SỐ 1452 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ NI ĐÀ NA - MỤC ĐẮC CA

SỐ 1452

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ NI ĐÀ NA - MỤC ĐẮC CA

- Hán dịch: Tam tạng Pháp sư Nghĩa Tịnh đời Đường - Việt dịch: Ban phiên dịch chùa Pháp Bảo, HT Thích Tịnh Hạnh giám tu - năm 2005-Hiệu đính và nhuận văn: NS Thích nữ Như Lộc tại chùa Phổ Minh - năm 2010

QUYỂN 1

A. TỔNG NHIẾP TỤNG ĐẠI MÔN NI ĐÀ LA:

Ban đầu thọ Cận viên,

Kế chia vật người chết,

Sàn tròn và khóa cửa,

Năm môn tượng Bồ-tát.

I. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ NHẤT:

Cận viên biết số ngày,

Giới khác, không nhập, địa,

Giới, năm chúng an cư,

Không cắt, da, thịt sống.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ nhất:

Cận viên tướng nam nữ,

Thầy không phải cận viên,

Các nạn, mười, không thầy,

Không truyền giới, bảy tuổi.

Bạc-già-phạm ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng Thệ đa, thành Thất- la-phiệt, lúc đó cụ thọ Ưu-ba-ly đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên chắp tay bạch Phật: "Thế tôn, nếu Bí-sô cho người thọ Cận viên, người ấy lại chuyển căn thì có được gọi là thiện thọ không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng nên chuyển đưa họ qua ở chỗ Bí-sô ni", lại hỏi: "nếu Bí-sô đã cho người nam thọ Cận viên, người nam này lại nói tiếng như người nữ, ý muốn như người nữ, hình dáng và pháp thức đều như người nữ thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu Bí-sô ni đã cho người nữ thọ Cận viên, người nữ này lại nói tiếng như người nam, ý muốn như người nam, hình dáng và pháp thức đều như người nam thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng các Bí-sô ni phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu người cầu người không thọ Cận viên làm Thân giáo sư thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu người có nạn sự, tự nói là có nạn sự, các Bí-sô lại cho họ thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này không được gọi là thọ Cận viên và các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu người không có nạn sự, tự nói là có nạn sự, các Bí-sô lại cho họ thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu người thật có nạn sự, tự nói là không có nạn sự, các Bí-sô lại cho họ thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này không gọi là thọ Cận viên nhưng các Bí-sô không phạm", lại hỏi: "nếu người thật không có nạn sự, tự nói là không có nạn sự, các Bí-sô lại cho họ thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này gọi là thiện thọ Cận viên", lại hỏi: "Bí-sô cho người xuất gia, chưa cho thọ mười giới liền cho thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu người khi thọ Cận viên mà Thân giáo sư không hiện tiền, các Bí-sô lại cho thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này thọ Cận viên nhưng các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "nếu người khi thọ Cận viên tự nói rằng: "đừng truyền Cận viên cho tôi", các Bí-sô vẫn cho họ thọ Cận viên thì người này có được gọi là thọ Cận viên không?", Phật nói: "người này không gọi là thọ Cận viên và các Bí-sô phạm tội Việt pháp", lại hỏi: "như Phật đã chế đồng tử đủ bảy tuổi có thể đuổi được chim quạ thì nên cho xuất gia. Nếu đồng tử sáu tuổi có thể đuổi được chim quạ thì có nên cho xuất gia không?", Phật nói: "chỉ nên cho đồng tử bảy tuổi xuất gia, nhỏ hơn không được", lại hỏi: "nếu đủ bảy tuổi nhưng không đuổi được chim quạ thì có nên cho xuất gia không?", Phật nói: "nếu không đuổi được chim quạ thì không nên cho xuất gia".

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn thứ nhất:

Cần phải biết số ngày,

Cáo bạch, đêm nên giảm,

Sáu ngày, mười tám ngày,

Thuyết giới, không tính luôn.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có Bà-la-môn cư sĩ gặp Bí-sô hỏi hôm nay là ngày mấy, đáp là không biết, họ nói: "các ngoại đạo đều biết lịch số và thiên văn, các thầy cũng nên biết, vì sao các thầy không biết mà lại được xuất gia?", Bí-sô im lặng, bạch Phật, Phật nói: "từ nay các Bí-sô nên biết số ngày", các Bí-sô đều học pháp tính số ngày nên bỏ phế việc tu thiện nghiệp, Phật nói: "nên cử một người học pháp tính số ngày", các Bí-sô không biết nên cử ai, Phật nói: "nên cử Thượng tòa thủ chúng". Lúc đó có Thượng tòa quên mất số ngày, hỏi vị tri sự, vị này cũng không nhớ, Phật nói: "nên làm mười lăm viên đất tròn hay thẻ tre, mỗi ngày dời một viên", khi làm như vậy bị gió thổi làm loạn hết thứ tự, Phật nói: "nên làm mười lăm thẻ tre, dài khoảng bốn hay năm ngón tay, một đầu dùi lỗ rồi xỏ xâu treo lên vách, nơi mọi người thường qua lại, mỗi ngày dời một cái", lúc đó cả chúng đều dời thẻ, Phật nói: "chỉ có Thượng tòa và tri sự mới được dời thẻ". Lại có Bà-la-môn cư sĩ gặp Bí-sô hỏi hôm nay là ngày mấy, đáp: "các vị nên hỏi Thượng tòa và vị tri sự", họ nói: "các thầy cũng có thể tính biết, sao lại chỉ người khác?", Bí-sô im lặng, bạch Phật, Phật nói: "nên tác bạch cho đại chúng biết", các Bí-sô gặp nhau ở đâu cũng cáo bạch, Phật nói: "không nên như vậy, nên vào lúc đại chúng nhóm họp ở trước Thượng tòa cáo bạch: "đại chúng nên biết, hôm nay là ngày __________ tháng __________ “, có cư sĩ nghe rồi liền hỏi: "các thầy không có nói nửa tháng thuộc Hắc hay Bạch nguyệt sao?", đáp là không có nói, Phật nói: "nên nói phần tháng thuộc Hắc hay Bạch nguyệt, nên vào lúc đại chúng nhóm họp, một Bí- sô ở trước Thượng tòa chắp tay bạch rằng: "Đại đức tăng lắng nghe, hôm nay ngày mồng một thuộc Hắc nguyệt, các thầy nên vì thí chủ tạo chùa và chư thiên hộ chùa cùng thiên thần cựu trụ tụng diệu kệ thanh tịnh trong kinh". Các Bí-sô tuy ngày nào cũng cáo bạch như vậy nhưng không nói tên thí chủ tạo chùa, Phật nói: "nên nói tên thí chủ tạo chùa, cũng nên nói tên thí chủ thiết thực cúng dường cho họ được mãn nguyện và phước thiện càng tăng; nếu có thí chủ khác cũng nói như vậy, cũng nên nói tên của Thiên chúng bát bộ, sư tăng và cha mẹ cho đến khắp tất cả chúng sanh, cho họ được tăng trưởng phước lợi", các Bí-sô vâng lời Phật dạy đều nói kệ thanh tịnh bố thí:

"Người đã làm bố thí,

Chắc chắn được nghĩa lợi.

Nếu vì vui nên thí,

Sau sẽ được an lạc,

Phước báo của Bồ-tát,

Vô tận như hư không,

Thí được quả như vậy,

Tăng trưởng không thôi dứt".

Lại có thí chủ thỉnh các Bí-sô thọ thực, tuy biết nhưng các Bí-sô không nói tên và chỗ ở của thí chủ cho đại chúng biết, Phật nói: "nên báo trước cho đại chúng biết, nên nói: ngày mai có thí chủ tên __________ thỉnh đại chúng đến nhà tại __________ thọ thực". Lại có Bà-la-môn cư sĩ gặp Bí-sô hỏi hôm nay là ngày mấy, đáp là ngày thứ mười lăm, họ nói: "mọi người đều nói hôm nay là ngày thứ mười bốn, các thầy lại nói là ngày thứ mười lăm, không lẽ các thầy không biết tính giảm đêm hay sao?", đáp là không tính, Phật nói nên tính giảm đêm. Các Bí-sô vào nửa tháng nào cũng tính giảm đêm, có Bà-la-môn cư sĩ gặp Bí-sô hỏi hôm nay là ngày mấy, đáp là ngày thứ mười bốn, họ nói: "mọi người đều nói hôm nay là ngày thứ mười lăm, không lẽ nửa tháng nào các thầy cũng tính giảm đêm hay sao?", bạch Phật, Phật nói: "không nên như vậy, nên tính vào thời nào qua nửa tháng mới giảm đêm, trong một năm có tổng cộng sáu ngày là ngày thứ mười bốn (tháng thiếu) và sáu ngày là ngày thứ mười lăm (tháng đủ). Lại có Bà-la-môn cư sĩ gặp Bí-sô hỏi hôm nay là tháng mấy, đáp là tháng Thất la mạt noa (tức là khoảng 16 tháng 5 đến 15 tháng 6), họ nói: "mọi người đều nói là tháng A sa trà (khoảng 16 tháng 4 đến 15 tháng 5), các thầy lại nói là tháng Thất la mạt noa, không lẽ các thầy không tính tháng nhuần hay sao?", đáp là không tính, mọi người đều cười chê, bạch Phật, Phật nói nên tính tháng nhuần. Các Bí-sô năm nào cũng tính thêm tháng nhuần, có Bà-la-môn cư sĩ gặp Bí- sô hỏi hôm nay là tháng mấy, đáp là tháng A sa trà, họ nói: "mọi người đều nói là tháng Thất la mạt noa, các thầy lại nói là tháng A sa trà, không lẽ năm nào các thầy cũng tính thêm tháng nhuần hay sao?", đáp là phải, mọi người đều cười chê, Phật nói: "không nên như vậy, phải cách sáu năm mới có một tháng nhuần". Lúc đó có vua quy định cách hai năm rưỡi có một tháng nhuần, các Bí-sô không tính theo vua nên bị cười chê, Phật nói: "nên theo vương pháp mà tính tháng nhuần, nếu quỹ đạo hành tinh có sai khác thì nên theo quỹ đạo đó mà tính tháng nhuần cho đồng với thế tục. Vì vậy các thầy nên biết lịch số thiên văn, chớ để cho ngoại đạo được dịp tìm lỗi của các thầy".

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "Thế tôn, Bí-sô tại trú xứ là người thọ học (Học hối Sa di) có được thuyết giới không?", Phật nói không được.

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ nhất:

Giới khác không nói tịnh,

Cũng không làm yết ma,

Trên không không thọ dục,

Giải cũ mới kết mới.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật.

Hỏi: người ở trong giới có được nói thanh tịnh với người ở ngoài giới không?, Phật nói không được.

Lại hỏi: người ở ngoài giới có được nói thanh tịnh với người ở trong giới không?, Phật nói không được.

Lại hỏi: người ở trong giới có được tác pháp yết ma cho người ở ngoài giới không?, Phật nói không được.

Lại hỏi: người ở ngoài giới có được tác pháp yết ma cho người ở trong giới không?, Phật nói không được.

Lại hỏi: người thọ dục rồi đi trên hư không, có thành thọ dục hay không?

Phật đáp: không thành, nên lấy dục lại.

Lại hỏi: nếu chưa giải giới cũ, có được kết giới mới không?

Phật đáp: không được, nên bạch nhị yết ma giải giới cũ rồi mới kết lại giới mới.

4. Nhiếp tụng thứ tư trong Biệt môn thứ nhất:

Không nhập giới, xả giới, Giới cây, có Thế tôn, Không vượt, có thể vượt, Vị yết ma qua đời.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi: có được lấy giới này nhập chung với giới khác hay không?, Phật nói không được.

Lại hỏi: có mấy loại giới không được nhập chung với nhau? Phật đáp: có bốn đó là tiểu giới tràng và chỗ nước đọng, giới của Bí-sô và giới của Bí-sô ni. Bốn loại giới này không được nhập chung với nhau. Lại hỏi: chỗ đã kết giới từ trước có mấy trường hợp xả? Phật đáp:

có năm trường hợp: một là đại chúng đều hoàn tục, hai là đại chúng đồng thời chuyển căn, ba là đại chúng quyết tâm bỏ đi, bốn là đại chúng đồng thời qua đời và năm là tác pháp yết ma giải giới.

Lại hỏi: có được lấy một cây là tiêu tướng cho hai giới không?

Phật đáp: ở một góc của hai giới, cho đến ba bốn giới có thể lấy cây làm tiêu tướng, nếu lượng biết giới hạn thì được thành tựu.

Phật từ nước ca thi du hành trong nhân gian đến một trú xứ, Phật bỗng mỉm cười, từ trong miệng phóng ra hào quang năm sắc xanh vàng đỏ trắng hồng, chiếu xuống hay chiếu lên. Nếu chiếu xuống thì chiếu đến ngục Vô gián và các ngục khác khiến cho chúng sanh trong đây đang bị đốt nóng liền được mát mẻ, đang bị lạnh cóng liền được ấm áp. Họ cảm thấy an lạc liền suy nghĩ: "ta và mọi người từ cảnh khổ địa ngục chết đi, được sanh vào cõi khác chăng?". Thế Tôn sau khi làm cho các hữu tình kia sanh tín tâm liền hiện nhiều tướng khác nữa, thấy những tướng này họ liền suy nghĩ: "chúng ta không phải chết ở đây sanh về cõi kia, mà là do sức oai thần của Đại thánh đã khiến thân tâm chúng ta hiện được an lạc". Đã sanh tín kính thì có thể diệt các khổ, ở cõi nhơn thiên được thọ thân thắng diệu, thành chơn pháp khí thấy được lý chơn đế. Nếu hào quang chiếu lên thì đến cõi trời Sắc cứu cánh, trong hào quang diễn nói các pháp khổ, không, vô thường, vô ngã... và nói kệ:

"Người phải nghe Phật dạy

Dốc cầu đạo xuất ly

Phá được quân sanh tử

Như voi phá nhà tranh.

Ở trong pháp luật Phật

Dũng tiến thường tu học

Xa lìa đường sanh tử

Bờ mé khổ không còn".

Hào quang này sau khi chiếu khắp ba ngàn Đại thiên thế giới liền trở về chỗ Phật, nếu Thế Tôn nói việc quá khứ thì hào quang trở vào phía sau lưng, nếu nói việc vị lai thì hào quang trở vào phía trước ngực, nếu nói việc địa ngục thì hào quang trở vào phía dưới chân, nếu nói việc bàng sanh thì hào quang trở vào phía gót chân, nếu nói việc ngạ quỷ thì hào quang trở vào phía ngón chân, nếu nói việc loài người thì hào quang trở vào đầu gối, nếu việc của Lực luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay trái, nếu nói việc của Chuyển luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay phải, nếu nói việc cõi trời thì hào quang trở vào rốn, nếu nói việc của Thanh văn thì hào quang trở vào miệng, nếu nói việc của Độc giác thì hào quang trở vào phía giữa hai chân mày, nếu nói việc của đạo quả Chánh đẳng chánh giác thì hào quang trở vào phía trên đảnh đầu. Lúc đó hào quang xoay quanh Phật ba vòng rồi trở vào trên đảnh đầu, cụ thọ A-nan Đà bạch Phật: "Thế Tôn Như Lai Ứng chánh đẳng giác vui vẻ mỉm cười chẳng phải là không có nhơn duyên", liền nói kệ thỉnh Phật:

"Từ miệng Phật phóng hào quang vi diệu,

Chiếu khắp Đại thiên không phải một tướng,

Chiếu khắp cả 10 phương các quốc độ,

Như mặt trời chiếu sáng khắp hư không.

Phật là nhân tối thắng của chúng sanh,

Có thể trừ kiêu mạn và lo buồn.

Không nhân duyên, kim khẩu không mở lời,

Miệng mỉm cười ắt nói việc kỳ lạ.

Con lặng lẽ quan sát đấng Mâu Ni,

Ai muốn nghe, Phật nói cho nghe,

Như sư tử vương rống tiếng vi diệu,

Cúi xin Phật quyết nghi cho chúng con,

Phật như Diệu sơn vương trong biển cả,

Nếu không nhân duyên, Phật không dao động,

Tự tại từ bi, miệng Phật hiện mỉm cười,

Nói nhân duyên cho người đang khao khát".

Thế Tôn bảo A-nan Đà: "Đúng vậy A-nan Đà, không phải không có nhân duyên mà Như Lai Ứng chánh đẳng giác miệng hiện mỉm cười. Này A-nan, chỗ đất này là nơi mà Phật Ca-diếp-ba quá khứ đã thuyết pháp cho các đệ tử Thanh văn", A-nan nghe rồi liền lấy y Uất Đa-la tăng xếp làm tư rồi thỉnh Phật ngồi lên, bạch rằng: "Thế tôn, con mong chỗ đất này là chỗ thọ dụng của hai bậc Chánh giác, đó là Phật Ca- diếp-ba và Thế tôn hiện nay", Phật ngồi xuống rồi nói: "lành thay, ta không nói nhưng thầy lại biết thời. Này A-nan, chỗ này là chùa của Phật Ca-diếp-ba ở, chỗ kia là nơi kinh hành, chỗ kia là nơi rửa chân, chỗ kia là nhà tắm, chỗ kia là tịnh trù".

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: như Phật đã nói về tịnh và bất tịnh, như thế nào gọi là tịnh và bất tịnh?

Phật đáp: chánh pháp trụ thế có tịnh và bất tịnh, nếu chánh pháp hoại diệt thì đều là bất tịnh.

Lại hỏi: như thế nào gọi là chánh pháp trụ thế, như thế nào là hoại diệt?

Phật đáp: cho đến khi nào còn có tác pháp yết ma, như thuyết hành trì thì gọi là chánh pháp trụ thế; ngược lại nếu không còn tác pháp yết ma, không như thuyết hành trì thì gọi là hoại diệt.

Lại hỏi: nếu bậc Vô thượng đại sư ở ngoài giới thì các Bí-sô có được tác pháp yết ma không? Phật nói không được.

Lại hỏi: nếu Đại sư ở trong giới thì các Bí-sô có được tác pháp yết ma không?, Phật nói được.

Lại hỏi: có được kể Thế tôn vào túc số Tăng hay không?

Phật đáp: không được vì Phật bảo và Tăng bảo, thể vốn sai khác. Lại hỏi: nơi giới không thể vượt qua, có được vượt qua không?,

Phật nói không được.

Lại hỏi: có mấy loại giới không thể vượt qua?

Phật đáp: có năm loại giới, đó là giới Bí-sô, giới Bí-sô ni, tiểu đàn tràng, chỗ nước đọng và khoảng giữa hai giới.

Lại hỏi: nếu hào sâu, sông khe suối là giới không thể vượt qua thì có được vượt qua không?

Phật đáp: nếu thường có cầu thì vượt qua không lỗi.

Lại hỏi: nếu cầu hư thì trong bao lâu giới không bị mất?

Phật đáp: chừng bảy đêm, đây là dựa trên có tâm tu sửa cầu, nếu không có tâm tu sửa thì tùy cầu hư lúc nào, giới bị mất lúc đó.

Lại hỏi: nếu khi đang kết giới, vị tác pháp yết ma bỗng qua đời thì có thành kết giới không?

Phật đáp: nếu các Bí-sô biết tiêu tướng, vị tác pháp yết ma đã bỉnh bạch hơn phân nửa thì tuy qua đời vẫn thành kết kết giới. Ngược lại nếu chưa biết tiêu tướng, vị tác pháp yết ma chưa được phân nửa mà qua đời thì không thành kết giới. Trường hợp Bí-sô ni kết giới cũng giống như vậy.

5. Nhiếp tụng thứ năm trong Biệt môn thứ nhất:

Đất, tường... tác yết ma,

Kết giới không gởi dục,

Chỉ ngồi ở một chỗ,

Được làm bốn yết ma.

Lại hỏi: người trên đất cùng người trên đất tác pháp yết ma từ xa thì có thành tựu yết ma không?

Phật nói: không thành, nếu gởi dục thì thành.

Lại hỏi: người trên đất cùng người trên đầu tường tác pháp yết ma thì có thành tựu yết ma không?

Phật nói: không thành.

Lại hỏi: người trên đất cùng người trên cây tác pháp yết ma thì có thành tựu yết ma không?

Phật nói: không thành.

Lại hỏi: người trên đất cùng người trên không tác pháp yết ma thì có thành tựu yết ma không?

Phật nói: không thành, nên biết nêu ba trường hợp trên cây, trên tường và trên không trước để nói thì cũng có bốn câu như trên.

Lại hỏi: như Thế tôn nói có 101 pháp yết ma, vậy có bao nhiêu pháp cho gởi dục, mấy pháp không cho gởi dục?

Phật đáp: chỉ trừ pháp kết giới, tất cả pháp khác đều cho gởi dục.

Lại hỏi: nếu dùng thần biến hay huyễn thuật tạo ra tiêu tướng thì có thành tiêu tướng không?

Phật đáp: không được, vì thần lực hay huyễn thuật đều là không thật.

Lại hỏi: nếu lấy mặt trời, mặt trăng làm tiêu tướng thì có thành tiêu tướng không?

Phật đáp: không được, vì mặt trời mặt trăng không cố định một chỗ.

Lại hỏi: nếu lấy sóng nước làm tiêu tướng thì có thành tiêu tướng không?

Phật đáp: không được, vì sóng nước luôn dời đổi.

Lại hỏi: người thọ dục thanh tịnh của người khác rồi đi trên hư không, có thành thọ dục thanh tịnh không?

Phật đáp: không thành, nên lấy dục thanh tịnh lại.

Lại hỏi: có trường hợp một Bí-sô tác pháp yết ma tại bốn trú xứ mà đều được thành tựu không?

Phật đáp: được, nếu mỗi giới đều có đủ bốn người và việc hiện tiền, tức là ở mỗi giới có ba người ngồi, người thứ tư tác pháp yết ma ngồi trên giường, phản hay chiếu trải đè trên ranh giới của bốn giới thì tác pháp được thành tựu. Có thể được làm bảy yết ma là yết ma Khu tẫn, yết ma Linh bố, yết ma Chiết phục, yết ma cầu tạ, yết ma không thấy tội, yết ma không như pháp sám hối tội và yết ma không xả ác tà kiến.

6. Nhiếp tụng thứ sáu trong Biệt môn thứ nhất:

Đại giới hai trạm rưỡi,

Dưới nước và trên núi,

Dị kiến, mặt trời mọc,

Năm chúng thọ bảy ngày.

Lại hỏi: như Phật dạy nên kết đại giới, vậy phạm vi đại giới là chừng bao nhiêu?

Phật đáp: phạm vi đại giới khoảng chừng hai Du thiện na rưỡi (một Du thiện na là chừng 30 dặm, tức là một dịch trạm).

Lại hỏi: nếu phạm vi lớn hơn hai Du thiện na rưỡi thì có gọi là đại giới không?

Phật đáp: không gọi là đại giới.

Lại hỏi: phạm vi ít hơn bao nhiêu thì được gọi là đại giới? Phạm vi đến chỗ có nước được gọi là đại giới.

Lại hỏi: phạm vi ngoài hai Du thiện na rưỡi mới đến chỗ có nước, chỗ dư có được gọi là phần của đại giới không?

Phật đáp: không gọi là phần của đại giới. Lại hỏi: lên cao chừng bao nhiêu là đại giới?

Phật đáp: lên cao bằng ngọn cây hay đầu tường được gọi là đại giới.

Lại hỏi: nếu ngoài hai Du thiện na rưỡi mới đến ngọn cây hay đầu tường thì chỗ dư có được gọi là phần của đại giới không?

Phật đáp: không gọi là phần của đại giới.

Lại hỏi: ở trên núi chừng bao nhiêu là phạm vi của đại giới? Phật đáp: phạm vi đến chỗ có nước.

Lại hỏi: nếu ngoài hai Du thiện na rưỡi mới đến chỗ có nước thì chỗ dư có được gọi là phần của đại giới không?

Phật đáp: không được gọi là phần của đại giới.

Lại hỏi: nếu trong hạ an cư Tăng bị phá, có Bí-sô từ thân hữu như pháp đến với thân hữu phi pháp thì vị ấy được gọi là phá hạ hay không phá hạ?

Phật đáp: nếu Bí-sô ấy ưa thích dị kiến nên đến với thân hữu phi pháp, qua hôm sau khi mặt trời mọc liền thành phá hạ. Ngược lại nếu không ưa thích dị kiến tuy đến chỗ thân hữu xấu ác, cho đến qua hôm sau mặt trời mọc vẫn không gọi là phá hạ.

Lại hỏi: như Phật đã dạy trong hạ an cư có duyên sự phải ra ngoài thì nên thọ pháp bảy ngày, vậy ai được thọ?

Phật đáp: năm chúng nên thọ, đó là Bí-sô, Bí-sô ni, Chánh học nữa, Cầu tịch và Cầu tịch nữ.

Lại hỏi: nên thọ pháp này ở đâu?

Phật đáp: nên thọ pháp này ở trong giới, đối trước một Bí-sô chắp tay bạch rằng: "cụ thọ nhớ nghĩ, tôi Bí-sô __________ ở tại trú xứ này tiền an cư ba tháng, nay vì việc Tăng xin thọ pháp bảy ngày xuất giới, nếu không có nạn duyên sẽ trở về lại trong trú xứ này an cư" (ba lần). Nếu có duyên sự phải đi trong sáu ngày cho đến một ngày đều dựa theo pháp thọ bảy ngày mà tác pháp thọ.

7. Nhiếp tụng thứ bảy trong Biệt môn thứ nhất:

Năm chúng thọ an cư,

Thân tộc... thỉnh được đi,

Nơi kinh có nghi vấn,

Người cầu hiểu được đi.

Lại hỏi: như Phật đã dạy nên hạ an cư, vậy những ai nên an cư?

Phật đáp: năm chúng nên hạ an cư, đó là Bí-sô, Bí-sô ni, Chánh học nữ, Cầu tịch và Cầu tịch nữ. Nên đối trước một Bí-sô bạch rằng: "cụ thọ nhớ nghĩ, hôm nay là ngày 16 tháng 5, Tăng già tác pháp tiền hạ an cư. Tôi Bí-sô tên __________ cũng vào ngày 16 tháng 5 tiền hạ an cư trong đại giới của trú xứ này, __________ là thí chủ, __________ là người doanh sự, __________ là người khán bịnh. Nếu trú xứ này có hư dột, tôi sẽ tu sửa lại". (ba lần) Hậu an cư cũng theo pháp tiền an cư mà làm, Bí-sô ni đối trước Bí-sô ni tác pháp an cư cũng giống như Bí-sô, Cầu tịch nên đối trước Bí-sô tác pháp an cư, Chánh học nữa và Cầu tịch nữ nên đối trước Bí-sô ni tác pháp an cư.

Lại hỏi: như Phật đã dạy trong hạ an cư nếu Bí-sô có duyên sự do Ô-ba-sách-ca thỉnh thì nên thọ pháp xuất giới bảy ngày. Nếu có duyên sự do ngoại đạo hay thân tộc thỉnh thì có được thọ pháp xuất giới không?, Phật nói được.

Lại hỏi: nếu trong ba tạng có nghi muốn thỉnh hỏi thì có được thọ pháp xuất giới không?, Phật nói được.

Lại hỏi: nếu Bí-sô chưa hiểu cầu hiểu, chưa đắc cầu đắc, chưa chứng cầu chứng hoặc có nghi muốn cầu giải nghi thì có được thọ pháp xuất giới không?, Phật nói được, nếu đi một ngày... cũng theo đây mà tác pháp thọ.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ NI ĐÀ NA MỤC ĐẮC CA

QUYỂN 2

8. Nhiếp tụng thứ tám trong Biệt môn thứ nhất:

Dù y không cắt rọc,

Có nạn duyên được mặc,

Y may theo thân lượng,

Nếu thiếu may hạ y.

Tôn giả Ưu-ba-ly lại hỏi: y không cắt rọc có được thọ trì không? Phật đáp: không được, nếu có nạn duyên thì được.

Lại hỏi: y không cắt rọc có được mặc đi vào tụ lạc hoặc nhà thế tục hoặc trú xứ của ngoại đạo không?

Phật đáp: không được, nếu có nạn duyên thì được.

Lại hỏi: y không cắt rọc có được mặc vào trong nhà ngoại đạo ngồi không?

Phật đáp: không được, nếu ngoại đạo không có ở nhà thì được ngồi không phạm.

Lại hỏi: như Phật đã dạy y nên may đúng theo kích lượng Phật đã chế mới được thọ trì, nếu người có thân lượng to lớn mà kích lượng Phật đã chế lại ngắn thì có nên y theo kích lượng Phật đã chế để may y không?

Phật nói: nên y theo thân lượng của người này mà may y.

Lại hỏi: nếu y theo thân lượng của người này để may y mà vải không đủ thì phải như thế nào?

Phật đáp: nên may thành y Quyết tô lạc ca (tức là hạ y: váy hay quần) để thọ trì.

9. Nhiếp tụng thứ chín trong Biệt môn thứ nhất:

Không chứa năm loại da,

Do vì có lỗi lầm,

Khai cho được thọ dụng,

Vừa đủ thân ngồi nằm.

Lại hỏi: như Phật đã dạy không được dùng da của voi chúa làm giày, vậy da của các loài voi khác có được dùng làm giày không?

Phật đáp: không được, vì các loài voi khác cũng có sức mạnh của ngà.

Lại hỏi: như Phật đã dạy không được dùng da của Trí mã làm giày, vậy da của các loài ngựa khác có được dùng làm giày không?

Phật đáp: không được, vì các loại ngựa khác cũng có sức mạnh khỏe để chạy.

Lại hỏi: như Phật đã dạy không được dùng da của sư tử, cọp, báo làm giày, vậy da của các loài thú khác có được dùng làm giày không?

Phật đáp: không được, vì các loài thú khác cũng có sức mạnh của móng vuốt.

Lại hỏi: như Phật đã dạy không nên ngồi trên da của các loài thú kể trên, còn da của các loài thú khác thì được, vậy nên dùng kích lượng là bao nhiêu?

Phật đáp: nên dùng kích lượng vừa bằng chỗ ngồi.

Lại hỏi: nếu dùng để lót nằm thì nên dùng kích lượng là bao nhiêu?

Phật đáp: nên dùng kích lượng vừa bằng chỗ nằm.

10. Nhiếp tụng thứ mười trong Biệt môn thứ nhất:

Thịt sống, các loại giấm,

Có năm loại không dùng,

Bịnh trĩ không cắt bỏ,

Hồi thí, biết mong cầu.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, Ưu-ba-ly hỏi Phật:

Lại hỏi: như Phật đã khai cho Bí-sô Tây yết da vì bịnh được ăn thịt sống, thịt sống này nên thọ lấy từ đâu?

Phật đáp: thọ lấy từ năm hạng đồ tễ, đó là kẻ giết đêm gà, heo, kẻ bắt chim và thợ săn.

Lại hỏi: nên sai ai đến thọ lấy?

Phật đáp: nên sai người có tín tâm.

Lại hỏi: thọ rồi nên đưa lại cho ai?

Phật đáp: nên đưa lại cho người có tín tâm.

Lúc đó trong thành có một Bí-sô mắc bịnh tiêu khát, đến thầy thuốc yêu cầu điều trị, thầy thuốc bảo nên dùng Tô, Bí-sô nói Phật chưa khai cho dùng, thầy thuốc nói: "Thế tôn đại bi ắt sẽ khai cho", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nếu thầy thuốc bảo dùng Tô mới hết bịnh thì được dùng". Bí-sô này dùng Tô rồi vẫn bị bịnh bức bách, thầy thuốc nói: "nếu dùng Tô không hết bịnh thì nên dùng các loại rượu giấm", Bí-sô nói Phật chưa khai cho dùng, thầy thuốc nói: "Thế tôn đại bi ắt sẽ khai cho", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "nếu thầy thuốc bảo nên dùng rượu giấm thì ta khai cho được dùng", Bí-sô không biết nên dùng các loại rượu giấm nào, Phật nói: "có sáu loại dấm đều có thể dùng, đó là đại rượu giấm, rượu giấm từ gạo, rượu giấm thuốc, rượu giấm nhạt, lạc tương và lạc tương khuấy. Đại rượu giấm là dùng đường cát với nước trộn vào trong các loại trái cây như nho... để ủ lâu ngày thành rượu giấm. Rượu giấm từ gạo là xay gạo nếp cùng các tạp vật khác rồi ủ lâu ngày thành rượu giấm. Rượu giấm thuốc là dùng rễ cành... của các loại cây thuốc cùng táo chua... ủ lâu ngày thành rượu giấm thuốc. Rượu giấm nhạt là nấu cơm chắt lấy nước rồi pha nước vào cho loãng để dùng. Lạc tương là nước uống chế biến từ Lạc. Lạc tương khuấy là khuấy Lạc thành Tô rồi chế biến thành nước uống, tất cả các loại nước uống khác đều gọi là Tương. Tất cả loại nước uống này khi thọ dụng nên pha vào một ít nước để tác tịnh, dùng vải dày lượt rồi để lắng trong như màu nước tre, dù là thời hay phi thời, bịnh hay không bịnh đều được dùng không phạm".

Lúc đó trong thành có một Bí-sô bị bịnh Trĩ, đầu Trĩ lòi ra ngoài nên Bí-sô dùng móng tay ngắt bỏ, đau đớn chịu không nổi liền suy nghĩ: "ta bịnh khổ không thể chịu nổi, vì sao Thế tôn không thương xót". Phật do đại bi dẫn dắt nên đi đến chỗ Bí-sô bịnh hỏi: "thầy mắc bịnh khổ gì?", Bí-sô nghe Phật hỏi liền thương cảm nghẹn ngào rơi lệ liền nói rõ bịnh tình của mình, Phật nghe rồi nói rằng: "trước đây ta có chế ngăn nếu mắc bịnh Trĩ không được cắt bỏ", đáp là Phật đã chế ngăn, Phật hỏi: "nếu biết đã chế ngăn vì sao thầy còn làm?", đáp là do bịnh khổ bức bách, Phật nói: "nếu do bịnh khổ bức bách thì không phạm, từ nay dù bị bịnh bức bách thế nào cũng không được cắt bỏ. Trị bịnh Trĩ này có hai cách là dùng thuốc hoặc dùng cấm chú, Bí-sô mắc bịnh khổ này không được tự cắt bỏ hay bảo người khác cắt bỏ giùm, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp", Phật lại bảo các Bí-sô: "ở chỗ khác trước đây ta đã nói cấm chú trị bịnh Trĩ này rồi, nhưng nay ta sẽ nói lại, nếu ai tụng trì ắt sẽ được lành bịnh, nếu tụng trì cho đến trọn đời thì sẽ không bị bịnh Trĩ này bức não, cũng được Túc mạng trí có thể nhớ biết việc trong bảy đời quá khứ", Phật nói chú:

Đát điệt tha, a lỗ ni mạt lỗ ni tỷ ni, câu lê bà tỳ thế sa bà tỳ, tam bà tỳ, sa ha.

Này các Bí-sô, khi tụng chú nên nói lời này: "ở phương Bắc trong Đại tuyết sơn vương có đại thọ tên Tiết địa đa nở ra ba loại hoa: một tên là Tương tục, hai tên là Nhu nhuyến, ba tên là Càn khô. Như hoa Càn khô thì đến mùa khô sẽ rơi rụng, bịnh Trĩ này của ta hoặc là bịnh Trĩ phong hay Trĩ nóng, Trĩ đàm ấm, Trĩ huyết, Trĩ phân và các loại Trĩ khác cũng đều sẽ khô rụng, không chảy máu mũ khiến cho đau đớn nữa, thảy đều khô rụng hết, sa ha", Phật lại nói chú:

Đát điệt tha, chiêm mê, chiêm mạt nê khứ, sa ha. Các Bí-sô nghe Phật nói rồi đều hoan hỉ phụng hành.

Phật tại tụ lạc thương buôn Na trĩ thuộc trú xứ Thích ca, trong tụ lạc này có một trưởng giả tín tâm và hỷ xả đã xây dựng một trú xứ cúng cho tôn giả La hỗ la. Tôn giả ở chưa được bao lâu, vì có duyên sự nên đắp y mang bát du hành trong nhan gian, trưởng giả nghe tin không biết tôn giả có trở về lại không, nên đem trú xứ này hồi thí cho Tăng. Sau một thời gian du hóa trở về lại trú xứ, La hỗ la mới biết trưởng giả đã đem hồi thí cho Tăng, liền đến chỗ Phật đảnh lễ bạch rằng: "Thế tôn, trong tụ lạc này có một trưởng giả tín tâm và hỷ xả đã xây dựng một trú xứ cúng cho con. Con ở chưa được bao lâu, vì có duyên sự nên đắp y mang bát du hành trong nhan gian, trưởng giả nghe tin không biết con có trở về lại không, nên đem trú xứ này hồi thí cho Tăng. Giờ con phải làm sao?", Phật bảo La hỗ la: "con nên đến nói với trưởng giả rằng: "nơi thân ngữ ý của tôi, ông có từng sanh chút tâm chán ghét hay không?", La hỗ la vâng lời Phật dạy đến hỏi trưởng giả như thế, trưởng giả đáp là chưa từng có ý tưởng chán ghét, La hỗ la trở về bạch lại lời của trưởng giả, Phật nghe rồi liền bảo A-nan: "thầy hãy đến tụ lạc Na trĩ thông báo cho các Bí-sô trú ở đó đến tập họp trong giảng đường", A-nan vâng lời Phật dạy đi thông báo, khi các Bí-sô tập họp đông đủ, A-nan đến bạch Phật biết thời. Phật cùng các Bí-sô và La hỗ la đến trong giảng đường ngồi trước các Bí-sô nói rằng: "các thầy nên biết, nếu có thí chủ đem vật mà mình đã thí riêng cho một người, sau đó hồi thí lại cho người khác thì người thí là phi pháp, người thọ cũng phi pháp, gọi là thọ dụng bất tịnh. Cũng vậy, đem vật mà mình đã cho rồi hồi thí lại cho hai, ba người hoặc Tăng thì người thí và người cho đều không như pháp, thọ dụng đều bất tịnh. Này các Bí-sô, nếu có thí chủ đem vật mà mình đã thí riêng cho hai người hoặc ba người, sau đó hồi thí lại cho người khác thì người thí là phi pháp, người thọ cũng phi pháp, gọi là thọ dụng bất tịnh. Cũng vậy, đem vật mà mình đã cho rồi hồi thí lại cho hai, ba người hoặc Tăng thì người thí và người cho đều không như pháp, thọ dụng đều bất tịnh. Này các Bí-sô, nếu có thí chủ đem vật mà mình đã thí cho Tăng già, sau đó hồi thí lại cho người khác thì người thí là phi pháp, người thọ cũng phi pháp, gọi là thọ dụng bất tịnh. Cũng vậy, đem vật mà mình đã cho rồi hồi thí lại cho hai, ba người hoặc Bí-sô Tăng già khác, hoặc Bí- sô ni tăng già thì người thí và người cho đều không như pháp, thọ dụng đều bất tịnh. Vì sao, vì thí trước là thật thì, thí sau là phi pháp thí. Ngược lại, nếu có thí chủ đem vật mà mình đã thí riêng cho một người rồi, sau đó không hồi thí lại cho người khác thì người thí là như pháp, người thọ cũng như pháp, gọi là thọ dụng thanh tịnh. Cũng vậy, đem vật mà mình đã cho rồi, không hồi thí lại cho hai, ba người hoặc Tăng hoặc Ni tăng thì người thí và người cho đều là như pháp, thọ dụng đều thanh tịnh. Này các Bí-sô, đất đai thuộc của vua, vật dụng thuộc của thí chủ; phòng xá ngọa cụ thì thí chủ là chủ, y bát tư cụ thì Bí-sô là chủ. Những tài vật đã cúng cho chùa, nếu có hư hoại thì thí chủ tự sẽ tu bổ nhưng không được tự lấy đem hồi thí cho người khác, vì thí trước là như pháp, thì sau là phi pháp. Cho nên các Bí-sô nên trả lại trú xứ trước đã thí cho La hỗ la, từ nay Bí-sô đem vật mà mình đã cho người này hồi thí lại cho người kia thì phạm tội Việt pháp, trừ nạn duyên", các Bí-sô vâng lời Phật dạy trả lại trú xứ trước đã thí cho La hỗ la.

Như Phật đã dạy năm hay sáu năm nên mở hội Đảnh kế một lần, lúc đó có các Bà-la-môn, trưởng giả tín tâm đem đủ loại bánh trái và rất nhiều thức ăn đến cúng cho Tăng, các Bí-sô ăn không hết nên đem thức ăn dư đó cho các Cầu tịch. Sáng hôm sau, các Cầu tịch đem thức ăn đó cho lại các Bí-sô, các Bí-sô hỏi thức ăn này được từ đâu, đáp là của các thầy cho hôm qua, các Bí-sô suy nghĩ: "đây là thức ăn dư của ta, hôm nay ăn lại, theo luật chế là phạm", nghĩ rồi liền bạch Phật, Phật nói: "nếu có tâm mong cầu cho để được ăn lại thì khi cho phạm Ác tác, khi ăn liền phạm Đọa; nếu cho với tâm không mong cầu nhưng có tâm mong cầu được ăn lại thì khi cho không phạm, khi ăn liền phạm Đọa; nếu cho với tâm có mong cầu nhưng không có tâm mong cầu được ăn lại thì khi cho phạm Ác tác, ăn không phạm".

II. TỔNG NHIẾP TỤNG CỦA BIỆT MÔN THỨ HAI:

Chia y và xướng dắt,

Trương y, người thọ học,

Làm lại, thâu nhiếp, đuổi,

Cầu tịch đồng trên tường.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ hai:

Chia y vật người chết,

Cùng lấy vật lẫn nhau,

Thấy đánh nên can gián,

Xử phân theo đầu day.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một trưởng giả sanh được một trai, sau khi lớn lên xuất gia thọ Cận viên trong Phật pháp, thời gian sau không may bị bịnh nặng qua đời, các Bí-sô đem y bát táng theo tử thi, người tục thấy liền nói: "chúng tôi có con cháu nên muốn gì cũng dễ được, vậy mà vật của người chết cũng không táng theo hết; còn các thầy không có con cháu, các tư tài đã có phải khổ cầu mới được, vì sao không giữ lại vật của người chết để dùng?", các Bí-sô nói: "Phật chưa cho giữ lại vật của người chết để dùng", bạch Phật, Phật nói: "y bát của Bí-sô qua đời không nên bỏ". Sau đó có Bí-sô bịnh qua đời, các Bí-sô lột lấy y để tử thi thân trần mà táng, người tục thấy liền chê trách, Phật nói: "không nên để tử thi thân trần, nên mặc y phục và phủ tấm vải trên người mà đem táng", các Bí-sô lại mặc y phục tốt đẹp cho người chết rồi đem táng, Phật nói không nên như thế, các Bí-sô lại mặc y phục rách nát cho người chết rồi đem táng, Phật nói: "cũng không nên, nên dùng loại y phục không tốt lắm cũng không xấu lắm mặc cho người chết rồi đem táng". Lúc đó các Bí-sô bạch Phật: "y bát của người chết để lại nên xử phân như thế nào?", Phật nói: "nên đem cho Bí-sô nào nghèo thiếu", Lục chúng Bí-sô liền làm ra vẻ nghèo thiếu để được cho, Phật nói: "không nên đem cho Lục chúng Bí-sô, nên cho theo thứ tự từ Thượng tòa trở xuống", khi làm như vậy các Bí-sô nhỏ lại không được cho, Phật nói: "nên tập họp chúng rồi tác bạch, nếu chúng tăng hòa hợp chấp thuận lấy y bát đó đem bán rồi cùng chia".

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô bịnh qua đời, y bát gởi tại trú xứ ni, sau khi được các Bí-sô ni tống táng xong, các Bí-sô mới hay biết liền đến trú xứ ni đòi lấy y bát của người đã chết, Bí-sô ni nói: "nếu vị ấy chết ở chùa tăng thì y bát thuộc về các thầy, nay vị ấy chết tại chùa ni lại là huynh đệ đồng pháp của tôi nên y bát của vị ấy nên thuộc về tôi", Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "ni nên đưa lại cho Bí-sô".

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô ni bịnh qua đời, y bát gởi tại trú xứ của Bí-sô, các Bí-sô ni đến chỗ Bí-sô xin lại y bát của ni đã chết, Bí-sô nói: "vị ni ấy là tỷ muội đồng pháp của tôi nên y bát của vị ấy nên thuộc về tôi", Phật nói nên đưa lại cho Bí-sô ni.

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô du hành trong nhân gian, đến nhà một cư sĩ trong một tụ lạc, bỗng mắc bịnh qua đời, chủ nhà tống táng rồi cất giữ y bát của Bí-sô. Sau đó có các Bí-sô ni du hành đến tụ lạc đó, vị cư sĩ ấy nói với Bí-sô ni: "Thánh giả, trước đây có một Bí-sô qua đời tại nhà tôi, tôi đang cất giữ y bát của vị ấy, các vị hãy lấy mang đi", Bí-sô ni nói: "y bát của Bí-sô qua đời, ni không được thọ lấy", các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "ở chỗ không có Bí- sô thì Bí-sô ni nên thọ lấy".

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô ni du hành trong nhân gian, đến nhà một cư sĩ trong một tụ lạc, bỗng mắc bịnh qua đời, chủ nhà tống táng rồi cất giữ y bát của Bí-sô ni. Sau đó có các Bí-sô du hành đến tụ lạc đó, vị cư sĩ ấy nói với Bí-sô: "Thánh giả, trước đây có một Bí-sô ni qua đời tại nhà tôi, tôi đang cất giữ y bát của vị ấy, các vị hãy lấy mang đi", Bí-sô nói: "y bát của Bí-sô ni qua đời, tôi không được thọ lấy", các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: "ở chỗ không có Bí-sô ni thì Bí-sô nên thọ lấy".

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "Thế tôn, nếu Bí-sô qua đời trong nhà thế tục, y bát của vị ấy ai được thọ lãnh?", Phật nói: "ai đến trước thì được thọ lãnh", lại hỏi: "nếu hai người cùng đến một lượt thì ai được thọ lãnh?", Phật nói: "ai hỏi trước thì được", lại hỏi: "nếu hai người cùng hỏi một lượt thì ai được?", Phật nói: "cả hai đều được, hoặc tùy tâm của người tục thích đưa cho ai thì người đó được".

Duyên xứ như trên, lúc đó có hai Bí-sô cùng đấu tranh, các Bí- sô thấy họ đấu tranh mà không can ngăn, người tục thấy vậy liền nói: "người tục chúng tôi khi thấy người khác cùng đấu tranh liền can ngăn hòa giải, tại sao các thầy thấy vậy mà lại khoanh tay đứng nhìn?", đáp: "họ thích đấu tranh thì ai có thể can ngăn được", bạch Phật, Phật nói: "nên can, không được đứng nhìn". Sau đó các Bí-sô can nhưng họ không dừng lại, Phật nói: "nếu can mà không dừng lại thì các Bí-sô nên tác yết ma Xả trí cho họ". Sau đó có hai Bí-sô luận nghị cốt lõi phải trái nên sanh tranh cãi, các Bí-sô liền tác yết ma Xả trí họ, hai Bí-sô này nói: "chúng tôi luận nghị phải trái, vì sao các thầy lại tác yết ma Xả trí chúng tôi?", các Bí-sô nói: "Phật bảo thấy những người tranh cãi không ngừng thì nên tác yết ma Xả trí cho họ, nên chúng tôi mới tác yết ma", bạch Phật, Phật nói: "không nên thấy tranh cãi liền tác yết ma Xả trí, nếu họ còn hai thầy thì nên nhờ hai thầy can ngăn; nếu họ đủ mười hạ, đã lìa y chỉ thì các Bí-sô nên can ngăn, khi nào họ không chịu dứt tranh thì lúc đó mới tác yết ma Xả trí cho họ".

Tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật: "nếu Bí-sô qua đời ở giữa hai giới thì y bát của vị ấy, bên nào được thọ lãnh?", Phật nói: "đầu day về phía nào thì phía ấy được thọ lãnh", lại hỏi: "nếu đầu day về phía giới chung của hai trú xứ thì như thế nào?", Phật nói: "cả hai trú xứ đều được".

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn thứ hai:

Người xướng ngôn đi xe,

Được y nên cất giữ,

Tăng già được y lợi,

Thánh phàm đều đồng chia.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó trong thành có nhiều ngoại đạo cư trú, từ khi Phật đến đây, thế lực của họ suy yếu nên lợi dưỡng cũng ít theo, những người tục còn tín ngưỡng ngoại đạo liền đi xin lợi vật để cúng cho họ. Mỗi sáng sớm trưởng giả Cấp-cô-độc đều đến chỗ Phật, trên đường đi, các đồ chúng của ngoại đạo theo ông xin tài vật để cúng cho thầy họ, trưởng giả liền suy nghĩ: "tà chúng của ngoại đạo mà còn biết đi xin tài vật để cúng cho thầy mình. Như Thế tôn đã dạy là nếu người chưa tin nên làm cho khởi lòng tin và điều phục họ trụ trong chánh pháp. Nếu Đại sư chấp thuận, ta sẽ vận động mọi người cúng dường phước điền này", nghĩ rồi liền đến bạch Phật, Phật nói tùy ý. Sau đó trưởng giả đi khắp nơi vận động; các cư sĩ, Bà-la-môn nói: "nếu Thánh chúng cùng đến hóa duyên thì phước lợi càng tăng nhiều", trưởng giả bạch Phật, Phật bảo các Bí-sô theo hổ trợ trưởng giả, các Bí-sô vâng lời Phật dạy cùng trưởng giả đi hóa duyên, mọi người nói: "xin xướng tên họ của chúng tôi cho mọi người đều biết", các Bí-sô nói: "lành thay, như Phật đã dạy nếu có thí chủ cúng dường, nên ghi tên họ của họ để chú nguyện rồi mới thọ", mọi người nói: "xin hãy xướng tên họ của chúng tôi để phước được tăng thêm", Phật nói nên xướng tên họ của thí chủ. Sau đó có thí chủ mang tài vật đến chùa cúng dường, Phật nói: "nếu có thí chủ đến chùa cúng, cũng nên ghi tên họ, chú nguyện cho họ rồi mới thọ".

Khi Bí-sô xướng ngôn vừa xướng tên, mọi người chen chúc tụ đến nên không thể đi tới trước được, Phật bảo nên đi xe hay ngồi trên kiệu; gặp trời nắng nóng hay mưa gió, Phật bảo nên che dù. Lúc đó cửa chùa chỉ mở có một cửa, mọi người vào quá đông nên nghẽn tắt lối đi, Phật nói nên mở cả bốn cửa và sắp đặt bốn người xướng ngôn.

Khi trưởng giả vận động được nhiều bạch điệp tốt và tài vật có đến trăm ngàn vạn ức, liền suy nghĩ: "đã khuyến hóa được nhiều tài vật, ta nên mở hội đại thí cúng dường Phật và Tăng, nên để tài vật này trước đại chúng để cúng dường một lần", nghĩ rồi liền ở trong rừng Thệ đa sắp xếp các tài vật đã khuyến hóa được, cho người coi giữ rồi đến bạch Phật: "Thế tôn, ngày mai con muốn mở hội đại thí cúng dường Phật và Tăng", Phật im lặng nhận lời. Trưởng giả ngay trong đêm đó lo liệu đầy đủ các món ăn thượng diệu, sáng hôm sau trải tòa ngồi rồi đến bạch Phật đã đến giờ thọ thực. Sau khi Phật và Tăng thọ thực xong, trưởng giả bạch Phật: "Thế tôn, trong nhân gian có mấy loại phước điền?", Phật nói: "có hai, đó là bậc Hữu học và bậc Vô học. Bậc Hữu học sai biệt có mười tám hạng, bậc Vô học sai biệt có chín hạng, đều là phước điền có thể tiêu được lợi vật cúng dường. Mười tám bậc Hữu học là Dự lưu hướng, Dự lưu quả; Nhất lai hướng, Nhất lai quả; Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả; A-la-hán hướng, A-la-hán quả; Tùy tín hành, Tùy pháp hành, Tín giải, Kiến trí, Gia gia, Nhất gia, Trung sanh, Hữu hành, Vô hành và Thượng lưu. Chín bậc Vô học là Thối pháp, Tư pháp, Hô pháp, Trú pháp, Kham đạt pháp, Bất động pháp, Bất thối pháp, Tuệ giải thoát và Cầu giải thoát". Phật nói kệ:

"Bậc học, vô học trên thế gian,

Là bậc đáng cung kính cúng dường,

Thân khẩu ngay thẳng, tâm thanh tịnh,

Cúng phước điền này được phước lớn".

Lúc đó trưởng giả ở trước vị Thượng tòa thỉnh Bí-sô xướng ngôn: "xin Thánh giả bạch với đại chúng rằng: "các đệ tử Thanh văn của Thế tôn, ai là bậc phước điền vô thượng đáng được cung kính lễ bái, xứng đáng được thế gian cúng dường thì xin hãy đến thọ lấy y vật này, tùy ý thọ dụng"", Bí-sô xướng ngôn liền tác bạch theo lời của trưởng giả, đại chúng nghe rồi, các bậc A-la-hán đã viễn ly tham sân si suy nghĩ: "ta là bậc đã chứng quả vô thượng ở trong Tăng xứng đáng được thọ lợi vật này, nhưng như Phật đã dạy: "nếu tự mình có thắng thiện thì phải giấu kín bên trong, nếu có lỗi thô thì nên phát lồ, nay ta há vì lợi vật này mà lại hiển dương đức của mình cho mọi người biết ta là bậc Ly dục vô thương", nghĩ như thế rồi nên ngồi im lặng. Các bậc hữu học chưa trừ hết các hoặc cũng suy nghĩ: "các bậc phước điền vô thượng mới xứng đáng thọ lợi vật này, ta chưa hết các lậu hoặc thì không nên thọ", nghĩ như thế rồi nên cũng ngồi im lặng. Các hàng dị sanh còn đầy đủ triền phược cũng suy nghĩ: "bậc phước điền vô thượng mới xứng đáng thọ lợi vật này, còn ta còn đầy đủ triền phược thì không có phần". Do nghĩ như thế nên trong đại chúng, không có ai đến thọ lấy lợi vật cúng dường của trưởng giả, trưởng giả suy nghĩ: "có phải ta đã khiến cho Thánh phàm tăng này làm việc úp bát cho ta không?", nghĩ rồi thần sắc liền biến đổi thành tiều tụy, đến bạch Phật, Phật tuy biết nguyên do nhưng vẫn hỏi A-nan: "vì sao trưởng giả cúng dường nhiều y vật cho đại chúng mà không ai đến thọ lấy vậy?", A-nan đáp: "do trưởng giả tác bạch rằng: các đệ tử Thanh văn của Thế tôn, ai là bậc phước điền vô thượng đáng được cung kính lễ bái, xứng đáng được thế gian cúng dường thì xin hãy đến thọ lấy y vật này, tùy ý thọ dụng. Đại chúng nghe bạch như thế rồi đều im lặng, không ai đến thọ lấy cả", Phật bảo A-nan: "thầy đi thông báo cho các Bí-sô đang ở trong thành Thất-la-phiệt và các nơi khác đến đều tập họp trong giảng đường", A-nan vâng lời Phật dạy đi thông báo, khi các Bí-sô đều tập họp đông đủ, A-nan bạch Phật biết thời, Phật đến trong giảng đường ngồi trước các Bí-sô nói rằng: "trưởng giả Cấp-cô- độc cùng dường nhiều y vật, vì sao các thầy không ai chịu thọ?", các Bí-sô im lặng, Phật tuy biết nguyên do nhưng vẫn hỏi A-nan, A-nan liền nói rõ nguyên do, Phật nói: "chẳng phải ban đầu các thầy do lòng tin mà đến trong giáo pháp của ta xuất gia cầu giải thoát hay sao?", đáp là phải, Phật nói: "nếu các thầy do lòng tin mà xuất gia trong Phật pháp để cầu giải thoát thì dù y phục đang mặc trị giá một ức tiền vàng, phòng xá đang ở trị giá năm trăm tiền vàng, thức ăn uống đủ trăm vị ngon, ta vẫn khai cho các thầy thọ, vì các thầy có thể tiêu hóa được. Nhưng nếu có Bí-sô nào phá giới thì ngay trong trú xứ cũng không tiêu hóa nổi miếng thức ăn, đất của Tăng già lam cũng không thể để chân vào, vì sao, vì người phá giới có mười lỗi:

1. Tự biết mình là người phá giới, người khác cũng biết mình là người phá giới.

2. Thiên thần không thân gần hộ trì nữa.

3. Đồng phạm hạnh khinh chê.

4. Người thiện biết pháp khinh chê.

5. Tiếng xấu lan truyền, bốn phương đều biết.

6. Người chưa chứng ngộ không thể chứng ngộ.

7. Người đã chứng ngộ sẽ thối thất.

8. Những pháp đã thấy nghe thảy đều quên.

9. Khi sắp chết tâm sầu não.

10. Sau khi chết bị đọa địa ngục.

- Lại nữa này các Bí-sô, thọ dụng có năm, đó là:

1. Chủ thọ dụng: chỉ cho bậc A-la-hán đã vĩnh viễn trừ hết ba độc.

2. Cha mẹ thọ dụng: chỉ cho bậc Học nhân còn có dư hoặc.

3. Khai cho thọ dụng: chỉ cho bậc dị sanh thuần thiện, giới thanh tịnh, siêng tu thiền tụng, không có tâm giãi đãi.

4. Mắc nợ thọ dụng: chỉ cho người tuy có trì giới nhưng không siêng tu giác phẩm thiện pháp.

5. Trộm cắp thọ dụng: chỉ cho người phạm một trong bốn trọng.

Vì thế các thầy nên tinh tấn tu học, đối với những y vật và lợi vật khác của trưởng giả này cúng dường, đại chúng nên bình đẳng phân chia".

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ NI ĐÀ NA MỤC ĐẮC CA

QUYỂN 3

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ hai:

Có trương, có không trương,

Có xuất, có không xuất,

Nếu người ở ngoài giới,

Nghe sanh tâm tùy hỉ.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, tôn giả Ưu-ba-ly hỏi Phật:

Hỏi: có trường hợp khi Tăng cùng trương y Yết-sỉ-na, Bí-sô ở trong chúng mà lại không trương y hay không?

Phật đáp: có, nếu khi Tăng cùng trương y, Bí-sô ở trong chúng không gởi dục cho người khác mà ngủ hay nhập định thì không gọi là cùng trương y, nhưng đại chúng vẫn được gọi là thiện trương y.

Lại hỏi: có trường hợp khi Tăng cùng trương y Yết-sỉ-na, Bí-sô ở trong chúng tuy không thọ mà vẫn thành trương y hay không?

Phật đáp: có, nếu khi Tăng cùng trương y, Bí-sô ở trong chúng gởi dục cho người khác rồi ngủ hay nhập định thì tuy không thọ vẫn gọi là cùng trương y.

Lại hỏi: có trường hợp khi Tăng cùng xuất y Yết-sỉ-na, Bí-sô ở trong chúng mà lại không cùng xuất y hay không?

Phật đáp: có, nếu khi Tăng cùng xuất y, Bí-sô ở trong chúng không gởi dục cho người khác mà ngủ hay nhập định thì không gọi là cùng xuất y, nhưng Tăng vẫn thành xuất y.

Lại hỏi: có trường hợp khi Tăng cùng xuất y Yết-sỉ-na, Bí-sô ở trong chúng tuy không thọ mà vẫn thành xuất y hay không?

Phật đáp: có, nếu khi Tăng cùng xuất y, Bí-sô ở trong chúng gởi dục cho người khác rồi ngủ hay nhập định thì vẫn gọi là cùng xuất y. nếu có Bí-sô ở ngoài giới nghe Tăng xuất y Yết-sỉ-na mà phát tâm tùy hỉ, cũng thành xuất y.