm cũng tác pháp đồng lợi dưỡng, trưởng tịnh riêng giống như vậy. Đủ mười năm mà thí chủ trở về thì tốt, nếu không trở về thì các Bí-sô nên đem ngọa cụ và các tạp vật trong chùa này gởi cho chùa gần bên rồi đóng chặt cửa chùa, tùy ý ra đi. Khi nào thí chủ trở về thì đem những vật đã gởi đó trả lại cho thí chủ, đem trả lại thì tốt, nếu không đem trả lại thì các Bí-sô phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, lúc đó Lục chúng Bí-sô khuân vác vật nặng đi, người tục thấy liền chê trách: "người đời chúng tôi vì phải lo cho cha mẹ, vợ con, phục vụ vua quan nên phải làm các việc nặng là điều tất nhiên, các thầy vì ai mà phải chịu cực khổ như vậy?", họ nghe rồi im lặng. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "Bí-sô không nên khuân vác vật nặng, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp". sau đó Lục chúng Bí-sô lại đội vật nặng trên đầu hoặc trên trai… và bị chê trách như trên, Phật nói: "Bí-sô không được khuân vác vật nặng như vậy, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp".

9. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Pháp tứ y, sáu vật,

Giặc trộm y Bí-sô,

Gởi có năm loại khác,

Phải biết cách thức nhuộm.

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bà-la-môn muốn xuất gia nên đến rừng Thệ đa, vừa vào trong chùa liền gặp các Bí-sô đang mang bát định đi khất thực, liền suy nghĩ: "ta nên hỏi họ đi đâu", nghĩ rồi liền hỏi các Bí-sô định đi đâu, đáp là định đi khất thực, lại hỏi: "chẳng lẽ các Bí-sô đều phải khất thực hay sao?", đáp: "những vị mà nhiều người biết đến thì có nhiều thí chủ mang vật thực đến cúng dường, người không có thí chủ thì đều phải khất thực". Người này nghe rồi suy nghĩ: "nếu ta xuất gia cũng phải khất thực thì đâu có khác gì, dù có đến đầu Phật xuất gia cũng không thoát khỏi lao nhọc. Ta nên hỏi lại các Bí-sô khác, xuất gia chỉ phải một việc khất thực hay còn việc gì khác nữa", nghĩ rồi liền đến hỏi Bí-sô khác: "các vị nương vào đâu mà xuất gia?", đáp: "hãy ngồi xuống, tôi sẽ nói cho nghe. Người xuất gia trong Phật pháp phải nương vào pháp Tứ y để được thọ Cận viên, thành tánh Bí-sô, đó là mặc y phấn tảo, ở dưới gốc cây, dùng loại dược cũ bỏ (trần khí dược) vì bốn pháp này thanh tịnh dễ được". Bà-la-môn nghe rồi liền nói: "ai có thể nương vào bôn pháp này mà sống nổi, tôi vốn có ý cầu xuất gia nhưng thấy việc này khó làm nên tôi xin từ giã", nói rồi liền bỏ đi vì ông ta cho xuất gia là sự chướng ngại lớn. Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nói pháp Tứ y cho người chưa xuất gia nên có lỗi này, từ nay Bí-sô thấy người muốn xuất gia thọ Cận viên, không nên nói pháp Tứ y cho họ nghe trước. Ai nói trước thì phạm tội Việt pháp".

Duyên xứ như trên, lúc đó có một trưởng giả cưới vợ chưa bao lâu thì sanh được một trai, đồng tử này vừa mới lớn khi bị cha giận trách mắng liền suy nghĩ: "thừa sự cha thật khó, vậy ta nên xuất gia", nghĩ rồi liền đi đến rừng Thệ đa. Ô-ba-nan-đà thấy liền hỏi đến có việc gì, đáp là muốn xuất gia, Ô-ba-nan-đà nói: "đây là việc tốt, như Phật đã dạy người xuất gia có năm lợi ích thù thắng… như trên, nhưng muốn xuất gia cần có đủ sáu vật", liền hỏi là sáu vật gì, đáp: "đó là ba y, bát, phu cụ và đãy lượt nước", đồng tử nói: "con không có", Ô-ba-nan-đà nói: "ngươi hãy tạm trở về, ta sẽ tìm sáu vật đó giúp cho ngươi", đồng tử từ giã nhưng không trở về nhà cha mẹ mà đi đến nhà thân thuộc. Thân thuộc biết là con của trưởng giả muốn xuất gia nên giữ ở lại và cưới vợ cho đồng tử. Sau đó Ô-ba-nan-đà tìm đủ sáu vật, khi vào thành khất thực gặp đồng tử liền nói: "Hiền thủ, ta đã tìm đủ sáu vật, hãy đến ta cho xuất gia", đáp: "Thánh giả, con cũng đã tìm được sáu vật", hỏi là sáu vật gì, đáp là mắt tai mũi lưỡi thân và ý, lại hỏi là vật gì, đáp: "người thân đã cưới vợ cho con có đầy đủ sáu vật nên nay con không thể xuất gia được nữa". Do nhân duyên này nên trở ngại việc xuất gia thọ Cận viên, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "từ nay nếu có người nghèo đến cần xuất gia thọ Cận viên nên mượn sáu vật cho họ cần dùng, vì sao, vì được xuất gia trong thiện pháp luật thành tánh Bí-sô là khó được. Sau khi thọ Cận viên, họ tự tìm kiếm trả lại cho chủ cũ".

Duyên xứ như trên, lúc đó có nhiều Bí-sô du hành trong nhân gian, giữa đường bị giặc cướp đoạt y vật. Giặc cướp đem những vật này đến bán ở gần rừng Thệ đa, các Bí-sô bị cướp cũng đi đến rừng Thệ đa nhìn thấy những y vật này đều nhận biết là của mình nên kêu lớn lên: "bắt lấy giặc, y vật của chúng tôi đã bị chúng cướp", tiếng kêu vang xa nên giặc cướp để lại y vật bỏ chạy tán loạn. Các Bí-sô lấy lại y vật của mình rồi suy nghĩ: "những vật đã bị cướp có cho lấy lại hay không?", bạch Phật, Phật nói: "không nên làm kinh động họ, những vật họ cướp được là thuộc về của họ". Sau đó có Bí-sô du hành trong nhân gian bị giặc cướp y vật, đối với y vật đã bị cướp, Bí-sô liền khởi tâm xả nên thiếu y bát thọ dụng, Phật nói: "Bí-sô mất y vật, không nên liền khởi tâm xả, trong thời gian giặc chưa khởi tâm nghĩ là vật của mình thì Bí-sô được lấy lại". Lại có Bí-sô gặp giặc cướp như trên, giặc đem y vật này đến bán ở gần vườn Cấp, Bí-sô nhìn thấy biết là y vật của mình liền lôi giặc đến chỗ vua, giặc bị gông cùm đánh đập rất đau khổ. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "không nên đưa giặc đến chỗ vua, nên thuyết pháp để xin lại y vật, nếu giặc không cho lại thì nên đưa cho giặc nửa giá tiền, nếu giặc cũng không chịu thì nên đưa hết giá tiền để chuộc lại, vì sao, vì y bát thành tựu rốt cuộc khó thể được".

Duyên xứ như trên, lúc đó các Bí-sô khi ra đi đem phân bò, đất, cây đánh răng, nước nhuộm… vất bỏ, không có tâm yêu tiếc; các Bí-sô khác thấy vất bỏ muốn lấy lại để dùng nhưng nghi ngại, không dám lấy nên các vật này bị hư hoại. Bạch Phật, Phật nói: "nên khởi tưởng thân hữu rồi lấy dùng, luận về thân hữu là người gởi có năm loại: một là có tâm thương mến nhau, hai là thân gần được vừa ý, ba là tôn trọng nhau, bốn là quen biết nhau lâu, năm là nghe dùng tài vật của mình thì vui mừng. Vật của năm hạng người này tuy không hỏi chủ mà lấy dùng đều không có lỗi. Lại nữa, biết vật họ đã vất bỏ, khởi tưởng là vật vô chủ, lấy dùng cũng không lỗi".

Duyên xứ như trên, Phật cho nhuộm y nên các Bí-sô ở nơi đất trống hay chỗ kinh hành bên ngoài chùa nhuộm y, bị bụi đất làm dơ và mưa gió làm ướt, Phật bảo nên nhuộm y trong chùa. Khi nhuộm y trong chùa, nước nhuộm chảy ra đất giống như máu, người tục thấy liền hỏi: "Thánh giả, chỗ này có giết bò dê hay sao?", đáp: "không phải giết chúng sanh mà là nước nhuộm y chảy ra đất", họ nói: "nước nhuộm chảy ra đất vì sao không quét dọn?", Phật nói: "nên dùng phân bò hay bùn trét ở chỗ nhuộm cho sạch", khi trét làm tổn chỗ đất đá tro, Phật nói: "chỗ đất đá tro nên dùng nước giội rửa, chỗ khác nên trét tô cho láng. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp".

10. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ tư:

Phải biết cách trồng cây,

Trộm vải, hiện thần thông,

Nếu được vải thượng hạng,

Không cắt bỏ chỗ thêu.

Duyên khởi tại vườn Trúc, thành Vương xá, lúc đó trên núi Thắng thân, Phật thuyết pháp khiến cho vua trời Đế thích thấy được chân đế; cũng ở trên núi đó, vua Ảnh Thắng mở đại pháp hội nên dân chúng nước Ma-kiệt-đà đều vân tấp đến. Trên núi không có cây cao bóng mát, dân chúng bị nóng bức nên bạch các Bí-sô: "lành thay các Thánh giả, nên trồng cây có bóng mát trên đây", đáp là Phật chưa cho, họ nói: "trồng cây là sai trái hay sao", Bí-sô bạch Phật, Phật nói nên trồng cây, các Bí-sô trồng cây xong liền bỏ đi nên cây chết. Năm sau họ trở lại dự pháp hội bị nóng như lần trước nên hỏi các Bí-sô: "Thánh giả không có trồng cây sao?", đáp là có trồng, lại hỏi vì sao không thấy, đáp: "vì chúng tôi bỏ đi, không ai coi giữ nên chết khô hết", họ nói: "các thầy khi mới sanh nếu cha mẹ không nuôi dưỡng ắt sẽ bị tổn hại; cây trồng cũng vậy, trồng xong nên bảo dưỡng đợi khi lớn mạnh mới bỏ đi". Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "không nên trồng cây rồi liền bỏ đi", lúc đó các Bí-sô không biết cách bảo hộ cây, tháng Đông sợ cây chết nên lấy lá phủ lên, lại bị lửa đồng đốt cháy, Phật nói: "nên làm bờ che bốn phía để bảo hộ", sau đó cây bị nóng nên hư hại, Phật nói nên làm lỗ thông hơi; đến mùa hạ mưa nhiều đọng nước nên cây bị úng chết, Phật nói: "mùa hạ nên bỏ bờ che và làm đường thoát nước". Lúc đó cây chưa đủ lớn, các Bí-sô liền bỏ đi nên cây bị chết như trước, Phật nói: "ta nay chế định cách trồng cây: nếu là hoa thì đợi khi trổ hoa mới được đi; nếu là cây ăn trái thì đợi khi có trái mới được đi", lúc đó có Bí-sô gặp việc gấp cần phải đi ngay, không biết làm sao nên bạch Phật, Phật nói: "nên giao lại cho người giữ vườn hay thân hữu mới được tùy ý đi".

Duyên xứ như trên, lúc đó vua Kiền-đà-la ở phương Bắc gửi tấm vải thượng hạng cho vua Ảnh Thắng, vua đem tấm vải này dâng cúng cho tôn giả Tất-lân-già-bà-ta. Tôn giả đem tấm vải này đến chỗ A-lan- nhã, bọn cướp nghe biết được việc này liền nói với nhau: "tấm vải đó rất quý, chúng ta nên làm sao?", một người trong bọn nói nên đến đoạt lấy. Đêm đó bọn cướp đến chỗ tôn giả gõ cửa, tôn giả hỏi là ai, đáp là giặc cướp, tôn giả hỏi muốn gì, đáp là muốn lấy tấm vải quý giá, tôn giả nói: "hãy đưa tay vào cửa sổ", giặc liền đưa tay vào, tôn giả tác ý gia trì: "chớ để cho tấm vải này bị giặc cướp đoạt hoặc bị đốt cũng không cháy, bị kéo ra cũng không kéo ra hết". Lúc đó giặc cướp kéo lấy tấm vải ra nhưng kéo mãi không hết, vải tụ thành đống lớn không cùng tận; giặc liền dùng kéo cắt cũng không cắt được, dùng lửa đốt cũng không cháy liền nói với tôn giả: "Thánh giả vì sao lại xúc não chúng tôi", tôn giả nói: "ngươi ngu si, nếu ngươi không xúc não ta thì làm sao ta lại xúc não ngươi, người có dùng hết sức cũng không thể nào kéo ra được", giặc liền nói với nhau: "Thánh giả có đại thần thông, chúng ta nên chạy đi chớ để bị vua bắt", nói rồi liền bỏ vải lại chạy đi mất dạng. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "do đem vải thượng hạng đến chỗ A-lan-nhã nên có lỗi này, Tất-lân-già-bà-ta thật phi lý khi đem vải thượng hạng đến chỗ A-lan-nhã. Từ nay Bí-sô không được đem vải thượng hạng đến chỗ A-lan-nhã, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp. Nếu Bí-sô ở A-lan-nhã được vải thượng hạng nên gửi cho người coi giữ ở trong thôn". Sau đó có Bí-sô A-lan-nhã được vải tốt đem gửi trong nhà thế tục, thời gian sau vải bị trùng cắn hư, Phật nói: "nên lót lá Khổ sâm hay A quỳ ở bên trong tấm vải, nếu không có loại lá đó thì nên treo trên giá và nên thường đem phơi".

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, trưởng giả Cấp-cô-độc thường đến lễ Phật và các tôn giả, lúc đó vào mùa lạnh, trưởng giả vào trong chùa nhìn thấy các Bí-sô nằm co ro, không tu pháp thiện liền nói: "giáo pháp của bậc Đại sư chú trọng tinh cần, vì sao các thầy lại nằm co ro, luống qua ngày tháng mà không tu thiện phẩm?", Bí-sô đáp: "tâm có hỷ lạc thì mới tu thiện phẩm, chúng tôi khổ vì lạnh thì làm sao tinh cần nổi". Trưởng giả nghe rồi liền trở về nhà lấy năm trăm xấp bạch điệp dày mang đến cúng cho Tăng, các Bí-sô thọ rồi liền cắt bỏ những chỗ thêu vẽ trên vải, dùng đá đỏ nhuộm rồi mới mặc. Sau đó trưởng giả đến không thấy các Bí-sô mặc bạch điệp nên hỏi, Bí-sô kể lại việc trên, trưởng giả nói: "đó là vải thượng hạng, vì sao các thầy lại làm cho hư hoại, nên giữ lại những chỗ thêu vẽ mà thọ dụng", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "vật của-tăng-kỳ thì không nên cắt bỏ những chỗ thêu vẽ, nên giữ lại như vậy mà thọ dụng. Ai cắt bỏ thì phạm tội Việt pháp".

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 18

V. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ NĂM:

Đốt thây, hỏi, ba lần,

Xả đọa, thân ta mất,

Giới, Bí-sô không nên,

Không dùng năm loại da.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ năm:

Đốt thây tụng Tam khải,

Mục liên bị đánh chết,

Không nên làm to lớn,

Được nhiều các trân bảo.

Duyên khởi tại rừng Thệ đa, thành Thất-la-phiệt, lúc đó trong thành có một trưởng giả cưới vợ chưa bao lâu thì sanh được một trai. Đồng tử vừa trưởng thành liền xuất gia trong Phật pháp, không may mắc bịnh qua đời, các Bí-sô liền đem thi thể cùng y bát bỏ bên đường. Nhiều người đi qua thấy liền nói với nhau: "Sa môn Thích tử chết bị vất bỏ", có người đến xem thử liền nhận biết là con của trưởng giả liền nói cho mọi người biết, họ liền chê trách: "xuất gia trong Thích tử không được cậy nhờ, nếu người này còn tại gia thì người thân sẽ đem hỏa thiêu đúng pháp". Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "nếu Bí-sô chết nên cúng dường thân của vị ấy", Bí-sô không biết cúng dường như thế nào, Phật bảo nên hỏa thiêu. Cụ thọ Ưu-ba-ly bạch Phật: "Phật đã dạy là trong thân có tám vạn hộ trùng thì làm sao được hỏa thiêu?", Phật nói: "những loại trùng này nếu người sống thì chúng sống, nếu người chết thì chúng chết nên thiêu không có lỗi. Nếu thân có lở lói nên xem kỹ, không có trùng mới được thiêu". Lúc đó muốn thiêu nhưng tìm không được củi, Phật nói: "nên thả xuống sông, nếu không có sông thì nên đào đất chôn", vào mùa hạ đất ẩm có nhiều trùng kiến, Phật nói: "ở chỗ sâu trong rừng, để thi thể day đầu về hướng Bắc, nằm nghiêng hông bên phải, dùng cây cỏ giữ đầu rồi lấy cỏ hay lá phủ lên. Khi tống táng nên bảo người có khả năng tụng kinh Tam khải (kinh Vô thường) và đọc kệ chú nguyện cho người chết". Lúc đó các Bí-sô làm việc này xong trở về chùa nhưng không tắm rửa, người tục thấy liền chê trách: "Sa môn Thích tử dơ bẩn, tiếp xúc tử thi mà không tắm rửa", Phật bảo nên tắm rửa, các Bí-sô đều tắm hết, Phật nói: "ai tiếp xúc với tử thi mới tắm, ai không tiếp xúc thì chỉ rửa tay chân", các Bí-sô trở về không lễ bái tháp, Phật bảo nên lễ bái.

Duyên khởi tại thành Vương xá, lúc đó cụ thọ Xá-lợi-phất và Đại Mục-kiền-liên thường đến trong năm đường: địa ngục, ngạ quỷ, bàng sanh và trời người. Khi đến trong địa ngục Vô gián, Xá-lợi-phất bảo Đại Mục-kiền-liên: "thầy hãy vì hữu tình trong địa ngục này mà làm cho dứt khổ lửa dữ thiêu đốt", Đại Mục-kiền-liên liền bay lên hư không ở trên địa ngục làm cho mưa xuống, hạt to như bánh xe nhưng khi rơi xuống đều bị lửa dữ làm cho tiêu mất. Xá-lợi-phất nói: "thầy hãy dừng tay để tôi diệt lửa này", nói rồi liền nhập Tam-ma-địa thắng giải mưa xuống một trận mưa lớn, làm cho địa ngục Vô gián đều thành bùn, trở nên mát mẻ, các khổ đều dừng lại. Họ thấy ngoại đạo Bộ thích noa do lúc sống nói pháp tà khi dối người nên nay chịu quả báo thân lớn, trên lưỡi có năm trăm cái cày sắt cày làm cho đổ máu, chịu khổ vô cùng. Ngoại đạo này nói với hai tôn giả: " khi hai vị trở về châu Thiệm bộ truyền lời của tôi đến các môn đồ của tôi rằng: do lúc sống tôi nói pháp tà khi dối người nên nay chịu quả báo thân lớn, trên lưỡi có năm trăm cái cày sắt cày làm cho đổ máu, chịu khổ vô cùng. Các môn đồ cúng dường tháp thờ tôi càng khiến thân tôi thêm đau khổ, từ nay về sau chớ có cúng dường nữa", hai tôn giả im lặng nhận lời. Từ địa ngục trở về thành Vương xá, khi đi vào thành giữa đường gặp nhóm ngoại đạo thuộc phái cầm trượng chùy và búi tóc. Các ngoại đạo này nói với nhau: "ta muốn đánh Sa môn Thích tử đó", một ngoại đạo nói: "gặp thật đúng lúc nhưng họ có lỗi mới đánh, đợi tôi hỏi trước, nếu đáp vừa ý tôi thì tốt, nếu đáp không vừa ý tôi thì đánh chẳng muộn". Lúc đó Xá-lợi-phất đi trước, ngoại đạo liền hỏi: "này Bí-sô, trong chúng Chánh mạng có Sa môn không?", tôn giả liền quán xem họ hỏi câu này với tâm gì, liền quán biết họ muốn đánh liền nói kệ:

"Trong chúng Chánh mạng không Sa môn,

Trong chúng Thích ca có Sa môn,

Nếu A-la-hán có tham ái,

Tức là kẻ phàm phu ngu si".

Ngoại đạo lõa hình tự xưng là Chánh mạng, khi nghe bài kệ này không hiểu được nghĩa nên nói: "thầy tán thán ta nên tùy ý đi". Đại Mục-kiền-liên do nghiệp đời trước đã chín nên khi đi tới nghe ngoại đạo hỏi: "này Bí-sô, trong chúng Chánh mạng có Sa môn không?", do không khởi quán nên dù là trí của bậc A-la-hán cũng không thể biết được ý đồ của ngoại đạo, liền đáp: "trong chúng các người làm gì có Sa môn, như Phật đã nói: đây là đệ nhất Sa môn, đây là đệ nhị Sa môn, đây là đệ tam Sa môn, đây là đệ tứ Sa môn, ngoài ra không có Sa môn nào khác. Bà-la-môn chỉ có danh suông, tuy gọi là Sa môn Bà-la-môn nhưng không có thật chất. Ở trong Trời người và chúng Thanh văn, ta cất tiếng rống sư tử, nói lời không hư dối. Lại nữa thầy của các người là Bộ thích noa do lúc sống nói pháp tà khi dối người nên nay chịu quả báo thân lớn, trên lưỡi có năm trăm cái cày sắt cày làm cho đổ máu, chịu khổ vô cùng. Ông ấy nhắn bảo các người khi cúng dường tháp thờ ông ấy càng khiến cho thân ông ấy thêm đau khổ, từ nay về sau chớ có cúng dường tháp nữa", các ngoại đạo nghe rồi liền phẫn nộ nói rằng: "Sa môn đầu trọc này không những nói lỗi chúng ta mà còn phỉ báng thầy chúng ta nữa, vậy chúng ta phải làm sao?", một ngoại đạo nói: "đánh cho nhừ tử chứ còn làm sao nữa, không những nói lỗi đáng đánh mà phỉ báng đại sư chúng ta lại càng đáng đánh", nói rồi cùng nhau dùng gậy đánh Đại Mục-kiền-liên nhừ tử, khiến cho thân của tôn giả bầm giập như chùy đập cỏ lau, rồi bỏ đi. Lúc đó tôn giả Xá-lợi-phất lấy làm lạ vì sao tôn giả Mục liên đi sau lại chậm đến nên quay trở lại xem thì thấy tôn giả nằm trên đất, thân bầm giập như chù đập cỏ lau liền hỏi: "vì sao lại ra nông nỗi như thế này?", đáp: "do nghiệp đời trước đã chín, biết làm sao", Xá-lợi-phất nói: "chẳng phải trong chúng Thanh văn, Đại sư đã từng khen ngợi cụ thọ là Thần thông bậc nhất hay sao, vì sao lại ra nông nỗi như thế này?", đáp: "do nghiệp lực giữ lại nên chữ Thần tôi còn không nhớ, huống chi là phát Thông". Lúc đó tôn giả Xá-lợi-phất dùng y bảy điều bọc thân thể của tôn giả Mục liên, như bồng em bé đem về chùa, các Bí-sô thấy đều kinh hãi, tụ tập lại hỏi tôn giả Xá-lợi- phất nguyên do, tôn giả nói: "bị ngoại đạo cầm trượng đánh", nói rồi nhẹ nhàng đặt tôn giả Mục liên xuống đất, các Bí-sô nói: "chẳng phải trong chúng Thanh văn, Đại sư đã từng khen ngợi cụ thọ là Thần thông bậc nhất hay sao, vì sao lại ra nông nỗi như thế này?", tôn giả Xá-lợi- phất nói: "các thầy nên biết nghiệp lực rất lớn, tuy Đại Mục-kiền-liên có đại khí lực, ấn ngón chân phải liền lên tới cung Chiến thắng của vua trời Đế thích, làm cho cung trời dao động muốn nghiêng ngã; Như lai tuy đã khen ngợi tôn giả là bậc có đại oai lực, thần thông bậc nhất trong chúng Thanh văn; nhưng do nghiệp lực giữ lại nên chữ Thần còn không nhớ, huống chi là phát Thông". Lúc đó tôn giả Mục liên suy nghĩ: "ta đem thân bất tịnh này gần bên Phật để phụng sự và phụng hành theo lời Phật dạy, tùy sức mà làm không có trái phạm để đền ân Phật, nhưng đối với biển đức ai có thể báo đền cho hết được. Với thân này ta không thể gánh vác được nữa, đối với thân có vô biên khổ này nên sanh nhàm lìa, nên cầu tịch tĩnh, không nên trụ lâu", nghĩ rồi liền giữ mạng sống nhưng xả tuổi thọ. Các Bí-sô chưa đắc Thánh đạo thấy việc này rồi, trong lòng đau buồn sanh tâm xuất ly, bỏ đi đến chốn A-lan-nhã, thọ ngọa cụ bậc hạ, sống thiểu dục rời xa nhân gian, chuyên tu tịch tĩnh. Lúc đó trong thành Vương xá và các trú xứ khác đều hay tin ngoại đạo cầm trượng cùng nhau đánh tôn giả Đại Mục-kiền-liên nhừ tử, thân bầm giập như chùy đập cỏ lau, được tôn giả Xá-lợi-phất dùng y bọc mang về trong Trúc lâm như bồng em bé, chỉ còn thoi thóp, rất khổ sở không bao lâu sẽ chết nên có trăm ngàn người cùng đến trong Trúc viên. Quần thần đem việc này tâu vua, vua nghe rồi rất thương tiếc liền cùng với Thái tử, đại thần… đi đến Trúc viên, mọi người thấy vua đến nên mở đường, vua đến thấy tôn giả Đại Mục-kiền-liên như vậy liền rơi nước mắt, cầm chân tôn giả kêu khóc nói: "Thánh giả vì sao lại ra nông nỗi như thế này?", tôn giả đáp: "đại vương, do nghiệp đời trước đã chín, biết làm sao", vua tức giận bảo đại thần: "các khanh hãy cho người đi khắp nơi tìm bắt các ngoại đạo kia, nếu bắt được nhốt chúng vào trong căn phòng trống dùng lửa đốt", tôn giả nói: "đại vương không nên làm vậy, đã tạo nghiệp rồi, theo thời gian nghiệp ấy tăng trưởng thần thục, duyên biến hiện tiền như bộc lưu (thác nước) không thể chảy ngược lại, quyết định phải chiêu lấy quả báo không ai có thể thọ thay", vua bảo đại thần: "lệnh của bậc trên khó làm trái, nếu vậy thì khi bắt được chúng phải đuổi ra khỏi nước", vua nói với tôn giả: "chẳng phải trong chúng Thanh văn, Đại sư đã từng khen ngợi cụ thọ là Thần thông bậc nhất hay sao, vì sao Thánh giả không bay lên, lại để ra nông nỗi như thế này?", đáp: "đại vương, đúng là Đại sư đã khen như vậy, nhưng do nghiệp lực giữ lại nên chữ Thần tôi còn không nhớ, huống chi là phát Thông. Đại sư không nói hai lời, như đã nói kệ:

"Dù trải qua trăm kiếp,

Nghiệp đã tạo không mất,

Khi nhân duyên hội họp,

Tự thọ lấy quả báo".

Nay tôi thọ quả báo, còn biết nói gì nữa", vua Vị sanh oán dùng y lau nước mắt rồi bảo các y sĩ: "nội trong bảy ngày nếu các khanh không làm cho các chi phần trên thân của tôn giả hồi phục như xưa thì ta sẽ tước bỏ bổng lộc hiện có của các khanh", vua lại sai đại thần ở lại đích thân chăm sóc, đảnh lễ tôn giả rồi ra về. Lúc đó Đại Mục-kiền-liên nói với Xá-lợi-phất: "cụ thọ nên biết, tôi sẽ nhập Niết-bàn, hãy khoan thứ cho tôi", Xá-lợi-phất nghe rồi liền nói: "hai chúng ta cùng cầu pháp thiện, đồng thời xuất gia, đồng chứng Cam lồ, đồng quy Viên tịch, nên làm như vậy". Tôn giả Mã thắng nghe biết tin này liền đến thăm hỏi an ủi Mục liên: "cụ thọ nên biết:

"Không phải trong hư không,

Không trong biển và núi,

Không bất cứ chỗ nào,

Thoát khỏi được nghiệp báo.

Như bóng đi theo người,

Không đứng lại một chỗ,

Nghiệp thiện ác không mất,

Phật đã nói như vậy".

Đại Mục-kiền-liên và Xá-lợi-phất đảnh lễ tôn giả Mã thắng, nhiễu phải ba vòng rồi bạch:

"A-giá-lợi-da,

Việc nên làm đã xong,

Con từ biệt lần cuối,

Sẽ vào Vô dư y,

Cảnh Niết-bàn trong mát".

Tôn giả Mã thắng nói với Xá-lợi-phất:

"Việc mà thầy nên làm đã xong,

Thường chuyển pháp luân theo ý Phật,

Nay thầy lại muốn nhập Niết-bàn,

Tướng pháp thế gian, đèn sáng tắt".

Lúc đó các y sĩ nghe lịnh vua rồi nói với nhau: "lịnh của vua đã ban, chúng ta phải làm sao?", một người nói: "biết làm gì nữa, Thánh giả tuổi đã cao lại bị đánh bầm giập như chùy đập cỏ lau thì làm sao chữa cho lành như xưa được; nhưng Thánh giả có từ bi lực, chúng ta cầu xin sẽ được ban ân", nói rồi cùng nhau đến đảnh lễ tôn giả Đại Mục- kiền-liên bạch rằng: "đại vương có lịnh nội trong bảy ngày nếu các y sĩ không làm cho các chi phần trên thân của tôn giả hồi phục như xưa thì vua sẽ tước bỏ bổng lộc hiện có của chúng tôi; nhưng tôn giả tuổi cao lại bị khổ nạn này thì thật khó làm cho phục hồi như xưa. Cúi xin tôn giả từ bi ban phương tiện giúp chúng tôi không bị mất bổng lộc", tôn giả nói: "vậy thì các vị hãy đến tâu vua là sau bảy ngày Thánh giả Mục liên sẽ vào thành Vương xá khất thực", các y sĩ vui mừng từ giã rồi đến chỗ vua tâu: "sau bảy ngày Thánh giả Mục liên sẽ vào thành Vương xá khất thực", vua nghe rồi vui mừng nói lành thay. Sau bảy ngày Thánh giả Mục liên dùng thần thông lực trừ các đau đớn, vào thành Vương xá khất thực tới cửa cung vua, người giữ cửa liền vào báo cho vua biết, vua nghe rồi mừng rỡ ra cửa nghinh đón, đảnh lễ rồi thỉnh vào trong cung an tọa và thăm hỏi có an ổn không, tôn giả nói:

Đại vương nên biết,

Nay tôi cần gì thân máu huyết,

Gánh vác các khổ không ngừng nghỉ,

Nay đã trừ hết độc ngoan xà,

Sẽ đến thành Niết-bàn an ổn,

Trong thành Niết-bàn không có khổ,

Duyên sanh các khổ thảy đều không,

Phật và Thánh chúng sống trong đó,

Kẻ ngu luân hồi không vào được.

Đại vương nên biết, đây là túc nghiệp của tôi, nay phải chịu quả báo bị đánh bầm giập như cỏ lau bị giập, không thể trị liệu được. Cho dù y vương thời xưa cũng không trị hết, xin đại vương hãy tha cho các y sĩ", vua nghe rồi liền ra lịnh tha cho các y sĩ, nước mắt đầm đìa đảnh lễ tôn giả, tôn giả khuyên vua chớ phóng dật, lược nói pháp rồi từ giã. Lúc đó tôn giả Xá-lợi-phất nhập định quán sát vì sao cụ thọ Mục liên bị khổ nạn này mà còn vào thành khất thực, mới thấy tôn giả sắp nhập Niết- bàn. Từ khi thấy tôn giả Mục liên bị đánh, tôn giả Xá-lợi-phất sanh bi cảm nên phát bịnh nặng, suy nghĩ: "cụ thọ Mục liên sắp nhập Niết-bàn, ta còn trụ ở đây làm chi, ta nên vào Viên tịch trước", nghĩ rồi liền đến từ biệt cụ thọ A-nan như trong kinh có nói rõ, kế đến đảnh lễ Thế tôn rồi ngồi một bên bạch Phật:

"Phật dạy con đã trì,

Tùy sức giảng cho người,

Đã phụng sự Thánh chúng,

Tâm không luyến ái thân,

Gắng làm việc mình xong,

Đã tu hạnh Niết-bàn,

Ba nghiệp thân khẩu ý,

Theo chánh đạo không sai,

Đối với sanh con không ái,

Đối với tử con không buồn,

Thế nên con Niết-bàn,

Lạc này là tối thượng".

Phật hỏi: "trong giáo pháp thù thắng này, thầy đến sau mà lại ra đi đầu tiên là có ý gì?", tôn giả chắp tay cung kính nói kệ:

"Không nở thấy Phật nhập Niết-bàn,

Mục liên thù thắng cũng như vậy,

Tướng pháp Như lai, việc đã xong,

Nên con muốn vào Viên tịch trước.

Kính bạch Đại thánh nhơn trung tôn,

Con muốn trở về lại quê cũ,

Thuyết pháp yếu cho các thân tộc,

Rồi xả thân năm ấm luân hồi".

Phật hỏi: "thầy muốn nhập Niết-bàn?", đáp là muốn nhập Niết- bàn, Phật lại hỏi: "thầy muốn nhập Niết-bàn?", đáp: "Thiện thệ, con muốn nhập Niết-bàn", Phật nói: "nếu thầy muốn nhập Niết-bàn thì các hành vô thường là pháp sinh diệt, hãy làm theo ý thầy, ta còn gì nói nữa", tôn giả Xá-lợi-phất lạy Phật lần cuối, chắp tay cung kính nhiễu phải ba vòng rồi từ giã ra đi. Sau đó tôn giả đến nói với Mục liên: "cụ thọ, tôi có bịnh nặng, muốn trở về thôn Na-lan-đà thuyết pháp cho thân tộc rồi sẽ nhập Niết-bàn", tôn giả Mục liên nói: "hãy làm theo ý thầy, tôi cũng trở về thôn Lâm viên thuyết pháp yếu cho thân tộc rồi sẽ nhập Niết-bàn". Tôn giả Xá-lợi-phất kế đến từ giã các đại Thanh văn như Nan đà, A-nan, A-ni-lư-đà, Hiệt ly phạt đa, Bạt đà la, La hỗ la… nói là sắp nhập Niết-bàn rồi cùng thị giả Chuẩn đà và chúng Bí-sô trở về thôn Na-lan-đà, cụ thọ La hỗ la cùng chúng Bí-sô đi theo sau. Tôn giả Xá- lợi-phất nói với La hỗ la bằng lời từ ái:

"Nếu có chí cầu mong giải thoát,

Nên biết tất cả đều vô thường,

Thế gian chẳng gì đáng luyến ái,

Quyết định mà quán chớ phóng dật,

Thân mạng vô thường chẳng gì vui,

Như vẽ trên nước không tạm dừng,

Biết rõ tất cả đều như mộng,

Đời sống mong manh tụ cũng vậy,

Kính Phật, kính Pháp, cúng dường Tăng,

Y chỉ chánh pháp tạng của Phật.

Này La hỗ la nghe ta dạy,

Con nên thân cận bậc kỳ túc,

Trong tam tạng giáo nếu có nghi,

Trừ ta, khó có người đáp được,

Nếu có nghi hãy hỏi Thế tôn,

Phật tuyên thất nghĩa giải nghi cho".

La hỗ la nói kệ đáp:

"Con quán thứ lớp thấy,

Phật không lâu cũng diệt,

Như cây cháy bốn cành,

Thân làm sao trụ lâu".

Nói rồi đảnh lễ tôn giả Xá-lợi-phất, hữu nhiễu ba vòng, biết rõ các hành là vô thường liền quay trở về. Tôn giả Xá-lợi-phất dẫn Cầu tịch Chuẩn đà theo làm thị giả, từ nước Ma-kiệt-đà du hành trong nhân gian, dần dần đến thôn Na-lan-đà, trụ trong rừng Nhiếp ba ở hướng Bắc, thuyết pháp yếu cho thân tộc khiến họ quy y Tam bảo, thọ trì năm học xứ. Lúc đó nghe tôn giả Xá-lợi-phất sắp nhập Niết-bàn, trăm ngàn chúng sanh đều vân tập đến, tôn giả quán biết tâm mọi người liền ứng cơ thuyết pháp khiến cho họ sau khi nghe pháp, có người được Noãn pháp, hoặc được Đảnh pháp, hoặc được Nhẫn pháp, có người được Thế đệ nhất pháp, có người đắc quả Tu đà hoàn, hoặc quả Tư-đà-hàm, hoặc quả A-na-hàm, có người gieo trồng nhân duyên với Thanh văn thừa, có người gieo trồng nhân duyên với Bích chi Phật thừa, có người gieo trồng nhân duyên với Phật thừa. Sau khi hóa độ thân tộc và làm cho mọi người phát khởi lòng tin thanh tịnh rồi, vào buổi sáng, tôn giả Xá-lợi- phất bay lên hư không phóng hào quang lớn và hiện các thần biến rồi nhập Niết-bàn vô dư y. Ngay khi tôn giả viên tịch, mặt đất chấn động, lửa phát ra bôn hướng rơi xuống như sao xẹt, trong hư không trống trời vang lên; các Bí-sô đang ở Bắc Câu lô châu, Đông tây hai châu, hoặc ở trên núi Diệu cao và các núi khác, cho đến trong các hang động, hoặc đang tu thiền định thọ giải thoát lạc ở các nơi, khi thấy mặt đất chấn động liền suy nghĩ vì sao mặt đất lại chấn động. Họ nhiếp niệm quán sát liền thấy Thân giáo sư đã nhập Niết-bàn, họ cùng suy nghĩ: "nay không có Thân giáo sư, ta không nên trụ ở châu Thiệm bộ nữa", nghĩ rồi tám vạn A-la-hán là đệ tử của tôn giả đồng thời cùng nhập Niết-bàn.

Lúc đó vào sáng sớm, Đại Mục-kiền-liên đắp y mang bát, dùng thần thông lực duy trì thân thể vào thành Vương xá khất thực rồi trở về trú xứ, thọ thực xong thu xếp y bát, rửa chân rồi đến đảnh lễ Phật và bạch Phật:

"Thân này đều là máu huyết tụ,

Không bền, mong manh thường thay đổi,

Cũng như bình độc, con vất bỏ,

Cúi xin Đại sư thương tha thứ.

Con không còn mắc nợ,

Ý cho là đầy đủ,

Biển sanh tử không bờ,

Lìa sợ, lên bờ kia,

Bạn con Xá-lợi-phất,

Đại trí đã viên tịch,

Nay con đi theo sau,

Xin Đại hùng biết cho".

Phật hỏi: "thầy muốn nhập Niết-bàn?", đáp là muốn nhập Niết- bàn, Phật lại hỏi: "thầy muốn nhập Niết-bàn?", đáp: "Thiện thệ, con muốn nhập Niết-bàn", Phật nói: "nếu thầy muốn nhập Niết-bàn thì các hành vô thường là pháp sinh diệt, hãy làm theo ý thầy, ta còn gì nói nữa", tôn giả Đại Mục-kiền-liên lạy Phật lần cuối, chắp tay cung kính nhiễu phải ba vòng rồi từ giã ra đi. Tôn giả trở về thôn Lâm viên thuyết pháp yếu cho thân tộc… như trường hợp của tôn giả Xá-lợi-phất, cho đến câu có vô lượng người thọ Tam quy ngũ giới, phát tâm chứng quả. Vào buổi chiều, tôn giả nhập Niết-bàn, bảy vạn bảy ngàn vị A-la-hán là đệ tử của tôn giả cũng đồng thời nhập Niết-bàn. Sau khi đệ nhị Thánh giả nhập Niết-bàn, các quyến thuộc, Bà-la-môn, cư sĩ thu lấy xá lợi xây tháp cúng dường; những người tạo nghiệp thắng diệu này đều được sanh thiên, giải thoát.

Lúc đó cụ thọ A-nan và La hỗ la nghe tôn giả Xá-lợi-phất và Đại Mục-kiền-liên đã nhập Niết-bàn đều nước mắt đoanh tròng, buồn khóc đi đến cỗ Phật, đảnh lễ rồi đứng một bên. A-nan bạch Phật:

"Thế tôn, Con nghe Thân tử, Mục liên diệt,

Khắp cả thân tâm đều rung động,

Mắt nhìn phương hướng đều mờ mịt,

Dù có nghe pháp, tâm cũng loạn".

Thế tôn nói kệ bảo cả hai:

"Các thầy chớ sầu não,

Ân ái đều biệt ly,

Trước đã dạy các thầy,

Vậy nên chớ ưu sầu,

Đã sinh không thoát tử,

Thế giới không thường định,

Trong năm n ẻ o luân hồi,

Rốt cuộc không tồn tại".

Lúc đó Cầu tịch Chuẩn đà sau khi hỏa thiêu nhục thân của Ô-ba- đà-da, thu lấy di cốt cùng y bát của thầy mang về thành Vương xá. Đến trú xứ cất y bát, rửa chân rồi liền đến chỗ cụ thọ A-nan, đảnh lễ rồi ngồi một bên bạch rằng: "Đại đức biết không, Thân giáo sư của con đã nhập Niết-bàn, đây là di cốt và y bát", A-nan đưa Chuẩn đà đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi ngồi một bên bạch Phật:

Con nghe Thân tử diệt,

Hình thể như người si,

Không còn biết phương hướng,

Nghe pháp tâm không hiểu.

Cầu tịch Chuẩn đà đến nói với con: "Đại đức biết không, Thân giáo sư của con đã nhập Niết-bàn, con đã hỏa thiêu cúng dường, đây là di cốt và y bát", giờ phải làm sao?", Phật hỏi A-nan: "Bí-sô Xá-lợi- phất có đem Giới uẩn nhập Niết-bàn hay không?", đáp là không, lại hỏi: "có đem định uẩn, huệ uẩn, giải thoát uẩn và giải thoát tri kiến uẩn nhập Niết-bàn không?", đáp là không, lại hỏi: "có đem các pháp do ta tự giác ngộ nói ra như Tứ niệm trụ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất bồ đề phần, Bát chánh đạo nhập Niết-bàn hay không?", đáp: "bạch Thế tôn không, cụ thọ Xá-lợi-phất không đem ba pháp uẩn vô lậu cùng ba mươi bảy pháp Bồ đề phần nhập Niết-bàn, nhưng cụ thọ Xá-lợi-phất có đầy đủ giới, đa văn, thiểu dục tri túc, thích hạnh tịch tĩnh, thường tinh tấn, chánh niệm hiện tiền, có đầy đủ các trí huệ như Chánh trí huệ, Tốc tật huệ, Xuất ly huệ, Thú nhập huệ, Đại tuệ huệ, Khoan quảng huệ, Thậm thâm huệ, Vô đẳng huệ, Không huệ... khai thị dẫn dắt, khen ngợi khích lệ làm cho vui mừng, nghe rồi hiểu rõ, ở trong chúng tuyên dương giáo pháp không có khiếp nhược. Con và cụ thọ Xá-lợi-phất ở trong Phật pháp đã cùng thọ dụng, nay tôn giả nhập Niết-bàn, con nhớ nghĩ nên đau buồn không vui", Phật bảo A-nan: "thầy chớ đau buồn không vui, pháp do nhân duyên sanh mà lại muốn chúng thường trú thì không có lý đó, đã biết các pháp tánh thường hoại diệt thì không nên đau buồn. Này A-nan, trước đây ở các nơi ta đã từng tuyên thuyết: tất cả việc ân ái, hoan lạc đều là vô thường, cuối cùng cũng trở về biệt ly. Như cây đại thọ rễ sâu vững chắc, cành lá rậm rạp, hoa trái đầy cành, cành nào mọc đưa ra ngoài ắt sẽ gảy trước. Như núi báu lớn, đỉnh núi cao ắt sẽ ngã trước. Nay cũng vậy, Phật là thượng thủ, Bí-sô Tăng già đang còn ở thế gian mà Xá-lợi-phất đã nhập Niết-bàn trước. Lại nữa này A-nan, những nơi mà Xá-lợi-phất đã đi qua đều tràn ngập tiếng khen nên ta không lo, vì vậy thầy chớ có đau buồn. Tướng thế gian là như vậy, rốt cuộc cũng trở về biệt ly; dù ta còn ở đời hay tịch diệt, thầy nên biết tự mình làm hòn đảo cho mình, tự mình làm chỗ nương cho mình; lấy pháp làm hòn đảo, lấy pháp làm chỗ nương, không có hòn đảo hay chỗ nương nào khác. Các đệ tử trong giáo pháp của ta, ai giữ gìn giới luật là người đứng đầu. Thế nào là Bí-sô tự mình làm hòn đảo cho mình, tự mình làm chỗ nương cho mình; lấy pháp làm hòn đảo, lấy pháp làm chỗ nương, không có hòn đảo hay chỗ nương nào khác?: Bí-sô tự quán nội thân, ngoại thân, nội ngoại thân cho đến quán thọ tâm pháp, tinh cần chánh niệm, biết rõ các thứ sân giận ưu sầu trong thế gian cọng sanh phiền não. Đây chính là tự mình làm hòn đảo cho mình… cho đến không có chỗ nương nào khác", A-nan nghe Phật dạy xong đảnh lễ Phật rồi lui ra. Lúc đó các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: "Thế tôn, Thánh giả Mục liên đã tạo nghiệp gì mà bị ngoại đạo đánh bầm giập như thế?", Phật nói: "nghiệp mà Mục liên đã tạo không ai chịu thay được, các thầy lắng nghe:

Thuở xưa tại một thành nọ, có một Bà-la-môn cưới vợ chưa lâu liền sanh hạ một trai, đến tuổi trưởng thành người cha cưới vợ cho con. Người con này vì quá thương yêu vợ nên khi người mẹ giận con dâu, anh liền tức giận không yêu kính mẹ nữa. Người mẹ trách: "con thương yêu vợ đến nỗi trái nghịch lại ta", con dâu nghe được lời này liền sanh niệm ác: "bà lão này tuổi đã già mà vẫn ở bên chồng ta, chưa muốn rời xa lại còn nói lỗi của chồng ta nữa". Từ đó về sau, con dâu thường tìm lỗi của mẹ chồng, thời gian sau khi thấy cha mẹ chồng làm việc riêng tư liền nói với chồng để chồng giận mẹ. Người con này liền nói với mẹ: "ngu si già cả còn chưa dứt tâm, lại còn trách mắng con trẻ", nói rồi liền khởi tâm ác nói lời độc hại: "phải chi có người nào mạnh khỏe đánh cho thân bà bầm giập như chùy đập cỏ lau".

Này các Bí-sô, người con trai thuở xưa chính là Đại Mục-kiền- liên ngày nay. Thuở xưa do khởi niệm ác nói lời bất nghĩa với mẹ nên trong năm trăm đời, thân thường bị đánh bầm giập như chùy đập cỏ lau; đến đời này tuy mang thân cuối cùng, là bậc thần thông đệ nhất trong chúng đệ tử Thanh văn của ta, nhưng vẫn còn chịu quả báo này. Các thầy nên biết, nghiệp đã tạo rồi phải chịu quả báo, không ai chịu thay…, các thầy nên học như vậy", các Bí-sô nghe Phật dạy xong đều hoan hỉ phụng hành.

Các Bí-sô vẫn còn nghi thỉnh hỏi Phật: "Thế tôn, vì sao các ngoại đạo không đánh Xá-lợi-phất mà lại hại Đại Mục-kiền-liên?", Phật nói: "không phải ngày nay họ đánh một thả một, mà thuở xưa cũng vậy, các thầy lắng nghe:

Thuở xưa bên một thôn nọ, có nhiều đồng tử tụ tập chơi đùa, khi thấy hai Ma-nạp-bà đang trên đường đi đến liền nói với nhau: "chúng ta đánh hai người này chơi", một đồng tử nói: "không nên đánh ngay, đợi tôi hỏi họ, nếu đáp làm tôi vừa ý thì không đánh, nếu tôi không vừa ý thì mới đánh", nói rồi liền đón một Ma-nạp-bà đi trước hỏi: "lúc nào trời lạnh?", Ma-nạp-bà này suy nghĩ: "hỏi câu này là có ý gì", liền thấy bộ dạng của họ như muốn đánh mình nên Ma-nạp-bà nói kệ đáp:

"Bất luận Đông hay Hạ,

Chỉ cần có gió thổi,

Có gió thì trời lạnh,

Không gió, trời không lạnh".

Các đồng tử nghe rồi liền cho đi qua, kế lại hỏi người thứ hai, người này nói kệ đáp:

"Mùa Đông thì trời lạnh,

Mùa hạ trời không lạnh,

Việc này ai cũng biết,

Kẻ vô trí sanh nghi".

Các đồng tử nghe rồi liền nổi giận đánh người này nhừ tử rồi bỏ đi.

Này các Bí-sô, người được cho đi qua thuở xưa chính là Xá-lợi-phất ngày nay, người bị đánh chính là Đại Mục-kiền-liên; ngày nay cũng vậy".

Lúc đó các Bí-sô vẫn còn nghi thỉnh hỏi Phật: "cụ thọ A-nan sanh đại khổ não lại được Thế tôn đại bi khai giải, thật hy hữu thay", Phật bảo các Bí-sô: "ngày nay ta khai giải nổi đau buồn cho Khánh hỷ chưa phải là hy hữu, quá khứ ta cũng đã giải trừ ưu sầu cho Khánh hỷ, các thầy lắng nghe:

Quá khứ tại thành Bà-la-nê-tư, nước Ca thi có vua tên là Phạm thọ…, vua có con tên là Thiện sanh, Thiện sanh lại có con dung mạo rất đoan nghiêm nên khi mở hội ăn mừng để đặt tên cho cháu bé, thân tộc nói: "đây là cháu của quốc vương nước Ca thi, nên đặt tên cho cháu là Ca thi Tôn đà la". Thời gian sau, vương tử Thiện sanh bỗng qua đời, vua Phạm thọ vì quá thương yêu con nên hai tay ôm lấy thi hài con, bi thương kêu khóc. Lúc đó Ca thi Tôn đà la đã có trí hiểu biết suy nghĩ: "đại vương đau buồn như vậy, có thể chết, ta nên giải trừ nỗi đau buồn này cho vua", nghĩ rồi liền đến chỗ vua, đảnh lễ rồi tâu rằng: "đại vương, con có điều mong muốn", vua hỏi muốn điều gì, đáp: "xin hãy làm cho con chiếc xe với các bánh xe bằng nhật nguyệt, trang hoàng lộng lẫy và hãy mang tới nhanh. Nếu đại vương không cho thì đến bảy ngày sau, ngực con sẽ vỡ ra mà chết", vua nghe rồi càng lo sợ liền nói kệ bảo cháu:

"Ai làm việc vô ích,

Đây là lời kẻ ngu,

Cháu biết ta không thể,

Cố tìm cũng không được".

Cháu nói kệ:

"Đại vương, cháu không ngu,

Quốc chủ mới là ngu,

Ôm thi hài thối đó,

Kêu gào con bi thương.

Khi nhật nguyệt vừa mọc,

Chiếu sáng khắp thế gian,

Trừ hết tối bốn phương,

Làm cho sáng rực rỡ.

Nay vua cha không biết,

Con chết sanh cõi khác,

Địa ngục, bàng sanh, quỷ,

Trời người trong các đường.

Chớ vin níu phi xứ,

Đại vương suy xét kỹ,

Cố gắng định tâm lại,

Chỉ quy y theo pháp.

Vua nghe đồng tử nói,

Thân tâm đều hoan hỉ,

Nhổ tên độc buồn ra,

Bỏ thi hài con xuống".

Này các Bí-sô, Ca thi Tôn đà la thuở xưa chính là thân ta ngày nay, Thiện sanh chính là Xá-lợi-phất, vua Phạm thọ chính là A-nan", Phật nói kệ:

"Vương tử là thân ta,

Cha ta: Xá-lợi-phất,

A-nan là Phạm thọ,

Việc thuở xưa nên biết".

Lúc đó Phật ra khỏi thành Vương xá đi đến nước Kiều-tát-la, du hành trong nhân gian đến vườn Cấp-cô-độc, thành Thất-la-phiệt. Cụ thọ A-nan mang di cốt của tôn giả Xá-lợi-phất về đến trong vườn Cấp, dùng hương hoa cúng dường. Trưởng giả Cấp-cô-độc nghe biết tôn giả Xá-lợi-phất đã nhập Niết-bàn, tôn giả A-nan đang cúng dường di cốt liền đến đảnh lễ tôn giả và bạch rằng: "Thánh giả biết không, tôn giả Xá-lợi-phất đã nhập Niết-bàn, vị ấy trước đây là bậc mà con rất kính trọng, nay tôn giả mang di cốt vị ấy về đây cúng dường, con cũng có tâm muốn cúng dường, xin tôn giả đưa cho con", đáp: "trưởng giả, tôi cũng vậy. Vị ấy trước đây là bậc mà tôi rất kính trọng nên không thể đưa lại cho ông". Trưởng giả liền đến bạch Phật: "Thế tôn từ bi cho con được nhận di cốt của tôn giả Xá-lợi-phất để con được cúng dường", Phật bảo A-nan: "thầy cúng dường di cốt của vị đồng phạm hạnh, nhưng đối với Như lai chưa phải là cúng dường, chưa phải là báo ân. Nếu ai có thể làm được việc này mới là chân thật cúng dường Như lai và là báo ân to lớn: đó là độ người khác xuất gia, cho thọ Cận viên hoặc cho y chỉ, dạy họ học tu, khuyên họ thiền quán, chuyên cầu xuất ly chớ để thời gian luống trôi qua. Vì sao, vì Như lai trong ba A-tăng-kỳ kiếp đã vì các hữu tình tu khổ hạnh, làm những việc khó làm mới chứng được Vô thượng Bồ đề. Này A-nan, nhờ y chỉ ta làm Thiện tri thức nên các hữu tình mới được thoát khỏi sanh lão bịnh từ ưu bi khổ não. Thế nên thầy hãy đưa lại di cốt cho trưởng giả được cúng dường", A-nan vâng lời Phật dạy đưa lại di cốt cho trưởng giả, do thuở xưa khi Phật còn hạnh Bồ-tát đạo, chưa từng chống trái lời cha mẹ, sư trưởng dạy, nên ngày nay được quả bảo không ai dám trái lời. Trưởng giả nhận di cốt rồi liền đảnh lễ Phật ra về, về đến nhà để di cốt trên chỗ cao hiển lộ, cả gia đình và quyến thuộc cùng đem hương hoa diệu vật cúng dường. Lúc đó dân chúng trong thành đều nghe biết tôn giả Xá-lợi-phất đã nhập Niết- bàn ở thôn Na-lan-đà, thành Ma già đà; Cầu tịch Chuẩn đà mang di cốt của tôn giả về đưa cho A-nan; tôn giả A-nan mang về đây và Phật đã bảo đưa lại di cốt cho trưởng giả Cấp-cô-độc; trưởng giả mang về nhà, gia đình và quyến thuộc cùng cúng dường. Vua Thắng quang cùng phu nhân Thắng man, phu nhân Hành vũ và các trưởng giả Ô-ba-sách-ca, Tỳ-xá-khư Ô-ba-tư-ca… đều mang hương hoa diệu vật đến nhà trưởng giả để cúng dường di cốt. Có người từng nhờ tôn giả Xá-lợi-phất được chứng đạo quả, nhớ lại ân xưa nên cũng đến cúng dường. Thời gian sau vì có duyên sự nên trưởng giả khóa cửa ra ngoài, khi mọi người mang vật cúng dường đến thấy cửa khóa liền chê trách: "vì sao trưởng giả lại chướng ngăn đường sanh phước". Trưởng giả trở về nghe gia nhân báo lại việc này liền suy nghĩ: "đây chính là duyên cớ đến bạch Phật", nghĩ rồi liền đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi ngồi một bên bạch Phật: "Thế tôn, có nhiều người đối với di cốt của tôn giả Xá-lợi-phất có tâm kính trọng nên mang hương hoa diệu vật đến nhà con để cúng dường. Hôm nay vì có việc nên con khóa cửa đi, mọi người đến thấy cửa khóa liền chê trách là con làm chướng ngăn đường sanh phước của họ. Cúi xin Phật cho con được xây tháp thờ xá lợi của tôn giả nơi chỗ cao rộng để mọi người được tùy ý cúng dường", Phật bảo tùy ý làm, trưởng giả hỏi nên làm thế nào, Phật nói: "nên xây hai lớp gạch làm móng, kế xây thân tháp, trên nóc làm tướng cái bát úp. Tùy ý xây cao, trên cùng làm nóc bằng, cao một hai thước, vuông hai ba thước, ở giữa để tướng luân theo thứ lớp nhiều tầng từ một, hai… cho đến mười ba tầng mới để bình báu", trưởng giả suy nghĩ: "chỉ riêng tôn giả Xá-lợi-phất được xây tháp như thế hay là vị khác cũng được", liền bạch Phật, Phật nói: "nếu xây tháp cho Như lai thì làm đầy đủ như trên đã nói, nếu làm tháp cho Độc giác thì không để bình báu, nếu làm tháp cho A-la-hán thì chỉ nên bốn tầng với tướng luân, Bất hoàn ba tầng, Nhất lai hai tầng, Dự lưu một tàng, thiện nhân phàm phu thì làm nóc bằng không có tướng luân". Lúc đó Bí-sô không biết an trí tháp nơi đâu, Phật nói: "như Thế tôn trụ trong pháp xứ mà an trí tháp của Đại sư, tháp của các đại Thanh văn ở hai bên, tháp của các bậc tôn túc khác an trí theo lớn nhỏ, tháp của thiện nhân phàm phu thì ở ngoài chùa". Trưởng giả sau khi xây tháp xong liền bạch Phật: "xin Phật cho con làm lễ khánh thành tháp tôn giả Xá-lợi-phất và thiết lập thí hội", Phật nói tùy ý. Lúc đó vua Thắng quang nghe được tin này liền suy nghĩ: "ta cũng nên hỗ trợ lễ khánh thành này", nghĩ rồi liền ra lịnh đại thần thông báo cho dân chúng trong thành và các thương nhân từ xa đến rằng: người nào đến tham dự pháp hội này được tùy ý mau bán, trao đổi hàng hóa mà không bị thu thuế. Có năm trăm thương nhân gặp gió bão ở ngoài biển suýt phá tan thuyền bè, do trước kia họ đã thọ quy giới với tôn giả Xá-lợi-phất nên cùng xưng niệm danh hiệu của tôn giả, được chư thiện hộ trì nên cuối cùng được bình yên đến nơi đây. Họ nghe vua Thắng quang ra thông báo này liền suy nghĩ: "nhờ nghiệp đời trước nên nay vua được thọ thắng vị mà vẫn còn muốn bố thí, vì sao chúng ta lại không tu phước", nghĩ rồi liền sanh tâm tín kính đem nhiều vàng bạc trân bảo đến cúng dường trong pháp hội rồi đi. Các Bí-sô thọ rồi không biết nên phân chia các vật cúng dường này như thế nào, bạch Phật, Phật nói: "vỏ ốc thổi vang ra tiếng được thì nên để ở chỗ hình tượng Thiệm bộ, các trân bảo khác nên giữ lại ít nhiều dùng cho việc tu sửa tháp Xá-lợi-phất. Nếu có y vật có thể treo cúng dường thì nên giữ lại ít nhiều dùng để treo cúng dường vào những ngày trai. Những vật khác như y phục, vải lụa, tiền thì Tăng hiện tiền nên chia. Đây là tài vật của vị đồng phạm hạnh, đúng lý được dùng; tức là vật thuộc của tháp Xá-lợi-phất thì được phân chia, nếu là vật thuộc của tháp Phật thì đều dùng cho tháp".